UPDATE 18-12-2021/612 FD: Rutte won de verkiezingen, Kaag de formatie en niemand het vertrouwen

Vrijdagavond was Prof Dr Klaas Knot, de President van De Nederlandsche Bank, te gast op NPO 1 bij EenVandaag en beantwoordde daar onder meer een vraag in welke mate consumenten iets gaat merken van de stijgende inflatie. Daarbij schetste hij een misleidende voorstelling van zaken. De inflatie in Nederland, gemeten door eurostat, bedroeg in november 5,6%. Die meting gaat over goederen en diensten. De inflatie zal over een jaar, verwacht de ECB, weer zijn teruggebracht naar een niveau van 2%. Dan is de inflatie weer op zijn streefgetal. Op de eerste plaats wordt dat in twijfel getrokken, maar stel dat die aanname juist is dan is de situatie: stel het prijspeil is 100% dan is dat nu 105%, over een jaar wordt die 105% van nu weer op 100% gezet bij een inflatie van 2% is het prijspeil in het tussenliggende jaar met 7% gestegen. In hoeverre die inflatoire gevolgen worden gecompenseerd weten we niet. Knot stelt dat de ECB volgend jaar daarop gaat anticiperen door het opkopen staatsobligaties af te bouwen maar heeft daar zeker heel 2022 voor nodig. Dus wordt er voor de 19 eurolanden door de ECB weinig meer gedaan dan de vinger aan de pols houden. De ECB geeft geen indicatie of en wanneer de rente weer kan gaan stijgen. Elders in dit blog staat daarover meer informatie. Tekenend is wel dat in de VS de rente in 3 stappen van 0,25% in 2022 gaat stijgen. De hiervoor verantwoordelijke autoriteiten moeten aan het volk een eerlijk beeld schetsen om het vertrouwen te behouden, dat moeten die Knappe Koppen (KK’s) wel voor ogen houden.

Het Outbreak Management Team dringt aan op een strenge lockdown om de verspreiding van de omikronvariant tegen te gaan. Dat zou onder meer betekenen dat alle niet-essentiële winkels dicht moeten, maar ook horeca, musea, sportscholen, bioscopen, theaters en en zaken waar een niet-medisch contactberoep wordt uitgeoefend, zoals kappers. Het openbaar vervoer, bibliotheken en banken blijven open en professionele sportwedstrijden mogen doorgaan, maar dan wel zonder publiek. Binnensportlocaties zijn dicht, maar buitensportlocaties blijven open van 05:00 tot 17:00 uur, zwemlessen kunnen doorgaan. Alles voorlopig tot 14 januari 2022. Dat betekent dat alleen supermarkten, apotheken, drogisterijen en tankstations open mogen blijven. Ook moeten alle scholen sluiten tot 9 januari 2022. De reisvoorschriften worden niet aangescherpt. Dat deelde Rutte en de Jonge, bijgestaan door Jaap van Dissel (RIVM) deze avond op een persconferentie mede. Het OMT is zeer bezorgd over de omikron-variant, dat zich twee tot drie keer zo snel verspreidt als de deltavariant. Vanaf 22 december a.s. gelden strengere regels voor reizigers die vanuit niet-Schengenlanden naar Nederland komen. Zij moeten dan een negatieve testuitslag laten zien, ook als ze volledig zijn gevaccineerd of recent zijn hersteld. Reizigers uit landen die als ‘zeer hoog risico’ zijn aangemerkt moeten vanaf komende woensdag tien dagen in quarantaine, ook als ze gevaccineerd zijn. Nu geldt die regel alleen voor reizigers uit ‘landen met een zorgwekkende virusvariant’, zoals Zuid-Afrika. De aangescherpte inreisregels gaan uiteindelijk ook in de rest van de Europese Unie gelden. De lockdown betekent opnieuw “een heel harde klap” voor ondernemers, zegt voorzitter Hans Biesheuvel van branchevereniging Ondernemend Nederland. Hij wijst erop dat veel ondernemers al weinig inkomen en reserves hebben en zich ook veelal in de schulden hebben gestoken. “Je hebt, als ondernemer, geen enkele tijd om je voor te bereiden.” Er is volgens hem een groot verschil met maart 2020; meer ondernemers stellen zich nu de vraag of ze nog doorgaan. (bron: NOS) En terecht, denk ik. Vooruitlopend op de sluiting van de winkels vanaf zondagmorgen 19 december 2021, stroomden de binnensteden vol met kooplustig publiek die nog even snel Kerstinkopen wilden doen voor 17:00 uur. Ik hou er rekening mee dat over enkele dagen gaat leiden tot een boost van besmettingen. Vreemd dat de aangescherpte inreisregels niet van toepassing zijn voor inwoners ui de Schengen-landen, alsof die de omikron-variant niet kunnen overdragen. Er zijn 22 EU-lidstaten plus Liechtenstein; Ijsland, Noorwegen en Zwitserland Schengen-staten en de EU-lidstaten Bulgarije, Cyprus, Ierland, Kroatië en Roemenië zijn geen Schengen-landen. Dus de inwoners uit Schengen-landen kunnen een risicogroep zijn voor de verspreiding van corona.

Algemeen

De Duitse economie heeft in december de groei volledig moeten prijsgeven door tegenwind in de dienstensector. Dit bleek uit voorlopige cijfers van Markit. De index die de activiteit van de dienstensector van het land meet, kwam in december uit op 48,4 tegen 52,7 in november. De inkoopmanagersindex voor de Duitse industrie steeg wel, van 57,4 in november naar 57,9 in december. De samengestelde index daalde zo van 52,2 naar 50,0, het laagste punt in anderhalf jaar.

De inflatie in de VS is in 40 jaar niet zo hoog geweest: 6,8% in november. Het stelsel van Amerikaanse centrale banken versnelt de afbouw van het obligatieopkoopprogramma en mikt nu op drie renteverhogingen in 2022.`Het stelsel van Amerikaanse centrale banken versnelt de afbouw van het obligatieopkoopprogramma en mikt nu op drie renteverhogingen in 2022.

Het vertrouwen bij Duitse ondernemers in de eigen economie gemeten door onderzoeksinstituut IFO is deze maand verder weggezakt naar 94,7 Het vertrouwenscijfers daalde ook harder dan vooraf werd verwacht. Het was de zesde maand op rij met een daling.

De Duitse centrale bank, de Bundesbank, heeft de verwachting voor de economische groei in dit jaar en voor volgend jaar verlaagd, vanwege de nieuwe golf aan coronabesmettingen, de opkomst van de omikronvariant en de beperkende maatregelen tegen het virus. Ook de aanhoudende problemen in de leveringsketens drukken op de groei. De Bundesbank verhoogde zijn prognoses voor de inflatie in Duitsland. De Bundesbank denkt nu dat de grootste economie van Europa dit jaar met 2,5% zal groeien, terwijl eerder op een plus van 3,7% werd gerekend. Voor volgend jaar wordt een groei van 4,2% voorspeld, van een eerder verwachte 5,2%.

Corné van Zeijl, analist bij Actiam, benadrukt dat het besef bij beleggers steeds meer begint door te dringen dat het tijdperk van monetaire stimulering achter de rug is doordat centrale bankiers een terugtrekkende beweging beginnen te maken vanwege de hoge inflatie. Hij wijst er op dat vooral techbedrijven daar last van hebben door het herberekenen van waarderingen. “Vooral de renteverhoging bij de Britse centrale bank kwam als een verrassing, al was de impact op de obligatie- en valutamarkten uiteindelijk beperkt.”

Moskou heeft herhaaldelijk gesteld meer gas aan Europa te kunnen leveren als de pijpleiding Nord Stream 2 wordt goedgekeurd voor gebruik. De leiding is voltooid, maar de Duitse toezichthouder schortte het Duitse goedkeuringsproces op. Ook Brussel moet nog akkoord gaan. De pijpleiding is omstreden omdat gevreesd wordt dat Europa te afhankelijk wordt van de Russische gasvoorziening. Het benadrukt heel duidelijk het probleem van Europa met de snel dalende voorraden, dat wordt verergerd door een naderende koudegolf en de uitval van kerncentrales in Frankrijk”, zei Ole Hansen, hoofd grondstoffenstrategie bij Saxo Bank. Als Rusland uiteindelijk besluit daadwerkelijk “de kraan open te draaien” verwacht Hansen dat de gasprijs snel zal terugzakken naar het niveau van 80 euro per megawattuur.

De Europese Centrale Bank (ECB) stopt na maart volgend jaar geleidelijk met het kopen van obligaties onder het coronasteunprogramma. Onder een andere vlag blijft de ECB obligaties wel kopen, al gaat het maandelijkse bedrag stap voor stap omlaag. Een renteverhoging is nog niet in zicht. Maar zomaar stoppen met obligaties of zelfs de rente verhogen kopen is voor de ECB ook niet zomaar een optie. Daarvoor zijn de schulden in vooral de zuidelijke landen veel te hoog. Stijgt de rente, dan wegen hun schulden nog zwaarder, terwijl de economie uit de coronacrisis probeert te kruipen. Met het besluit tracht de ECB een compromis te vinden tussen de noordelijke landen, die liever willen dat de ECB snel verkrapt vanwege de torenhoge inflatie, en de zuidelijke landen die het beleid liever zo lang mogelijk ruim willen houden. Het is een behoorlijk technisch compromis geworden: enerzijds stopt de ECB volgend jaar met de coronasteun, die nu nog maandelijks goed is voor een bedrag van een slordige €60 miljard. Anderzijds koopt onder een andere vlag de ECB nu maandelijks €20 miljard. Bij elkaar dus zo’n €80 miljard. Om schokken in de markt na maart te voorkomen wanneer de coronasteun stopt, verdubbelt de ECB de €20 miljard naar €40 miljard. Dat wordt daarna stapje voor stapje afgebouwd naar €20 miljard tegen het einde van het jaar. Niet alleen de ECB maakt zich zorgen om de hoge inflatie. Het stelsel van Amerikaanse centrale banken, de Federal Reserve, kondigde woensdag aan veel sneller te stoppen met het opkopen van obligaties en volgend jaar de rente drie stappen te willen verhogen. De Bank of England kondigde nét voor het ECB-besluit aan de rente van 0,1% naar 0,25%. (bron: DFT)

Informatie-ontwikkelingen

Het CDA gaat zich in het volgende kabinet anders opstellen dan in het huidige kabinet. Dat zei partijleider Hoekstra in zijn afsluitende speech op het partijcongres. “We formuleren scherper waar we staan en waarom we daar staan. Compromissen sluiten we vanuit onze CDA-idealen. Ons eigen geluid zal helder en herkenbaar zijn.” Wanneer er een coalitieakkoord is, zei Hoekstra, die namens het CDA onderhandelt, niet te weten. “Maar ik hoop en verwacht dat het er snel ligt.” De vier onderhandelende partijen zitten in de laatste fase en praten verder. Over de inhoud van het aanstaande akkoord wilde Hoekstra nog niets kwijt. “Ik zou u heel graag willen vertellen dat ik er ontzettend trots op ben. Dat het akkoord een stevig fundament legt onder de toekomst van ons land. (…) Maar ik kan er helaas, inhoudelijk, nog niets over zeggen.” CDA-leider Wopke Hoekstra noemde politici als Thierry Baudet en zijn partijgenoten tijdens het online partijcongres ‘politieke relschoppers, met een pijnlijk gebrek aan respect voor het leven van de ander’, schrijft Esther Lammers in Trouw. Hoekstra haalde afgelopen zaterdag hard uit naar Thierry Baudet en andere politici die ‘ronkende verhalen’ vertellen over dat covid maar een griepje is, en dat vaccineren overbodig is of zelfs gevaarlijk. “Ze spelen voor hun eigen gewin met de levens van anderen.” Hoekstra noemde Baudet overigens niet bij naam, maar maakte tijdens zijn toespraak op het online partijcongres duidelijk grote moeite te hebben met deze wijze van politiek bedrijven. Een politiek van ‘wanhoop en cynisme’ die vooral ‘angst en machteloosheid’ oplevert. Diezelfde destructieve krachten zien we ook in de samenleving, stelde hij. “Een klein deel van Nederland overschreeuwt de grote meerderheid. Zij schreeuwen moord en brand, over alles wat hen is afgenomen. Als je naar het nieuws van de afgelopen weken kijkt, dan lijkt het soms alsof we in een oorlogsgebied leven. Hooligans die, vermomd als demonstranten, er alleen maar op uit zijn om de politie in het nauw te brengen en rellen te schoppen. Dat heeft niets met vrijheid of rechtvaardigheid te maken. Het is precies het tegenovergestelde. En Dat Kan Niet.” Volgens Hoekstra moet het CDA een verantwoordelijke politiek van hoop laten zien. “Een politiek die gaat over keuzes maken in het algemeen belang, soms onder moeilijke omstandigheden.” En een politiek die de balans tussen overheid en burger herstelt. We zitten in een ‘politiek niemandsland’ en dat is ‘surrealistisch’, zei hij. “Ik zou u heel graag willen vertellen dat ik er ontzettend trots op ben. Dat het akkoord een stevig fundament legt onder de toekomst van ons land. Dat het ontzettend veel mooie CDA-punten bevat, een prachtige basis voor een nieuw CDA. Hoekstra beloofde de partijleden dat het CDA zich in een nieuw kabinet Rutte-IV anders gaat opstellen. Ons eigen geluid zal helder en herkenbaar zijn. We laten onze idealen niet ondersneeuwen door de waan van de dag.” Het nieuwe kabinet zal, zo zei hij, voor vooruitgang zorgen waarbij economie én ecologie, welvaart én welzijn, vrijheid én verantwoordelijkheid in de ‘juiste balans’ zijn. Tijdens het congres ontraadde Hoekstra de partij om resoluties aan te nemen die zich tegen de coronatoegangspas en invoering van de 2G-maatregel (waarbij mensen alleen toegang tot evenementen of horeca krijgen als ze zijn gevaccineerd of hersteld zijn van covid) uitspreken. Oud-staatssecretaris Mona Keijzer, die dit najaar van premier Rutte moest opstappen uit het kabinet vanwege haar standpunt hierover, hield tijdens het CDA-congres een fel pleidooi om de ‘individuele vrijheid’ van burgers niet ondergeschikt te maken aan dit type covid-maatregelen. “We hameren met deze maatregelen alles kapot, behalve het virus. Dit probleem moet anders worden opgelost”, zei Keijzer. Volgens Hoekstra is er geen makkelijke oplossing. Hij benadrukte dat de fractie hierover ‘gewetensvol’ zou moeten beslissen. Resoluties om het wettelijk minimumloon en het minimum jeugdloon fors te verhogen, werden afgeraden door het partijbestuur. “Heb nog even geduld, wacht het coalitieakkoord af, en kijk dan wat daarover staat. Ook over terugdringing flexibele arbeid of de herinvoering van de basisbeurs”, aldus Hoekstra. De resoluties werden niet aangenomen. (bron: Trouw) De VVD, die toch al in de laatste weken het in de peiling slechter ging doen, is deze week nog meer zetels kwijtgeraakt (-3) en staat daardoor op min 7 t.o.v. de verkiezingen op 27 zetels. Hoewel D66 en CDA eentje stijgen is het totaalverlies van die 4 coalitie-partijen nu 20 zetels. Bij de verkiezingen haalden ze 78 zetels, nu zijn het nog maar 58. Dat verlies is per saldo met name terechtgekomen bij JA21, BBB en Volt, die nu samen op 17 zetels winst staan.

Het CDA is altijd een regentenpartij geweest en onder Hoekstra nog steeds. Ik zou graag, maar ik zeg niets en ik beloof niets, maar let op het CDA komt terug van de 9 zetels verlies die ze hebben geleden na de 2e Kamerverkiezingen in maart. Eerst zien en dan pas geloven. Het corona-beleid van zijn partijgenoot Hugo de Jonge verdedigt hij te vuur en te zwaard, hij noemt de tegenstanders ‘politieke relschoppers, met een pijnlijk gebrek aan respect voor het leven van de ander’. Een politiek van ‘wanhoop en cynisme’ die vooral ‘angst en machteloosheid’ oplevert. Dat is niet meer en minder dan goedkope kretologie. In Trouw schrijft de natuurkundige Dr Daniël Miedema, post-doc-onderzoeker bij het Amsterdam UMC, “laten we stoppen met het massaal vaccineren en boosteren” omdat massavaccinatie juist gevaarlijk is voor diegenen die het nodig hebben: de kwetsbaren, als gevolg van resistentie van het virus. Lees artikel op: https://www.trouw.nl/editie/20211213/stop-de-massavaccinatie-juist-om-de-evolutie-van-het-coronavirus-af-te-remmen~b4fbc58b/ Mona Keizer hield tijdens het CDA-congres een fel pleidooi om de ‘individuele vrijheid’ van burgers niet ondergeschikt te maken aan dit type covid-maatregelen. En terecht want in mijn visie is het project ‘coronapas’, ook bekend onder QR-code, voor een deel van de 12 miljoen dubbel gevaccineerden een brandhaard van besmettingen (momenteel 15.000 per dag, geregistreerden en on-geregistreerden). Maar hiervan willen bestuurders niets weten, die gaan met een plaat voor de kop gewoon door met het voorschotelen van illusies aan het volk.

Het coalitie-akkoord staat in de steigers: duidelijk is al dat er tientallen miljarden in de vorm van fondsen worden gestoken in klimaat, woningbouw en de aanpak van de stikstofcrisis, die niet worden verantwoord in de begroting. Onderwijs krijgt extra geld, maar niet voor een structurele verandering die hoog nodig is, maar voor het herstel van de achterstanden vanwege corona, en kinderopvang wordt grotendeels gratis maar alleen voor gezinnen met lage inkomens, waardoor de tweedeling in de samenleving wordt vergroot. Ook wordt op termijn rekeningrijden ingevoerd, maar, heeft de coalitie besloten, pas in het kabinet dat na de verkiezingen van 2025 aantreedt en over de invulling ervan denken de VVD en andere partijen verschillend. Het lijkt sympathiek, maar het is regeren over je graf heen. De grootste klus voor de toekomst is daarentegen de uitvoering van beleid, zo bleek zeker uit de afgelopen regeerperiode. Neem de vastgelopen hersteloperatie voor gedupeerde toeslagenouders of de afhandeling van aardbevingsschade in Groningen. Een speciale commissie analyseerde de problemen bij instanties als het UWV, de Belastingdienst, het CBR en het IND, maar ook de conclusies daarvan wachten nog op uitvoering. Het vierde kabinet zal dus vooral hiermee aan de slag moeten. Hoe krijgt het de menselijke maat terug in het bestuur, hoe zet het plannen daadwerkelijk om in praktijk en hoe heelt het de scheuren in het vertrouwen van de burgers. Kortom, de nieuwe bestuurscultuur wordt de grootste opgave. (bron: Trouw)

Coalitie regeerakkoord Rutte IV

De aanstaande coalitie van VVD, D66, CDA en CU trekt veel extra geld uit via fondsen en wil een nieuwe bestuurscultuur. Dat staat in het coalitieakkoord Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst, dat 15 december 2021 door de informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees is aangeboden aan Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp. Hiermee komt het einde van de langste kabinetsformatie in de parlementaire geschiedenis in zicht. Informateur Remkes zei bij de presentatie dat „het geduld van samenleving en politiek danig op de proef is gesteld”. Hij riep daarom op tot „zelfreflectie” en „een stevige evaluatie” van de Tweede Kamerfracties over de politieke cultuur. In het akkoord staat dat de partijen „een andere politieke cultuur” nastreven, waarbij ze zich zullen richten op „constructieve partijen”. Hiermee worden middenpartijen als PvdA, GroenLinks, Volt of SGP bedoeld. In het akkoord staat ook: „Wij keren ons af van retoriek die is gericht op het beschadigen van personen en zullen ons uitspreken tegen kwetsend en dreigend taalgebruik.” De kabinetsformatie verkeerde maandenlang in een impasse. Het derde kabinet-Rutte, dat uit dezelfde partijen bestaat als het nieuwe kabinet, viel in januari om de Toeslagenaffaire. De aanjager van deze kwestie, toenmalig CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, bleek onderwerp van gesprek in de formatie. De vertrouwenscrisis tussen politiek en maatschappij duurt tot de dag van vandaag voort. D66, CDA en ChristenUnie steunden op 1 april een motie van afkeuring tegen Rutte, en met name de ChristenUnie was scherp in de afwijzing van de premier, die als het gezicht van een oude bestuurscultuur werd gezien.

De aanstaande coalitiepartijen beloven in het akkoord de kloof tussen burger en overheid te verkleinen, bijvoorbeeld door het toeslagenstelsel af te schaffen en „rust en duidelijkheid” te bieden aan ouders die getroffen zijn door de Toeslagenaffaire. Maar: de compensatie van getroffenen „zal zeker tot 2023 lopen, en mogelijk langer”. Demissionair premier Rutte erkende bij de presentatie dat „het vertrouwen in overheid en politiek laag is”, onder meer door de Toeslagenaffaire en de afhandeling van de gaswinning in Groningen. Rutte wil dat „in het brede politieke midden” scherper en constructiever debat wordt gevoerd. Er moet „een duidelijker scheiding tussen Kamer en kabinet” komen, staat in het akkoord. Juist op het gebrek aan dualisme in Rutte III was de laatste jaren veel kritiek. De coalitie belooft de bestuurscultuur te verbeteren, onder meer door meer samenwerking te zoeken met de oppositie, beter informatie te delen met de Tweede Kamer en meer bevoegdheden voor de toezichthouders, zoals de Raad van State en de Algemene Rekenkamer. (bron: NRC) Mooie woorden, positieve voornemens, maar het gaat om de uitvoering ervan. Een basisprobleem is de gebondenheid die de 2e Kamer-fractie van de 4 coalitiepartijen. Op voorhand al hebben geaccepteerd met het voorliggende regeerakkoord. Alle Kamerleden zouden gebonden moeten zijn om te kunnen stemmen op persoonlijke titel, zoals de Grondwet dat ooit heeft vastgelegd. Voorlopig zijn het mooie vergezichten maar de ervaring met voorgaande Rutte-kabinetten stemt mij terughoudend. De vraag rijst over het thema van het akkoord “vooruitkijken naar de toekomst”, het is een taalkundige blunder. ‘vooruitkijken’ is volgens van Dale (12e herziene druk) naar voren kijken, de komende ontwikkelingen tegemoet zien en je erop instellen. Dus ‘naar de toekomst kijken’ Het gebruik roept de vraag op of er een optie is voor ‘achteruitkijken of omhoog en omlaag of zijwaarts kijken, nee die bestaan niet. Weliswaar hebben de 3 Rutte-kabinetten veel te lang het beleid laten bepalen door belangenbehartiging van oude belangen, maar daar zegt de coalitie nu van ‘wij komen met ‘nieuw elan’.

Een resumé van de voornemens uit het coalitie-akkoord: De buitensporig lange formatie vraagt om een stevige evaluatie. Volgens informateur Remkes is het geduld van de samenleving flink op de proef gesteld. Het regeerakkoord is volgens Remkes dit keer wat korter dan normaal. De nieuwe bewindslieden gaan het op hun eigen terrein verder uitwerken, zei hij. Volgens informateur Koolmees zijn de grote thema’s de komende jaren wonen, klimaat, stikstof en onderwijs. Volgens hem zijn de thema’s nog niet helemaal uitgewerkt, maar biedt dat ruimte aan de Tweede Kamer om mee te denken. De coalitie gaat de verhuurderheffing die woningcorporaties moeten betalen voor sociale huurwoningen afschaffen in de komende 3 jaar. De nieuwe coalitie hoopt daarmee meer betaalbare woningen te verkrijgen. In ruil worden met de woningcorporaties “bindende prestatieafspraken” gemaakt, zodat het geld dat vrijkomt gebruikt wordt voor de bouw van flexwoningen, betaalbare huurwoningen, renovatie en verduurzaming. Verder komt er speciale aandacht voor de bouw van huizen voor starters, mensen met een middeninkomen en senioren. Het is de bedoeling dat er rond de 100.000 woningen per jaar worden gebouwd. Vanaf het studiejaar 2023/2024 keert de basisbeurs voor studenten terug. De beurs komt beschikbaar voor alle studenten. Daarnaast komt er een beurs die afhankelijk is van het inkomen van ouders, staat in het regeerakkoord. Studenten die onder het leenstelsel vallen worden deels gecompenseerd, zo is afgesproken. Zij krijgen de keuze tussen een studievoucher of een korting op hun studieschuld. Hiervoor wordt €1 mrd uitgetrokken. Het is nog niet duidelijk hoe hoog de bedragen gaan worden. De basisbeurs werd in 2015 afgeschaft en vervangen door het leenstelsel. De coalitiepartijen zeggen dat ze “werken lonender” willen maken. In het regeerakkoord is ook afgesproken dat zelfstandigen zich verplicht moeten verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Verder wordt de zelfstandigenaftrek vanaf 2023 teruggebracht, tot €1.200 in 2030. De vier partijen zeggen dat ze de verschillen tussen vast en flex willen verkleinen. Er komt een minister voor Klimaat en Energie. Nederland wil daarmee in 2050 klimaatneutraal zijn. De vergoeding voor kinderopvang voor werkende ouders gaat naar 95% van de kosten. De “ambitie” is om dat te verhogen naar 100%. De toeslag wordt straks direct uitgekeerd aan opvanginstellingen, op termijn moeten alle toeslagen verdwijnen. De komende 4 jaar wordt er €10,7 mrd uitgetrokken voor onder meer onderhoud aan defensiemateriaal en nieuwe uitgaven. Structureel gaat er €3 mrd extra naar de krijgsmacht. Er komt €1,25 mrd voor onderhoud aan infrastructuur. Over medisch-ethische kwesties, zoals abortus en het recht op euthanasie bij voltooid leven verschillen de meningen in de coalitie sterk, wordt ook in het regeerakkoord bevestigd. Afgesproken is dat Kamerleden een eigen persoonlijke afweging kunnen maken bij stemmingen hierover in het parlement. Anticonceptie wordt voor kwetsbare groepen gratis, om het aantal ongewenste en onbedoelde zwangerschappen en abortussen te verlagen. Nazorg voor vrouwen die een abortus hebben gehad wordt verbeterd. De NIP-test en de 20-wekenecho zal zonder kosten worden aangeboden. Het Rijk steunt 33 gemeenten met €253 mln om sneller tienduizenden huizen te bouwen. Die woningen zijn vooral bedoeld voor starters en mensen met een middeninkomen. Het geld komt uit de Woningbouwimpuls, een regeling van het ministerie van Binnenlandse Zaken. In totaal worden met het geld 44.277 nieuwe huizen gebouwd, verdeeld over 36 bouwprojecten. Onder meer Amersfoort, Assen, Barendrecht, Eindhoven, Purmerend, Utrecht en Zwolle krijgen een bedrag. Het geld wordt gebruikt voor projecten die anders moeilijk van de grond komen, bijvoorbeeld omdat er ook nieuwe wegen moeten worden aangelegd. Oppositiepartijen reageren kritisch en teleurgesteld op het regeerakkoord van VVD, D66, CDA en CU. Wilders van de PVV is zich “kapot geschrokken” en vindt dat de coalitie minder geld moet uittrekken voor het klimaat en de stikstofproblemen. Ook mist hij beleid om het aantal migranten te beperken. PvdA-leider Ploumen mist visie. Net als de SP hekelt ze ook de bezuinigingen in de zorg. Marijnissen (SP) zegt dat het kabinet haar partij lijnrecht tegenover zich zal vinden. Klaver (GL) vindt dat er weinig is veranderd, behalve dat ex-CDA’er Omtzigt er niet meer bij is. (bron: NOS) Lezers moeten zich realiseren dat de hier genoemde voornemens komend jaar nog niet worden uitgevoerd, maar in de jaren tot 2025. Ik deel het standpunt dat er veel te weinig visie naar buiten komt. Het zijn voor een groot deel het herstellen van beleid van wat er in 10 jaar Rutte (2011-2021) allemaal is mislukt. En die man gelooft dat hij in staat is dat allemaal weer op de rails te zetten. Wel door de schatkist wijd open te zetten en royaal uit te gaan geven, met als motivering dat het geld toch gratis is. Op dit moment is de rente voor ons gratis en daarmee worden de lasten van de komende jaren ook berekend. Dat is bedrog, want de nieuwe staatsschuld moet wel worden terugbetaald door volgende generaties. En ook de aanname dat de rente nooit meer verhoogd wordt, wat de centrale bankiers ons willen doen geloven, is een illusie. Wat ik ook een veeg teken vind is dat het coalitie-akkoord niet is doorgerekend op haal- en betaalbaarheid door het Centraal Planbureau, het SCP en het PBL en het Nibud. Kennelijk wisten de onderhandelaars de uitslag al: onverantwoord.

Voor gedupeerden van de Toeslagenaffaire komt er „ruimhartige compensatie en emotionele heling”. Het nieuwe kabinet verwacht dat deze „hersteloperatie” zeker tot 2023 zal duren, maar wellicht langer. Binnen dit proces komt een „grotere rol voor gemeenten om ouders een vast aanspreekpunt en gerichtere ondersteuning te bieden, en meer aandacht voor emotioneel herstel in het hele proces”.

Het kabinet wil jaarlijks €500 mln investeren in het hervormen van de arbeidsmarkt, re-integratie en het aanpakken van armoede en schuldenproblematiek. Daarbovenop komt er €300 mln voor lastenverlichting van het MKB via loondoorbetaling bij ziekte. Het minimumloon gaat in de komende jaren met 7,5% omhoog op basis van een 36-urige werkweek, uitkeringen stijgen mee, behalve de AOW. De ouderenkorting wordt verhoogd. Verder komt er in de komende regeerperiode tot 2025 een lastenverlichting van €3 mrd voor lage- en middeninkomens. De basisbeurs voor studenten komt terug en voor studenten die onder de huidige regeling vallen komt er een compensatie. Er moet één CAO komen voor onderwijzers en leraren in het basis- en voortgezet onderwijs, daardoor worden de lonen van de onderwijzers fors hoger. Ook worden de klassen kleiner gemaakt. Allemaal goede voornemens, maar het wachten is op de daden, want hoe gaat dat betaald worden? Door de staatsschuld te verhogen, zodat volgende generaties de prijs gaan betalen. Na ruim tien jaar te zijn weggeweest, in het nieuwe kabinet keert een minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) terug. Daarmee haalt Den Haag (gedeeltelijk) de regie over ruimtelijke ordening terug van gemeenten en provincies. De minister van VRO gaat meehelpen met het bepalen van woningbouwlocaties en het maken van prestatieafspraken. Om doorstroming van de woningmarkt te bevorderen koppelt het kabinet de hoogte van de huur aan het inkomen. Zittende corporatiehuurders kunnen onder bepaalde voorwaarden hun huurwoning kopen. Middenhuur-woningen krijgen een prijsbescherming, zodat huren voor middeninkomens interessant blijft en voor beleggers rendabel. In het nieuwe regeerakkoord wordt verder voor de komende 10 jaar €7,5 mrd gereserveerd voor het bereikbaar maken van nieuwe woonwijken. Er komen strengere vergunningsvoorwaarden voor hyperscale datacenters, en gemeenten krijgen de kans om een meldplicht in te stellen voor grote verhuurders. Een suikertaks en een verlaging naar 0% van de btw op groente en fruit. Hoewel hiervoor eerder geen meerderheid in de Tweede Kamer leek te zijn, is het kabinet Rutte IV van plan frisdranken met suiker duurder te maken en groente en fruit goedkoper – iets waar gezondheidsorganisaties al langer op aandringen maar niet voor elkaar kregen in het Preventieakkoord met de voedingsindustrie. Ook de accijnzen op tabak gaan omhoog. Daarentegen wordt alcohol makkelijker verkrijgbaar doordat het verbod op ‘blurring’ – het wijntje bij de kapper – verdwijnt. Met de industrie wil het kabinet bindende afspraken maken over gezondere voeding. Welke is niet duidelijk, maar gedacht kan worden aan minder zout, suiker en vet en minder reclame voor ongezonde producten. De nieuwe coalitie vervult een lang gekoesterde wens van de noordelijke provincies. Er komt een Lelylijn, een snelle treinverbinding van de Randstad via Lelystad naar Groningen en Leeuwarden. Het nieuwe kabinet reserveert geld en rekent op bijdragen van de regio en Europa. De Lelylijn moet aansluiten op internationale treinverbindingen naar het noorden van Duitsland. In september was de Lelylijn nog afgevallen voor financiering uit het Nationaal Groeifonds. Verder hebben alle protesten, zowel maatschappelijk als vanuit de lokale en regionale politiek, de nieuwe coalitie doen twijfelen over de verbreding van de A27 bij Amelisweerd. Als de bereikbaarheid op een andere manier, bijvoorbeeld via het openbaar vervoer, kan worden verbeterd, wil het kabinet-Rutte IV de gewraakte snelwegverbreding schrappen. Die zou ten koste gaan van bosgebied in de Amelisweerd. Ook komt er extra geld om beheer en onderhoud van wegen, spoor, bruggen, viaducten en vaarwegen aan te pakken. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat kwam daarvoor €1 mrd tekort; de nieuwe coalitie reserveert structureel €1,25 mrd om de achterstanden in te lopen. Deze week werd bekend dat spoordijken in Nederland verzakken. Dat schaadt snel treinverkeer. Op het gebied van de luchtvaart zijn er geen grote doorbraken bereikt. Het kabinet noemt Schiphol nog steeds een belangrijke hub die Nederland een grote bereikbaarheid en werkgelegenheid verschaft. Een besluit over de opening van Lelystad Airport wordt nu beloofd in 2022. Wel moet ook de luchtvaart „een bijdrage leveren aan het terugdringen van de CO₂-emissies”. Daarvoor sluit Rutte IV aan bij Europese maatregelen, zoals de kerosinetaks en de verplichting om duurzamere kerosine bij te mengen. Het kabinet verhoogt de vliegticketbelasting; die is nu €7,85 per ticket. Luchtvaartmaatschappijen zijn tegen zo’n belasting. Om de CO2-uitstoot te beperken gaat het kabinet de bouw van twee kerncentrales voorbereiden en blijft de enige centrale in Nederland, gevestigd in het Zeeuwse Borssele, open. De overheid gaat „de (financiële) bijdrage bezien” voor bedrijven die voorbereidingen willen treffen voor de bouw van die centrales. De daadwerkelijke bouw van kerncentrales is de afgelopen jaren nooit een serieus punt geweest in het kabinetsbeleid, door onvoldoende steun binnen de regeringscoalities. Ook voor de invoering van rekeningrijden was altijd onvoldoende steun. Met de voorbereiding daarvan wordt door Rutte IV eveneens een begin gemaakt, al gaat daar nog de nodige tijd overheen. Het regeerakkoord spreekt over invoering „van betalen naar gebruik in de automobiliteit in 2030”. De benodigde financiële middelen voor het ambitieuze klimaatbeleid komen onder meer uit het klimaatfonds dat de komende tien jaar voor €35 mrd aan investeringen moet zorgen. Dat geld komt via een ‘transitiefonds’ beschikbaar, is afgesproken door VVD, CDA, D66 en de CU. Met het geld wil het kabinet helpen om de infrastructuur voor duurzame energie aan te leggen, Met dat geld moet voor een een goede infrastructuur voor duurzame energie zorgen, zoals het elektriciteitsnet, leidingen voor waterstof en warmtenetten en mobiliteit te vergroenen en de “gebouwde omgeving” duurzamer te maken. Het betalen voor de afgelegde kilometers treft in 2030 alle automobilisten, dus zowel bezitters van elektrische auto’s als van auto’s met een verbrandingsmotor. De nog bestaande tolwegen in Nederland, zoals de Westerschelde-tunnel, behoren dan tot het verleden. Er komt een Nationaal Isolatieprogramma dat de komende jaren tot een versnelling van huizenisolatie moet leiden. Het verhuren van slecht geïsoleerde huizen wordt op termijn niet meer toegestaan. Ook wordt de komst van de zogeheten hybride warmtepomp gestimuleerd, door nieuwe regels voor leveranciers. Zo’n warmtepomp maakt in h eel koude dagen nog gebruik van gas, waardoor het principe van het volledig gasvrij maken van woonwijken wat naar de achtergrond lijkt te gaan. Verder komt er een verplichting om groen gas, bijvoorbeeld afkomstig uit slib of mest, toe te voegen aan aardgas. Een aparte algoritmewaakhond moet „fundamentele burgerrechten” online gaan beschermen. De nieuwe toezichthouder moet volgens plannen van het kabinet de transparantie van algoritmes bewaken en zorgen dat ze niet discrimineren of willekeurig zijn. Het nieuwe kabinet wil daarnaast investeren in de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de „samenwerking en samenhang tussen de diverse digitale toezichthouders” versterken. De aparte algoritmetoezichthouder – een wens van de coalitiepartijen – bij de AP kan rekenen op een budget van €3,6 mln per jaar, blijkt uit de budgettaire bijlage bij het regeerakkoord. De AP zelf kan rekenen op €8 mln extra. Het budget van de toezichthouder bedroeg dit jaar €25 mln. De privacywaakhond kampt al jaren met tekorten, terwijl het werk toeneemt. De AP verwacht zelf, bij „een realistische groei”, in 2025 €66 mln nodig te hebben om haar taken uit te voeren. Vanaf 2022 met de AP volgens een prognose van KPMG groeien van 184 naar 470 voltijdsbanen om alle taken „goed uit te kunnen voeren”. (bron: NRC) Het zijn ambitieuze doelstellingen, die zijn geformuleerd. Maar een groot deel ervan is achterstallig onderhoud als gevolg van doorgevoerde bezuinigingen tijdens tien jaar Rutte.

2G/3G, corona, omikron

Stop de massavaccinatie, juist om de evolutie van het coronavirus af te remmen, schrijft Daniël Miedema, fysicus, in Trouw. Door de hele bevolking te vaccineren, zorgen we ervoor dat een resistente variant van Sars-CoV-2 gaat groeien. Hierdoor lopen kwetsbaren gevaar, omdat de vaccins er niet tegen werken, betoogt de natuurkundige. Ruim een jaar geleden dachten we dat het einde van de coronacrisis in zicht was. De farmaceutische industrie en de wetenschap hadden in een ongekend tempo vaccins ontwikkeld tegen het virus. De vaccins werden al snel gezien als hét instrument om terug te kunnen keren naar een normaal leven.

In navolging van andere landen startte Nederland begin dit jaar met het vaccineren van de gehele (volwassen) bevolking: jong en oud, kwetsbaar en gezond. Jonge gezonde mensen lopen zelf weliswaar weinig risico om ernstig ziek te worden, maar door hen te vaccineren wordt de verspreiding van het virus geremd. En dat is essentieel om de ziekenhuisbezetting beheersbaar te houden. We zijn inmiddels een klein jaar verder en er is helaas nog geen uitzicht op het einde van de crisis, maar wel op nieuwe ‘boostervaccinaties’ voor iedereen. Dit lijkt dan ook een cruciaal moment om te overwegen of de aanname dat je met vaccinatie een ander helpt terecht is. Hoewel de vaccins beschermen tegen ziekenhuisopname na besmetting met covid, heeft uitgebreid wetenschappelijk onderzoek uitgewezen dat al een paar weken na vaccinatie de bescherming tegen het oplopen van een besmetting beperkt is. Eenmaal besmet is er geen meetbaar verschil tussen gevaccineerden en ongevaccineerden om het virus over te dragen. De belofte dat je door vaccinatie de kans om een ander te besmetten vermindert, lijkt dus maar beperkt waar. De regering legt niet voor niets in toenemende mate weer de nadruk op het naleven van basisregels, ondanks een vaccinatiegraad van 87%. Maar er is nog een belangrijk argument dat pleit tegen massavaccinatie. Massa-vaccinatie zorgt voor ‘selectiedruk’ op het virus en dat kan paradoxaal genoeg leiden tot een grotere kans dat kwetsbare gevaccineerden besmet raken. Selectiedruk bij virussen komt in het kort hierop neer: een virus verandert continu door mutaties en dat zorgt voor de verschillende varianten (alfa, delta, et cetera) van Sars-CoV-2 waar we over horen. De varianten waar het vaccin goed tegen werkt, zouden we idealiter in de populatie willen houden om de effectiviteit van het vaccin hoog te houden. Door de hele bevolking massaal te vaccineren kunnen juist die varianten zich echter niet meer verspreiden. Wat we overhouden zijn de varianten die zich minder laten afremmen door het vaccin. De deltavariant is er zo een (of eigenlijk gaat het om subvarianten van delta, maar laten we het overzichtelijk houden en spreken over delta). Vaak hoor je dat het vaccin minder goed werkt omdat we nu met de deltavariant te maken hebben. Alsof die twee zaken los van elkaar staan. Massavaccinatie zorgt er juist voor dat een variant als delta kan gaan groeien. De deltavariant begon na aanvang van massavaccinatie in de lente met een rappe opmars, en die opmars ging sneller in landen waar meer gevaccineerd was. Precies dit scenario: een snelle opmars van een resistente variant enkele maanden na de start van massavaccinatie, was begin dit jaar al voorspeld door onderzoekers van onder andere Harvard Medical School. Daarnaast is het geen toeval dat de deltavariant mutaties heeft in het spike-eiwit, het deel van het virus waar de vaccins op aangrijpen. We hebben dus door onze strategie van massavaccinatie een dominante deltavariant geselecteerd die zich steeds minder laat afremmen door de vaccins. Hierdoor hebben kwetsbare gevaccineerden een grotere kans om in contact te komen met een variant van Sars-CoV-2 die ook hen kan besmetten, met alle gevolgen van dien. Met iedere vaccinatie die gezet wordt in een jong gezond persoon verhogen we de selectiedruk op het virus, zonder de druk op de ic’s noemenswaardig te verlagen. Laten we dus snel stoppen met massaal vaccineren en boosteren, om te zorgen dat we een effectief vaccin overhouden voor de mensen die het echt nodig hebben. Want de nieuwe omikronvariant laat al zien dat het na delta niet afgelopen is met de evolutie van Sars-CoV-2: AY.4.2. (bron: Trouw) Hopelijk wordt deze oproep gehoord door de politiek en wordt het corona-beleid bijgesteld om te voorkomen dat we nog jaren worden achtervolgt door resistente corona-virussen.

RIVM-directeur Jaap van Dissel denkt dat de omikron-variant in januari dominant zal zijn in Nederland. Hij wees in de Tweede Kamer op Brits onderzoek, dat laat zien dat de variant zich 2 tot 3 keer sneller verspreidt dan de deltavariant. Van Dissel vreest op basis van modellen dat de besmettingsgolf door omikron tot de hoogste piek in de ziekenhuizen ooit kan leiden. Wel wijst hij erop dat er nog veel vragen zijn, bijvoorbeeld of omikron echt besmettelijker is. Volgens Van Dissel is de boosterprik van zeer groot belang. “De oproep is nu: booster, booster, booster!”, zei hij. Ventilatie helpt om de verspreiding van het coronavirus via aerosolen te beperken, schrijft het RIVM. Aerosolen zijn minuscule druppels die lange tijd kunnen blijven zweven in de lucht en zich ook over een grotere afstand dan 1½-meter kunnen verspreiden. Volgens het RIVM kan vooral in ruimtes waar mensen dicht bij elkaar staan winst worden geboekt, zoals concertzalen of nachtclubs. Ventilatie kan de kans op besmetting via aerosolen niet helemaal wegnemen, zegt het RIVM. Ventilatie werd in juli toegevoegd aan de basisregels. PVV-Kamerlid Agema had om het onderzoek gevraagd. (bron: NOS) Jaap van Dissel en Marion Koopmans zeiden ook dat alle adviezen berusten op aannames van deskundigen, maar lang niet altijd reageert het corona-virus op deze voorspellingen.

Financieel/economische berichten

Het leven in de VS was in november 6,8% duurder dan een jaar eerder. Dat is vooral een gevolg van hoge brandstof- en energieprijzen. Het is de hoogste inflatie sinds 1982, meldt het Bureau of Labor Statistics (BLS). De belangrijkste aanjager van de inflatie zijn de energieprijzen die ook in de VS flink zijn opgelopen. De prijzen voor alle energieproducten samen stegen met gemiddeld 33,3%. Binnen die index spant stookolie met een prijsstijging van bijna 60% de kroon. Voor benzine betaalden Amerikanen vorige maand 58,1% meer dan in november vorig jaar, de sterkste stijging sinds april 1980. Elektriciteit werd 10,7% duurder en de prijzen voor voeding stegen met 6,1%. De energieprijzen liggen wereldwijd al een aantal maanden op een hoog niveau. Door een tekort aan olie en gas betalen we zowel aan de pomp als voor stroomvoorziening fors meer dan gebruikelijk. In Nederland steeg de inflatie in november met 5,9% en daarmee eveneens naar het hoogste niveau sinds 1982. (bron: NU) De hamvraag is loopt de stijgende inflatietrend de komende 6 maanden door?

De Duitse economie heeft in december de groei volledig moeten prijsgeven door tegenwind in de dienstensector. Dit bleek uit voorlopige cijfers van Markit. De index die de activiteit van de dienstensector van het land meet, kwam in december uit op 48,4 tegen 52,7 in november. De inkoopmanagersindex voor de Duitse industrie steeg wel, van 57,4 in november naar 57,9 in december. De samengestelde index daalde van 52,2 naar 50,0, het laagste punt in anderhalf jaar.

De sterk oplopende inflatie is reden voor de ministers van Financiën van de rijke industrielanden verenigd in de G7 om op 13 december 2021 met elkaar te overleggen, melden bronnen aan de persbureaus Bloomberg en Reuters. dat maandag een virtuele bijeenkomst staat gepland. De sterk stijgende inflatie ondermijnt onder andere de koopkracht van consumenten.

Rusland mag de gaspijpleiding Nord Stream 2 niet gebruiken als er weer escalaties zijn in Oekraïne. Dat heeft de Duitse minister Baerbock van Buitenlandse Zaken gezegd na afloop van de virtuele G7-bijeenkomst, maandagmorgen. Dat overleg stond in het teken van de spanningen tussen Rusland en Oekraïne. Afgelopen zomer lieten Washington en Berlijn al een gezamenlijke verklaring uitgaan om te voorkomen dat Rusland de pijplijn misbruikt voor politieke druk. De gaspijpleiding is al tijden een heikel onderwerp tussen de VS, Rusland en Europa. Merkel, de vorige week afgetreden Bondskanselier, heeft ervoor gestreden als alternatief voor bruinkool, dat niet langer gewonnen wordt. De VS vreest dat Europa te afhankelijk wordt van Russisch gas. (bron: NOS) Europa is in alle gevallen afhankelijk van buitenlandse leveranciers voor zijn energievoorziening, of dat nu Rusland is, de VS dan wel het Midden Oosten. De besprekingen vinden plaats op het moment dat de wereldeconomie last heeft van grote problemen in de toeleveringsketen. De ministers zullen ook praten over de gezondheidszorg, aldus de bronnen. De G7 bestaat uit Frankrijk, Italië, Japan, Canada, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Het nieuws over de bijeenkomst volgt kort op het nieuwe inflatiecijfer van 6,8% uit de Verenigde Staten. Dat kwam uit op het hoogste niveau sinds 1982, net als de Nederlandse inflatie van 5,2% die eerder bekend werd. Door de hoge inflatie neemt de druk op centrale banken toe om steunprogramma’s nog sneller af te bouwen en de rentes te verhogen. Ook in de rest van de eurozone en in het Verenigd Koninkrijk wordt het leven in doorsnee rap duurder. Dat komt vooral door de gestegen energieprijzen, tekorten op de arbeidsmarkt en de problemen in de toeleveringsketens. (bron: NU)

Buitenlandse toeristen hebben in het eerste coronajaar Nederland massaal links laten liggen. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat het aantal buitenlandse toeristen in 2020 met 64% afnam ten opzichte van 2019. Er kwamen 7,3 miljoen buitenlandse toeristen naar Nederland, bijna 13 miljoen minder dan een jaar eerder. Met 97% minder toeristen was april 2020 de uitschieter. Ook in mei, november en december waren het er fors minder. (bron: NOS) Over 3 weken is 2021 ten einde en dan komt het CBS met cijfers over buitenlandse bezoekers van een jaar eerder. Het is mosterd na de maaltijd en de data zijn ook nog eens verontrustend. Mij zullen ze nog mee, gezien de besmettingen van de alpha-variant.

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Het wordt voor het nieuw te vormen kabinet zeer moeilijk of het gaat zelfs helemaal niet lukken om 100.000 woningen per jaar te bouwen, zo zeggen gemeenten en experts in reactie op de ambitie uit het coalitieakkoord. Volgens hen lopen de bouwkosten te snel op, is er een schaarste aan grondstoffen en zijn er personeelstekorten bij gemeenten en bouwers. De doelstelling om 2 op de 3 woningen betaalbaar te verhuren of verkopen (tot 1.000 huur of verkoop onder de NHG-grens van 355.000) bemoeilijkt de uitvoering. De komende 2 jaar gaat het sowieso niet lukken omdat er te weinig bouwvergunningen zijn vergeven, stelt hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer. “De laatste jaren is de nieuwbouwproductie 70.000 woningen per jaar, en 80.000 per jaar als je transformatiewoningen in oude kantoren en winkelpanden meetelt. Het wordt spannend of het gaat lukken om daar 20.000 huizen bovenop te bouwen en de vraag is of er genoeg geld wordt vrijgemaakt.” De gemeenten vinden dat er te weinig geld vrijkomt, blijkt uit een kritisch commentaar van Jan van Zanen, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De VVD’er zegt in een reactie dat de coalitie een valse start maakt in verhouding tot gemeenten. De ‘extra investeringen’ zoals aangekondigd noemt hij “een sigaar uit eigen doos”, omdat het geld uit het gemeentefonds zou moeten komen. “We gaan die 100.000 per jaar op deze manier gewoon niet halen. Het is volksverlakkerij om dat zo te stellen”, zegt Noël Vergunst, GroenLinks-wethouder in Nijmegen. De stad heeft nu al de doelstelling die het kabinet nastreeft: 2 op de 3 huizen moet betaalbaar worden aangeboden. “Het probleem is de onrendabele top”, aldus Vergunst. “We moeten als gemeente korting geven op de grond. Het wordt al makkelijker nu de verhuurderheffing wordt afgeschaft en dat er extra geld komt voor infrastructuur is ook goed. Maar dan nog ben ik bang dat we er niet uit gaan komen, ook omdat de bouwkosten stijgen. Veel zal ook afhangen van hoe de economie de komende jaren blijft draaien en of de bevolkingsgroei verloopt zoals verwacht. De hoge woningprijzen van nu hebben niet alleen met schaarste te maken, maar ook met de ruime financieringsmogelijkheden, zo toonde De Nederlandsche Bank (DNB) eerder aan met onderzoek. Ook zijn er kritische geluiden in de bouwwereld over de vraag of er wel één miljoen extra woningen nodig zijn in 2030. Vakblad Cobouw en onderzoeksplatform Follow the Money kwamen deze week met een onderzoek waaruit blijkt dat het woningtekort eigenlijk maar op 120.000 woningen neerkomt. Dat is een stuk minder dan de 279.000 waar de huidige demissionaire minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren mee schermt. “Stijgende bouwkosten maken de rekensom moeilijker, maar misschien is er nog schaalvoordeel te behalen als we goed gaan samenwerken.” Ook koepelorganisatie van woningcorporaties Aedes is voorzichtig over de haalbaarheid van de 100.000 woningen per jaar. “We zijn blij dat de verhuurderheffing vanaf 2023 wordt afgeschaft”, zegt woordvoerder Theo Scholte. “Corporaties kunnen de productie daardoor verdubbelen. Nu worden er 14.000 sociale huurhuizen per jaar gebouwd. Dat gaat dus naar 28.000. Stijgende bouwkosten maken de rekensom moeilijker, maar misschien is er nog schaalvoordeel te behalen als we goed gaan samenwerken.” De praktische uitvoerbaarheid wordt ingewikkeld, zegt Madeline Buijs, sectoreconoom Bouw en Vastgoed van ABN AMRO. Ze wijst op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), waaruit blijkt dat de bouwkosten voor een huis in oktober 12% hoger lagen dan een jaar eerder. “Schaarste aan grondstoffen en personeel zorgen voor vertraging. Zelfs als er extra geld naar gemeenten gaat om bouwplannen sneller te beoordelen, zijn die mensen nog niet zomaar gevonden.” “Gemeenten, corporaties, ontwikkelaars, beleggers en bouwers zullen hier een zware dobber aan hebben”, aldus Desirée Uitzetter van NEPROM, branchevereniging van bouwontwikkelaars. Toch is zij nog het positiefst. “Als we echt gaan samenwerken en inzetten op slimme bouwsystemen met meer productie in woningfabrieken, dan moeten die ambities kunnen worden gehaald.”

Corona berichten

Aantal geregistreerde besmettingen op zondag 13.844, het aantal opgenomen mensen in het ziekenhuis 2.118 plus 650 op de IC; maandag 12.852, 2.110, 634; dinsdag 13.557, 1.996, 626; woensdag 16.439, 1.923, 623; donderdag 15.433, 1.834, 622; vrijdag 15.433, 1.736, 618 en 13.331, 1.714, 609 op zaterdag

De omikronvariant van het coronavirus zal binnen enkele weken de deltavariant als dominante virusvariant verdrongen hebben. Als gevolg daarvan kunnen de besmettingscijfers weer oplopen. Dat zegt Aura Timen van het RIVM.

Tot midden van de week waren in totaal 123 besmettingen met de omikronvariant vastgesteld in Nederland. Volgens Timen, hoofd van het Centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding van het RIVM, is in andere landen al duidelijk geworden dat het snel gaat. Uit berekeningen blijkt dat omikron in enkele weken de meest voorkomende variant wordt. Bij het RIVM zijn in week 49 116.457 positieve coronatests gemeld. Dat is een daling van 21% ten opzichte van de 7 dagen ervoor. De cijfers kunnen wat vertekend zijn doordat het testbeleid is veranderd. Mensen met lichte klachten kunnen nu volstaan met een zelftest en hoeven pas naar de GGD bij een positieve test. Het reproductiegetal was op 29 november 0,93. Het RIVM vreest echter dat de omikron-variant van het coronavirus, die besmettelijker is, die trend de komende tijd zal keren.

Eyeliners

Laten we snel stoppen met vaccineren en boosteren

Omikron groeit snel en eist een harde lockdown

Het vertrouwen in het corona-beleid is gedaald naar 16%

Eerdere aannames blijken te rooskleurig te zijn geweest. Kabinet uitermate somber over omikron en de toekomst

Falend onderwijs noopt tot bijlessen

Inflatie VS in 40 jaar niet zo hoog: 6,8% in november

Formatiepartijen: 60 miljard euro voor klimaat en stikstof

Gemeenten krijgen structureel meer geld voor jeugdzorg, maar in 2025 moet er €500 mln bezuinigd zijn

Voorstellen voor een nieuwe bestuurscultuur zijn vaag en doen geen harde beloftes

De oude coalitie tracht zich opnieuw uit te vinden en dat mag wat kosten

Een noodkreet uit de Jeugdzorg: bij instellingen die verantwoordelijkheid zijn voor uit-huis plaatsingen loopt het personeel weg en is het ziekteverzuim hoog

Het Nederlandse corona-beleid is te reactief geweest: er moet een ‘landsdokter’ met totaaloverzicht komen

Krijgt Rutte IV al het geld dat ze wil uitgeven wel goed besteed. De bouw van nieuwe woningen zal de eerste 2 jaar niet van de grond komen

KLM en Transavia gaan voor ca €12.000 miljoen ca 100 nieuwe Airbussen kopen (2023-2030) ondanks dat de bedrijven met noodleningen overeind gehouden moeten worden. Niet-investeren is geen optie

Minister Hoekstra breekt zijn belofte om belasting-ontwijking aan te pakken

Frontberichten

De Europese Centrale Bank (ECB) zet na maart 2022 een punt achter het coronasteunprogramma. Daar staat tegenover dat een ander steunprogramma tijdelijk wordt verhoogd. Per saldo gaat de ECB na maart minder obligaties, leningen van overheden en bedrijven, opkopen. Met het Pandemic Emergency Purchase Programme (PEPP), werd begonnen om de negatieve gevolgen van de coronapandemie voor de economie teniet te doen. Het opkopen van obligaties is een instrument dat centrale banken vaker gebruiken om de economie te stimuleren. Daardoor wordt het uiteindelijk goedkoper voor bedrijven en consumenten om geld te lenen. Als dat geld wordt uitgegeven, dan stimuleer je de economie. Het bedrag waarvoor elke maand obligaties worden gekocht in het kader van het PEPP, staat nu nog op €60 mrd. Dat gaat dus naar nul vanaf april volgend jaar. Daarvoor noemt de ECB twee redenen. In de eerste plaats trekt de economie in de eurozone aan en verder stijgt de inflatie. Maar de ECB heeft nog een ander opkoopprogramma, om de gevolgen van de financiële crisis tegen te gaan. Dat wordt juist uitgebreid, van €20 mrd per maand naar €40 mrd per maand. Maar doordat de omvang van PEPP naar nul gaat, gaat het totale bedrag waarvoor de ECB obligaties opkoopt dus, op termijn, omlaag. Het bedrag waarvoor in het kader van het ‘gewone’ opkoopprogramma obligaties worden opgekocht, wordt overigens in het derde kwartaal verder teruggebracht tot €30 mrd en in het vierde kwartaal volgend jaar tot €20 mrd. Aan een verhoging van de officiële rente is de ECB nog lang niet toe. Dat zal pas het geval zijn als het obligatieopkoopprogramma volledig is afgebouwd. Dat duurt dus nog 4 kwartalen. Carsten Brzeski, hoofdeconoom van ING in Duitsland, denkt dat een renteverhoging door de ECB eerder kan komen dan veel andere marktkenners verwachten. “Misschien begin 2023 al.” Hij vindt dat de ECB ‘heel rommelig’ communiceert. De omvang van het totale opkoopprogramma gaat weliswaar omlaag, van in totaal €80 mrd per maand nu, naar €20 mrd per maand in oktober 2022. Maar omdat er twee opkoopprogramma’s zijn, lijkt het verschil op het eerste gezicht niet zo groot, aldus Brzeski. Hij denkt dat de ECB ook officieel nog rekening houdt met Zuid-Europese landen, die vanwege de omvang van hun schulden gebaat zijn bij een lage rente. Brzeski vindt het verder opvallend dat twee belangrijke centrale banken, zoals de ECB en de Amerikaanse Federal Reserve (FED), het niet eens zijn over de vraag of de huidige flink opgelopen inflatie tijdelijk is, of permanent. Beide denken wel dat de inflatie komt door onder meer de gestegen olieprijs en problemen in de bevoorradingsketen. Maar de ECB gaat er nog steeds vanuit dat de inflatie tijdelijk is en dat is een groot verschil met topman Jerome Powell van de FED, aldus Brzeski. Eerder deze week zei de Powell dat de FED in maart stopt met het opkopen van obligaties en dat hij in 2022 drie renteverhogingen van elk 0,25% verwacht. In de VS is de werkloosheid laag, een teken dat de economie prima draait, en de inflatie stijgt. In november was de inflatie in de VS maar liefst 6,8%. In het VK heeft de centrale bank, de Bank of England, overigens de officiële rente al wel verhoogd, van 0,1% tot 0,25%. Dat is vanwege de aantrekkende inflatie, die met 6% het drievoudige is van waar de Bank of England naar streeft. (bron: RTLZ) Ik volg Brzeski op hoofdlijnen. Het bestuur van de ECB voert een monetair beleid van angsthazen. Alles zo lang mogelijk houden zoals het was uitgestippeld en geen onverwachte stappen doen. Ja we gaan de steunoperaties afbouwen maar in het tempo van een slak, terwijl de FED veel daadkrachtiger gaat optreden. De ECB zit met 2 grote problemen: een sanering in het bankwezen na de kredietcrisis van 12 jaar geleden die nooit is uitgevoerd en de Zuid-Europese landen die met torenhoge staatsschulden kampen en alleen overeind kunnen worden gehouden met extreem lage rentetarieven. Misschien moeten de rijke eurolanden de regie maar overnemen en Christine Lagarde naar huis sturen. Voor het aanvoeren van de ECB zijn in deze onzekere tijden krachtiger leiders nodig, dan de huidige.

Overwegingen

Steeds duidelijker wordt er veel problemen in de samenleving zijn die aangepakt moeten worden. In Buitenhof werden genoemd: de roofbouw die gepleegd wordt op personeel in de zorg (waardoor personeel opstapt dan wel zich ziek meldt); de overheid is de controle kwijt in de corona aanpak, volgens Jaap van Dis zijn er aannames gepleegd, die optimistischer waren dan de realiteit werd, waardoor het vertrouwen van het volk desastreus is gedaald; de maatschappij moet veel meer betrokken worden bij het beleid: het corona-beleid moet niet alleen door de specialisten van het OMT worden bepaald, maar ook door andere deskundigen als b.v. ecologen, sociologen en filosofen moeten meedenken; uiteindelijk houdt de NOW-steunregeling de samenleving niet overeind, we zitten met werklozen thuis en op hetzelfde is de vraag groot naar nieuw personeel, waarvoor personeel niet is her- dan wel omgeschoold; het klinkt misschien hard maar er moeten bedrijven die te zwak zijn dan wel waar in de toekomst geen vraag meer naar is omvallen, de steunmaatregelen van de overheid, de EU en de ECB frustreren dat proces; zwaar door corona getroffen bedrijven die weinig vlees nog op de botten hebben, vragen zich af 0f ze nog wel verder moeten en tot de oproep ‘waak voor de wrede gevolgen van het coronabeleid.

Waarom gaat de kinderbijslag omlaag? ‘Illustratief voor het beleid van de kabinetten-Rutte’. Minder kinderbijslag in ruil voor meer ouderschapsverlof? Daar profiteren alleen de rijkeren van, betoogt Quinten Pluymaekers van de Stichting Sociale Christendemocratie in Trouw. Het demissionaire kabinet-Rutte III verlaagde vorige maand de kinderbijslag, gesteund door de vier coalitiepartijen. De bezuiniging bevat inmiddels bekende ingrediënten: het verzwakken van een degelijke, eenvoudige regeling ten gunste van een complexer, moeilijker uitvoerbaar systeem, een omgekeerde herverdeling van arm naar rijk, een focus op de bovenkant van de samenleving en politici die doen alsof ze niets te maken hebben met het door hen gevoerde beleid. De kinderbijslag is een van de meest degelijke sociale voorzieningen. Ze is voor iedereen gelijk, heeft een groot draagvlak, heldere criteria, de uitvoeringskosten zijn laag en de mogelijkheden om te frauderen gering. Toch besloot het kabinet hierop te bezuinigen en het geld te gebruiken om gaten in de begroting van de SVB en UWV te dichten. Dat wordt nu niet aan ouders besteed, maar aan IT-projecten van deze uitvoeringsorganisaties, die steeds ingewikkelder systemen nodig hebben om de steeds complexere regelingen uit te voeren. Maar niet al het geld gaat naar deze inmiddels beruchte IT-projecten: een deel wordt gebruikt om het verlengd ouderschapsverlof te financieren. Hierbij kunnen ouders na de geboorte van hun kind 9 weken deels betaald verlof krijgen: het UWV betaalt 50% (en als het de minister behaagt wellicht 70%) van het gemaximeerde salaris. De regeling is omgekeerd inkomensafhankelijk: mensen die toch al veel geld verdienen gaan meer krijgen dan mensen met een laag of modaal inkomen. Vergeleken met de voor iedereen gelijke kinderbijslag vindt hier een herverdeling plaats van arm naar rijk. Aan de onderkant van de samenleving is niet veel ruimte om financiële tegenvallers op te vangen. Voor een modale eenverdiener is een auto al een onbetaalbare luxe, aldus het Nibud, en dat geldt vaak ook voor tweeverdieners met lagere inkomens. De helft van je salaris inleveren om ouderschapsverlof te krijgen, leidt dan tot financiële problemen en is in de praktijk geen reële optie, waardoor deze regeling de facto alleen ten goede komt aan de hogere inkomens. De omgekeerde herverdeling is hiermee compleet. En dan is er ook nog de uitvoering. Een inkomensafhankelijke regeling moet rekening houden met verschillende persoonlijke situaties en soorten dienstverbanden. Dat maakt de uitvoering complexer, de mogelijkheden tot fraude groter en de uitvoeringskosten veel hoger dan bij de kinderbijslag. Zo moeten er binnenkort weer miljoenen naar het UWV om deze uitvoeringskosten te dekken. Wie weet waar die dan weer vandaan gehaald worden. Wonderbaarlijk was ook de parlementaire behandeling van de bezuiniging op de kinderbijslag. De coalitiefracties weigerden dit beleid in de Kamer te verdedigen: ze vonden het zelf eigenlijk ook niets en keken erbij alsof verlaging van de kinderbijslag een natuurverschijnsel was, zoals een onweersbui aan het eind van een zomerse dag: weliswaar onprettig, maar niet iets waar je als coalitiepartij enige invloed op kon hebben. En vervolgens stemden ze voor. En alsof er niets is gebeurd, gaat een ‘gezinspartij’ als het CDA intussen door met het sturen van nieuwsbrieven over het belang van goed gezinsbeleid, staat de verhoging van de kinderbijslag zonder twijfel ook de volgende keer in de verkiezingsprogramma’s van het CDA en de ChristenUnie en zullen alle coalitiepartijen blijven pleiten voor eenvoudige, makkelijk uitvoerbare regelgeving en voor het feit dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen.

We hoeven nu alleen nog maar te wachten op het nieuwe regeerakkoord, waar ons door CDA, ChristenUnie, VVD en D66 nog maar eens zal worden medegedeeld dat het belangrijk is dat het vertrouwen in politiek en overheid wordt hersteld. (bron: Trouw) Een aanklacht tegen de Christelijke politieke coalitiepartijen, CDA en CU, en terecht. Wat is de zin ervan? En dan hoor ik op het virtuele congres van het CDA politiek leider en eerste bewindspersoon Wopke Hoekstra afgelopen weekend zeggen “We formuleren scherper waar we staan en waarom we daar staan. Compromissen sluiten we vanuit onze CDA-idealen. Ons eigen geluid zal helder en herkenbaar zijn.” Volgens hem moet het CDA een verantwoordelijke politiek van hoop laten zien. “Een politiek die gaat over keuzes maken in het algemeen belang, soms onder moeilijke omstandigheden.” En een politiek die de balans tussen overheid en burger herstelt. Er is een groot hiaat tussen de luchtkastelen die Hoekstra schetst en het beleid waaraan het CDA meewerkt. Voor mij geen stem op het CDA, die tijd is echt voorbij.

Ik heb 3 artikelen moeten verplaatsen naar het Kerst-blog van 24 december 2021.

©2021 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 17 dec 2021, week 50: AEX 771,70; Bel 20 4.171,16; CAC40 6.926,63; DAX 15.531,69; FTSE 100 7.269,92; SMI 12.715,48; RTS (Rusland) 1.583,05; SXXP (Stoxx Europe) 473,90; DJIA 35.365,44; NY-Nasdaq 100 15.801,46; Nikkei 28.545,68; Hang Seng 23.204,64; All Ords 7.626,20; SSEC 3.632,36; €/$1.1241; BTC/USD (Bitcoin) $47.362,80; troy ounce goud $1.798,70, dat is €51.404,68 per kilo; 3 maands Euribor -0,581%; 1 weeks -0,588%; 1 mnds -0,611%; 10 jaar Duitse Staat -0,383%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,319%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,25%; 10 jaar Belgische Staat -0.038%; 10 jaar Franse Staat -0,031%; 10 jaar Japan 0,0454%; 10 jaar Spanje 0,337%; 10 jaar VK 0,675%; Italië 0,971%; 10 jaar VS 1,3733%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,9206.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen stegen deze week licht. De rentetarieven op de korte termijn daalden en op de lange termijn stegen ze. De euro-dollar-koers noteerde vrijwel onveranderd. De bitcoin noteerde onveranderd. De inflatie over november in de eurozone (4,9%) en ook in Nederland (5,2%, het hoogste getal in 24 jaar) stegen boven de verwachting. Het aantal corona-besmettingen bleef deze week hoog, ondanks een daling. Ziekenhuizen gaan het aantal IC-bedden opschalen naar 1.300. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen stegen de tarieven: Zwitserland -0,213%; Duitsland -0,045%; Nederland 0,069%; Frankrijk 0,66%; Japan 0,6528%; VK 0,928%; Spanje 1,11%; Italië 1,748%; VS 1,8105%; Canada 1,6757%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,615%; Nederland -0,598%; Zwitserland -0,609%; België -0,535%; Denemarken -0,5%; Frankrijk -0,415%; Spanje -0,317%; Japan -0,1%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.