UPDATE 16062018/431 De tweets van Donald Trump: woorden en daden?

De afgelopen tien dagen stond vooral Donald Trump centraal in het politieke overleg: afgelopen weekend in La Malbaie, a municipaliy in the Carlevoix-Est Regional County Municipality in the province of Quebec in Canada, waar de G7 twee dagen bijeen was. In het commentaar van de maandagkranten dat Trump niet tot een vergelijk kwam over nieuwe spelregels voor de wereldhandel met zijn oudste en trouwste bondgenoten, zoals ‘de zes’ zich profileerden. Trump laat al enige tijd weten dat hij niet verder wil met zijn Europese slippendragers onder de huidige condities. Hij gebruikt Merkel en Macron, en de EU-politici om hen duidelijk te maken dat hij nieuwe voorwaarden wil voor de handel maar dan wel op zijn voorwaarden. Hij blijft zich maar beklagen dat zijn voorgangers contracten heeft afgesloten met partners waarbij de VS steeds maar weer ‘het haasje was’. Hij wil alleen maar handelen op basis van ‘gelijkwaardige voet’. Hij is taai en blijft zijn boodschap, die Europa en de andere wereldleiders niet willen horen, dicteren. De topconferentie van zeven invloedrijke westerse economieën bracht geen doorbraak tot stand voor de oplaaiende handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en hun belangrijkste handelspartners. Zij het dat de EU fors zal moeten gaan inleveren om een handelsoorlog te voorkomen. De Amerikaanse president Trump heeft naar verluidt opnieuw fel betoogd dat zijn land in de internationale handelsorde benadeeld wordt. Hij beklemtoonde dat protectionistische maatregelen zoals ‘strafheffingen’ op geïmporteerde goederen daar een gewettigde oplossing voor zijn. Of de WHO daar ook zo over denkt, moet nog blijken. Het is te hopen dat Europa aan een ‘plan B’ werkt als het overleg tussen de VS en de EC (Juncker) niet de gewenste oplossing biedt. Daar komt ook nog bij dat Trump blijft aandringen om van de G7 naar de G8 (met Rusland) over te stappen. De wereldorde is in beweging en niemand weet hoe dat zich zal ontwikkelen. Afwijkende visies kwamen in La Malbaie aan de orde in de slotverklaring van de G7 (later van ‘de zes’) daar waar het ging over de internationale handel, de ingestelde invoerheffingen voor staal en aluminium van de VS en de aangekondigde tegenmaatregelen van Canada en de EU. De woorden van de slotverklaring waren fraai, tot het moment dat Trump, onderweg naar Singapore, niet meetekende. Nadat hij de G7 vroegtijdig had verlaten, voelde hij zich op zijn tenen getrapt door, onder meer, de Canadese gastheer, Justin Trudeau, die hij uitmaakte voor leugenaar vanwege valse verklaringen die hij had afgelegd. Einde vreedzaam overleg. Handelsoorlog komt dichterbij. Ik hoorde van een relatief betrouwbare bron dat Merkel afgelopen week voor haar vertrek naar Canada nog even bij Poetin was langs geweest. Misschien is dit fakenews, maar Trump vernedert haar en een kat in het nauw maakt vreemde sprongen. De belangen van de Duitse auto-industrie zijn voor haar levensgroot als Trump zijn dreigementen uitvoert met betrekking tot Mercedessen, Audi’s en BMW’s in New-York. De NOS schrijft over de ontmoeting van 12 juni 2018 in Singapore tussen Trump en Kim Jong-un. Vriend en vijand zijn het erover eens dat het veel beter is dat president Trump met Noord-Korea praat. Liever de handen schudden dan “fire and fury”. Liever onderhandelen dan elkaar bedreigen met totale vernietiging”. Liever een intentieverklaring ondertekenen dan opscheppen dat “mijn nucleaire knop groter en krachtiger is dan de jouwe”. Met de toenadering zal Noord-Korea voorlopig geen kernbommen testen en lange-afstandsraketten lanceren. Voor de korte termijn is het gevaar van een oorlog geweken, tot opluchting van buurland Zuid-Korea. Het is eenvoudig om heel cynisch te doen over het akkoord dat Trump en Kim Jong-un ondertekend hebben. Ja, de intentieverklaring is vaag en bevat geen concrete afspraken. Maar wie weet… In het verleden is het geen enkele Amerikaanse president gelukt een succesvolle deal met Noord-Korea te sluiten. Wellicht dat deze onorthodoxe manier van deze onorthodoxe president wel vruchten kan afwerpen. De Amerikaanse president zei na afloop van de top met Trumpiaanse bravoure dat Noord-Korea niet langer een nucleaire bedreiging vormt. De hele wereld kan rustig gaan slapen, suste Trump. Het stof is neergedaald na de top in Singapore. In Aziatische hoofdsteden gingen regeringen met het vergrootglas door de intentieverklaring die Donald Trump en Kim Jong-un ondertekenden. Wat betekent dit voor hun veiligheid? Wat is er nu werkelijk bereikt? Mike Pompeo, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, ging de afgelopen dagen als een wervelwind door de regio om bondgenoten gerust te stellen. Het Witte Huis had zijn oordeel al meteen klaar. President Trump sprak van een historische doorbraak. Maar is dat een terechte conclusie? Het was voor het eerst in de geschiedenis dat een Amerikaanse president een ontmoeting had met de leider van Noord-Korea. Dat alleen al maakte de top uniek. Het was zonder twijfel een van de gedenkwaardigste momenten in Trumps presidentschap. Maar na de top bleven tal van vragen hangen. Beide leiders tekenden een intentieverklaring waarin ze globale, niet-bindende afspraken maakten. De Amerikaanse president zei zelfs bereid te zijn de Noord-Koreaanse mensenrechtenschendingen voor lief te nemen. Zolang Pyongyang zich committeert aan de ontmanteling van zijn kernwapenprogramma, kijkt Trump de andere kant uit. Met de toenadering zal Noord-Korea voorlopig geen kernbommen testen en lange-afstandsraketten lanceren. Voor de korte termijn is het gevaar van een oorlog geweken, tot opluchting van buurland Zuid-Korea. Het is eenvoudig om heel cynisch te doen over het akkoord dat Trump en Kim Jong-un ondertekend hebben. Ja, de intentieverklaring is vaag en bevat geen concrete afspraken. Maar wie weet… In het verleden is het geen enkele Amerikaanse president gelukt een succesvolle deal met Noord-Korea te sluiten. Wellicht dat deze onorthodoxe manier van deze onorthodoxe president wel vruchten kan afwerpen. De Amerikaanse president zei na afloop van de top met Trumpiaanse bravoure dat Noord-Korea niet langer een nucleaire bedreiging vormt. De hele wereld kan rustig gaan slapen, suste Trump. Einde citaat. Wat mij deze week stoorde is dat Trump meer waarde hecht aan commerciële doelstellingen (handel met Noord-Korea dan met mensenrechten. Pompeo liet deze week nadrukkelijk blijken dat er geen handel wordt gedaan zolang de complete denuclearisatie van het Koreaanse schiereiland heeft plaatsgevonden en de mensenrechten in Noord-Korea worden uitgevoerd. Ik denk dat deze stevige stellingnames niet zullen leiden naar de verwachtingen die Trump na de ontmoeting op een persconferentie naar buiten bracht. De overeenkomst geeft een deel weer van de intenties die zijn doorgesproken en dat we moeten wachten op de uitwerkingen.

De VS voert een importheffing in, ter waarde van $50 mrd op Chinese producten. President Trump heeft een plan daarover goedgekeurd. De VS heft onder meer een belasting/invoerrechten in van 25% op medische apparatuur en luchtvaartmaterialen. Het gaat niet om consumentenproducten als televisies en mobiele telefoons. De nieuwe tarieven gaan in op 6 juli. De afgelopen maanden legden China en de VS elkaar al heffingen op. Trump ontkent dat er een handelsoorlog is. Wel zegt hij dat er nieuwe maatregelen komen als China terugslaat. Dat land gaat hoe dan ook reageren met eigen heffingen.

In hoeverre Draghi om is met het monetaire beleid op de langere termijn is nog altijd de vraag, ook nadat hij afgelopen donderdag had aangekondigd dat hij het opkoopprogramma per september gaat afbouwen met €15 mrd per maand en einde dit jaar wordt beëindigd. Dan heeft de ECB vanaf april 2015 >€2550.000.000.000 heeft opgekocht. De ECB stopt niet totaal maar blijft inkopen uit de opbrengsten die beschikbaar komen uit aflossing van de bestaande portefeuilles. Dat betekent dat een mogelijke renteverhoging niet direct wordt bereikt, want die €2550 mrd blijft beschikbaar voor de financiële markten. Om een gezonde monetaire/financieel/economische situatie te bereiken zullen overliquiditeiten moeten worden afgebouwd dan wel moeten worden vernietigd. Tevens worden de huidige rentetarieven gehandhaafd, waardoor het rendement op spaargeld en beleggingen van de pensioenfondsen, vooralsnog, niet zal verbeteren. Door deze stap van Draghi blijft hij de zwakke Zuid-Europese landen en banken ondersteunen en laat hij de prijs van dit monetaire beleid betalen door de Noord- en West-Europese eurolanden (waaronder Duitsland en Nederland). Het is vreemd dat Klaas Knot heeft ingestemd met dit gewijzigde beleid. Draghi maakte bekend dat het besluit met unanimiteit van stemmen is besloten. De vraag blijft wat hij met deze gigantische opkoop van staats- en bedrijfsobligaties heeft bereikt en of we ons in een stabiele financiële en economische situatie bevinden. En wat voor tools zitten er nog in de gereedschapskist van de ECB, waarmee ongewenste ontwikkelingen kunnen worden bestreden, zoals gevolgen van een handelsoorlog, de brexit e/o risicovol beleggen. Draghi denkt dat hij met een herstart van het opkoopprogramma allerlei ongewenste ontwikkelingen kan bestrijden. Wat hij met het opkoopprogramma heeft bereikt is een gigantische berg met geld, waar aandelenbeleggers van hebben geprofiteerd en risicovolle beleggingen worden gefinancierd. Ik denk dan niet alleen aan de koersvorming van cryptoproducten. Ik vermijd met opzet het woord munten, want het zijn geen munten. De Bitcoin is lucht en niets meer dan wel minder. Draghi heeft de 19 eurolanden opgezadeld met een enorme hoeveelheid euro’s waarvoor onvoldoende investeringen aanwezig zijn. Ik hou mijn hart vast voor het moment dat die geldberg ontploft. Die ramp is niet te overzien. Het is niet alleen de ECB, die deze ramp optuigen, ook de FED, de BoE, de BoJ en de Zwitsers hebben ervoor gekozen dat de ‘frank’ met lucht mag worden opgepompt. Ik vrees dat de gigantische berg geld uiteindelijk als een strop om onze nek hangt. Want wat is de waarde van al dat geld dat centrale banken in de markt hebben gebracht als voor al het geld geen rente meer wordt betaald. Een rente van 0% levert geen rendement en dat kan tot gevolg hebben dat omdat er geen rente wordt betaald straks onder para (100%) leningen terugbetaald gaan worden. Draghi en zijn companen voeren een monetair beleid dat ons tot aan de rand van de afgrond leidt.

We leven in onzekere tijden, schrijven Willem Vermeend en Rick van der Ploeg dit weekend in hun column op DFT. Dit wordt weerspiegeld in beursontwikkelingen en de snel wisselende voorspellingen van economische denktanks en analisten. Tot voor kort was de algemene voorspelling dat we in Europa de komende jaren kunnen rekenen op een relatief hoge economische groei en een lagere werkloosheid. Maar vooral het laatste half jaar zien we een kentering. Economische denktanks verlagen hun optimistische prognoses en steeds meer analisten durven zelfs een zware economische wereldcrisis in de loop van 2019 te voorspellen. Recent baarde Bill Gates, de oprichter van Microsoft, opzien door te wijzen op economische en financiële signalen die aangaven dat de VS binnenkort in een recessie zal belanden die vergelijkbaar is met die van tien jaar geleden. Met dit doemscenario staat hij niet alleen. De internationale beleggingsgigant Vanguard meldt dat het risico dat de beurzen instorten is gestegen naar 70%. De somberheid van deze analisten stoelt vooral op de te hoge beurskoersen (een zeepbel), de hoog opgelopen schulden bij overheden burgers en bedrijven, de oplopende rente, het onberekenbare beleid van president Donald Trump en landen die met protectionistische maatregelen de wereldhandel afremmen. Het risico neemt ook toe dat we door het beleid van Trump met handelsoorlogen te maken krijgen. In Europa speelt ook de onzekerheid over Brexit en de politieke toekomst van de EU een rol. Wij, de economen Vermeend en van der Ploeg, zijn geen doemdenkers, maar het kan geen kwaad dat regeringen en ondernemingen met een economische neergang rekening gaan houden. Als we afgaan op de huidige mooie groeicijfers van de meeste landen dan is een recessie moeilijk voorstelbaar. Maar de geschiedenis leert dat een recessie onverwacht snel kan toeslaan. Er is geen algemeen recept tegen een recessie voorhanden. Economische denktanks adviseren regeringen om buffers op te bouwen niet alleen om te voldoen aan hun eigen verplichtingen als overheid maar ook om ernstige problemen in de particuliere sector op te lossen, schulden te verminderen, de economische structuur te versterken en de nuttigheid van overheidsuitgaven opnieuw te bezien. Voor Nederland ligt het voor de hand dat Rutte III de voorgestelde totaal onnnodige verlaging van de dividendbelasting, jaarlijkse kosten voor de schatkist 1,5 miljard, schrapt en dit bedrag gaat gebruiken voor echt nuttige doeleinden, zoals extra buffers of het versterken van de economische structuur. Eerder schreven we al dat voor deze uitgavenpost geen overtuigende economische argumenten zijn te bedenken. Ook de coalitie en het kabinet zijn daarin niet geslaagd. Tot op heden zelfs niemand. Dat is niet verrassend, want inmiddels is duidelijk geworden dat het hier om een post gaat die louter gebaseerd is op de lobby van multinationals die zelfs de nuttigheid daarvan voor Nederland niet kunnen aantonen. Lees de column verder op https://www.telegraaf.nl/financieel/2177475/column-economische-recessie-in-aantocht

Het wordt twijfelachtig of het klimaatakkoord van Parijs in 1995 rampen nog kan remmen of voorkomen. De opwarming moet het liefst bij 1,5 graad blijven, vonden de ondertekenaars van het akkoord, maar ze stelden 2 graden vast als bovengrens. En zelfs daar dreigt de wereld nu ruimschoots overheen te gaan. Een gezaghebbende Nature-studie over afkalvend poolijs bewijst hoe hard het nodig is om snel in te grijpen. Het smelten van het ijs in West-Antarcita is deels al onafwendbaar, resulterend in 3,5 meter zeespiegelstijging over enkele eeuwen. Voor een deel van het poolgebied, Oost-Antarctica, is het de vraag of het smeltproces nog wel afgewend kan worden. Misschien lukt het, maar vermoedelijk alleen als alle landen zich samen aan de 2 graden-grens houden. Dat kan ook, door vanaf nu de uitstoot van broeikasgas (CO2) te laten kelderen, tot nul in 2050. Daar is massale schone energie voor nodig, duurzame voeding, woningen en vervoer. Kortom, uitbanning van alle fossiele brandstoffen. Alle 194 landen ter wereld beloofden dat in Parijs, december 2015. Bijna drie jaar later komt de geloofwaardigheid van die belofte onder druk te staan. De CO2-uitstoot daalt niet, zeggen alle officiële cijfers. In Nederland niet, wereldwijd net zomin. Sterker nog: de uitstoot stijgen. Met de bestaande klimaatplannen warmt de aarde zeker 3 graden op, aldus rekenmeesters. Wereldwijd bezien is de vraag wie initiatieven nemen, met welke maatregelen, hoe groot de kosten van dit transitieproces zijn en wie dit moet gaan betalen. Enkele data over hoe de wereld eruit gaan zien als al het ijs van West-Anrartica in de zee is geschoven dat duurt nog wel zeker >100 jaar. Het aantal inwoners dat bij een ongewijzigd klimaatbeleid in 2100 regelmatig te maken krijgt met overstromingen, in volgorde van miljoenen mensen: China 50,5%; Vietnam 23,4%; Japan 12,8%; India 12,6%; Bangladesh 10,2%; Indonesië 10,2%; Thailand 8,2%; Nederland 7,8%; Filipijnen 6,2%; VS 3,1%. Een % van de bevolking boven de 8% dat in een gevaarlijk deel van de kust woont: Vietnam, Japan, Thailand, Burma en Nederland. Hoe gaat Nederland die problemen aanpakken?

De EU is voor Rutte wel handig, zolang hij de regie maar mag voeren. Mark Rutte was deze week te gast bij het Europees Parlement in Straatsburg om zijn visie toe te lichten op de EU. Hij behoort tot de eurokritische regeringsleiders: minder geld en minder macht voor de EC. “Louter het feit dat we samenwerken, dat we zijn ingebed in de EU, maakt ons sterker, veiliger en efficiënter”, is zijn positieve benadering. Recente ontwikkelingen maken zelfs het onderhouden met een relatie met de VS niet meer vanzelfsprekend. Ik krijg de indruk dat Rutte een poging heeft gedaan van het imago, van hij slechts is geïnteresseerd in puur economische belangen die de EU aan Nederland kan bieden, af wil en dat hij toch breder wil kijken of de EU wellicht ook nog andere projecten voor ons land kan bieden. Zo zou hij graag de volle steun willen hebben van alle EU-lidstaten voor zijn MH-17 project en de migranten problematiek. Ook de realisatie van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 vergt veel samenwerking met de andere EU-landen. Hij had in Straatsburg wel kritiek op de gebrekkige vervolmaking van de Interne Markt waarmee de EU-lidstaten, ruw geschat, €1.000.000.000.000 aan efficiëntiewinst zouden laten liggen. Daarbij zou nog niet zijn meegenomen de uittreding van het VK (brexit) uit de EU. Rutte blijft nog altijd kritisch over de, volgens Macron en Merkel (en wellicht ook de EC), hervormingen in de eurozone. Hij opteert voor bescheiden aanpassingen om de financiële huishouding op orde te krijgen en die ook uit te laten voeren door de 19 lidstaten. Kritiek kreeg Rutte uit linkse hoek, over het fiscale beleid dat hij voert als ‘belastingparadijs’ voor multinationals en de superrijken van deze wereld. Vandaag werd bekend dat Shell sinds 2005 dividend uitkeert aan aandeelhouders via het ‘belastingparadijs’ Kanaaleiland Yersey, belastingvrij en met toestemming van de Nederlandse fiscus. Er rijzen grote twijfels of deze ontwijkingsroute van Shell in 2004 wel goedgekeurd had mogen worden door onze belastingdienst. Hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek spreekt zijn twijfels uit of de ruling waarin de fiscus ermee akkoord ging niet in strijd is met de wet. Er wordt gesproken over een bedrag, sinds 2005, van €45 mrd dat belastingvrij door Shell als dividend aan aandeelhouders is uitgekeerd. De Nederlandse fiscus zou door deze ruling €7 mrd aan inkomsten zijn misgelopen. Het ‘dividend dossier’ van het kabinet Rutte III komt met deze informatie in fout vaarwater terecht. De aandrang die door Shell en Unilever op Rutte en het kabinet Rutte III zou zijn uitgeoefend om €1,4 mrd dividendbelasting jaarlijks te ‘schenken’ aan voornamelijk Britse beleggers komt hiermee in zwaar weer terecht en kan leiden tot de val van dit kabinet. Ik verwacht dat er geen enkel draagvlak, op de begunstigden na dan, meer in de samenleving voor is. Rutte laat zich de laatste dagen van een andere kant zien, suggereren de media als ze melding maken dat Rutte zich heeft aangeboden als bemiddelaar over de migrantenproblematiek die actueel is tussen de Italiaanse en de Franse politieke leiders. De Italianen komen op de volgende EU-top met een voorstel het Verdrag van Dublin ofwel grondig te hervormen dan wel te beëindigen. De Italiaanse progressieve regering wil af van de regel dat het land waarop migranten hun eerste voet op Europese grond zet verantwoordelijk zijn voor de opvang. In Europees verband is eerder het voorstel van de EC over de verdeling van migranten middels quota mislukt. Daarmee waren Griekenland en Italië het haasje. Rutte wil bemiddelen om te voorkomen dat de Italianen ‘Dublin’ de nek gaan omdraaien. Dat zou namelijk betekenen dat migranten over de 27 EU-landen gaan worden herverdeeld. Daar is Rutte mordicus tegen. Maar Italië verkeert in een situatie dat er hulp van derdenlanden moet komen voor de opvang van migranten. De lasten zijn niet draagbaar voor de Italianen. Wordt vervolgd.

Slotstand indices d.d. 15 juni 2018; week 24: AEX 561,71; Bel20 3803,26; CAC40 5501,88; DAX30 13.010,55; FTSE 100 7.681,07; SMI 8643,20; RTS (Rusland) 1117,04; DJIA 25.090,48; NY-Nasdaq 100 7255,76; Nikkei 225 22.851,75; Hang Seng 30.309,49; All Ords 6205,30; SSEC 3.021,90; €/$1,161; BTC/USD volatile: $6413,08; 1 troy ounce goud $1278,90; dat is €35.389,91 per kilo; 3 maands Euribor -0,321% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,37%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,55%; 10 jaar VS 2,9016%; Belgische Staat 0,739%, 10 jaar Duitse Staat 0,392%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) 0,03%, Japan 0,03%; Italië 2,605%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,319.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.