UPDATE 18012020/514 De regering heeft een zorgplicht voor de samenleving

Deze uitspraak is van Dr Kim Putters, hoogleraar Beleid en Sturing van de Zorg en directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In blog 513 heb ik de start gemeld van de beweging NL2025, die zich gaat inzetten voor een betere samenleving voor burgers en bedrijven. Meer info daarover staat op https://www.nl2025.nl/veelgestelde_vragen Wat mij opvalt is dat er nauwelijks ouderen, wijze mensen, bij de initiatiefnemers en aanjagers te vinden zijn. De vraag die aan de orde wordt gesteld is wie er verantwoordelijk is voor de samenleving en van wie die samenleving is. Politici zullen zeggen ‘van ons’, anderen zeggen ‘van ons allemaal’. Behartigt de politiek zo optimaal als mogelijk is de belangen van het volk? Er zijn meerdere ‘partijen’ die erbij betrokken zijn. Het kabinet voert een beleid waarbij de neoliberale doelstellingen prevaleren boven die van de samenleving. En dat doet pijn, dat moet gerepareerd worden. De beweging NL2025 gaat van onderop de samenleving nieuw leven inblazen en de positie van burgers en bedrijven versterken. Een prima initiatief waar ik volledig achtersta. Maar lost dat de problemen op waarvoor wij staan in dit land? Nee, de samenleving en het klimaat zijn deelproblemen, belangrijk dat wel, maar er draaien op de achtergrond scenario’s die onbeheersbaar worden en grote invloed zullen uitoefenen op onze samenleving. Onze economie en daar is ook onze samenleving mee verbonden draait niet alleen op economische groei en de vrije markt. De spil zijn niet de multinationals, het bedrijfsleven en de samenleving waar het om draait, maar dat is ‘geld’. En daar zit een groot probleem: de solvabiliteit van het financieel/monetaire systeem. De centrale bankiers zijn al ca 10 jaar een avontuur gestart om overheden, ondernemers en beleggers te bewegen te gaan investeren door veel en goedkoop, zeg maar gratis, geld, in de markt te pompen. Die investeringen kwamen niet tot onvoldoende van de grond en nu zitten we opgescheept met een berg geld die de prijzen van effecten en vastgoed opjagen. Zodra de waarde van geld als waardeloos zal worden ervaren, verliest geld het broodnodige vertrouwen dat nodig is om het systeem te laten existeren. Met alle gevolgen van dien voor onder andere de samenleving. De ‘knappe koppen’ achter de vragen in de enquête hebben met die optie geen rekening gehouden. Terecht of onterecht? Maar dat we op enig moment worden geconfronteerd met een onbeheersbare ontwikkeling, sluit ik niet uit.

De laatste tijd lees ik steeds artikelen over de kans over een financieel/economische instorting en een dreigende wereldoorlog, die in het Midden Oosten zou uitbreken in 2020. Het eerste signaal kwam uit de hoek van Nostradamus, lees mijn blog van 4 januari j.l op https://www.02051935.nl/financieeleconomisch/update-04012020-512-het-ontbijt-van-de-toekomst-wier-eten-in-een-houten-huis/.: De kwatrijnen van de Franse visionair Nostradamus over 2020. Daarna kwam deze week Ingo Piepers, oud-officier bij het Korps der Mariniers en Doctor of Philosophy (PhD) aan de UvA, waar hij in 2016 promoveerde op oorlogsdynamiek (complexity science) met zijn boek ‘2020 Warning’. In de TeleYouTubeShow zegt hij “wie alle grote oorlogen in de afgelopen vijfhonderd jaar analyseert, kan met wiskundige precisie voorspellen wanneer de volgende ’systeemoorlog’ uitbreekt – in dit geval de Derde Wereldoorlog. Piepers ontwaarde in de laatste honderden jaren steeds hetzelfde patroon rond wereldoorlogen. Die zijn te voorspellen met wiskundige formules. Zo zal de Derde Wereldoorlog zestien jaar gaan duren, vermoedt hij, en snel uitbreken. „Natuurlijk, ik schrok ook toen ik die patronen zag. Ik heb ze nagerekend. Is dat echt waar? De conclusie is dat het weleens zo zou kunnen zijn.” Het hele interview staat op https://www.telegraaf.nl/nieuws/382652218/wiskundig-gezien-breekt-derde-wereldoorlog-in-2020-uit We hebben per oorlog altijd een verklaring, maar zit er niet meer achter?” Twintig jaar geleden begon hij een ’zoektocht’. Hij ging databases analyseren. Startdatum van de oorlog, einddatum, aantal slachtoffers. Uiteindelijk zijn er vier cycli te ontdekken met steeds hetzelfde patroon. „Eerst heb je een stabiele periode met kleine oorlogjes. Daarna zie je dat het vasthouden aan de structuur lastig is. Spanningen bouwen zich op. Op enig moment volgt een grote oorlog waaraan iedereen meedoet”, aldus Piepers. „Daarna worden de kaarten opnieuw geschud. Met een nieuwe wereldorde.” Eerst de Dertigjarige Oorlog (1618-1648), daarna de Franse revolutionaire en napoleontische oorlogen (1792-1815) en daarna de twee ’wereldoorlogen’. Nu zitten we in de vijfde cyclus. En zoals altijd is er een ’omslagpunt’. Die is er nu in 2011 geweest, betoogt Piepers. „Op basis van het model komt de volgende grote oorlog in 2020, plus of min twee jaar.” De Amerikaanse moord op de Iraanse generaal Qassem Soleimani maakt Piepers ietwat bevreesd. „Kort vóór het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog waren er oorlogen op de Balkan. Op enig moment is een belangrijke wereldspeler vermoord, Franz Ferdinand, de troonopvolger van het Habsburgse Rijk. Dat zette allerlei acties in gang, die leidde tot de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Hij ziet de overeenkomst. „Er is weer een hoge functionaris vermoord, er zijn grote spanningen, en daardoor is een soort kettingsreactie in gang gezet, waardoor een oorlog kan ontstaan. Als ik zijn analyse leg naast de economische lange golf theorie van de Russische econoom Nikolaj Dmitrievitsj Kondratjev (1892-1938), dan zie je eenzelfde patroon. Pieters zet de ‘vijfde cyclus’ in de periode 1945-2011, Kondratieff van 1949 tot 2008. In de opgaande economie vanuit technologische ontwikkelingen heerst er vrede met kleine lokale oorlogen. Als Kondratieff stelt, meestal na 50 tot 60 jaar, dat er een einde is gekomen aan de kracht van de economische groei en sociale vooruitgang, stelt Pieters dat er meer terrorisme op gaat treden als uitlaatklep voor spanningen en opgebouwde ongelijkheid, hetgeen uiteindelijk escaleert in een grote oorlog. Kondratieff spreekt van opschoning van ballast (1929-1940 een enorme kapitaalvernietiging, bedrijven en banken die failliet gaan, grote armoede en werkeloosheid en politici die niet weten hoe die ontwikkeling om te buigen omdat ze vasthouden aan hun principes, die ze blijven koesteren). Dat escaleerde op 1 september 1939 met de inval van het Duitse leger in Polen en daarmee begon de Tweede Wereldoorlog, die in 1945 eindigde met Europa dat tot een grote puinhoop was verworden en al het kapitaal had gestoken in oorlogsmaterieel. Europa was toen straatarm. Beiden stellen dat daarna weer een periode van rust begint met vrede en de economische en sociale wederopbouw en met een nieuwe wereldorde. Daar zie ik gelijkenis in. Dan rijst de vraag of Nostradamus, met de precisie van de klok, dat 450 jaar geleden al heeft ‘gezien’. Ook de klimaat- en milieuproblematiek en het belasten van de natuur als gevolg van de industriële productie met fossiele energie vervult een functie in dit proces. Het is in feite een kwestie van koppelen en deduceren. Ook de volgende drie artikelen kunnen een bouwsteentje aandragen voor verhoging van de spanning in de wereld. De strijd wie de nieuwe wereldleider wordt is al twee jaar in volle gang. De VS willen hun macht niet afgeven en China streeft er als een opkomende macht ook naar. De VS zijn financieel/economisch en militair sterker, maar de Chinezen hebben een voorsprong met technische materialen, algoritmen en KI. De handelsoorlog tussen die twee machten is in volle gang met Trump in de rol van een straatvechter, die vooralsnog niet bereid is terrein prijs te geven. De Amerikaanse president speelt daarin een hoofdrol met zijn ‘straatvechters’ beleid. Neem de fase 1-deal die deze week in het Witte Huis werd getekend getekend tussen de VS en China. In de media werd de indruk gewekt, ook op het NOS Journaal, dat de druk nu van de ketel zou zijn met betrekking tot de opgeworpen handelsbarrières in de afgelopen 1½ jaar. Niets is minder waar. Er is niet meer dan een wapenstilstand tot stand gebracht, maar de oorlog is niet voorbij zolang Trump niet bereid is de importtarieven af te bouwen en de opgelegde sancties terug te trekken. En dat doet Trump pas als hij met grote problemen in eigen huis wordt geconfronteerd en dat is nog niet in zicht. Hij zal eerst in november moeten worden herkozen. Een ander aspect: de confrontatie die de VS zoekt met Iran om de vraag in hoeverre de VS willen toestaan dat, naast vriend Israël, in het Midden Oosten een tweede staat in de toekomst zal kunnen beschikken over kernwapens. Om vriend Saoedi-Arabië te beschermen wil hij dat, onder alle omstandigheden, voorkomen. Iran zijn sjiieten net als een groot deel van de Irakezen en die vreest Trump in de confrontatie met de soennieten. Riskeert hij daarvoor een (wereld)oorlog? Logisch geredeneerd zou je kunnen zeggen ‘nee’, maar het is Trump en dan weet je nooit, wat hem drijft en welke Amerikaanse belangen daarbij een rol spelen, waarbij de macht van Israël niet moet worden onderschat.

De Derde Wereldoorlog is al 1½ jaar gaande

De vraag die gesteld kan worden is ‘komt er een Derde Wereldoorlog’ ? Het antwoord is simpel: daar zitten we al anderhalf jaar in. Die Derde Wereldoorlog wordt niet uitgevochten met legers, kanonnen, tanks en vliegtuigen maar virtueel, strategisch met raketten, drones, heffingen op het goederen- en dienstenverkeer, valutaoorlogen, financieel/economische sancties, dreigementen en waarschuwingen. De veldslagen gaan plaatsvinden op de financiële markten, door cybercrime, terrorisme, door hackers die publieke diensten plat kunnen gooien (stroom, water, zorg, verkeer) en door ondermijning van het gezag van de tegenstander. Het volk de straat op krijgen tegen de leiders, maar ook door manipulatie van data en feiten. Ik wijs ook op de mogelijkheid van een instorting van het monetaire systeem met grote gevolgen voor het bankwezen met verliezen voor spaar- en pensioengelden. Door de klimaatproblemen zullen natuurrampen, overstromingen, bosbranden, aardverschuivingen/bevingen en (lichte) stijgingen van de zeewaterspiegel toenemen. Wat is het doel van deze Derde Wereldoorlog, die 1½ jaar geleden door de Amerikaanse president Donald Trump is begonnen door import van goedkope Chinese goederen te belasten met invoerheffingen. Inmiddels heeft dat tot een niet onaantrekkelijke fiscale opbrengst en dat komt Trump goed uit. Het gaat erom hoe in 2035 de wereldorde zal zijn gestructureerd en wie de nieuwe wereldleider zal zijn. Er zijn nu twee grote spelers, de VS en China en daarna volgers, Rusland, het Midden Oosten, Europa, Japan en India. Zoals de kaarten er nu bijliggen gaat de st rijd worden gestreden tussen de VS en China. De volgers zullen zo neutraal mogelijk willen blijven, maar zullen gedwongen worden door Trump om kleur te bekennen: ‘wie niet voor mij is, is tegen mij’. Rusland zal zich richten op China en Europa en haar positie in het Midden Oosten, India en Japan zullen trachten zo onafhankelijk mogelijk te blijven. En dan Europa, het Avondland, verdeeld, onbestuurbaar door de structuur van 27 lidstaten met hun eigen regeringen en parlementen, sterk afhankelijk van de VS. Trump maakt daarvan gebruik door een aanpak van ‘verdeel en heers’. Een dreigementje hier, een dreigementje daar. Maar als Merkel handelt wat Trump niet aanstaat, dan volgen commerciële sancties en komt de aanleg van een pijplijn van Russisch gas naar Duitsland stil te leggen. Als Macron Amerikaanse techbedrijven, met beurswaarden van >$1000 miljard (Google, Appel, Amazon en Microsoft), belasting wil laten betalen over hun omzet in Frankrijk, krijgt hij dreigementen van importheffingen aan zijn broek (waarover nu wordt onderhandeld). De grote vraag is ‘slaagt de VS erin het kapitalisme en het wereldleiderschap’ voor een periode tot 2100 veilig te stellen. Die strijd gaat de wereld in grote ellende storten met enorme verliezen. En de vraag is waar Nederland staat in dat proces?

Die vraag is actueel voor het kabinet. Minister Sigrid Kaag, minister van Buitenlandse Handel liet weten dat ze in gesprek is met ASML over de exportvergunning van hun technisch zeer geavanceerde EUV-machine, waarmee door middel van een diep ultraviolette laser nóg kleinere chips kunnen worden ‘gelithografeerd’ door op nanoniveau in halfgeleiders te snijden. Ze worden gemaakt voor in computers of mobiele telefoons (van 193 naar 13,5 nanometer – een miljardste van een meter groot) De machine kost voor de Chinese koper €120 miljoen, dat lijkt veel maar, omdat het enige bedrijf is die die machine kan produceren, relatief goedkoop om de technische vooruitgang in smartphones en drones te kunnen volgen. De EUV is zo groot als een bus, weegt 180.000 kilo en bestaat uit 100.000 onderdelen. Voor de export van het gevaarte zijn veertig containers, twintig trucks en drie vrachtvliegtuigen nodig. De VS stellen dat met deze machines in de toekomst geavanceerde chips voor militair materiaal kunnen worden vervaardigd. Maar bewijzen daarvoor zijn er niet. Het ligt veel meer in de lijn dat de VS haar eigen industrie wil beschermen tegen de snelle groei van Chinese techniek. En Rutte is door Trump daarvoor in stelling gebracht.

China heeft beloofd in de zogeheten fase 1-deal meer Amerikaanse goederen te kopen. Volgens de VS zullen Chinese partijen de komende 2 jaar voor $200 mrd extra aan Amerikaanse goederen kopen om zo het handelstekort in de VS helpen te verminderen. Voor alleen al landbouwproducten wordt gesproken over Chinese investeringen van $40 tot $50 mrd gedurende een periode van 2 jaar. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn: dat is fors hoger dan vóór de handelsoorlog. Landbouwproducten die naar verwachting hoog op de Chinese boodschappenlijst staan zijn sojabonen, tarwe, maïs, rijst, noten en veel vee en vlees (varkens- en rundvlees en kip). Maar de omvang van de import van soja en tarwe is veel kleiner dan wat nu is afgesproken. Daarbij komt dat de contracten met de huidige leveranciers, waaronder Brazilië en Rusland, nog niet zijn opgezegd. Daarnaast zegt Peking toe patenten beter te beschermen en de financiële markt verder open te stellen voor buitenlandse partijen. De VS zien af van een eerder aangekondigde ronde van nieuwe importheffingen. De Amerikaanse regering wil na deze ondertekening snel werk maken van een volgende ronde van onderhandelingen. Het resultaat van die toekomstige gesprekken laat mogelijk nog enige tijd op zich wachten. Trump zei onlangs dat een fase 2-deal met China er wellicht pas komt na de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november. Daarmee moet de handelsoorlog ook echt klaar zijn, want Trump denkt niet dat er een fase 3-deal nodig is. Het economische conflict liep eerder hoog op, met importheffingen als geliefd wapen. De VS stelden nieuwe importheffingen in op in totaal €370 mrd aan goederen uit China. Peking sloeg terug met tal van invoerheffingen op Amerikaanse waren. Trump betichtte China onder andere van oneerlijke handelspraktijken. Daarbij wees hij vaak op het handelstekort dat de VS hebben met China. Ook beklaagde hij zich over diefstal van intellectueel eigendom. Dat Trump en Liu hun handtekening onder een fase-1-deal hebben gezet, betekent niet dat al die heffingen worden teruggedraaid. Zo houdt Washington importheffingen van 25% op $250 mrd aan Chinese goederen in stand, als drukmiddel bij vervolgonderhandelingen. Het handelsconflict trok een zware wissel op de wereldwijde economie. Het grillige verloop van de Amerikaans-Chinese onderhandelingen zorgde wereldwijd voor onzekerheid, wat de handel en investeringen drukte. De Wereldbank schatte vorige week nog dat de wereldeconomie in 2019 in het traagste tempo is gegroeid sinds de financiële crisis. (bron: Parool) Maar hoewel het voorlopige akkoord “het bloeden stopt”, een wapenstilstand tot stand brengt, brengt het geen einde aan het conflict, zegt Myron Brilliant, vicepresident van de Amerikaanse Kamer van Koophandel. China blijft de eigen industrie namelijk subsidiëren en de VS heft nog steeds importheffingen op enkele honderden miljarden dollars aan Chinese goederen. Naar verwachting wordt het daarom ook een stuk moeilijker om het akkoord verder uit te breiden. (bron: nu.nl) Sommige critici plaatsen ook vraagtekens bij het uitvoeren van het huidige akkoord. China moet namelijk, als onderdeel van de afspraken, de aankopen van Amerikaanse agrarische goederen flink uitbreiden.

De Amerikaanse regering heeft naar verluidt gedreigd met importheffingen van 25% op Europese auto’s als Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk niet met formele beschuldigingen zouden komen richting Iran. Dat meldt The Washington Post op basis van ingewijden. Dinsdag voerden de genoemde landen de druk op Iran op, omdat het land de naleving van de afspraken uit het atoomakkoord uit 2015 steeds verder heeft teruggeschroefd. Ze maken daarbij gebruik van een regeling in de nucleaire deal die is bedoeld voor de behandeling van klachten over de naleving. Volgens The Washington Post is het niet duidelijk of de Amerikaanse dreigementen in Europa ook echt nodig waren. Mogelijk waren Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk toch al van plan om Iran in staat van beschuldiging te stellen. De Amerikaanse ambassadeur in Duitsland, Richard Grenell, spreekt het bericht van de krant tegen. Volgens hem zou het verhaal „fake news” zijn, zo liet hij weten via Twitter. Berichten over Amerikaanse dreigementen richting Europa liggen momenteel gevoelig. Analisten vrezen dat de Verenigde Staten de handelsspanningen met Europa willen opvoeren, nu ze een gedeeltelijke handelsdeal met China hebben gesloten. Het past exact in de aanpak van Trump om zijn doelen te bereiken. Geen diplomatiek overleg, hij kiest voor de harde confrontatie zodat de tegenstander daarvoor zwicht en zijn opdrachten uitvoert.

De relatie tussen Nederland en China loopt gevaar als het kabinet de export van een chipmachine van ASML naar China blijft blokkeren uit politieke redenen. Dat zegt de Chinese ambassadeur in Nederland, Xu Hong, in Het Financieele Dagblad. “Deze blokkade heeft veel aandacht getrokken in China, omdat dit een typisch voorbeeld lijkt van het politiseren van een handelsrelatie”, zegt hij. “We zouden niet willen zien dat Nederland zwicht voor de politieke druk van de Amerikanen. Mocht dat wel gebeuren dan zal dat de relatie tussen onze landen uiteraard negatief beïnvloeden.” De ambassadeur noemt de beschuldiging van de Amerikanen dat er veiligheidsrisico’s zijn gemoeid met de export van ASML-technologie naar China volledig ongegrond. “China misbruikt nooit bedrijven om buitenlandse inlichtingen te verzamelen. Niettemin moeten wij constateren dat de Amerikanen overal in Europa twijfel zaaien over de bedoelingen van China.”. Door de dreigementen van zowel de VS als China voelt de Tweede Kamer zich klemgezet. Ze worden de dupe van een machtsspel dat zich boven hun hoofden heeft afgespeeld. In feite worden onze economische belangen geschaad, maar Rutte is daarvoor gezwicht. (bron: o.a. nu.nl) Maar de realiteit is dat onze goede relatie met China in gevaar raakt door deze geweigerde exportvergunning. Voor de toekomst zullen er keuzes gemaakt moeten worden.

De lokale lasten rijzen dit jaar de pan uit

Inwoners betalen gemiddeld 5,9% meer voor de afvalstoffenheffing in hun gemeente. De onroerendezaakbelasting (ozb) voor huiseigenaren gaat met 4% omhoog. De gemeentelijke woonlasten laten de sterkste stijging zien sinds 2007”, zegt Corine Hoeben van onderzoeksbureau Coelo, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij heeft de heffingen van 40 grote gemeenten onder de loep genomen. In totaal zien huishoudens hun lokale lasten in 2020 gemiddeld met €30 oplopen naar €734. De hogere lasten komen niet doordat gemeenten ’leuke dingen’ aan het doen zijn, benadrukt Hoeben. „De oorzaak is dat gemeenten bepaalde zaken in hun maag gesplitst hebben gekregen van de landelijke overheid.” Zo heeft de Rijksoverheid de afvalstoffenbelasting voor gemeenten vorig jaar met liefst 139% verhoogd. Gemeenten berekenen dit nu door aan hun inwoners in de vorm van een fors hogere afvalstoffenheffing, benadrukt Fons Potters van de Vereniging Afvalbedrijven. Hij spreekt dan ook van ’een melkkoe’ die is veroorzaakt door de landelijke overheid. De afvalstoffenheffing gaat dit jaar eveneens omhoog omdat ingezameld papier en plastic minder geld opleveren voor gemeenten. Apeldoorn springt eruit met een 38% hogere afvalstoffenheffing. In Arnhem daalt deze heffing echter met 4%, omdat deze gemeente per 1 juli overstapt op een ander tariefsysteem waarbij betaald moet worden per keer dat er een vuilniszak wordt weggegooid. De inwoners van Haarlem betalen dit jaar het meeste om hun vuilnis aan de straat te mogen zetten: €392. Het idee achter de fors hogere afvalstoffenbelasting die de landelijke overheid oplegt aan gemeenten, is volgens Hoeben dat bedrijven en burgers dan minder vuilnis gaan fabriceren. „Maar dat lukt je natuurlijk niet in een jaar”, zegt de onderzoeker. Een meevaller is wel dat de landelijke overheid de afvalstoffenbelasting voorlopig niet verder verhoogt, stelt Potters. Hij verwacht daarom dat de lokale afvalstoffenheffing ook niet fors blijft doorstijgen in de komende jaren. Huiseigenaren krijgen naast een hogere rekening voor vuilnis ook een gemiddeld 4% hogere ozb voor hun kiezen. Daarbij speelt een rol dat gemeenten worstelen met financiële tekorten door de zorgtaken die zij hebben overgenomen van de landelijke overheid, legt Hoeben uit. De gemeente Groningen is een uitschieter met een ozb-verhoging van 15%. (bron: DFT)

Inflatie in Duitsland stijgt

De inflatie in Duitsland is in december uitgekomen op 1,5% op jaarbasis. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau op basis van een definitief cijfer. Een maand eerder gingen de consumentenprijzen met 1,1% omhoog. Op maandbasis stegen de Duitse consumentenprijzen met 0,5%. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 1,5%.

EU wil na Brexit “dag en nacht” werken aan deal met Londen

De EU is bereid na de Brexit “dag en nacht” door te werken om voor de deadline een handelsakkoord met het VK te sluiten. Dat zegt de voorzitter van de Europese commissie, Ursula von der Leyen, die vorige week waarschuwde dat het “vrijwel onmogelijk” was om voor eind 2020 een allesomvattend akkoord rond te krijgen. Von der Leyen beklemtoonde tijdens een bezoek aan Ierland dat na de Brexit niet alleen over handel, maar ook andere onderwerpen moet worden onderhandeld. Ze stelde dat onderhandelaars feitelijk maar acht maanden de tijd hebben, omdat ook nog tijd nodig is om een eventuele overeenkomst te ratificeren. De onderhandelingen over de toekomstige (handels)relatie tussen Londen en Brussel gaan van start na de Brexit, die op 31 januari moet plaatsvinden. Het Verenigd Koninkrijk is dan formeel geen lid meer van de EU, maar houdt zich tijdens een overgangsperiode tot eind 2020 nog wel aan Europese regels. De Britse premier Boris Johnson wil die periode beslist niet verlengen. (bron: DFT) Dat Brussel dat wel wil begrijp ik, maar het was een stuk eenvoudiger geweest als de EU in een eerder stadium, toen May nog premier was, in goed overleg een deal met Londen hadden gesloten. Nu zijn ze afhankelijk van wat Johnson wel en wat hij niet wil. Brussel is de regie kwijt. Hij zal zich willen beperken tot al datgene wat hem goed uitkomt. Hij verwacht dat hij op een later tijdstip zaken kan gaan regelen met specifieke landen zonder dat dat voor alle 27 EU-lidstaten geldt.

De Europese Commissie presenteerde een Duurzaam Investeringsplan van €1000 mrd voor de komende tien jaar om de EU te helpen in 2050 klimaatneutraal te zijn. Het geld moet uit de Europese begroting komen, aangevuld door privé-investeringen en co-financiering van projecten door de lidstaten. De commissie wil ook een nieuw fonds van €100 mrd in het leven roepen voor landen waar de overgang buitensporig veel zal kosten omdat de economie daar nog op vervuilende industrieën draait. Het investeringsplan is onderdeel van de Green Deal die de EU-leiders in december zijn overeengekomen. Alleen Polen legde zich niet vast aan de afgesproken doelstelling. Het land wil eerst zekerheid over financiële compensatie voor zijn inspanningen. Het overgangsfonds moet Polen over de streep trekken. Daarvoor moet volgens ingewijden €7,5 mrd extra in de meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027 worden vastgelegd. Verder wordt er geld gebruikt uit bestaande regionale steunfondsen en gerekend op miljarden aan privé-investeringen. Landen die een beroep doen op het fonds moeten een gedetailleerd plan indienen, bijvoorbeeld hoe ze een kolencentrale gaan sluiten en zorgen dat de werknemers worden omgeschoold. Ze moeten de projecten naar draagkracht co-financieren. (bron: nu.nl) Wilders reageerde des duivels op Timmermans: de klimaatgekte. Weggegooid geld, burgers worden opgezadeld met hoge lasten. Baudet: Green Deal gaat €11.000 mrd kosten. Het grootste open netwerk van snellaadpalen in Europa wordt beheerd door Ionity. CEO Michael Hajesch vertelt nu doodleuk dat “de welkomstfase is afgelopen” en gooit de tarieven een paar keer over de kop: van €8 per oplaadbeurt naar €47-€60 per oplaadbeurt! Is dat even zuur. Terwijl de politiek in Nederland en Europa zich helemaal kapot loopt te deugen met allerlei klimaatmaatregelen en gesubsidieerd wensdenken, worden ze aan alle kanten ingehaald door de meedogenloze kapitalisten die keihard profiteren van al die plannetjes. Zo’n figuur als Hajesch met z’n bedrijf Ionity laat het gevaar zien van dat klimaatdeugen. (bron: DDS) De export van landbouw producten is vorig jaar gestegen naar €94 mrd. Een mooi resultaat. Het buitenland staat in de rij om bij ons bloemen, vlees en groenten en fruit te kopen. Vooral de export naar China van varkens en -vlees is fors gestegen. Onze grootste afnemers zijn Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk. Maar wat doen wij: wij gaan die sector het leven zuur maken en inkrimpen. Dat is nog eens visie: krachtig beleid van een flut kabinet.

Chinese economische groei in 4/19 6%

De Chinese economie groeide in het vierde kwartaal van 2019 met 6% ten opzichte van een jaar eerder. Dat is het laagste groeicijfer sinds 29 jaar. China laat weten dat dit volgens verwachting is. De trage economische groei komt door de handelsoorlog met de Verenigde Staten en afzwakkende binnenlandse bestedingen, maar is nog steeds binnen de doelstelling van de regering, laat een woordvoerder van het Chinese Nationale Bureau voor de Statistiek weten. Die doelstelling is een groei van 6 tot 6,5%. Het bruto binnenlands product (bbp) groeide met 1,5% in het vierde kwartaal ten opzichte van de afgelopen drie maanden. China streeft niet doelbewust een hoge economische groei na en het is normaal dat de groei van het bbp fluctueert, aldus de woordvoerder. (bron: DFT) Amerikaanse beleggers reageerden enthousiast: de koersen op Wall Street stegen.

Peiling Maurice de Hond

De eerste peiling na het Kerstreces toont een aantal verschuivingen: Het CDA en de CU, de PvdA en FVD verliezen ieder 1 zetel, 2 ervan gaan naar 50+ en 1 naar de SGP en D66. Welke wijzigingen zijn er opgetreden sinds de Tweede Kamer verkiezingen van 15 maart 2017: de verliezers zijn: de VVD met 14 zetels, D66 6, CDA en SP 5, GL 2 en de PVV 1 zetel. De winnaars: FVD 15 zetels, PvdA 9, 50+ 5 en de CU, SGP, PvdD en overig ieder 1 zetel.

Opel gaat 11.100 banen schrappen in de komende jaren

Automaker Opel wil in Duitsland tot 4100 banen schrappen. Dat maakt het bedrijf, dat onderdeel is van het Franse PSA, deze week aan het personeel bekend, meldt de Duitse zakenkrant Handelsblatt. Tot eind volgend jaar verdwijnen er zeker 2100 banen. Eerder kondigde Opel al aan een kleine 7000 banen te schrappen, het nieuwe banenverlies komt daar bovenop. Het nieuwe banenverlies gaat in eerste instantie niet gepaard met gedwongen ontslagen. Mensen kunnen vrijwillig vertrekken. Opel laat volgens Handelsblatt weten dat het alle Duitse banen garandeert tot half 2025, waar dat eerder tot midden 2023 gold. Als eind volgend jaar 2100 medewerkers vrijwillig zijn vertrokken wordt de baangarantie voor het overige personeel verlengd tot 2027. Als 3100 medewerkers voor een vertrek kiezen duurt de baangarantie voor de rest zelfs tot 2029. Het maximaal aantal werknemers dat vrijwillig weg mag is 4100. Van de automaker mag personeel dat minimaal 57 jaar is met een regeling weg.

Als gevolg van elektrisch rijden kunnen tot 2030 410.000 Duitse werknemers hun baan verliezen

Door de overstap naar elektrisch rijden kunnen tot 2030 zo’n 410.000 arbeiders in Duitsland hun baan verliezen, schrijft het Handelsblatt. De Duitse zakenkrant baseert zich op een rapport van NPM, de adviesraad van de Duitse federale overheid voor de introductie van elektrische voertuigen. Alleen al bij de productie van onder meer verbrandingsmotoren en -onderdelen zouden in de komende tien jaar 88.000 banen kunnen verdwijnen. Het rapport maakt duidelijk hoe groot de klap van de overgang naar elektrisch rijden kan zijn voor de Duitse industrie. Om de klap op te vangen, moeten Duitse industriële bedrijven beter vooruitkijken bij het aannemen van personeel, zegt Jörg Hofmann, het hoofd van een grote Duitse metaalvakbond, tegen de krant. Ook moeten bedrijven, uitzendbureaus en trainingsbureaus meer met elkaar gaan samenwerken, stelt Hofmann. De VDA, de Duitse branchevereniging van de auto-industrie, is kritisch over de cijfers van NPM. “De veronderstelling dat door de overstap naar elektrisch rijden tot 410.000 banen op de tocht staan, is gebaseerd op een extreem onrealistisch scenario”, zegt Kurt-Christian Scheel, hoofd van de branchevereniging. Scheel wijst er onder meer op dat er in 2030 maar in beperkte mate elektrische auto’s en batterijen worden geproduceerd in Duitsland en dat het door NPM geschetste scenario daardoor veel te negatief is. De overgang naar elektrisch rijden werd begin december door persbureau Bloomberg genoemd als oorzaak van de krimp van banen in de auto-industrie. Volgens het persbureau werden vorig jaar wereldwijd ruim 80.000 banen geschrapt in de autosector. De branche werd ook geraakt door voortdurende handelsconflicten en een teruglopende vraag, aldus Bloomberg. (bron: nu.nl)

Geen rente meer bij de Staatsbank

ABN Amro gaat vanaf 1 april als eerste grootbank geen spaarrente meer uitkeren. Voor de 5.200 (3.000 particuliere en 2.200 zakelijke) klanten met meer dan €2,5 mln op de bank wordt de rente met -0,5% zelfs negatief. Voor alle klanten met minder dan €2,5 miljoen gaat de rente op 1 april naar nul. In oktober verlaagde de staatsbank de rente op gewone spaarboekjes naar 0,01%. Maar dat stelde ook al niks meer voor: voor €100.000, het maximum bedrag dat door het deposito-garantie-stelsel wordt gegarandeerd per bank, leverde dat nog maar €10 rente per jaar op. Dus waar praten we over? Met de stap keert ABN Amro als eerste grootbank in Nederland geen rente meer uit op gewone spaarders. Triodos zette in april 2017 als eerste consumentenbank de rente op spaarboekjes op nul. Rijke spaarders bij onder meer Van Lanschot krijgen ook al enige tijd geen rente meer. De manier waarop ABN-spaarders gaan reageren op de nulrente wordt belangrijk voor het vervolg bij andere banken, zoals ING en Rabobank. De afgelopen jaren volgden de drie grootbanken elkaar steeds met de renteverlagingen. De vraag is of spaarders net zo onverstoord verder blijven sparen, of besluiten iets anders te doen met hun appeltjes voor de dorst. (bron: DFT)

Danske Bank wil van 10% van het bankpersoneel af

Deze Deense bank die verwikkeld is in een witwasschandaal, biedt tweeduizend Deense werknemers een vertrekregeling aan. De bank wil weer winstgevend worden door de kosten te verlagen. In totaal werken wereldwijd 21.000 mensen bij Danske Bank. Sinds het schandaal in 2017 aan het licht kwam, heeft de bank klanten en inkomsten verloren. In 2017 bleken er via het onderdeel van Danske Bank in Estland voor honderden miljoenen euro’s aan omstreden transacties te zijn gedaan. Sindsdien probeert de bank zich staande te houden in onderzoeken van toezichthouders en rechtszaken die investeerders hebben aangespannen. Danske Bank verklaarde in november 1,5 tot 2 miljard Deense kroon (€200 mln tot €270 mln) uit te willen geven aan kostenbesparingen en digitalisering. Toen werd ook al duidelijk gemaakt dat het bedrijf in 2023 minder werknemers zal hebben dan nu. Het streven is om het rendement op het vermogen te herstellen naar 9% tot 10%. (bron: nu.nl)

Geert Mak: Grote verwachtingen – In Europa 1999-2019 https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/na-vijftien-jaar-reisde-geert-mak-opnieuw-door-europa-wat-trof-hij-aan~b3a1bc4a/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F Voor het vervolg op zijn bestseller In Europa 15 jaar geleden reisde Geert Mak opnieuw over het continent. Wat is er geworden van de grote verwachtingen uit de vorige eeuw? En hoe moet het nu verder? In het voorjaar van 2011 maakte Geert Mak (72) met vrienden een wandeling door het klassieke Friese weidelandschap. Opeens viel hen iets op: het was doodstil. Normaal gesproken hoorde je hier in het voorjaar de grutto’s, kieviten, leeuweriken, scholeksters, ganzen en ‘andere herrieschoppers’, schrijft Mak in zijn nieuwe boek Grote verwachtingen – In Europa 1999-2019: ‘Rond de eeuwwisseling maakten ze me ’s morgens vroeg nog steeds wakker. Twintig jaar later was het stil.’ Door intensieve veehouderij is de grond te droog geworden voor de weidevogels. Grote delen van Friesland zijn veranderd in een agrarisch industrieterrein, waar de enorme variëteit aan grassen en bloemen heeft plaatsgemaakt voor één variant, raaigras, ook wel ‘groen asfalt’ genoemd. Overal zijn lelijke megaschuren verrezen en de productie is maximaal opgerekt ter wille van de export. In een oude melkfabriek wordt tegenwoordig Bonny-bananenmelk gemaakt voor de Arabische markt, met 55% suiker. Geert Mak staat dan ook ambivalent (dat is iemand die niet kan kiezen tussen twee waarden. Er spelen dan tegenstrijdige gevoelens. Ambivalentie zijn emoties die over hetzelfde object, idee of persoon gaan en die in conflict zijn met elkaar) tegenover het boerenprotest. ‘‘De’ boeren bestaan niet’, zegt hij in het tuinhuis van zijn uitgeverij aan een Amsterdamse gracht. ‘Er zijn zoveel soorten boeren, van de rijke, grote industriële veehouders die eindeloze subsidies vangen en zich nergens iets van aantrekken tot al die kleinere boeren, die vaak best verantwoord boeren. Ze hebben op dit moment wel een gezamenlijk probleem. Je ziet een opstand tegen de bureaucratie die inderdaad regels heeft verzonnen die zo scheef op de realiteit staan dat hele bedrijven over de kop gaan. Maar er moet natuurlijk wel iets gebeuren. Stikstof, fosfaten, antibiotica: het is een fors probleem. Toen ik Hoe God verdween uit Jorwerd schreef, spraken de Friese veehouders schande van de Brabantse varkensboeren die nauwelijks land hadden, maar een partij mest produceerden waar je van omviel. Dat vonden ze allemaal niks. Toch zijn ze gaandeweg in dezelfde situatie beland. De meeste boeren die ik ken, weten diep in hun hart ook wel dat het zo niet door kan gaan. Zoveel productie uit zo weinig land trekken, daarmee maak je de grond op den duur totaal kapot. En dan zwijg ik nog over de rest. De verhouding tussen het boerenbedrijf, de omgeving en de natuur, die niet zo lang geleden nog aardig in balans was, is totaal verstoord. De klassieke boer wilde zo min mogelijk schulden maken, te veel vaste lasten pasten niet bij de grilligheid van het boerenbedrijf. De boerenfamilies die ik sprak voor Hoe God verdween uit Jorwerd hadden vaak pas voor het eerst geld geleend in de jaren vijftig, om een trekker te kunnen kopen. Nu zitten ze tot hun strot in de schulden. De grote aanjager daarvan is de Rabobank geweest. Als jij een lening wilde sluiten voor bijvoorbeeld een stal van 150 stuks vee, zei de Rabobank: nee, dat moeten er 220 worden, want anders is je terugbetalingscapaciteit niet groot genoeg. Die bankennormen hebben veel boeren klemgezet. Als je dan toch de deur van een plechtig pand wilt binnenrijden met een trekker, dan zou ik de Rabobank nemen.’

De boerencrisis is tekenend voor het Europa dat in Grote verwachtingen wordt beschreven. De traditionele leefomgeving is verstoord door mondialisering en commerciële belangen. Grote verwachtingen is een vervolg op de bestseller In Europa, een kroniek van een 20ste eeuw van oorlog en genocide die niettemin optimistisch eindigde in 1999. De Muur was gevallen, het totalitaire communisme was verslagen, de wereld wachtte een periode van vrede, democratie en economische bloei. Die grote verwachtingen werden niet bewaarheid. Europa doorstond een financiële crisis, een eurocrisis, een migratiecrisis en terroristische aanslagen. Mak zag het overal kraken, terwijl hij aan De levens van Jan Six werkte. ‘De journalist in mij werd weer klaarwakker’, zei hij. Hij wilde erbij zijn, bij de grote crises in het hier en nu. Opnieuw reisde hij door Europa. Overal ontmoette hij vervreemding, het gevoel niet meer thuis te zijn in een wereld die zo snel is veranderd. In Grote verwachtingen tekent hij het op, met het gevoel voor detail en persoonlijke tragiek waarmee hij beroemd werd. Was u zelf ook zo optimistisch in 1999, vraagt de interviewer. Ja, de hele sfeer was zo. De Telegraaf had op de laatste dag van de 20ste eeuw de kop: ‘Het kan niet op!’ Dat zag je bijna overal in Europa. Wel werden destijds al de gevolgen van het neoliberale denken voelbaar. Bij Pim Fortuyn zag je daar al een protest tegen, tegen het denken in cijfers, het mechanisch denken. Zijn boek De verweesde samenleving, https://www.pimfortuyn.com/pim-fortuyn/archief-columns/187-de-verweesde-samenleving (1994), noem ik niet voor niets in Grote verwachtingen. Bij zijn oplossingen kun je vraagtekens zetten, maar wat hij aanraakte, was heel relevant. Mensen voelen zich vervreemd in hun bestaan. En dat heeft te maken met veel meer dingen dan alleen met immigratie.’ Toch staat Europa er helemaal niet zo slecht voor, zeker niet vergeleken met de perioden van armoede en oorlog die u beschreef in In Europa. Vanwaar zoveel bitterheid en onvrede? Ik was in Wigan, in Engeland, waar mensen voor de Brexit hebben gestemd, rechtstreeks tegen hun objectieve belangen in. Er staat daar een geweldige soep- en wittebonenfabriek van Heinz. Die fabriek gaat het zwaar krijgen na de Brexit. In zulke steden zijn de oude industrieën weggevallen. Gemeenschappen zijn als het ware verdoofd. Ik gebruik het begrip cultureel trauma. Het hele sociale systeem is totaal uit elkaar gevallen. Die mensen verlangen verschrikkelijk terug naar het oude Engeland, waar ze iets betekenden, waar ze een rol hadden. In de fabrieken, met de vakbonden, de politieke partij. Zulke verhalen komen de hele tijd terug, ook in Frankrijk of de vroegere DDR.’ De werkloosheid in Groot-Brittannië is laag. Ja, maar nieuwe banen zijn vaak laagbetaald en niet vast. Mensen zijn ontzettend onzeker geworden. Ze hebben het gevoel zo afgedankt te kunnen worden. De loyaliteit tussen bedrijf en werknemer is verbroken. Dat zie je in veel sectoren, ook in het onderwijs en de zorg. De mensen in die sectoren zijn te netjes om op de populisten te stemmen. Maar de gevoelens van onvrede en vernedering bestaan.’

Zoals bij uw buurman in Friesland, die het verwijt kreeg dat hij van het lesprogramma afweek toen hij gebruikmaakte van een enorme donderbui in de nacht om les te geven over onweer en elektriciteit. Dat is hét voorbeeld. Hij is een voorbeeldige schoolmeester, echt zo’n dorpsschoolmeester van wie je zegt: kunnen mijn kinderen geen les van hem krijgen? En zijn leerlingen zullen die les over elektriciteit nooit meer vergeten. Toch kreeg hij allerlei gelazer, omdat zijn les buiten de schema’s viel. Toen ik er een stukje over schreef, kreeg hij nog meer problemen. Hij had er niet over mogen praten, met niemand.’

De eeuw was nog jong toen 11 september 2001, https://www.photoart.nl/LycosFGA/Apocalypse.htm, de verhoudingen tussen bevolkingsgroepen op scherp zette. Mak citeert de journalist Umayya Abu-Hanna, die destijds in Helsinki woonde: voor 11 september was ze ‘de Palestijnse’, daarna ‘de moslim’. Steeds meer mensen raakten op drift, 65 miljoen tussen 1999 en 2019, twee keer zoveel als in de periode daarvoor. De gevolgen van de migratiecrisis waren zelfs voelbaar in het kleine Jorwerd, waar een Syrisch vluchtelingengezin wegging nadat het was bedreigd. Er was een zeer klein groepje in het dorp dat moeite had met deze vreemdelingen. Het begon met kinderruzies. Normaal gesproken praten ouders het dan uit. Maar nu escaleerde het. Dat leidde tot een paar nare incidenten, iemand die een mes trok en naar binnen wilde stormen. Je zag ook het zelfherstellende vermogen van zo’n dorp. Na de incidenten werd gepraat, daar kwam geen regisseur aan te pas, dat doet zo’n dorp gewoon zelf. Het dorp ging om de Syriërs heen staan. Die hebben lang geaarzeld, maar zijn uiteindelijk toch verhuisd. Dat voelde als een nederlaag. Ik denk dat deze incidenten niet hadden plaatsgevonden als er niet al vijftien jaar een heel ranzig debat over immigratie was gevoerd, waarbij dag in dag uit werd verteld dat buitenlanders slecht zijn en vluchtelingen nep. Want de meeste mensen zijn niet racistisch. In het dorp wonen ook mensen die kinderen uit Afrika hebben geadopteerd. Die zijn zwart en spreken Fries.’ U schrijft met veel compassie over vluchtelingen en migranten, maar u bent ook kritisch. Zo schrijft u over een steekproef van NOS-journalisten Saskia Dekkers en Pieter Nijdeken dat slechts een kwart van de mensen die zich als Syrische vluchteling voordeed, Arabisch bleek te spreken. Ja, eerst was het de helft, maar het werd gaandeweg minder. Ik heb geprobeerd eerlijk te schrijven. Je kunt niet zo’n waanzinnige stroom vluchtelingen in Europa toelaten, en blijvend toelaten, zonder dat het de boel gaat ontwrichten. Zoals een van de topmensen van Amnesty International zei bij zijn vertrek: aan alles zit een grens, aan geld, maar ook aan empathie. Je kunt best genereus en humaan zijn, maar dat kan enkel op basis van een gemeenschappelijk Europees immigratiebeleid, zoals Canada dat bijvoorbeeld kent. Asiel laten aanvragen dicht bij de brandhaard, elk jaar een quotum van gewone immigranten toelaten en de grens bewaken. Wat er nu gebeurt, heeft niets met humaniteit en tolerantie te maken. Het is gewoon een bende, en niets anders. Je zou ook een veel intensievere campagne moeten voeren in Afrika en de Arabische wereld: ga niet varen, want je verzuipt en je bestaan is rampzalig in Europa. Ik was in een vluchtelingenkamp op Samos en nog steeds werden daar, in die ellende vol ratten, sms’jes gestuurd: het is hier fantastisch. De leugen regeert. Ik zag ook hoe mensen naar een parkeerplaats liepen, op de mooiste Porsche of Mercedes leunden en een foto lieten maken. Die sturen ze naar huis: kijk, ik heb het gemaakt. Daartegen moet je fel tegenwicht bieden. Je wordt geen linkse gelovige van het schrijven van zo’n boek. Maar ik ben voor een solide immigratiebeleid om de status van echte vluchtelingen te beschermen. Die Syriërs uit Jorwerd, dat waren echte vluchtelingen.’ In navolging van de Franse filosoof Michel de Certeau hanteert Mak een onderscheid tussen ‘ruimte’ en ‘plaats’, tussen espace en place. ‘Ruimte’ staat voor vrijheid, dynamiek en onbegrensde mogelijkheden, maar ook voor de wanorde en de risico’s die daarbij horen. ‘Plaats’ staat voor zekerheid, voorspelbaarheid en orde. In het Europa van de 21ste eeuw is de balans tussen ruimte en plaats zoekgeraakt, aldus Mak. Europa heeft behoefte aan meer ‘plaats’, waardoor de ‘ruimte’ minder angstaanjagend zal schijnen. Zal dat kosmopolitische Europa uiteindelijk zijn opgewassen tegen het nationalisme? In 2014 publiceerde u met Thierry Baudet de bundel Thuis in de tijd. U pleitte daarin voor een evenwicht tussen ruimte en plaats. Dat blijft een moeilijke balanceeract. Baudet wilde gewoon terug naar de natiestaat. Dat is veel duidelijker. Toch denk ik dat het nationalisme een vorm van pseudorealisme is. Mensen zeggen vaak: Europa is idealisme. Dan zeg ik: nee, Europa is realiteit. Juist het nationalisme is een irreële nostalgie aan het worden. De nationale staat is in geen enkel opzicht meer een antwoord op de problemen van de 21ste eeuw. Ik denk weleens: Geert Wilders, man, ga nou eens bij je eigen Venlo staan en kijk eens goed. Die enorme keten aan vrachtwagens, wil je die nou echt gaan tegenhouden met douaniers met petten? De realiteit waarin wij leven en werken, waarin het bedrijfsleven werkt, is allang Europees. Ook de problemen die we hebben zijn op zijn minst Europees, zo niet mondiaal: klimaat, energie. Nu Amerika wegvalt zijn wij een geopolitieke macht. Tegen wil en dank misschien, maar we zijn het wel.’ Maar hoe kun je de enorme diversiteit van Europa in een overkoepelende constructie persen? India is ook een land met een enorme diversiteit. Je kunt heel goed de gemeenschappelijke dingen samen regelen. Houd de rest dan onder dat comfortabele nationale en lokale niveau. Dan krijg je een systeem dat lijkt op het Amerikaanse systeem, met een federale overheid en zelfstandige staten.’

https://www.vprogids.nl/2019/51/inhoud/artikelen/p11–Er-waait-een-andere-wind-.html In zijn boek Grote verwachtingen. In Europa 1999-2019 en als verteller van een nieuwe In Europa-reeks betrapt Geert Mak de Europese geschiedenis van de 21ste eeuw op heterdaad. Deze herfst verscheen Grote verwachtingen, waarin Mak (1946) verder gaat waar hij gebleven was: in het jaar 1999. Optimisme was volgens Mak het sleutelwoord van dat moment, al vreesde men een millenniumbug die alle computers in de war zou brengen. De bug bleef uit, maar het optimisme bleek al even onterecht. Vooral de crisis van 2007-2008 hakte er hard in. Europa werd getroffen door golven van populisme en immigratie. In Grote verwachtingen tracht Mak de geschiedenis van deze jaren (1999-2019) te schrijven: een heidens karwei, aangezien alles nog zo vers is. Maar de uitdaging past goed bij de journalist en auteur, die zich in zijn boeken vaak toelegt op het beschrijven en duiden van de recente geschiedenis. De VPRO brengt dit keer twintig afleveringen onder de vertrouwde titel In Europa, verspreid over twee tv-seizoenen. In de eerste aflevering vertelt Mak hoe hij tijdens een strandwandeling een bordje vond dat hem deed denken aan Victor Klemperer: de romanist die in 1928 een bordje zag met de tekst ‘Juden nicht erwünscht. Later, na de oorlog, ‘verbaasde hij zich over zijn eigen naïviteit,’ zegt Mak aan het begin van In Europa. ‘Hij had het wel opgeschreven in 1928, maar geen moment bedacht dat dit onnozele bordje een voorbode was van alle ellende met Hitler die toen nog zou volgen.’ De documentaires van In Europa gaan op zoek naar zulke momenten in het tijdvak 1999-2019. Ze zijn gemaakt door wisselende regisseurs, met een vast team van researchers van de VPRO en onder eindredactie van Roel van Broekhoven (In Europa, HhhH) en Stefanie de Brouwer (In Europa, Op zoek naar Frankrijk). Samen met Mak trachten de makers de geschiedenis op heterdaad te betrappen. Het leitmotiv zijn die typische ‘Klemperer-momenten’ – historische sleutelmomenten, waarvan je achteraf denkt: dat was een gebeurtenis die ons had kunnen waarschuwen. U schrijft dat mensen vaak wel aanvoelen dat ze zich op een kantelpunt van de geschiedenis bevinden. ‘Ja, ik zie dat nu overal om me heen. Mensen zijn onrustig. Vragen zich af: wat is er in hemelsnaam aan de hand? Mede daarom voer ik een geschiedenisstudent uit 2069 op, die bepaalde dingen beter zal zien dan wij nu. Ik ben jaloers op wat hij weet. Maar tegelijk zien wij nu dingen die hij niet ziet.’ Iedereen kan zien dat het rommelt. Mensen gaan de straat op in Chili, Frankrijk en Libanon. Populistische, illeberale leiders worden gekozen in Groot-Brittannië, Hongarije, Polen en Brazilië. Wat is er aan de hand? ‘Het stormt en het rammelt, maar de meeste democratieën blijven als systeem best overeind. De winst van populisten laat zien dat de democratieën een groot maatschappelijk ongenoegen registreren. Democratie is ook een systeem van waarschuwingen, het meet de temperatuur in de samenleving. Die metertjes blijken nu goed te werken. Maar de boodschap is niet vrolijk stemmend. Veel mensen zijn hun vertrouwen in bestaande politici verloren. Dat komt ook door dertig jaar neoliberalisme. Vanaf de jaren zeventig ontstond een cultuur waarin de vrije markt heilig was, alles meetbaar was en eigenlijk geen politieke keuzes gemaakt werden. ‘De vragen die populisten stellen zijn vaak best terecht. Met de antwoorden heb ik alleen gigantische problemen.’ Populisme is een logische reactie daarop, een gevolg van drie decennia negeren door de politiek, negeren van fundamentele keuzes en fundamentele waarden.’ In uw boek lijkt u erg boos over het marktdenken, dat vanaf 2000 heeft ingezet en de zorg en het onderwijs heeft uitgehold. ‘Bij neoliberalisme hoort een beleid van afbraak van de publieke sector. En in Europa zijn we na de crisis van 2008 gaan bezuinigen. Dat moet je niet doen, daar zijn bijna alle economen het over eens. De VS heeft juist, in een zeldzame samenwerking van Republikeinen en Democraten, miljarden in de economie geïnvesteerd. Zo kwam hun economie er snel weer bovenop. In Europa zijn we dus gaan bezuinigen, en op de onvrede over de gevolgen daarvan kon populisme goed gedijen.’ U schrijft een aantal keer over ‘de nadagen van het neoliberalisme’. Denkt u dat we inderdaad al in de nadagen zitten? En wat komt er dan hierna? ‘Nou, kijk maar in Nederland. Troonrede, regeringsverklaring, debatten: opeens wordt er weer gepraat over kwaliteit van bestaan. Er waait opeens een totaal andere wind. Zelfs bij de VVD begint men te beseffen dat de vrije markt niet zaligmakend is. De discussies over het klimaat zorgen ook voor verandering, zelfs in het bedrijfsleven. En inderdaad is er veel sociale onrust. Ik heb het gevoel dat de manier van denken aan het kenteren is.’ U bent vrij kritisch over Europa en Brussel. Ze liggen soms ‘met het hoofd op de tafel te slapen’, schrijft u, omdat de vergaderingen zo saai zijn. ‘Het komt ook doordat ze keihard werken, daar aan de top in Brussel. Je kunt schelden wat je wilt, maar ze staan voor duivelse dilemma’s. Je kunt mopperen op Juncker, maar ze hadden echt plannen voor een gezamenlijk immigratiebeleid. Dat is door de nationale leiders en parlementen afgeschoten. Ze zitten vaak in onmogelijke situaties.’ U schrijft dat de Brusselse bubbel niet meer wil weten ‘dan absoluut nodig is om als bubbel te blijven voortbestaan’. Dan kan de lezer denken: Mak is in een euroscepticus veranderd.
‘Ik betoog niet zo veel, ik constateer. Iedereen die in Brussel werkt geeft het ook toe. Het probleem met de EU is de hele tijd: het is een soort federatief verband, maar niet echt. De EU is een rijke en welvarende wereldmacht, maar kan niet als zodanig functioneren omdat het te verdeeld is. Dat is steeds het probleem.’ Denkt u dat dit goed kan komen? Aan het einde van uw boek zegt u namelijk: ‘Het is een bijna onmogelijke taak.’ Sceptici zeggen: het zou misschien een federatie moeten worden, maar dat zal niet gebeuren omdat de lidstaten het niet willen en het niet eens kunnen worden – dus dan kunnen we de EU maar beter weer afbreken. ‘Nee! Willen we in de 21ste eeuw overleven als Nederland, of als België of Frankrijk, dan moeten we dat samen doen. Puur om te overleven. Ook om het klimaatprobleem aan te pakken. Maar ook voor onze onafhankelijkheid van machten als Rusland, Amerika en China. We worden ongenadig tegen elkaar uitgespeeld. Als we uiteenvallen worden we echt, zoals de Vlamingen dat zo mooi zeggen, “een vogeltje voor de kat”. Maar detailkwesties moeten veel meer losgelaten worden.’ Ja, u heeft het over het Europa van ‘de geitenkazen’. ‘Al die regeltjes zorgen voor zoveel ruis. Dat kan niet zo doorgaan. Op grote zaken, zoals buitenlands beleid, is er juist te weinig samenwerking. Daar moeten we echt gaan beseffen dat we het gezamenlijk moeten doen. We kunnen leren van de geschiedenis, wat dat betreft. Het debat over Europa doet me denken aan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Populisten zoals Baudet zijn als de vertegenwoordigers van Holland. Die zeggen: laten we maar weer apart gaan. Zo viel de Republiek in 1795 uit elkaar. We waren allemaal weer op onszelf, Frankrijk marcheerde binnen en weg waren we. In 1815 ontstond er weer een eenheidsstaat, die een voorbode was van de stevige staat die volgde. Ik zal het niet meer meemaken, maar het zou kunnen dat mijn student uit 2069 zegt: tot 2020 had je fase 1 van de EU en daarna, van 2020 tot 2030, kwamen er allerlei crises, waaruit een reële Europese constructie voortvloeide – een beperkt federaal verband voor belangrijke onderwerpen, en de rest laten we over aan de nationale overheden. Dat is een mogelijk toekomstscenario.’
https://www.vpro.nl/buitenhof/speel~POMS_AT_15785725~in-europa~.html Mak is een meester, die zijn leerlingen een beeld schetst van waar we komen, waar we ons nu bevinden en waar we naar toe zouden kunnen gaan. Een groot obstakel, voor mij, is het neoliberalisme met zijn marktgericht denken waarbij ‘geld’ het centrum is waar alles om draait. Of het huidige Europa met zijn 27 EU-lidstaten er ooit in zal slagen de fase te bereiken waarin wij ons kunnen profileren als een van de vier wereldmachten, is voor mij een vraag, waarop ik vooralsnog niet bevestigend reageer. De achterstand van het Avondland is zo groot en de huidige bestuurskracht van de EU zo gering op hoofdlijnen dat er snel veel energie moet worden gestoken in de opbouw van een samenleving voor komende generaties op basis van nieuwe technieken, als nano en kwantum, algoritmen, robotisering en KI ons gaan bieden. Daartegenover staat de mens in dat proces, een arbeidsethos dat sterk gaat wijzigen, de macht van de mega-tech-bedrijven en de vraag wat er met ons democratisch bestel gaat gebeuren. Zolang Rutte c.s. het nog voor het zeggen hebben en de nationale parlementen hun macht niet willen gaan delen met het Europees Parlement, ontstaat er geen voortgang. Het enige wat ik wel zie dat er een kerngroep in de EU met een centraal bestuur en daarachter landen als volgers. Maar de vraag is dan wel wat er dan gaat gebeuren met de Euro. Er zijn zeker vier kernzaken die aangepakt moeten gaan worden door de EU, waarvan er nog drie op de plank liggen en er maar één aangepakt gaat worden: de Green Deal. Maar die is alleen maar succesvol te voeren als dat mondiaal ondersteunt wordt. Maar zolang er geen overeenstemming is met landen met grote belangen in fossiele brandstoffen, zoals Saoudi-Arabië en de andere oliestaten in het Midden Oosten, de VS, Rusland, Canada, Nigeria en Nepal en met multinationals die fossiele energie leveren en belangen hebben in de chemische energie (Shell, Mobil, Chevron, Texaco) is dit een kansloos project, alhoewel ik positief sta ten opzichte van de aanplant van 2 miljard bomen die extra CO2 uitstoot kunnen neutraliseren op termijn. Dat betekent dan wel dat elders, zoals in Brazilië, de rooi van bomen niet doorgaat.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 17 jan 2020; week 3: AEX 615,57; Bel20 4007,20; CAC40 6.100,72; DAX30 13.526,13; FTSE 100 7.674,56; SMI 10.841,82; RTS (Rusland) 1637,75; DJIA 29.348,10; NY-Nasdaq 100 9.173,73; Nikkei 24.041,26; Hang Seng 29.056,42; All Ords 7.180,30; SSEC 3.075,50; €/$1,109; BTC/USD $8.900,29; 1 troy ounce goud $1556,70, dat is €45.099,21 per kilo; 3 maands Euribor -0,391%; 1 weeks -0,505%; 1 mnds -0,462%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,123% 10 jaar VS 1,8392%; 10 jaar Belgische Staat 0,026%; 10 jaar Duitse Staat -0,21%; Franse Staat 0,048%; VK 0,655%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,57%; 10 jaar Japan -0,0041%; Spanje 0,458%; 10 jaar Italië 1,386%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,659.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger. De goudprijs noteerde flat, de meeste rentetarieven noteerden lager. De bitcoin steeg >10%. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,2%; Nederland 0,298%; Duitsland 0,306%; Japan 0,4555%; Frankrijk 0,877%; GB 1,158%; Spanje 1,378%; Canada 1,7019%; VS 2,3027%; Italië 2,442%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,515%; Denemarken -0,459%; Nederland -0,467%; Frankrijk -0,329%; België -0,356%; Japan -0,105%; Spanje -0,067%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.