UPDATE 18-06-2022/636 ECB moest deze week monetair beleid corrigeren om eurocrisis te voorkomen

In het blog van vorig weekend, nr 635, schreef ik over de op 9 juni 2022 in Amsterdam genomen besluiten door het Bestuur van de ECB (de beleidsrente gaat op 21 juli worden verhoogd van -0,5% naar –,0,25% en wordt in september verder verhoogd, de economische groei blijft bestaan tot in 2024, de inflatie gaat, getalsmatig, dalen en inkoopprogramma wordt beëindigd) hebben een averechts resultaat gehad. Er ontstond onrust op de financiële markten, het vertrouwen verdween, de euro verloor 3 dollar-centen, in feite was het bazooka-effect dat in 2012 in positie was gezet door Mario Draghi (alles te zullen doen wat nodig is om de euro te redden, in feite de start van opkoopprogramma’s van staatsleningen van de 19 eurolanden) uitgewerkt, hetgeen resulteerde in snel stijgende kapitaalmarktrentes. In Nederland tot boven de 2%, in Italië boven de 4%. Die stijgingen waren niet voorzien en ongewenst. Daardoor steeg de ‘spread’ tussen de ECB-rentetarieven en die van de FED tot ongewenste proporties. Daarbij streeft de FED tot nog een aantal verhogingen te beginnen met 0,75% en het jaar eindigend met 0,25% om dan uit te komen op 3,5% tot 3,75%. Zodat we nog ongekende spanningsvelden tegemoet kunnen zien en de euro en de rente gaan onzekere tijden tegemoet. 6 dagen later kwam het Bestuur van de ECB in spoedberaad bijeen om ‘marktcondities’ te bespreken. De posities van de zwakke Zuid-Europese landen als Griekenland, Italië, Spanje, Portugal en misschien ook wel Frankrijk en België, worden onhoudbaar. Er is besloten dat de ECB de hoeveelheden staatspapier die ze nog kopen alleen gaan doen van de financieel/economisch zwakke landen, om daarmee de rentelasten te drukken. Daarmee is het project ‘whatever it takes’ mislukt. Dat is opgezet door Mario Draghi om de mogelijk te scheppen aan de landen met een te hoge staatsschuld, deze met goedkoop geld af te bouwen. De realiteit is dat de Italiaanse staatsschuld is gestegen. Dat schept een nieuwe realiteit en een nieuwe aanpak. Daar gaat aan gewerkt worden. De financiële markten reageerden: de euro daalde tot onder de 1.04. Donderdag noteerde de borden rood, de AEX daalde 3,75%, de rente steeg weer en de EUR/USD steeg boven de 1,05. Dat laatste kan voortkomen uit steun van buiten. Donderdag verhoogde de Zwitserse SNB de rente met o,5% naar 0,75% en de Bank of England met 0,25% naar 1,25%. De vraag waar ik geen antwoord op heb is welke monetaire politiek en gevoerd moet worden en waar de prioriteiten zullen moeten liggen om de inflatie te doen dalen: het onder alle omstandigheden voorkomen van een recessie, het beperken tot een minimale rentestijging, het terugbrengen van overtollig geld en economische groei te stimuleren? Ik vrees dat een stijging van de rente niet het beoogde doel zal opleveren n.l. het terugdringen van de prijsstijgingen. Ik denk dat daarvoor op de eerste plaats grote hoeveelheden van de €3 biljard en $9 biljard staatspapier moeten worden terugverkocht aan de markt, waardoor vanzelf de rente gaat stijgen als gevolg van vraag en aanbod. Maar ik vrees dat die optie niet bestaat, want dan stort het financiële statuut in.

Algemeen

Nederlandse economie is aan het afkoelen, na het snelle en krachtige herstel van de coronarecessie. De impact van de Russische agressie tegen Oekraïne, de energieprijzen en de haperende wereldhandel zetten een rem op de economische groei. Die valt dit jaar nagenoeg stil, en zal pas aan het eind van het jaar weer aantrekken. Over het hele jaar genomen blijft er dankzij het sterke begin nog een groei over van 2,8%, zo stelt De Nederlandsche Bank (DNB) in de nieuwe Economische Ontwikkelingen en Vooruitzichten. De gemiddelde inflatie komt dit jaar uit op een uitzonderlijke 8,7%, door de dure energie en de gestegen prijzen van levensmiddelen en veel goederen en diensten. Pas volgend jaar zal de inflatie naar verwachting gaan afnemen, naar 3,9% in 2023 en 2,4 procent in 2024. De hoge inflatie holt het reële inkomen van huishoudens uit en drukt de consumptie in de loop van 2022. Huishoudens worden niet in gelijke mate geraakt door de forse en schoksgewijze prijsstijgingen van energie en voedingsmiddelen. Met name huishoudens met lage inkomens zijn kwetsbaar. Zij besteden een relatief groot deel van hun inkomen aan energie en hebben vaak geen financiële buffer, met mogelijk energiearmoede tot gevolg. “We worden door de hoge inflatie hoe dan ook allemaal collectief armer”, zegt DNB-directeur Olaf Sleijpen. Volgens DNB kan de overheid het inkomensverlies door hogere energieprijzen niet voorkomen, maar moeten maatregelen voor compensatie gericht zijn op de groepen die het hardst worden geraakt en koopkrachtsteun het meest nodig hebben. De accijnsverlaging van benzine en diesel is niet echt gericht op de groep met lagere inkomens want die hebben niet altijd een auto. Die maatregel is wat DNB betreft dan ook niet permanent, net als andere reeds genomen maatregelen als de verlaging van de energiebelasting. De krappe arbeidsmarkt, met overal personeelstekorten, houdt ook nog wel een tijdje aan. De combinatie van krapte en hoge inflatie leidt tot loonstijgingen: DNB rekent op een gemiddelde stijging van de contractlonen bij bedrijven van 3% dit jaar en 4% in 2023 en 2024. Loonstijgingen kunnen voor werkenden een deel van de effecten van de hoge inflatie opvangen, maar DNB waarschuwt voor automatische prijscompensatie. Die zou de inflatie alleen maar verder aanwakkeren. “Het is niet verstandig als de lonen haasje-over spelen en net zo hard stijgen als de inflatie, want je wilt geen loon-prijsspiraal”, zegt Sleijpen. Gezien de grote onzekerheid rond de duur en het verloop van de oorlog in Oekraïne heeft DNB ook een alternatief economisch scenario opgesteld. Daarbij pakt de economische impact van de oorlog nog zwaarder uit, met meer onzekerheid, hogere energie- en voedselprijzen en een grotere afname van de wereldhandel. Als de toevoer van Russische olie en gas helemaal stopt, raakt dat ook bedrijven en valt de productie uit. In dat geval neemt de economische groei verder af en koerst de economie in 2023 af op recessie, en stijgt de inflatie naar 10,8%. (bron: NOS) Een paar dagen na de persconferentie in Amsterdam van Christine Lagarde, de preases van de Europese Centrale Bank over het monetaire beleid in de komende periode, heeft De Nederlandsche Bank ook een duit in het zakje gedaan. In het vorige blog heb ik commentaar gegeven op wat de ECB niet doet en wat ze wel doet in een veel te traag tempo en in te kleine volumes, zodat het geen zoden aan de dijk zet. DNB wijst wel op de gevolgen van de inflatie, maar neemt geen verantwoordelijkheid voor het ontstaan ervan. DNB is niet verantwoordelijk voor het ontstaan van corona, ook niet voor geo-nationale (handels)conflicten en de daaruit ontstane prijsstijgingen, maar wel voor de wijze waarop zij het monetaire beleid, veel te laat, niet daadkrachtig heeft aangepakt. In de trant van ‘wij volgen de ontwikkelingen, wij streven naar, wij zien geen recessie optreden, wij hebben de regie volledig in handen’, maar aan welke touwtjes trekken ze eigenlijk? Het gevolg zijn prijsstijgingen, waarvan de huishoudens het slachtoffer zijn. Maar op de vraag wie dat gaat compenseren voor de allerlaagste-, de laagste- en de middeninkomens, wijzen de vingers naar een ander en wat is het resultaat de de ECB, DNB, EU en de nationale overheden de verantwoordelijkheid niet nemen dan zeggen niet over de financiële middelen te hebben. En waar kunnen de allerarmsten dan naar toe? Van het kastje naar de muur gestuurd worden. Wat moeten burgers met de uitspraak “We worden door de hoge inflatie hoe dan ook allemaal collectief armer”? Kan daar in de supermarkt, aan de pomp of de energieleverancier mee betaald worden? Wat mij sterk raakt is dat we moeten voorkomen dat er een ‘loon-prijs-spiraal’ gaat ontstaan, want daarmee wordt de inflatie aangejaagd. Dat begrijp ik, maar wat is de oplossing dan wel? Dat mensen die de rekeningen voor basisvoedsel, energie, huur en zorg niet meer kunnen betalen dan maar op straat moeten worden geschopt? Wij, van DNB, zijn de bankiers van dit land, er liggen voor €30.000.000.000 goudstaven in de kluizen en wij kunnen onze mensen geen menswaardig bestaan meer bieden? Dat er de realiteit van vandaag.

De Europese Centrale Bank zal landen met hoge schulden extra tegemoetkomen. Dat is besloten na spoedoverleg. Landen als Italië, Griekenland en Spanje moeten steeds meer betalen om hun staatsschuld te financieren doordat de rente voor die landen al maanden oploopt. De ECB koopt nog maar beperkt schulden op, maar zal daarbij nu de nadruk leggen op schulden van landen die een hoge rente betalen. Ook komt er een nieuw opkoopprogramma om de renteverschillen tussen de eurolanden terug te dringen. Dat laatste is omstreden, omdat de ECB als hoofddoel heeft de inflatie onder controle te houden. (bron: NOS) B6 dagen na de laatste bestuursvergadering werd het college opnieuw in spoedzitting bijeengeroepen. We moeten de financieel zwakke landen ondersteunen om een nieuwe eurocrisis de voorkomen. Het grootste probleem was Italië waar de rente explosief steeg boven de 4%, dus werd besloten staatspapier van de zwakke landen te gaan opkopen. Dit was een zwaktebod, waarmee een nieuwe stratergie wordt ingezet, maar waarmee de inflatie niet wordt bedwongen, juist aangejaagd. Betekent deze beleidswijziging dat de rijke landen nu met hogere rentekosten worden geconfronteerd? In feite is dit mede een politieke beslissing, waarover de regeringsleiders geen stem hebben. Kan het gevolg zijn dat Duitsland nu macht krijgt over de Zuidelijke eurolanden? Of de EU valt uiteen in de neuro en zeuro lidstaten en Duitsland neemt de regie over het terugbrengen van de grote staatsschulden. Maar de eerste vraag is of het plan wel legaal zal worden beoordeeld door het Confidentiële Hof, als die zaak daar wordt voorgelegd. Ik verwacht dat de top van het Bestuur van de ECB zal moeten terugtreden als deze plannen niet worden geaccordeerd als behorend tot het mandaat van de ECB. Want dan komt de ECB echt in de problemen. De financiële wereld kan hard zijn.

Oekraïne conflict

De Europese Commissie adviseert, zoals verwacht, om Oekraïne kandidaat-lid te maken van de Europese Unie. Het land heeft de afgelopen jaren flinke stappen gezet om aan de eisen te voldoen, maar er moet nog veel werk worden verzet, zei Commissievoorzitter Von der Leyen. Op de persconferentie was ze gekleed in geel en blauw: de kleuren van Oekraïne. Ook Moldavië mag versneld kandidaat-lid worden van de Commissie, al heeft het land nog een lange weg te gaan. Georgië moet nog wachten. Volgende week nemen de regeringsleiders van de EU een besluit over de adviezen. Vereist is dat alle 27 instemmen. Nederland omarmt het voorstel van de Europese Commissie om Oekraïne het kandidaat-lidmaatschap van de EU aan te bieden. ‘Wij laten Oekraïne niet zitten” zei minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken vrijdagmiddag na de ministerraad. Premier Rutte sprak van een “slim compromis”. Hoekstra verwacht dat het parlement en ook de andere 26 EU-landen ermee instemmen. Nederland was eerder zeer kritisch over het kandidaat-lidmaatschap en stuurde aan op extra voorwaarden. Maar volgens Hoekstra en Rutte is er geen sprake van een gewijzigd kabinetsstandpunt. Maar de formele toetreding kan nog wel tientallen jaren duren voordat aan de eisen zal hebben voldaan. Die eisen die de EC voorstellen zijn: de corruptiebestrijding verbeteren. De organen hiervoor zijn er, maar ze moeten nog volledig in werking worden gesteld, zei Von der Leyen. Hetzelfde geldt voor het beperken van de macht van oligarchen. Ook aan de rechtsstaat moet nog worden gewerkt, waarbij extra aandacht moet zijn voor de bescherming van minderheden. Maar op het gebied van eerlijke verkiezingen gaat het volgens Brussel bijvoorbeeld al goed. Ook het onderwijs is goed ontwikkeld, evenals de digitale sector. “Er wordt in het voorstel van de Europese Commissie recht gedaan aan de situatie in Oekraïne, dus laten we dit doen.” “Oekraïne heeft het nu in eigen handen”, zei Von der Leyen. De Europese Rekenkamer schreef daarover in september 2021: de financiële steun en energie die de Europese Unie in Oekraïne steekt voor de bestrijding van grootschalige corruptie zijn niet doeltreffend. “Oligarchen en partijen met gevestigde belangen blijven de rechtsstaat in Oekraïne ondermijnen en vormen een bedreiging voor de ontwikkeling van het land”, stelt de Europese Rekenkamer in een speciaal rapport, dat werd gepubliceerd kort nadat het Parlement van Oekraïne een wet aannam die de invloed van oligarchen moet terugdringen. Al meer dan 20 jaar helpt de EU Oekraïne met hervormingen om de rechtsstaat te versterken en corruptie en witwaspraktijken te bestrijden. De EU is zich ook al “geruime tijd bewust” van de banden tussen een aantal rijke en invloedrijke mensen en bedrijven, hoge ambtenaren, politici en de rechterlijke macht die volgens rapporteur Juhan Parts “de staat gijzelen”. Brussel heeft echter geen echte strategie ontwikkeld om de corruptie de kop in te drukken. Daardoor gaan jaarlijks miljarden euro’s verloren, zegt het verslag. De corruptie-index (beter bekend onder de internationale naam: Corruption Perceptions Index of CPI) bestaat sinds 1995. Met de CPI wilde Transparency International, (TI) corruptie op de internationale politieke agenda zetten. De CPI classificeert staten op basis van het gepercipieerde corruptieniveau. In 2000 stond Oekraïne op de 2 na hoogste plaats van de 180 in beeld gebrachte landen. In een rapportage van de minste corruptie in de wereld uit 2019 scoorden Nederland, Duitsland en de Scandinavische landen tussen de 90 en 100, Italië en Spanje tussen de 50 en 59 en Oekraïne tussen de 30 en 39. Hoekstra zegt dat alles goed is meegewogen en dat het voorstel “goed in balans” is. Hij verwacht dat “omwille van de eenheid” het Nederlandse parlement en de andere EU-landen kunnen instemmen met het kandidaat-lidmaatschap. Nederland stelde zich in de aanloop naar het voorstel op als kritisch, en zag het liefst dat de Europese Commissie voorwaarden stelde aan het kandidaat-lidmaatschap, een soort kandidaat-kandidaat dus. De Oekraïense president Zelensky sprak premier Rutte daar persoonlijk op aan. Rutte noemt het compromis van vdL slim en goed. “De systematiek van toetreding blijft overeind”, zegt Rutte. “Terwijl er ook een signaal wordt afgegeven.” (bron: NOS) Waar het in deze fase om gaat hoe nadrukkelijk de eisen waaraan Oekraïne moet voldoen om bij de geldpotten van Brussel te zullen komen. Want daar gaat het om. Oekraïne moet aan 7 eisen gaan voldoen, die nog nader moeten gaan worden uitgewerkt.

Rusland roept de Oekraïense strijders in de Azot-fabriek in Severodonetsk op hun “zinloze strijd” te staken. Als ze de wapens neerleggen, mogen ze vertrekken, samen met de 500 burgers die zich met hen in de kunstmestfabriek zouden schuilhouden, zegt het Russische ministerie van Defensie. Oekraïne had Rusland gevraagd om een humanitaire corridor voor burgers en lijkt niet van zins de strijd om de stad op te geven, hoewel de val van de stad een kwestie van tijd lijkt. (bron: NOS)

Severodonetsk wordt al dagen zwaar door de Russische troepen bestookt; alle bruggen naar de stad zijn verwoest. (bron: NOS)

Door de sancties van de EU en de VS krijgt Rusland geen reserveonderdelen meer voor vliegtuigen van westerse makelij. Daardoor komt de veiligheid van vliegtuigen in gevaar. EASA,de Europese luchtvaartorganisatie, maakt zich daar grote zorgen over. Boeing en Airbus leveren sinds maart geen onderdelen meer. Daardoor kunnen toestellen niet goed worden onderhouden en dat probleem wordt groter naarmate de sancties langer duren,zegt EASA. Experts verwachten dat onderdelen van toestellen die niet meer vliegen zullen worden gehaald om westerse oestellen te kunnen blijven gebruiken. (bron: NOS)

Kabinet Rutte IV

Voorjaarsnota 2022: Kabinet-Rutte IV zocht bij de start de grenzen op met ongekende uitgaven. Sindsdien loopt de teller nóg verder op. Geen econoom kan het nog volgen. „We geven ontzettend veel ongericht uit en schuiven de rekening door”, schrijft het NRC. Economen zijn er in alle soorten en maten. Van strenge economen die stellen dat goed begrotingsbeleid begint met een lage staatsschuld tot vakgenoten die vinden dat de overheid zich vaker in de markt mag mengen. De ene groep draait de geldkraan het liefst dicht, van de andere groep mogen de miljarden vloeien – zolang het maar een goede bestemming heeft. Maar over één ding zijn die economen verrassend eensgezind: het kabinet-Rutte IV lijkt wel een losgeschoten tuinslang die lukraak in het rond sproeit. Ongericht. Onverantwoord. Onhoudbaar. „Ik maak mij grote zorgen”, zegt Bas Jacobs. „Dit begrotingsbeleid is onbeheerst.” Politici zijn hun kompas kwijt”, zegt Marieke Blom. Er wordt veel te makkelijk op de geldknop gedrukt”, zegt Pierre Koning. Men denkt: als we maar een bak geld klaarzetten, dan lossen we het wel op”, zegt Lex Hoogduin. Sinds zijn aantreden in januari heeft het kabinet miljarden euro’s extra uitgetrokken. €3 mrd om huishoudens te compenseren voor de hoge energierekening, naast de €3 mrd compensatie die afgelopen najaar al was beloofd. Een verhoging van de AOW: €2,4 mrd erbij, ieder jaar. Extra miljarden, ook ieder jaar, voor defensie en jeugdzorg. Dat komt bovenop een coalitieakkoord dat al opviel door de vele extra uitgaven: in totaal €75 mrd, in één kabinetsperiode. 15 juni debatteerde het kabinet met de Tweede Kamer over al die nieuwe verschuivingen in het debat over de Voorjaarsnota. „Het kabinet onderkent dat de grenzen van wat budgettair verantwoord is met het coalitieakkoord zijn bereikt”, schreef minister Sigrid Kaag (Financiën, D66) in het voorwoord van die nota. Toch is het de vraag of het daarbij blijft, nu door de almaar stijgende energieprijzen en inflatiecijfers de roep om verdere compensatie alweer aanzwelt. Geen econoom ontkent dat de hoge energieprijzen voor grote problemen kunnen zorgen. „Die zorg is helemaal terecht als het gaat over de inkomenspositie van de mensen aan de onderkant” zegt Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Vrije Universiteit. „Maar als je die groep tegemoet wil komen, moet iemand dat betalen. Als land worden we door de gestegen energieprijzen armer, we hebben collectief minder geld. Maar nu geven we ontzettend veel ongericht uit en schuiven we de rekening door.” Een deel van de energiecompensatie is gericht: de meest kwetsbare huishoudens kregen €800. Maar het grootste deel van de €6 mrd compensatie bestond uit een generieke belastingkorting op brandstof en energie. Het lijkt wel alsof de geest van corona de kabinetsreactie bepaalde, zegt Blom, hoofdeconoom voor ING. „Het duurt even voordat energietarieven daadwerkelijk doorsijpelen in de economie, maar in Den Haag werd gereageerd alsof het maart 2020 was. Snel en generiek. De houding leek te zijn: als we de afgelopen jaren zoveel geld hebben uitgegeven en dat is goed uitgepakt, waarom zouden we dat dan niet weer doen?” In werkelijkheid is de huidige situatie volgens Blom onvergelijkbaar met de coronacrisis. De economische impact van de huidige hoge energieprijzen is vele malen kleiner dan die van de pandemie. Energie is bovendien een kostenpost die enorm verschilt per huishouden. Niet iedereen wordt even hard geraakt nu de prijzen omhoog knallen. Blom: „Bij de laagste inkomens gaat ongeveer 4% à 5% van hun uitgaven naar gas, bij de hoogste inkomens is dat 2,5% tot 3%. Voor hen valt een verdubbeling van de gasprijzen dus heel anders uit. Maar de bulk van het geld dat het kabinet uitgaf, ging naar de rijkste huishoudens.” In 2010 rende iedereen als lemmingen achter de bezuinigingen aan. Nu lijkt het alsof de hele politiek als lemmingen de andere kant op rent en onbeperkt uitgeeft. Van de €2,1 mrd die het kabinet dit voorjaar uittrok om de energie- en brandstofbelasting te verlagen profiteerde de rijkste 20% van de bevolking het meest, stelt onderzoeksplatform Investico. Dat kon gebeuren omdat de korting voor iedereen geldt en rijke huishoudens meer energie verbruiken dan arme huishoudens. Je bent mensen die het niet nodig hebben aan het compenseren”, concludeert Lex Hoogduin, hoogleraar monetaire economie, complexiteit en onzekerheid in financiële markten aan de Rijksuniversiteit Groningen en oud-bestuurder van De Nederlandsche Bank. „Je bent hen zelfs de grootste bedragen aan het toesturen.” Niet alleen vergroot het kabinet zo de ongelijkheid, zegt Blom, het is ook slecht voor het klimaat. „Het is doorgaan met het aantrekkelijk maken van vervuilende energie. Dat maak je immers goedkoper. Als je arme mensen wil helpen, zou je gewoon armoedebeleid moeten voeren.” Ook Bas Jacobs ziet een overheid die het economische tij niet goed begrijpt. Hij was 10 jaar geleden kritisch over de bezuinigingsdrift van Rutte I en II, maar ziet even bezorgd hoe de pendule nu de andere kant op is geslingerd. Als er één uitgave is die op nog meer onbegrip bij de economen kan rekenen, is het de verhoging van de AOW. Oorspronkelijk wilde het kabinet alleen het minimumloon een extra zetje geven. Normaal klimt de AOW mee met elke minimumloonstijging, maar dat werd vanwege de hoge kosten, €2,4 mrd per jaar, voor één keer achterwege gelaten. Totdat de linkse en rechtse oppositie in het verweer kwam, waarna het kabinet alsnog besloot de AOW te verhogen. „De inkomenspositie van arme ouderen kun je prima verbeteren door ze minder belasting te laten betalen via de ouderenkorting, of ze via die korting zelfs geld uit te keren”, zegt Bas Jacobs. „Nu ga je alle 3,5 miljoen gepensioneerden meer geld geven. Niet alleen volgend jaar, maar tot in de eeuwigheid!” Onbegrijpelijk, zegt ook Pierre Koning, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid en net als Jacobs verbonden aan de Vrije Universiteit. „Helemaal nu duidelijk is hoe het kabinet de hogere AOW wil financieren: door aanvullingen te schrappen voor mensen met een onvolledige AOW en door een voorgenomen verhoging van de ouderenkorting terug te draaien.” Zo leidt de druk van de oppositie – machtig in de Eerste Kamer – en de ommezwaai van het kabinet ertoe dat de meest arme ouderen nu inleveren zodat er een algemene AOW-stijging voor alle ouderen kan komen. En er is nog een gek gevolg. Koning: „In het vervolg denkt een kabinet wel drie keer na voordat ze het minimumloon verhoogt. Want je weet: dat gaat miljarden extra kosten.” Er wordt op meer fronten scheutig uitgegeven, constateert Koning. Hij wijst ook op de extra uitgaven aan defensie en jeugdzorg, bovenop de miljarden die het kabinet beschikbaar stelde om het stikstofprogramma, de woningbouw en de energietransitie te financieren en om de kinderopvang gratis te maken. „Bij defensie kan ik me nog voorstellen dat je zegt: dit is urgent, dit moet nú. Maar bij andere sectoren moet je je wel afvragen: hebben we de mensen wel? Jaag je de personeelstekorten zo niet alleen maar verder op?” Koning werkte als ambtenaar in het tijdperk van de bezuinigende kabinetten Rutte I en II. „Toen heb ik meegemaakt dat elk dubbeltje moest worden omgekeerd. Dan is het zonde dat je nu bij heel veel uitgaven dat soort vragen niet meer stelt. Ook omdat je weet hoeveel pijn het kan doen om dat terug te draaien.” Het kabinet tuigde de stikstof- en klimaatfondsen op om zo tientallen miljarden euro’s voor langjarige plannen te reserveren, buiten de gewone begroting om. Daar komt het kabinet in de Voorjaarsnota deels op terug: er is meer dan €2 mrd uit de fondsen gehaald om de gaten op de korte termijn te dichten. „Daarmee dreigen uitgaven voor uitdagingen voor de lange termijn te worden verdrongen”, concludeerde de Raad van State in een uiterst kritische evaluatie van de Voorjaarsnota, waarbij ook wordt gewaarschuwd voor oplopende rentedruk. „Een begrotingstruc”, noemt Jacobs het.

Uitgeven als het mee zit, bezuinigen als het tegen zit. Het is een riskante aanpak, zegt Hoogduin. „Het grote risico is dat als het tij keert, dat je dan moet ingrijpen door te bezuinigen. En dan versterk je de neergang alleen maar verder.” De opstapeling van uitgaven ondergraaft volgens Hoogduin ook de Nederlandse positie in Europa. „Nederland is nu zelf bezig zich niet aan de Europese begrotingsregels te houden. Met wat voor gezag spreek je dan in de Europese Unie nog tegen anderen die het ook niet doen?” Zo loopt het begrotingstekort dit jaar op tot boven de 3%. Hoogduins ideeën wijken doorgaans sterk af van die van Jacobs, maar hun analyses lijken nu verrassend veel op elkaar. „De vier partijen die de coalitie zijn gaan vormen konden eigenlijk niet tot keuzes komen”, zegt Hoogduin. „Dus hebben ze alles maar gehonoreerd. En dat is nog steeds niet anders. De afrekening schuiven ze zo ver mogelijk naar achteren.” Jacobs zegt het zo. „Wat je ziet is dat sinds corona politieke tegenstellingen met miljarden worden afgekocht. Coalitiedeelname wordt gezien als electoraal gevaar. Geen van de deelnemers wil politieke pijn lijden. Maar met het beleid dat daaruit voortkomt, bevestigen deze partijen wel het wantrouwen van burgers in de politiek.” „Wat er eigenlijk moet gebeuren”, zegt Marieke Blom, „is dat de overheid zegt: die hoge energieprijzen, dat is een fikse tegenvaller. Die moeten we samen opvangen en dat betekent dat er herverdeeld moet worden. Er zijn ook mensen die meer moeten betalen. Er zijn huishoudens die het heel moeilijk hebben, maar de bovenste helft van Nederland is de coronacrisis, hoe heftig ook, financieel eigenlijk heel goed doorgekomen. Wanneer durft de politiek weer te zeggen: ja, we hebben wensen, maar daar moeten we ook voor betalen?” (bron: NRC)

Tweedeling in de VVD tussen jong en oud en stad en land. Mark Rutte heeft het contact verloren met zijn achterban en verliest zijn gezag als partijleider. 51% van de stemmen op het VVD-congres spreekt zich uit tegen de stikstofplannen van de eigen minister. Rutte zat erbij als een boer die kiespijn heeft. Hoe ga je als Kamerfractie om met deze motie: de nieuwe stikstofplannen van minister van der Wal gewoon uitvoeren, alleen ze eerst wat beter uitleggen aan de boeren en burgers. De steunbetuigers voor de motie zien de VVD als de uitvoerders van het D66 beleid, politici uit de provincies worden opgezadeld met het Haagse beleid. Ook binnen het CDA is verzet hoorbaar tegen de stikstofplannen : het

kabinet is totaal de weg kwijt! Dit laatste verbaast mij niet.

Het kabinet ziet toch mogelijkheden om dit jaar nog iets te doen aan de koopkracht van de mensen met een laag of middeninkomen. Dat bleek in het debat over de Voorjaarsnota. De linkse oppositiepartijen vroegen om een ‘najaarstoeslag’ van 500 euro voor iedereen die ook zorgtoeslag krijgt. Premier Rutte zei dat dat technisch ingewikkeld is, maar dat hij er serieus naar wil kijken en dat het “misschien nog wel dit jaar kan”. Dit voorjaar presenteerde het kabinet al een pakket van €6 mrd voor de laagste inkomens. Voor andere groepen zag het kabinet weinig mogelijkheden. (bron: NOS)

In de peiling van Maurice de Hond verliezen de de coalitiepartijen VVD en D66 deze week 1 zetel en die verschuiven naar GL en BBB, maar de trend wordt duidelijker als de huidige zetelaantallen worden afgezet tegen die van 24 april 2022: dan verliest de VVD er 5 en D66 er 3 en JA21 er 1 en winnen BBB er 4, de PVV er 2, GL en FVD en Volt er 1. 64% van de 3000 geënquêteerden zijn van oordeel dat de stikstofcrisis een regeringscrisis waard is.

 

 

 

Ik plaats onderstaand artikel niet onder Klimaat naar hier, omdat ik het politieke aspect hoog inschat, D66 zal het kabinet aan de afspraken tussen regeringspartijen houden om de stikstofuitstoot drastisch te verminderen. Daarvoor zal de veestapel kleiner moeten, daar is geen ontkomen aan, zegt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. “We moeten boeren nu geen valse hoop geven.” D66 zal dat niet laten gebeuren, zei De Groot in het programma Buitenhof. “We moeten deze plannen uitvoeren.” Ook VVD-minister Van der Wal houdt voet bij stuk en zegt dat er geen keuze is. “We moeten dit doen, we moeten in 2030 de helft minder stikstof uitstoten”, herhaalde ze in WNL op Zondag. VVD-Kamerlid Van Campen onderschrijft dat ook. Hij ziet de aangenomen motie op het VVD-congres niet als een afwijzing van de plannen. “Ik zie niet dat we verdeeld zijn. Het congres wees ons op punten, daar gaan we de komende tijd met de leden over in gesprek”, zegt hij tegen de NOS. De plannen van het kabinet houden in dat de stikstofuitstoot in delen van het land met 70% moet worden teruggedrongen. Het gaat om 131 gebieden vlak bij kwetsbare natuur. Het nieuws is hard aangekomen .bij veel boeren. bij het huis van minister Van der Wal. Een van de gevolgen is dat 2/3 van alle boeren hun bedrijf moeten sluiten. In Buitenhof wees LTO-voorzitter Van der Tak erop dat de plannen bij de boeren zijn ingeslagen als een bom. Ook CDA-provinciebestuurder Ronnes uit Brabant zegt dat de provincie veel reacties van boze en ongeruste boeren krijgt. “Het platteland trilt op zijn grondvesten.” Van der Tak en Ronnes wezen op andere mogelijkheden om de stikstofuitstoot te verminderen. Zo moet er volgens hen samengewerkt worden met agrariërs aan innovatie om de uitstoot te beperken. Dergelijke plannen ziet D66-Kamerlid de Groot niet als kansrijk. “Dat proberen we al 20 jaar. Door alle technische oplossingen die in het verleden zijn bedacht heeft de rechter keer op keer een streep gezet.” Volgens De Groot gaat het heel slecht met de natuur in ons land, liggen vergunningen voor veel projecten stil en is er geen andere optie dan dat doelen en plannen uitgevoerd worden. Ook binnen het CDA is het aan het rommelen: tien afdelingen in Noord-Brabant en Limburg roepen de rest van de partij op Facebook. op in actie te komen tegen de Haagse plannen. “Het kabinet lijkt totaal de weg kwijt”, schrijven ze over de plannen om de uitstoot rond De Peel terug te dringen. Ze roepen de CDA-Tweede Kamerfractie op daar geen verantwoordelijkheid voor te nemen. Ze willen dat de CDA-Statenfracties uit Noord-Brabant en Limburg protest aantekenen. (bron: NOS) Er spelen een aantal aspecten die een rol spelen: de klimaatdoelen van Parijs over de gewenste opwarming van de aarde worden niet gehaald, zeggen klimaatwetenschappers. Er is een breed maatschappelijk verzet tegen, ook bij de achterban van 3 coalitiepartijen, Carolien van der Plas (BBB) voert dat aan en daagt de partijen uit, er schijnt een oplossing te zijn die veel goedkoper is dan die van het kabinetsplan. Wereldwijd neemt de CO2 uitstoot nog steeds toen door onze aandeel aan de oorlog van Rusland tegen Oekraïne en de sancties gaat het aandeel van fossiele energie, door het wegvallen van Russische aardgas, de komende jaren verder toe. Daarbij komt de inflatie en een recessie die druk gaan zetten op de overheidsuitgaven. Ik hou er rekening mee dat het kabinet Rutte IV gaat vallen. Op dit dossier dan wel op andere. En Mark Rutte komt niet meer terug als Rutte V.

Europese Centrale Bank

De Europese Centrale Bank (ECB) hield woensdag crisisoverleg. Het bestuur van de centrale bank kwam in spoedoverleg bijeen over de enorme druk op de obligatiemarkt die was ontstaan nadat de ECB een week eerder de rente te verhogen. Op de kapitaalmarkt was de rente op Italiaanse staatsschuld met een looptijd van tien jaar tot boven de 4% gestegen. Dat was voor het eerst sinds 2014. Obligatiebeleggers vrezen dat de schuld van zwakke eurolanden, zoals Italië maar ook Spanje en Frankrijk, onhoudbaar wordt als de rente weer gaat stijgen. En de rente gaat weer omhoog, nu de inflatie in de eurozone in mei is gestegen naar 8,1%. Vorige week kondigde ECB-president Christine Lagarde, tijdens de rentevergadering die in Amsterdam werd gehouden, renteverhogingen aan in juli en september. In september kan dat zelfs met een stap van 50 basispunten, een verdubbeling ten opzichte van de rentestappen waar de ECB normaal gesproken mee werkt. Toen benadrukte Lagarde ook dat de ECB zal ingrijpen als de renteverschillen tussen de eurolanden te groot worden. Over hoe de ECB dat precies gaat doen, wordt nog gestudeerd. (bron: RTL Nieuws)

Financieel/economische berichten

De Amerikaanse inflatie is in mei uitgekomen op 8,6%. De druk op de Amerikaanse centrale bank om door te gaan met forse renteverhogingen neemt hierdoor toe. Beurzen op Wall Street reageerden erna negatief. Wall Street krijgt het deze zomer zwaar te verduren: S&P500 kan 20% verliezen. De inflatie in de Verenigde Staten is in mei verder opgelopen, waarmee de hoop dat de piek van de prijsstijgingen is bereikt is afgenomen. Volgens de Amerikaanse overheid steeg op jaarbasis de consumentenprijzen met 0,3% ten opzichte van de 8,3% in april. In maart bedroeg de inflatie nog 8,5%. (bron: tradingeconomics.com) De inflatie bevindt zich daarmee nog altijd op het hoogste niveau in ruim 40 jaar. Dat komt mede door de hoge brandstofprijzen vanwege de oorlog in Oekraïne. Net als in Europa kampen de Amerikanen met recordprijzen aan de pomp. Ook levensmiddelen zijn duurder geworden waardoor veel Amerikaanse huishoudens hun koopkracht zien dalen. Exclusief de prijzen van brandstoffen en voedsel, die vaak grote bewegingen laten zien, bedroeg de inflatie 6%, tegen 6,2% in april. Het vertrouwen van consumenten in de Amerikaanse economie kelderde daardoor in juni naar het laagste niveau ooit, meldt de University of Michigan. Daarmee is de situatie vergelijkbaar met die van begin jaren tachtig. Vooral de sterk gestegen benzineprijzen zorgden voor minder vertrouwen bij de Amerikaanse consument. Slechts 13% van de ondervraagden verwacht dat het inkomen meer stijgt dan de inflatie. Door de onvrede bij Amerikanen over de stijgende prijzen staat de populariteit van president Joe Biden onder druk. De bestrijding van de inflatie is volgens Biden dan ook de grootste binnenlandse prioriteit van zijn regering. Ook de Federal Reserve, de Amerikaanse koepel van centrale banken, is “vastbesloten” om de hoge inflatie aan te pakken. Begin mei verhoogde de Fed de rente met een half procentpunt, wat de sterkste renteverhoging in 22 jaar was. De centrale bank heeft aangegeven bij de komende beleidsvergaderingen de rente met een half procentpunt te blijven verhogen om zo de inflatie tegen te gaan. De FED heeft de rente dit jaar tot nu toe twee keer verhoogd, met in totaal 0,75%. De aandelenbeurzen in New York zijn 10 juni 2022 met verliezen aan de handelsdag begonnen en deden dat ook maandag. Beleggers schrokken van de nieuwste inflatiecijfers. De implicatie dat de centrale bank door moet gaan met het verhogen van de rente is niet gunstig voor aandelenmarkten. Hogere rentes maken de financiering van investeringsprojecten voor beursgenoteerde bedrijven duurder. Bovendien worden op den duur minder risicovolle, vastrentende beleggingen relatief aantrekkelijker als rentes stijgen, vergeleken met aandelen. (bron: businessInsider)

De Amerikaanse centrale bank, de Fed, verhoogt de rente met ¾%. Dat is meer dan werd verwacht. Het is de derde renteverhoging dit jaar en de grootste in 28 jaar. De FED hoopt zo de hoge inflatie te beteugelen. Door een hogere rente wordt het duurder om geld te lenen. De bestedingen zullen daardoor afnemen, wat de inflatie drukt. Een renteverhoging in de VS betekent ook een hogere dollarkoers, waardoor het voor Amerikanen goedkoper wordt om buitenlandse producten te kopen en naar de rest van de wereld op vakantie kunnen. De euro daalt dan in waarde en dat betekent dat alle goederen en diensten die wij importeren in dollars, zoals energie, duurder worden. Op de beurs kan een hogere rente tot lagere aandelenkoersen leiden, omdat de obligatiemarkten hogere rendementen leveren. (bron: NOS)

Klimaat

Het gaat niet meer lukken om de opwarming van de aarde tot onder de 2 graden te houden, zoals in 2015 werd afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs. Dat blijkt uit een rondvraag van Nieuwsuur onder klimaatwetenschappers. Nieuwsuur sprak 16 Nederlanders die meeschreven aan het gezaghebbende IPCC-rapport. Volgens Gert-Jan Nabuurs, verbonden aan de Wageningen University, is het “heel duidelijk dat we op een pad van plus 3 graden zitten”. Bij een opwarming van meer dan 2 graden dreigen onomkeerbare gevolgen. Het is zelden dat klimaatwetenschappers zich zo uitspreken over klimaatdoelen. D66 wil dat de stikstofplannen van het kabinet gewoon worden uitgevoerd. Op het partijcongres in Den Bosch namen de leden unaniem een motie aan om met “rechte rug” te blijven staan achter de plannen van minister Van der Wal. Bij coalitiegenoten VVD en CDA kwam de afgelopen dagen juist veel kritiek op de plannen van Van der Wal. Het VVD-congres vroeg vorig weekend de voorstellen aan te passen. De CDA-Kamerfractie kwam dinsdag met een soortgelijke oproep. D66-leider Kaag prees de werkwijze van Van der Wal. “In een moeilijke situatie en onder grote dru k blijft zij bij wat ze weet dat juist is”, zei ze. (bron: NOS) Het Kamerlid Carolien van der Plas van de de partij BBB, voert in haar eentje in de Kamer en in de media strijd tegen het in haar ogen absurde stikstofvoorstel van het kabinet, op instigatie van D66, dat 2/3 deel van de boerenstand doet verdwijnen en €25 mrd kost, terwijl 70% van de stikstofuitstoot van de agrarische sector voor €1,5 mrd kan worden opgelost. Zij heeht De VVD uitgedaagd haar de rapporten te leven waaruit op boerderij niveau kan worden aangetoond hoeveel stiftstof wordt veroorzaakt. Zij beweert dat die rapporten er niet zijn. Wat er zijn zijn gegevens van meetstations in de buurt van natuurgebieden waar door de RIVM gemeten wordt, maar daar wordt geen onderscheid gemaakt op import van stikstof uit het Roergebied, de Engelse industrie, verkeer, data- en logistieke centra, de bouw en de boeren. Maar D66 blijft bij de deal die ze hebben gesloten met de VVD, het CDA en de CU. Als gevolg van het dichter draaien van de gaskraan door Rusland moeten de Duitsers de kolencentrales werden aan het werk zetten. Daar gaan de groene voornemens!

Al die tijd hebben niet alleen de overheid maar ook de infrabeheerders de kans gehad op daarop voor te bereiden, en nu doet TenneT in de reactie alsof er ‘ineens’ hier geen aansluitingen waren”, zegt Van Helvert. “Ja, hallo. Alle ondernemers zijn daar of toe verplicht, of toe gestimuleerd, of gevraagd, om op elektriciteit aan te sluiten, om zonnepanelen aan te schaffen, om windenergie te doen.” Ondernemers worden volgens de MKB-Limburg-voorzitter “verplicht tot van alles”. “En nu wil je verder, en kun je niet doorgroeien. En dat kan enorm slechte gevolgen hebben voor de economische groei hier in de regio.” Dat het stroomnetwerk vol is betekent dat nieuwe bedrijven veel moeite gaan hebben om zich te vestigen in deze provincies. Ook bedrijven die meer stroom willen gebruiken, kunnen dat in deze regio’s voorlopig niet doen. Van Helvert maakt zich vanzelfsprekend dan ook ontzettend zorgen om het vestigingsklimaat. “Omdat er heel veel aanvragen waren zag je dat het eigenlijk heel goed gaat met het vestigingsklimaat in Zuid-Nederland. Maar op het moment dat een bedrijf niet verder kan, en niet eens op stroom mag, is het natuurlijk niet handig om te komen”, aldus Van Helvert. “Het is net als in je huishouden thuis: als je je inkomsten beperkt, zul je op een gegeven moment niet genoeg geld hebben om investeringen te doen.” TenneT heeft aangegeven op zoek te gaan naar oplossingen. Tot wanneer de stop duurt is vooralsnog onduidelijk. Zo gaat het de komende tijd in gesprek met bedrijven die bereid zijn “om tegen een vergoeding de belasting van het net op piekmomenten te beperken”. Er loopt nu een onderzoek naar het gebrek aan ruimte voor toevoer van stroom, en TenneT laat ook de verstopping aan de afnamekant onderzoeken. De onderzoeken moeten in december klaar zijn. De komende tien jaar investeert TenneT al zo’n €2 mrd in het stroomnet in beide provincies. Zo wordt de bestaande hoogspanningsleiding tussen Geertruidenberg in Noord-Brabant en het Limburgse Maasbracht aangepakt. Die zogeheten elektriciteitssnelweg moet zo meer stroom kunnen vervoeren. Daarnaast is netbeheerder Enexis aan het investeren in de lokale aftakkingen van het stroomnet. (bron: WNL)

Air France-KLM heeft bijna €2,3 mrd aan vers kapitaal opgehaald met de uitgifte van nieuwe aandelen. De luchtvaartmaatschappij gaat het geld vooral gebruiken om de tijdens de coronacrisis ontvangen staatssteun sneller terug te betalen en de balans te versterken. De kapitaalvergroting werd al in februari aangekondigd. Er werden in totaal meer dan 1,9 miljoen nieuwe aandelen uitgegeven. De Nederlandse staat deed mee met de aankoop. Daardoor bleef het belang van de Nederlandse overheid in Air France-KLM onveranderd op 9,3%. Ook de Franse staat deed mee. Frankrijk heeft 28,6% van de aandelen in handen en is daarmee de grootste aandeelhouder van Air France-KLM. Daarnaast heeft de Franse containervervoerder CMA CGM zich ingekocht bij Air France-KLM, voor een belang van 9%. Die aankoop is onderdeel van een langjarige luchtvrachtdeal die Air France-KLM met CMA CGM heeft gesloten. Zakenpartners China Eastern Airlines en Delta Air Lines deden ook mee met de aandelenemissie. Zij hebben hun belang ongeveer gehalveerd omdat ze een deel van hun rechten op de emissie aan CMA CGM verkochten. Air France-KLM gaat nu voor €1,7 mrd aan staatssteun aflossen. De rest van het geld gaat naar verlaging van de schuld. Het bedrijf werd keihard geraakt door de coronapandemie, die internationale vliegreizen een tijdlang vrijwel onmogelijk maakte. De Frans-Nederlandse onderneming kreeg miljarden aan staatssteun om te kunnen blijven vliegen. Volgens Air France-KLM werd bij de aandelenverkoop ingeschreven voor een bedrag van €2,6 mrd. Topman Benjamin Smith van het luchtvaartconcern spreekt van een succesvolle kapitaalverhoging. Hij stelt dat de kapitaalvergroting het vertrouwen van bestaande aandeelhouders en nieuwe investeerders in de vooruitzichten van het bedrijf laat zien nu de luchtvaartsector herstelt van de coronacrisis. (bron: DFT) De koers daalde de laatste 5 beursdagen van €1,60 naar €1,26, een daling van 21,25%.

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Niet alleen mensen met een laag inkomen komen moeilijk rond nu de prijzen van energie en voedsel blijven stijgen. Ook mensen met een modaal inkomen, en daarboven. Dat blijkt uit een oproep van RTL Nieuws en het CPB. Dominique en haar man werkten tot drie jaar geleden in het bedrijfsleven. Beiden maakten daarna de overstap naar het onderwijs. Zij als kleuterjuf, hij in het hoger onderwijs. Een prima baan, zo zegt ze zelf. “Toch vragen we ons aan het eind van de maand af: kopen we die nieuwe kinderschoenen nu of wachten we?” Het stel heeft drie kinderen van 12, 10 en 3 jaar oud en woont in een koopwoning in Amersfoort. Ze hebben met dank aan hun vorige banen een buffer kunnen opbouwen waarmee ze hun inkomen nu aanvullen. Dat ze nodig hebben, nu het leven een stuk duurder is geworden. Verwarming op 18 graden, geen vakantie. “Onze energierekening ging van €150 naar €300 per maand, de verwarming gaat daarom niet meer hoger dan 18 graden”, vertelt Dominique. Op vakantie gaan ze nu even niet. Over haar overstap van het bedrijfsleven naar het onderwijs zegt ze: “Ik heb nog nooit zo hard gewerkt als nu in het onderwijs.” Ze vindt het echt schrikbarend wat daar financieel tegenover staat. Ze moet nu opeens nadenken over al haar uitgaven, een nieuwe situatie. “We hebben een modaal inkomen, maar we voelen ons minima.” Dominique is niet de enige die door de stijgende prijzen moet nadenken over de uitgaven. RTL Nieuws-kijkers en lezers uit heel Nederland reageerden op onze oproep en vulden een uitgebreide vragenlijst in. Het zijn mensen die onder andere werken in de zorg (verpleegkundige, verzorgende, thuiszorg, gehandicaptenzorg), docenten of leerkrachten, ambtenaren, logistiek medewerkers en monteurs. Uit de vragenlijst blijkt dat van de groep respondenten die modaal tot 1,5 keer modaal verdient, er 534 een hogere energierekening hebben gekregen en 353 hogere woonlasten. Een modaal inkomen ligt in 2022 op €38.000 bruto per jaar, inclusief vakantiegeld. Ook middeninkomens hebben moeite om de energierekening te betalen. De mensen die reageerden op de enquête geven aan dat zij cruciale keuzes moeten maken in basisbehoeften. “Zwemles en sportabonnementen zijn opgezegd”, laat iemand weten. Familiebezoekjes worden uitgesteld door de hoge benzineprijs of mensen beknibbelen op zorgkosten. Een ander: “De sjeu gaat er wel af zo.” Sylvia is zelf afgekeurd, maar haar man werkt wel: “We hebben een modaal inkomen, maar voelen ons minima. We komen niet rond. We zijn heel selectief met boodschappen, kopen geen vlees meer. Ik kijk in alle folders voor aanbiedingen en betaal de rekeningen met vakantiegeld.” Maarten laat ons weten dat hij niet slecht verdient, en zijn vrouw ook niet. “We hebben twee pubers in huis. Ik heb gelukkig een baan dichter bij huis gevonden, dat scheelt reiskosten. We bezuinigen op weekbladen en een sportabonnement bijvoorbeeld. Ik kan minder sparen. Dit moet geen jaren gaan duren.” 419 van de respondenten heeft een inkomen van 2 tot 2,5 keer modaal. Van hen komen er 169 moeilijker rond. Naast de energierekening worden hier ook de duurdere boodschappen, brandstof en uitjes genoemd. Van de mensen die moeilijker kunnen rondkomen (2349) geven er ruim 600 aan dat ze de afgelopen tijd (financiële) hulp hebben gevraagd bij familie, vrienden of de omgeving. Het gaat om leningen bij vrienden of familie, al geven veel mensen aan zich hiervoor wel te schamen. Naast de gegevens uit de enquête heeft RTL Nieuws ook 39 respondenten uitgebreid telefonisch gesproken. Daaruit komt naar voren dat men vooral tegen de gestegen kosten voor de boodschappen oploopt. Sommigen kopen daarom geen verse groente of fruit meer, een ander slaat een maaltijd per dag over. Op andere manieren wordt ook geld bespaard, zoals de verwarming uit of lager, kort(er) douchen, de auto laten staan, stoppen met betaalde hobby’s als sport, muziekles of geen of minder zorg afnemen. Denk daarbij aan het overslaan van een bezoek aan de tandarts of mondhygiënist. Opvallend is dat huurders met name veel klagen over slechte isolatie en de gevolgen daarvan voor de energierekening. Het Nibud herkent de conclusies. Zij zien steeds meer mensen met middeninkomens in de knel. Arjan Vliegenthart: “Deze groep moet nu ook puzzelen om alle rekeningen te kunnen betalen. Ze moeten hun gedrag veranderen, en minder uitgeven, om rond te kunnen komen.” Vliegenthart zegt dat het nu vooral een optelsom is van stijgende prijzen voor voedsel, benzine en boodschappen. “Dat merkt iedereen in de portemonnee.” Volgens hem teren steeds meer mensen in op hun spaargeld. “Je mag hopen dat prijzen weer gaan zakken”, zegt Vliegenthart. “Want deze situatie is best zorgwekkend.” (bron: RTL Nieuws) CPB meldt nu ook dat middeninkomens in de problemen raken, het prijspeil niet daalt kunnen aan het einde van het jaar 1,2 miljoen mensen in de problemen zitten. De oppositie eist actie van kabinet. Rutte en Kaag schuiven probleem naar later.

Corona berichten

Aantal geregistreerde besmettingen op zondag 12 juni 2022: 1.791; maandag 2.887; dinsdag 3.418, woensdag 4.166 en donderdag 3.588.

Eyeliners

DNB: geen economische groei meer dit jaar, prijzen blijven stijgen

Beleggers slaan op de vlucht voor recessieangst

Verkooprage op AEX voor rentevrees

Alleen wat oudgedienden durven nog hardop te zeggen dat de VVD teveel op Rutte leunt

Inflatie in de VS op topniveau in mei: dat zet extra druk op de centrale bank om rente te verhogen

S&P 500 kan terugzakken naar 3.200, slot beursweek 23: 3.900,37

Groei Nederlandse economie valt stil door Russische agressie en energieprijzen

Tweede Kamer mag de landsadvocaat niet horen over het wissen van sms’jes voor premier Rutte

Mogelijk rijverbod in Duitsland op bepaalde dagen en tijden in de strijd tegen de hoge brandstofprijzen

Halvering van de veestapel kost onze economie mogelijk €5 mrd

Beleggers slaan op de vlucht

Winstwaarschuwing AKZO Nobel vanwege tanend consumentenvertrouwen

Ineenstorting winkelstraat dreigt door afbouw coronasteun

Rusland moet nu ook de gaskraan naar Duitsland afknijpen: Siemens mag een defect onderdeel niet leveren vanwege de economische sancties

Rutte IV ondermijnt het democratisch proces

Rutte IV dreigt miljarden te verspillen

Mensen die zelf geen pensioen opbouwen kosten kosten de belastingbetaler jaarlijks €5 mrd

ECB gaat proberen de zorgen van financiële markten weg te nemen met de aankondiging van een nieuw instrument

Inflatie is een tikkende tijdbom

Beleggers en huizenkopers beseffen dat nu alles echt anders wordt

Waarschuwen voor oorlog in Oekraïne kan nog jaren voortgaan

Online gokken leidt tot meer verslaafden

Bijna één op de drie boeren moet stoppen, volgens de plannen van het kabinet

Vapen (e-sigaretten roken) en tabak roken weer in trek bij jongeren

Britten willen af van brexit-afspraak: handelsoorlog dreigt

RIVM verwacht een golf van besmettingen

Frictie in de coalitie over stikstof

Minister moet snel kunnen prikken tegen corona; bedrijfsleven en het volk zal eigen verantwoordelijkheid moeten nemen

ECB: de inflatie moet en zal omlaag

Overwegingen

De Europese Centrale Bank heeft 15 juni 2022 na spoedberaad een nieuw monetair instrument aangekondigd om de renteverschillen binnen de eurozone tegen te gaan. Hoe dat wapen eruit gaat zien, is nog onduidelijk. De aankondiging moet vooral de onrust op de financiële markten bedaren. Vanwege de gestegen rente vrezen beleggers dat landen failliet kunnen gaan als ze hun staatsschuld niet meer kunnen betalen. Naast het nieuwe instrument voor de rente, dat verder niet werd toegelicht, hebben de bestuurders van de centrale banken in de eurozone daarom ook besloten om obligaties die zijn gekocht via het speciale pandemie-opkoopprogramma ‘flexibel te herinvesteren’ als ze hun vervaldag bereiken. Met dat geld kan de ECB staatspapier kopen van landen die anders te hoge rentes zouden moeten betalen op hun schulden. Bij obligaties bewegen koers en rente in omgekeerde richting. Daarmee geeft president Christine Lagarde een soortgelijk signaal af als haar voorganger Mario Draghi 10 jaar geleden. De Italiaan bezwoer in juli 2012 de eurocrisis met de belofte om alles te doen wat nodig was om de eurozone samen te houden. De onverwachte vergadering, amper een week nadat ECB-president Christine Lagarde in Amsterdam het jongste rentebesluit had toegelicht, was ingegeven door zorgen over ‘de huidige marktomstandigheden’. De afgelopen dagen is het verschil in rente tussen Duitse en Italiaanse overheidsobligaties flink opgelopen. Bunds gelden als het meest kredietwaardige schuldpapier in de eurozone, terwijl Italië vanwege zijn grote overheidsschuld voor beleggers een zorgenkind is. De Italiaanse tienjaarsrente is deze week voor het eerst sinds 2014 gestegen tot boven de 4%. De Duitse staat op 1,7%. Dit renteverschil, de zogeheten spread, wijst erop dat beleggers niet overtuigd zijn dat de ECB de rente zomaar kan verhogen zonder daarmee armlastige eurolanden in de problemen te brengen. Het plan van de centrale bankiers is om in juli voor het eerst in elf jaar de rente op te vijzelen, met ¼%. In september zou een nog forsere rentestap volgen. Zelfs dan komt de beleidsrente van de ECB amper boven het nulpunt uit. Maar financiële markten kijken vooruit en zien aan de horizon nog meer renteverhogingen in de strijd tegen de inflatie, die in mei met 8,1 procent vier keer zo hoog lag als de doelstelling van de centrale bank. In het zog van die rentestijgingen lopen ook de kosten op voor overheden om te lenen. Dat de rente nu in Italië sneller oploopt dan in Duitsland, heeft te maken met het grotere risico op wanbetaling. Italië heeft een schuldgraad van bijna 150% van het bruto binnenlands product, in Duitsland ligt dat rond de 66%. Beleggers eisen compensatie voor de grotere risico’s. Comités van de ECB gaan zich de komende weken buigen over hoe het aangekondigde instrument eruit moet komen te zien. De aankondiging zelf miste alvast haar effect niet. De Italiaanse tienjaarsrente zakte met zo’n 30 basispunten tot onder de 4 procent. Lagarde hoopt ongetwijfeld op hetzelfde effect als tien jaar geleden. Toen was het op de tafel leggen van de monetaire bazooka, het opkopen van obligaties en leningen van overheden en bedrijven, genoeg om het doel te bereiken. (bron: VK) Het moloch dat toen is opgericht omvat momenteel een waarde van ruim €3 biljard. Een gigantische hoeveelheid geld, waarvan ik mij afvraag, in welke mate die het monetaire beleid ontregelt en of hiermede juist niet het tegengestelde effect wordt bereikt!

Het is niet wat je hoopt dat er gebeurt als je als centrale bank een belangrijk rentebesluit neemt: onrust op de financiële markten veroorzaakt en vervolgens een ingelaste spoedvergadering moeten houden, waarin je je eerdere besluit noodgedwongen verzacht. Dit ongelukkige scenario is deze week werkelijkheid geworden voor de Europese Centrale Bank. Woensdagochtend werd bekend dat het ECB-bestuur een „ad hoc” vergadering zou houden om „marktcondities” te bespreken. Dat was codetaal voor: de rap opgelopen rentes op staatsleningen van Italië en, in mindere mate, van andere Zuid-Europese landen als Spanje en Griekenland. Die stijgende rentes in Zuid-Europa waren een onbedoeld groot effect van de besluiten die vielen tijdens de reguliere vergadering van de ECB van 9 juni 2022 in Amsterdam. De ECB kondigde toen aan de rentes over een breed front te willen verhogen, om de oplopende inflatie aan te pakken. De ECB stopt onder meer met het opkopen van extra staatsleningen, waarmee ze de voorbije jaren de rente op de kapitaalmarkten drukte. Nu stelt de ECB bereid te zijn om specifiek Zuid-Europese schuld te blijven kopen, om rentes daar te blijven drukken. Dat gaat als volgt: opgekochte leningen van eurolanden die aflopen, worden nu vaker vervangen door Zuid-Europese. Daardoor groeit de totale balans van de ECB (vooralsnog) niet. Dat de rentes op staatsleningen zouden oplopen na het besluit van 15 juni was logisch en ook de bedoeling: hogere rentes temmen de inflatie. Alleen dreigt in de eurozone volgens de centrale bank nu „fragmentatie”. De rentes van kwetsbare, schuldbeladen landen zoals Italië stijgen sneller dan die van, bijvoorbeeld, Duitsland en Nederland. Het renteverschil tussen Duitsland en Italië, de zogeheten spread, stond voor de laatste reguliere vergadering nog onder de 2%, en liep daarna op tot 2,5%. Woensdagochtend, toen bekend werd dat de ECB spoedoverleg zou houden, daalde het renteverschil weer tot 2,2% en noteerde aan het einde van die dag 2,057%. Nu gaat de ECB staatsleningen van eurolanden, die de ECB kocht tijdens de coronapandemie, gericht vervangen door Italiaanse of andere Zuid-Europese leningen. Ook worden voorbereidingen getroffen voor een nieuw opkoopprogramma, puur gericht op landen waarvan de spreads te ver oplopen. De ECB spreekt van een „nieuw antifragmentatie-instrument”. Hoewel een eurocrisis ditmaal niet direct op de loer ligt, is de ECB toch bezorgd: als de verschillen in marktrentes te groot zijn, is het steeds lastiger om effectief één monetair beleid te voeren in de hele eurozone. De centrale bank belandt hiermee in een spagaat. Enerzijds moeten de rentes omhoog om de inflatie te temmen. Anderzijds moeten de rentes op Zuid-Europese staatsschulden juist binnen de perken worden gehouden. Het algemene monetaire beleid werkt in tegen het specifieke beleid voor zwakke landen. Andermaal moet de ECB ingrijpen om de eurozone stabiel te houden, een rol die volgens velen (ook binnen de ECB) eigenlijk aan de politiek toebehoort. In maart 2020, toen de coronacrisis Europa bereikte, had ECB-president Christine Lagarde nog gezegd: „Wij zijn er niet om spreads te drukken”. Toch blijkt onvermijdelijk dat de ECB landen als Italië op de been houdt. De overheidsschuld van Italië, dat economisch al jaren onderpresteert, steeg tijdens de pandemie van 134% naar ruim 150% bbp. Het maakt het voor de ECB nóg lastiger dan voor andere grote centrale banken (die geen fragmentatieprobleem kennen) om haar hoofdmissie te vervullen: het bereiken van prijsstabiliteit, ofwel inflatie van rond de 2%. In mei was de inflatie in de eurozone 8,1%. In de Verenigde Staten, waar de inflatie al langer voortduurt, 8,6%. Daar, in de VS, liepen de verwachtingen over de uitkomst van de vergadering van de centrale bank, de Federal Reserve, snel op. De Fed vergaderde deze week dinsdag en woensdag. Vrijdag was de consensus op de financiële markten nog dat er een rentestap aan zou komen van een half procentpunt. Maar toen de inflatie in mei veel hoger bleek dan de lichte daling waarop werd gehoopt, schoten de verwachtingen omhoog. Maandagochtend leidden analisten uit de bewegingen op de Amerikaanse geldmarkt af dat de kans op een rentestap met 0,75% aanzienlijk was. Aan het eind van die dag was dat al bijna de consensus. En dinsdag werd zelfs rekening gehouden met een rentestap met een vol procentpunt. Beleggers gingen er van uit dat de Fed niet snel tegen de verwachtingen van de markt in gaat en dat deed de FED ook niet: de rente ging met ¾% omhoog. . Met een stap van ¾% zou het voornaamste rentetarief brengen op tussen de 1,50% en 1,75%. Dat hier sprake is van een onder- en een bovengrens heeft overigens te maken met een belangrijk verschil tussen de eurozone en de VS. De Europese Centrale Bank dicteert haar rentetarieven aan de markt. De Fed probeert met het manipuleren van de hoeveelheid geld op de geldmarkt het verlangde tarief indirect teweeg te brengen. Vandaar dat er een bandbreedte is, in dit geval dus tussen de 1,5% en 1,75%. De belangrijkste ECB-rentes staan nog op minus 0,5% (voor banken die geld stallen bij de ECB) en 0% (voor banken die lenen bij de ECB). Die rentes zullen naar verwachting na de zomer een half procentpunt hoger liggen, maar een grotere verhoging is eveneens denkbaar. Woensdagavond bij de Fed zal de discussie snel gaan over mogelijke verdere renteverhogingen. Op de financiële markten wijst de termijnhandel op een verhoging met nog eens 0,75% in juli en september, gevolgd door een stap van 0,5% in september en een van 0,25% in december. Tegen die tijd, aan het eind van dit jaar, is de rente dan tussen de 3,5% en 3,75% – een schril contrast met de Europese Centrale Bank. (bron: NRC)

©2022 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 17 juni 2022, week 2022/24: AEX 635,75; Bel 20 3.714,34; CAC40 5.882,65; DAX 13.126,26; FTSE 100 7.016,25; SMI 10.451,31; RTS (Rusland) 1.315,43; SXXP (Stoxx Europe) 403,25; DJIA 29.888,78 NY-Nasdaq 100 11.265,99; Nikkei 25.963,00; Hang Seng 21.085,12; All Ords 6.663,30; SSEC Shanghai 3.316,79; €/$1.0499; BTC/USD (Bitcoin) $18.547,80; troy ounce goud $1.839,80, dat is €56.293,95 per kilo; 3 maands Euribor -0,169%; 1 weeks -0,568%; 1 mnds -0,487%; 10 jaar Japan 0,2276%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) 1,416%; 10 jaar Duitse Staat 1,72%; 10 jarig Nederlandse Staat 2,032%; 10 jaar Franse Staat 2,258%; 10 jaar Belgische Staat 2,354%; 10 jaar VK 2,514%; 10 jaar Spanje 2,807%; 10 jaar VS 3,2643% en Italië 3,653%. Een liter E10 hier aan de pomp €2,399.De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager ten opzichte van een week eerder. De AEX noteerde deze week 6,75% lager. De kapitaalmarktrentes noteerden hoger. De euro hield stand op 1,05. Goud daalde. De bitcoin daalde ook weer. De registreerde coronabesmettingen stijgen weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In alle hier genoemde landen stegen de tarieven: Japan 1,17%; Zwitserland 1,525%; Duitsland 1,88%; Nederland 2,11%; Frankrijk 2,678%; VK 2,691%; Spanje 3,265%; VS 3,3012%; Canada 3.3045% en Italië 3,901%. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.