UPDATE 16032019/470 In welke mate is het Klimaatdossier bepalend voor het stemgedrag bij de Provinciale verkiezingen?

Blog 469

In het laatste blog heb ik mij sterk gemaakt voor de banken die als detectives moeten optreden om witwaspraktijken te kunnen opsporen. Die stellingname moet ik nuanceren na het zien deze week van een Zembla-documentaire over de rol van banken en trustkantoren bij witwassen van geld. €775 mln betaalde ING, omdat de bank jarenlang heel weinig heeft gedaan aan het opsporen van witwaspraktijken van dubieuze klanten. ING hoeft zich niet in de rechtszaal te verantwoorden. Bovendien ontspringen ook de individuele bankiers van ING de dans. Zij komen niet voor de rechter, omdat volgens het OM tegen hen geen bewijs is gevonden. https://zembla.bnnvara.nl/nieuws/wat-is-de-rol-van-banken-en-trustkantoren-bij-witwassen Het Trustkantoor van ING wordt in deze uitzending in een verdachte positie geplaatst over de vraag of ze hebben geweten dan wel hadden moeten weten of hier sprake zou kunnen zijn van ‘witwassen’.

Nu is bekend geworden dat ING ook in Italië op de vingers is getikt voor tekortkomingen bij het tegengaan van witwaspraktijken. De bank is met de lokale toezichthouder in gesprek over maatregelen om de procedures op dat vlak te verbeteren. Zolang die gesprekken lopen, worden geen nieuwe klanten aangenomen. De tekortkomingen zijn aan het licht gekomen tijdens een inspectie die de Italiaanse centrale bank tussen oktober 2018 en januari 2019 heeft uitgevoerd. ING wijst erop dat al sinds 2017 hard wordt gewerkt aan nieuw beleid om dergelijke risico’s te beperken. ING heeft in Italië 1,2 miljoen klanten, aldus een woordvoerder. Het is niet duidelijk hoelang de bank geen nieuwe klanten mag werven. Of de zaak tot een nieuwe boete zal leiden, is eveneens onduidelijk. ING heeft daar volgens de zegsman op voorhand in ieder geval geen geld voor opzijgezet.

Trump en zijn handelsconflicten

De Amerikaanse president Donald Trump dreigt met “ernstige” economische schade als de EU niet met de Verenigde Staten onderhandelt over de handelsrelatie tussen de twee partijen. [met andere woorden ‘Europa doet wat ik van ze eis, anders voer ik de dreigementen uit] Trump deed zijn uitspraak deze week toen hij de Ierse premier Leo Varadkar ontving in het Witte Huis. Volgens de Amerikaanse president is het in de afgelopen jaren “heel moeilijk” geweest om met de EU te onderhandelen over handel. “Ze wilden niet met president Obama praten en daarvoor wilden ze ook al niet met ons praten”, zei Trump. “Als ze nu niet met ons willen praten, dan gaan we ernstige economische schade aanrichten. We gaan dan importtarieven heffen over veel Europese producten.” [het heetste hangijzer zal zijn het invoeren van importheffingen op Europese auto’s, waarbij de Duitse auto-industrie het zwaarst zal worden getroffen. Nu net, en dat weet Trump, op een moment dat de economische groei bij de oosterburen fors is gedaald] Sinds het aantreden van president Trump botsen de VS en de EU regelmatig op het gebied van handel. Hij klaagde dat de onderlinge handel te veel in het voordeel is van de Europeanen. Om het evenwicht te herstellen, introduceerde hij in mei importheffingen op Europees staal en aluminium. De EU en de VS hebben wel onderhandeld over het schrappen van de ingevoerde heffingen. De besprekingen zijn echter stilgelegd, omdat de VS ook over landbouwproducten wil onderhandelen. De EU weigert dat tot dusver. Trump deed zijn uitspraak net nadat het Europees Parlement nog tegen een motie stemde om de onderhandelingen met Washington voort te zetten. Deze stap heeft tot extra handelsspanningen geleid.

De handelsstrijd die de Amerikaanse president Donald Trump ontketende, onder meer tegen China en Europa, heeft de Amerikaanse economie vorig jaar opgezadeld met een miljardenschade. Economen van vooraanstaande Amerikaanse universiteiten ramen de kostenpost voor de Amerikaanse economie op $7,8 mrd, wat neerkomt op 0,04% van het bruto binnenlands product. De onderzoekers analyseerden de kortetermijnimpact van de maatregelen van Trump, zoals de hogere invoerheffingen. De invoer uit gebieden die gebukt gingen onder hogere tarieven daalde vorig jaar met bijna een derde terwijl de Amerikaanse export naar die landen zoals China met 11% daalde. Verder stegen de kosten voor producenten en consumenten als gevolg van de hogere tarieven bij elkaar met krap $69 mrd. Aan het onderzoek werkten economen mee van universiteiten California Berkeley, Columbia, Yale en UCLA. Zij merkten ook op dat met name regio’s waar de republikeinen van Trump het voor het zeggen hebben, het hardst geraakt worden door de handelsvetes. [en dat is dan weer een slecht signaal voor de kansen op een herverkiezing van Trump als president volgend jaar. We moeten wel in acht nemen om een relatief heel klein deel van het bbp dat wordt geraakt] (bron: DFT)

Een ruime meerderheid in de Amerikaanse Senaat wil een eind aan de noodtoestand die door president Trump is uitgeroepen aan de grens met Mexico. Trump zelf kondigde op Twitter onmiddellijk aan hierover zijn VETO! te zullen uitspreken. Het is opvallend dat de Senaat, die gedomineerd wordt door de Republikeinen, dit voorstel, waarmee een besluit van Trump ongedaan moet worden gemaakt, heeft aangenomen. Alle 47 Democraten en daarnaast 12 Republikeinen steunden de motie. Overigens kan Trump het besluit naast zich neerleggen. Een veto van de president kan overigens worden gepasseerd als twee derde van de Senaat een motie steunt, maar de verwachting is dat niet genoeg Republikeinen dit zullen doen. Met het uitroepen van de noodtoestand kon Trump een deel van de financiering van de door hem gewenste muur op de grens met Mexico bekostigen. Volgens Trump is er langs de grens sprake van een crisis. De goede staat van de Amerikaanse economie zou grote aantallen migranten aantrekken die makkelijk de grens kunnen passeren. De Democraten en een aantal Republikeinen stellen dat er helemaal geen sprake is van een crisis. Cijfers tonen aan dat het aantal illegale immigranten de afgelopen jaren alleen maar gedaald is. De muur is een van Trump’s grootste campagnebeloftes. De Democraten, die sinds begin januari een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben, weigeren in te stemmen met de grensmuur. Zij zien het nut en de noodzaak van de muur niet in en zeggen dat de president feiten verdraait om zijn plan erdoor te drukken.

Washington heeft sancties getroffen tegen medewerkers van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo gezegd. ICC-medewerkers krijgen voortaan geen visum meer om in de Verenigde Staten onderzoek te doen naar de handelswijze van Amerikaanse staatsburgers in Afghanistan. Personen die voor dit doel al een inreisvergunning hadden, raken die kwijt. De VS hebben al lang een slechte verstandhouding met het ICC. Het Strafhof heeft Amerikaanse soldaten en CIA-agenten beticht van foltering van gevangenen in Afghanistan. Om hoeveel verdachten het gaat, wilde Pompeo niet zeggen. Wel dreigde hij met aanvullende stappen, waaronder economische maatregelen. De regering-Trump is vastbesloten Amerikaanse militairen en overheidsdienaren te beschermen tegen internationale strafvervolging. Vorig jaar al werden sancties in het vooruitzicht gesteld. Het ICC, dat niet wordt erkend door de VS, nam de beschuldigingen van oorlogsmisdaden echter niet terug. Het ICC werd formeel in 1998 opgericht, maar ging pas in 2002 feitelijk aan het werk in Den Haag. Onder meer China, Rusland en de VS doen niet mee, 123 andere landen wel.

Opnieuw Boeing 737 MAX 8 neergestort

De Chinese luchtvaartautoriteit kwam als eerste met de mededeling dat zij vooralsnog 9 uur alle Chinese Boeing 737 MAX 8-vliegtuigen aan de grond zou houden, nadat afgelopen zondag eenzelfde type toestel was neergestort in Ethiopië. Bij de crash, de tweede van dat type vliegtuig in een half jaar, kwamen alle 157 inzittenden om. Ook Ethiopian Airlines, Australië, Singapore, Zuid-Korea en de Kaaimaneilanden hebben daarna alle vluchten met dit toestel opgeschort. Reisorganisatie TUI heeft in Nederland drie toestellen van het type 737 MAX 8 in gebruik. Zij hebben nog een dag doorgevlogen maar daarna de toestellen aan de grond gehouden. Daarna stelde onze luchtvaartautoriteiten een vliegverbod in voor de Boeing 737 MAX 8. Volgens een woordvoerder van Boeing zou er op dit moment geen aanleiding zijn om aan te nemen dat het type toestel niet veilig zou zijn. Toch besloot ook Europa een vliegverbod in te stellen en een dag later ook de VS en Canada. Vervolgens adviseerde Boeing wereldwijd de toestellen uit de lucht te halen in afwachting van de resultaten van nader onderzoek. In oktober stortte er al een 737 MAX 8 neer van luchtvaartmaatschappij Lion Air. Dat gebeurde in Indonesië. De 737 MAX 8 en de grotere MAX 9 zijn vernieuwde versies van de 737. Of er een structureel probleem is met het type toestel, is nog niet duidelijk. Maar de Canadezen meldden zij aan de hand van satellietbeelden, de beelden gelijkenis vertonen met die van Lion-vlucht JT-610 die eerder was neergestort in de Javazee. China zegt ook overleg met de Amerikaanse luchtvaartautoriteit af te willen wachten, voordat het met een nieuw besluit komt. In Indonesië waren er vermoedelijk problemen met de hoogteregelaars, bleek uit een tussentijdse evaluatie. Na die ramp waarschuwde Boeing alle piloten van de 737 MAX 8 voor een sensor die niet goed werkte. Het bedrijf kondigde aan met een software-update te komen, maar dat is nog niet gebeurd. Het is niet gezegd dat in Ethiopië hetzelfde euvel problemen veroorzaakte, stelt luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft. Het Ethiopische vliegtuig vloog weliswaar laag, maar er waren geen “rare hoogteverschillen zoals bij Lion Air”, die duiden op handmatige correcties van de falende automatische hoogteregelaar. De 737 MAX-serie is populair. Sinds de lancering in 2011 zijn er wereldwijd zo’n 5000 besteld. Boeing heeft er 350 afgeleverd, waarvan 90 in China. Boeing kondigde aan dat de voor afgelopen woensdag geplande feestelijke lancering van een ander toestel, de 777X, werd uitgesteld. Lion Air heeft de bestellingen van toestellen opgeschort, net als Ethiopian Airlines. Ook Aeroflot overweegt de 20 bestelde toestellen te annuleren. Air Canada meldt grote problemen. Zij hebben de winstverwachting bij moeten stellen. Zij moeten momenteel iedere dag tussen de 9000 en 12000 passagiers omboeken en dat geeft grote problemen. Ik verwacht dat Boeing met schadeclaims zal worden overladen, maar aan de beurskoers is dat nog niet te zien. In welke landen zijn de 12 grootste maatschappijen gevestigd, die vliegen met dit toestel: in de VS 58, in China 53, Canada 37, Noorwegen 18, TUI 15, Dubai 14, India 13 en Turkije 12. Net voor de publicatie van dit blog heeft Boeing laten weten dat Boeing binnen een week komt met een software-update voor de 737 MAX 8/9.

DNB zet vreemde stap: het gaat de betaalwet PSD2 promoten bij burgers

Betaalrichtlijn PSD2. Bent U er nog? Ruim 80% van de Nederlanders weet niet wat de nieuwe betaalwet PSD2 is en betekent, zegt De Nederlandsche Bank (DNB). De hoogste tijd voor een grote publiekscampagne, met tv- en radiospotjes, billboards en een website. PSD2, wat staat voor Payment Service Directive 2, is de nieuwste Europese wet op het gebied van betalen. Het maakt het mogelijk dat naast je eigen bank andere partijen en bedrijven toegang mogen vragen tot je bankrekening en dus inzage krijgen in al je betaalgegevens. Met PSD2 wordt het mogelijk om al je bankrekeningen van verschillende banken via één app te beheren, alternatieve betalingen te doen via bedrijven in plaats van de bank, of persoonlijke aanbiedingen op maat te krijgen. “Het is veel gevoelige informatie”, zegt Petra Hielkema, directeur betalingsverkeer van DNB. “Betaalgegevens vertellen ontzettend veel over wat je doet, waar je werkt, waar je vaak bent, vakanties, koopgedrag, achterstallige betalingen, abonnementen, je vrijetijdsbestedingen, of je lid bent van een politieke partij of een geloofsgemeenschap en ga maar door.” En de vraag is of je die privacy wilt delen met onbekende derden en tegen welke prijs. Welke waarde vertegenwoordigt mijn financiële data voor derden? Bedrijven die zich willen ontfermen over de bankrekening moeten een bankvergunning hebben van DNB of een andere Europese toezichthouder bijvoorbeeld van een Oost-Europees land. “Als dat niet zo is, kan er niks gebeuren, want die partij kan gewoon nergens bij. Maar als er een vergunning is, kan de vraag worden gesteld of je toegang wilt geven tot de bankrekening en daar moet je dan goed over nadenken. [heel goed, want het is de vraag wat die onbekende derde met je gegevens gaat doen] De consument beslist uiteindelijk zelf of hij dat wil. “Het is zoiets als er ‘s avonds wordt aangebeld en iemand vraagt open te doen. Dan denk je ook na, kijk je wie er voor de deur staat, wat die persoon wil. En doe ik dan open, of niet.” [wat mij vreselijk stoort is dat DNB de consument op de mogelijkheden en het bestaan van PSD2 in de media gaat wijzen, terwijl er geen enkele zekerheid is dat die bedrijven met zorg en privacybescherming met Uw gegevens omgaan. Vergunningen kunnen worden aangevraagd door bedrijfjes uit de hele Europese Unie, dus ook uit Zuid- en Oost-Europa. DNB start de promotie van PSD2, maar adviseert de burger niet van dit product gebruik te gaan maken. De promo-campagne is dus heel vrijblijvend van de kant van de centrale bank, dan is mijn advies ‘doe het dan niet’]

Financieel/Economisch nieuws

De productie van de industrie in de eurozone is in januari met 1,4% gestegen ten opzichte van een maand eerder. Dat maakt het Europees statistiekbureau Eurostat bekend. In de gehele Europese Unie steeg de industriële productie op maandbasis met 1%, na een bijgestelde daling van 0,4% in december. Eerder werd al bekend dat de Franse industriële productie onverwachts met 1,3% was gegroeid. In Duitsland was juist sprake van een daling. (bron: DFT)

Italië in zee met de Chinezen?

Om het merk ‘Made in Italy’ beter aan de man te brengen in China, wil Italië meedoen aan het Chinese Belt and Road-initiatief, een netwerk van treinverbindingen en havens die samen de Nieuwe Zijderoute vormen. Als de Chinese president Xi Jinping eind deze maand een bezoek brengt aan Italië, is de Italiaanse premier Giuseppe Conte van plan een overeenkomst daarover te ondertekenen. Dit voornemen zorgt voor internationale spanningen. De Verenigde Staten ziet die samenwerking tussen Italië en China niet zitten. Een veiligheidsadviseur van het Witte Huis adviseert de Italiaanse overheid ‘geen legitimiteit te verlenen’ aan dit ‘ijdele Chinese infrastructuurproject’. China merkte op dat Amerika zich met zijn eigen zaken moet bemoeien. De Italiaanse vice-premier Luigi Di Maio zei vorig weekend dat Italië slechts mee wil doen aan de zijderoute om de export te vergroten, niet om de politieke banden met China aan te halen. Maar politiek en zaken gaan bij China vaak gelijk op. Bij de aanleg van al die infrastructuur in Azië, het Midden-Oosten, Europa en Afrika gaat het China ook om het uitwisselen van technologie en cultuur. Verder spelen militaire doelen een rol; havens helpen China bijvoorbeeld zijn territorium te markeren in de Zuid-Chinese zee. Het project krijgt ook kritiek, omdat China landen in Azië en Afrika opzadelt met hoge schulden. Italië zou niet het eerste Europese land zijn dat deelneemt aan de Nieuwe Zijderoute. Kroatië, Tsjechië, Hongarije, Griekenland, Malta, Polen en Portugal gingen de Italianen voor. Ook lopen er samenwerkingen via de Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank. Italië zou wel het eerste G7-land zijn. Voor Italië is China dichterbij komen te liggen. De Middellandse Zee is belangrijker geworden voor de wereldhandel dankzij de verbreding van het Suez-kanaal, de grotere containerschepen en de samenwerking met Chinese bedrijven, schreef econoom Giorgio Prodi van de Italiaanse Ferrara Universiteit twee jaar geleden al in een artikel over de Nieuwe Zijderoute vanuit Italiaanse perspectief. Maar Italië moet oppassen niet in de marge te belanden, nu China zoveel in de Griekse haven Piraeus investeert, merkte hij op. De aanleg van treinverbindingen tussen Griekenland en Centraal-Oost-Europa vergroot het risico dat Italië logistiek wordt omzeild. Prodi voegt daar nu aan toe: “De Griekse haven van Piraeus is een directe concurrent voor Italiaanse havens, maar tegelijkertijd kunnen deze havens samenwerken als een netwerk. Samen kunnen ze de strijd aan met de havens van Noord-Europa. De havens van Triëst en Genua werken al aan meer capaciteit en efficiëntie.” Wil Italië profijt hebben van de betere verbindingen dankzij de Nieuwe Zijderoute, en meer exporteren naar China en Azië, dan zal het ook moeten investeren in binnenlandse treinverbindingen en snelwegen, zegt de econoom. Dat zal niet gemakkelijk zijn, vanwege de hoge staatsschuld. Van 22 tot 24 maart is Xi Jinping in Italië te gast. Als Italië de overeenkomst met China ondertekent, werkt het diplomatieke risico twee kanten op, zegt Prodi. “De VS hebben al negatief gereageerd. En als Italië de overeenkomst met China ondertekent, maar die onder druk van traditionele bondgenoten niet volledig kan nakomen, zal dit China irriteren.” Hij merkt op dat de inhoud van de overeenkomst nog niet bekend is. Het is beter als dit soort handelsrelaties door de Europese Unie worden verzorgd, zegt de econoom. “Alleen de EU heeft de juiste omvang om op gelijkwaardig niveau met China te kunnen onderhandelen.” [maar zullen dat niet doen om de handelsrelaties met de Amerikanen niet nog verder te belasten]

Klimaatdoorrekening

De voorstellen uit het ontwerpklimaatakkoord leveren een besparing van 31 tot 52 megaton CO2 in 2030 op. Dat valt nog binnen het gestelde kabinetsdoel van 48,7 megaton minder CO2, al wordt dat waarschijnlijk niet gehaald. Vooral de industrie levert te weinig besparingen, maar de kosten vallen in 2030 lager uit dan eerder geraamd. De vraag is dan ten opzichte waarvan zijn ze lager en wat is er meegerekend. De zogenoemde nationale kosten bedragen in 2030 tussen de €1,6 en €1,9 mrd. In december raamde het PBL die nog op €3 tot €4 mrd. De nationale kosten zeggen iets over de kosten voor de Nederlandse samenleving als geheel, ongeacht wie de rekening krijgt. Belastingen en subsidies tellen hierin niet mee, omdat dit wordt gezien als waardeoverdracht tussen verschillende partijen binnen de samenleving. “Er is nog veel werk aan de winkel”, concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in de gepubliceerde doorrekeningen van de klimaatplannen. Het PBL vermoedt dat het doel niet wordt gehaald vanwege “onzekerheden over verdere vormgeving van de afspraken”, zoals die zijn verwoord in de concept-tekst van het Klimaatakkoord van het klimaatoverleg op de vijf klimaattafels onder leiding van de VVD’er Ed Nijpels. Ook speelt mee hoe burgers en bedrijven op de 128 voorgestelde maatregelen gaan reageren. Het doel wordt alleen gehaald als alle puzzelstukjes op de juiste wijze en op het juiste moment in elkaar vallen. Kortom: burgers en bedrijven moeten in alle gevallen positief reageren op de klimaatmaatregelen, aldus het PBL. Een volledige kabinetsreactie op de doorrekeningen volgt pas eind april. Iedere overlegtafel kreeg een eigen opdracht mee om uiteindelijk een afgesproken aantal megaton CO2 te besparen in 2030. De tafels zijn opgedeeld in de sectoren industrie, woningen, mobiliteit, landbouw en elektriciteit en moeten gezamenlijk de 48,7 megaton CO2 besparen. Dat aantal staat gelijk aan de 49% reductie in 2030. Het PBL concludeert nu dat de industrie (opgave: 14,3 megaton CO2) in het gunstigste geval uitkomt op een besparing van 13,9 megaton CO2. De huidige methode om bedrijven tot besparen te zetten is te onzeker, schrijft het PBL. De industrie stelde zelf voor om met een bonus- en boetesysteem te werken. Bedrijven moeten plannen voor hoe zij het klimaatdoel willen halen indienen. Lukt dat niet of werken zij niet mee, dan krijgen ze een boete. Lukt het wel, dan maken ze aanspraak op subsidie. Het PBL vraagt zich af of dat bedrijven zal aanzetten tot investeringen in minder uitstoot. Zo voorzien de rekenmeesters problemen met de juridische afdwingbaarheid en zijn er twijfels over de kosten en investeringen in projecten waarvan onduidelijk is hoeveel CO2-besparing ze opleveren. Het bonus- en boetesysteem kreeg vanaf het begin al veel kritiek. Het was voor enkele milieuorganisaties en de FNV reden om uit het klimaatoverleg te stappen, zij willen een directe manier van CO2-beprijzing door middel van een heffing. De organisaties noemen een CO2-heffing nu “onvermijdelijk”. Ook partijen in de Tweede Kamer, zoals GroenLinks en de PvdA, vragen om zo’n CO2-heffing. Op verzoek van deze partijen wordt zo’n maatregel door het PBL alsnog doorgerekend, maar de uitkomst kon niet meer worden meegenomen in de deze week gepubliceerde prognoses. Het Centraal Planbureau (CPB), dat keek naar de koopkrachteffecten van de klimaatmaatregelen, berekende dat alle huishoudens er in 2030 gemiddeld 1,3% op achteruitgaan. In dit geval is al het eerdere klimaat- en energiebeleid van het kabinet meegenomen. De laagste inkomens gaan er in het totale plaatje het meest op achteruit (-1,8%), de hoogste inkomens met 0,8% het minst. Het CPB rekende uit dat door de klimaatplannen vooral de lagere- en middeninkomens, gepensioneerden en mensen met een uitkering erop achteruitgaan. Hier moet worden benadrukt dat het gaat om koopkrachtcijfers in 2030 als het kabinet verder geen actie onderneemt. De politiek heeft jaarlijks de kans het beleid aan te passen om koopverschillen weg te werken. Als er wordt gekeken naar het totale kostenplaatje van €5,2 mrd in 2030, blijkt dat gezinnen een groter deel moeten ophoesten (€3 mrd) dan bedrijven (€2 mrd). Het overige deel valt in het buitenland. [de vraag die onbeantwoord blijft is wat de energietransitie voor de huishoudens gaat kosten. Niet alleen wat dat gaat betekenen voor de energiekosten per jaar na de ombouw, aanname ‘wordt duurder’, maar ook wat gaat de transitie naar een ander verwarmingsapparaat kosten incl de afschrijving en de afvoer van de cv-ketel, de niet meer bruikbare leidingen en de radiatoren. En dan een nieuwe aanleg van warm water in het huis en een elektrisch fornuis/oven om te koken. En dan wat gaat de isolatie voor 1,5 miljoen woningen, die niet meer piepjong zijn, kosten? Waar halen de burgers dat geld vandaan en kunnen ze de aflossing en rente wel betalen over een langere periode? Allemaal vragen, geen antwoorden] Nu duidelijk is hoeveel CO2-besparing welke maatregel oplevert en wat de kosten daarvan zijn, is de politiek aan zet. De Tweede Kamer en het kabinet zullen moeten kiezen welke maatregelen zij willen invoeren om het doel van 49% minder broeikasgassen te halen, als die doelstelling overeind blijft. In het proces is door politici steeds gezegd dat de energietransitie haalbaar en betaalbaar moet zijn en dat de grootste vervuiler moet betalen, maar dat tegelijkertijd de maatregelen de concurrentiepositie van bedrijven niet mogen schaden. Dat zijn bij uitstek politieke vragen waar verschillend over wordt gedacht in Den Haag. Het kabinet heeft al aangekondigd met een CO2-tax te zullen maar daar zijn de werkgevers mordicus op tegen. Bedrijven zullen ons land gaan verlaten, is de dreiging. (bron: nu.nl) Ik schreef een column over dit onderwerp, waarin ik dieper inga op de details.

Haagse tevredenheid over ‘uitgestoken hand’ kabinet, PVV gelooft Rutte niet

Premier Rutte en Klimaatminister Wiebes kwamen in reactie op de doorberekeningen meteen met een aantal aanpassingen. Ze willen daarbij tegemoetkomen aan de veelgehoorde kritiek dat bedrijven te weinig bijdragen aan het verminderen van de CO2-uitstoot en huishoudens te veel. De belangrijkste aanpassingen van het kabinet zijn: verlaging van de energiebelasting voor burgers vanaf 2020; “verstandige” CO2-heffing voor bedrijven; voorkomen “oversubsidiëring” van nieuwe elektrische auto’s; meer “ondersteuning” van de tweedehandsmarkt elektrische auto’s; geplande verhoging van vaste lasten voor benzine-/dieselrijders gaat niet door; landbouw levert een “grotere bijdrage” in ruil voor extra geld; er komt minder CO2-opslag. Dit alles moet volgens Rutte leiden tot een “eerlijke verdeling”. Huishoudens nemen straks een derde van de lasten voor hun rekening, bedrijven twee derde. Belangrijk daarbij is om te vermelden dat het CPB ook verwacht dat bedrijven 80% van de extra kosten die ze straks moeten maken, zullen afwentelen op de consument. Producten en diensten worden dus sowieso duurder voor de consument. In de Tweede Kamer is, ook bij enkele oppositiepartijen, waardering voor de snelle aanpassing van de klimaatplannen door het kabinet. Dat wil de energiebelasting voor burgers verlagen en bedrijven een heffing opleggen voor te veel uitstoot van het broeikasgas CO2. Linkse partijen als PvdA, GroenLinks en de SP vragen al enige tijd om een CO2-heffing voor bedrijven, maar tot nu toe had het kabinet dit afgehouden. PvdA-leider Asscher is dan ook blij dat “het kabinet tot inkeer is gekomen”. “Wij willen een groener en een eerlijker klimaatbeleid”, aldus Asscher. GroenLinks-leider Klaver ziet in deze toegezegde belasting voor de industrie een “uitgestoken hand” van het kabinet. “Dit is voor het eerst een gevulde hand”, zei Klaver in een aparte persconferentie. “Als ik Rutte de klimaatplannen van GroenLinks hoor voorlezen, ga ik toch niet zitten simmen.” [onbegrijpelijk dat Asscher en Klaver zich laten misleiden door Rutte. Die uitgestoken hand is ‘leeg’ nog erger de burgers gaan de CO2-tax, die aan de grote vervuilers wordt opgelegd, betalen en vervolgens komt de opbrengst van die heffing niet ten gunste van de burgers om de klimaatlasten te verlagen, nee de opbrengst gaat naar het bedrijfsleven om te investeren in duurzame investeringen. Op zich ook een heel goede besteding maar die moeten niet worden betaald door de burgers. Het bedrijfsleven moet haar eigen broek ophouden] PVV-leider Wilders heeft geen goed woord over voor de nieuwe klimaatvoorstellen. “Geloof ze niet. De energierekening wordt niet lager. Deze politici zijn gewoon in paniek.” De SP zegt: “Eerst zien, dan geloven.” Ook Thierry Baudet van Forum voor Democratie vindt de maatregelen niets. Hij zegt dat de cijfers te optimistisch zijn als het gaat om de lasten voor de burger en spreekt van “koopkrachtkillers”.

Als de vos de passie preekt: boer pas op je kippen

Ik moest aan dit oude gezegde denken toen ik woensdagmiddag de premier een tweetal onverwachte uitspraken hoorde doen. Ik was in eerste instantie verheugd en tegelijkertijd achterdochtig. Interessant is wat niet door Mark Rutte wordt gezegd. Hij zegt wel dat de burgers financieel niet zo hard worden getroffen als in de concepttekst van het Klimaatakkoord, maar in welke mate horen we pas over 6 weken. Laat ik 3 zaken nader belichten.

1. Er komt een CO2 tax voor de grote vervuilers van CO2-uitstoot, dat lijkt een positief bericht, denken Jesse Klaver en Lodewijk Asscher, maar is dat wel zo? Dat kan betekenen dat het bedrijfsleven wordt gespaard omdat het gaat om de echt grote vervuilers, die op 2 handen te tellen zijn. Ruim 50% van de CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door deze tien bedrijven: energiecentrales, Tata Steel, Chemelot, Yara en de raffinaderij van Shell. Ter vergelijking, de uitstoot van deze tien bedrijven is even groot als drie keer de uitstoot van alle Nederlandse huishoudens samen. En hoe groot de heffing wordt per ton CO2, is afwachten. In de vrije markt worden extra lasten in de kostprijs doorberekend aan de afnemers. Dat betekent dat de elektriciteitscentrales de prijs van geproduceerd stroom gaan verhogen en dus wordt de stroomprijs voor de huishoudens duurder. Dat betekent dat uiteindelijk de burgers de kosten betalen van dat deel van de CO2-tax voor producten die op de Nederlandse markt worden afgezet. Erger nog ….. de opbrengst van die heffing gaat het kabinet gebruiken om het bedrijfsleven te subsidiëren in groene investeringen, dat de burgers hebben moeten betalen. De wereld op z’n kop.

2. De regering gaat de heffing Opslag Duurzame Energie (ODE), die per 1 januari j.l. met 84% werd verhoogd naar €0,0524 per kWh, enigermate verlagen in 2020. Alle wettelijke heffingen bijeen, incl de btw, zijn op 1 januari 2019 met 23% gestegen. Als het kabinet over 6 weken komt met meer details, moet nog maar blijken wat dat betekent voor de energierekening. Maar stel dat het kabinet de ODE per 1 januari aanstaande met€0,015 per kWh gaat verlagen, waar praten we dan over. Stel een huishouden van 3 personen, waarvan het huis zonnepanelen heeft, die neemt, na saldering van de teruggeleverde stroom van zonnepanelen stel 1000 kWh en een direct verbruik van ook 1000 kWh, ca 1100 kWh af van de energieleverancier. Dat verlaagt dan het maandelijkse voorschot met €1,66. Neemt een gemiddeld huishouden van 2,1 personen, stel heel royaal (als er geen wiet wordt geteeld) 3000 kWh af dan nog gaat het nog maar om een bedrag van €4,53 per maand. Geen spectaculaire bedragen. De energierekening van de burger, is afhankelijk van 3 componenten. Eerst is kale prijs van stroom, gas en water. De aanname is dat die vooralsnog niet goedkoper worden. Dan de hoeveelheid energie die wordt afgenomen van de leverancier. Bij warme zomers en koude winters wordt er meer energie gebruikt, in tegenstelling tot milde zomers en winters. Daarnaast worden er ook nog leverings- en netbeheerskosten van de netwerkbeheerders, b.v. Liander en Stedin, op de energienota in rekening gebracht. Die gaan ook omhoog gezien de enorme uitbreiding van de infrastructuur van het landelijke electriciteitsnet in de komende tien jaar. Wat gaat teruggeleverde energie van zonnepanelen na 31 december 2020 nog opbrengen, als de salderingsregeling, afloopt? Minister Wiebes komt nog met voorstellen maar we moeten er rekening mee houden dat het rendement van investeren in zonnepanelen daalt en de terugverdientermijn langer zal worden, misschien wel aanzienlijk langer. En dat de energierekening voor de huishoudens met zonnepanelen gaat stijgen.

3. Waar geen woord over gezegd wordt zijn de kosten voor de burger die gepaard gaan met de energietransitie van de Cv-ketel naar een andere vorm van verwarming, koken en warm water in de douche en in de keuken. Voor de ene helft van de huishoudens een verhoging van de huurprijs voor alle investeringen die in huurhuizen moeten plaatsvinden. Voor de andere helft is het de kapitaalvernietiging van de bestaande installatie (cv-ketel, leidingen en radiatoren), de aanschaf en installatie van nieuwe apparatuur en het isoleren van de woning, waarvoor prijzen van oudere woningen worden genoemd van tienduizenden euro’s. Over hoe mensen dat moeten financieren en of huiseigenaars dat kunnen betalen uit hun inkomen, geen woord van de premier.

Op de vraag, die er al 3 maanden ligt, op welke termijn de Klimaatdoelen kunnen worden gerealiseerd, ervan uitgaande dat de energietransitie betaalbaar moet zijn voor het bedrijfsleven, het Mkb en de burgers, is geen helder antwoord gekomen. Rutte heeft vage toezeggingen gedaan in een poging komende woensdag bij de verkiezingen een deel van zijn achterban terug te winnen. Zijn charmeoffensief is een ordinairefopsigaar uit eigen doos’.

Turkije in recessie

DFT meldt dat Turkije, voor het eerst in tien jaar tijd kampt met een recessie. Onder meer de waardedaling van de lira, gekoppeld aan de vele leningen die Turkse bedrijven hebben bij buitenlandse kredietverstrekkers, deed de Turkse economie geen goed. Ook de diplomatieke rel met de Verenigde Staten over de Amerikaanse predikant Andrew Brunson, die in Turkije in de cel zat, liet zijn sporen na. De economie van Turkije viel in de afgelopen drie maanden op kwartaalbasis met 2,4% terug. Die neergang kwam bovenop de krimp van 1,1% in het derde kwartaal. Ten opzichte van een jaar eerder is er sprake van 3% krimp. Turkije nam de nodige maatregelen om de groei aan te jagen. Zo oefende de overheid druk uit op staatsbanken om meer geld in de markt te pompen en kocht het Turkse werkloosheidsfonds obligaties op. Ook wordt gewerkt aan een plan om de buffers van staatsbanken te versterken. De maatregelen ten spijt gaan kenners er in doorsnee van uit dat de economische krimp in Turkije ook de eerste helft van dit jaar aanhoudt. Daarna volgen kwartalen van gematigde groei, zo is de verwachting.

Tweed Trump: ‘geen reden tot zorg’ de VS verkeert nog niet in een recessie

De VS bevinden zich nog niet in een recessie, maar het economische herstel loopt op zijn laatste benen. De vreugde ebt weg maar Trump tweed ‘geen reden tot zorg’. finanzen.nl publiceert uit de jaarlijkse enquête die Fidelity International onder zijn analisten heeft gehouden dat het bedrijfsvertrouwen onder ‘s werelds grootste ondernemingen is gedaald naar het laagste niveau van de laatste drie jaar. Maar ondanks dit dieptepunt lijkt een recessie niet aanstaande. Bedrijven moeten zich wapenen tegen minder consumptie en oplopende kosten. Vooral het vertrouwen in Chinese bedrijven heeft een knauw gekregen. Dat zijn twee andere belangrijke uitkomsten van Fidelity’s onderzoek. Elk jaar vraagt Fidelity International zijn analisten hoe het er voorstaat met het bedrijfslandschap. In tegenstelling tot veel andere top-down macro-economische onderzoeken, begint Fidelity onderaan, waarbij de uitkomsten van rond de 16.000 bedrijfsbijeenkomsten worden geanalyseerd totdat een algemeen beeld ontstaat. Het sentiment daalde van 1,6 in 2018 naar 0,6 dit jaar, de grootste daling sinds de enquête in 2011 voor het eerst werd gehouden. De bevindingen van dit jaar moeten echter worden gezien in de context van een sterk 2018. En ondanks de opmerkelijke afname van het vertrouwen, blijven Fidelity-analisten, met uitzondering van die in China, voorzichtig optimistisch voor het komende jaar: een sentimentscore boven nul duidt immers nog steeds op een verbetering van het vertrouwen. “Een uitbundige start in 2018 heeft plaats gemaakt voor een voorzichtig begin van 2019”, aldus Michael Sayers, Director of Research, Equities van Fidelity International. “Het pessimisme van dit jaar heeft twee belangrijke aanjagers: consumenten die minder besteden en stijgende bedrijfskosten.” Beide dreigen volgens hem de winstmarges in 2019 te doen krimpen. Sayers: “Hoewel we geen volledige recessie zien opdoemen in de komende zes tot twaalf maanden, is het duidelijk dat we een stap hebben gezet richting het einde van de cyclus die tien jaar geleden begon.” China is het enige gebied waar het vertrouwen onder het nulpunt zakte (min 0,4). Maar liefst 70% van Fidelity-analisten die Chinese bedrijven volgen, verwachten dat het rendement op kapitaal in 2019 zal afnemen. Vorig jaar was slechts 29% van de Fidelity-analisten die mening toegedaan. Na een jaar van escalerende handelsretoriek en een economische groei die afnam tot het traagste tempo in tien jaar, is het geen verrassing dat de analisten in China het meest negatief zijn geworden over de vooruitzichten van de bedrijven die ze volgen. “Zoals verwacht is de impact van de handelsoorlog tussen de VS en China een keerpunt voor onze analisten”, zo stelt Marty Dropkin. “Die handelsoorlog heeft voor heel wat onzekerheid gezorgd. Productie blijft een belangrijke aanjager van groei voor de Chinese economie als geheel. Voor consumenten gaan de onzekerheden ook over hun vooruitzicht op een hoger loon, wat ook de bestedingen beïnvloedt. Beleggers moeten bij dit alles echter wel rekening houden met het vermogen van Beijing om de economie te stimuleren.” De bezorgdheid over de aanpak van de Amerikaanse overheid neemt toe en de netto impact van het beleid van Donald Trump op bedrijven zal naar verwachting negatief zijn. Bijna de helft (45%) van alle analisten zegt dat het beleid van Trump hun sector zal aantasten, tegenover slechts 13% vorig jaar. Minder dan een op de vijf denkt dat Trumps beleid positief zal uitpakken, een daling van 38%. In Europa, waar de top van het bedrijfsleven aanvankelijk dacht dat Trump’s op groei gerichte beleid hen zou kunnen helpen, groeit het scepticisme eveneens. Maar het belangrijkste is de verschuiving onder Amerikaanse analisten, waarvan het enthousiasme volledig is verdampt. Meer dan twee derde van de Amerikaanse analisten zegt dat protectionisme een risico voor het bedrijfsleven vormt. Alleen analisten die zich bezighouden met opkomende markten in Azië maken zich nog meer zorgen over protectionisme. De enquête geeft aan dat de, al volwassen, bedrijfscyclus verder vertraagt. Een derde van de analisten rapporteerde wereldwijd dat hun sectoren in een groeivertraging of recessie terecht zijn gekomen tegen 13% vorig jaar. Slechts een vijfde meldde dat het beter ging, tegen 35% in 2018. Analisten zijn licht verdeeld (51% versus 49%) over de vraag of we aan het einde van de conjunctuurcyclus zitten. Vorig jaar beantwoordde 68% deze vraag nog met “nee”.

De Amerikaanse president stevent af op een nieuwe confrontatie met de Democratische oppositie door een begroting voor te stellen met forse besparingen, behalve op defensie en zijn grensmuur.

Het Witte Huis heeft de details vrijgegeven van de ontwerpbegroting voor het begrotingsjaar 2020, dat in oktober 2019 begint. Geheel in de stijl van Trump had het document een gezwollen titel: ‘Een begroting voor een beter Amerika: Beloftes gehouden. Belastingbetalers eerst.’ Het voorstel van Trump botst op fel verzet van de Democraten, die de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden in handen hebben. Kopstukken van de oppositie waarschuwden de president voor een herhaling van de clash die vorig jaar leidde tot de sluiting van een groot deel van de overheid. ‘President Trump is erin geslaagd een begrotingsvoorstel in te dienen dat nog verder van de realiteit staat dan zijn twee vorige’, zei de Democrate Nita Lowey. ‘De begroting van Trump maakt geen kans om de noodzakelijke steun van beide partijen te krijgen om door het parlement te geraken.’ De ontwerpbegroting leest dan ook vooral als een voorproefje van het verkiezingsprogramma waarmee Trump in 2020 een tweede ambtstermijn wil veroveren. Lees: minder ‘verspilling’ door de overheid, een versterking van defensie en extra aandacht – en geld – voor grensbewaking in het zuiden. Vooral een rist forse besparingen stuiten op kritiek. Trump is bijvoorbeeld van plan het budget van het milieubeschermingsagentschap EPA met 31% te korten. Het EPA is een van de geliefde schietschijven van de president, die niet gelooft in klimaatverandering. Ook Buitenlandse Zaken zou het met 23% minder werkingsmiddelen moeten doen, wat volgens critici de internationale positie van de VS in gevaar brengt. En als Trump zijn zin krijgt, smeert hij het ministerie van Huisvesting en Stedelijke Ontwikkeling ook een bezuiniging van 16% aan. Trump zet het mes ook in een rits sociale programma’s, zoals Medicare. Hervormingen in het gezondheidsstelsel moeten de komende 10 jaar ruim $450 mrd aan besparingen opleveren. Met dergelijke ingrepen zet het Witte Huis de conservatieve agenda dik in de verf. Trump stelt voor de overheidsuitgaven te plafonneren op $4.700 mrd. Daarvan wil hij $750 mrd vrijmaken voor defensie. Dat is een stijging van 11% naar 15%. Voor de verbetering van de infrastructuur, wat heel hard nodig is gezien de grote achterstanden in het onderhoud, een van zijn stokpaardjes, stelt hij een budget van $200 mrd voor. Opvallend is dat hij opnieuw geld vraagt voor de bouw van een grensmuur, $8,6 mrd ditmaal. Dat komt boven op de $8 mrd die hij al binnenhaalde door onder andere de noodtoestand uit te roepen aan de grens met Mexico. Met die bijzonder omstreden demarche kon hij noodgeld vrijmaken. Maar ook voor de jaren na 2020, als Trump wordt verkozen, want het hele ‘muur-project, gaat $44 mrd kosten. Ondanks de steile ambitie om ten strijde te trekken tegen de ‘verspilzucht’ van politiek Washington, slaagt Trump er niet in de overheidsfinanciën recht te trekken. Integendeel, de vooruitzichten zijn in het jongste voorstel een pak somberder dan vorig jaar. De ontwerpbegroting gaat ervan uit dat het tekort vier jaar boven de psychologische grens van $1.000.000.000.000 blijft hangen. En van een begrotingsevenwicht kan pas over ten vroegste 15 jaar – in 2034 – sprake zijn. Twee jaar geleden beloofde Trump nog het begrotingsdeficit in tien jaar weg te werken. De begroting die de regering van president Trump heeft ingediend is alles behalve realistisch. (bron: RTL Nieuws)

Het Witte Huis dan wel president Trump gaat, voor de realisering van deze ontwerpbegroting, uit van een heel sterke Amerikaanse economie: ze denken dat de economische groei boven de 3% uitkomt. Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, ziet dat niet gebeuren. “Ik zie geen reden waarom de groei gaat versnellen”. Ze wijst verder op het begrotingstekort, want de Amerikanen geven meer uit dan er binnenkomt. In 2020 zelfs $1100 mrd meer, het hoogste bedrag in een decennium. Dat de Amerikanen juist nu zoveel meer uitgeven dan er binnenkomt is zorgwekkend, zegt Valentijn van Nieuwenhuijzen van NN Investment Partners. “Het is logisch dat het tekort groeit in economisch slechte tijden. Dat is nu niet het geval. Het is zorgelijk dat er zulke tekorten ontstaan in tijden van hoogconjuctuur. Kan je nagaan wat er gebeurt als er een recessie komt.” Ook hij ziet niet gebeuren dat de Amerikaanse economie met meer dan 3% gaat groeien. “Centrale bankiers wereldwijd, denktanks, belangrijke economen: allemaal hebben ze de groei naar beneden bijgesteld. Dit jaar gaan we minder hard groeien, dat lijkt redelijk zeker.” Philip Marey, Amerika-econoom bij de Rabobank, zegt dat niemand meer echt tegenwicht biedt aan Trump. “Paul Ryan, de voormalig Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, was de laatste die de boel in de gaten hield. Nu niemand meer.” “Het is ook typisch Amerikaans: veel schulden maken, de vlucht naar voren”, vervolgt hij. “Het gevoel voor urgentie is er niet meer. Ze denken dat ze zo door kunnen blijven gaan.” [want de bomen groeien toch tot in de hemel, wordt het volk wijsgemaakt] President Trump krijgt het sowieso lastig om zijn begroting goedgekeurd te krijgen. De miljarden (bijna $9 mrd) voor de bouw van de muur kan hij vergeten. Die willen de Democraten hem niet gunnen, bleek al eerder. Ook het bezuinigen op de zorguitgaven voor de lagere inkomens ($20 mrd) zal tot grote weerstand leiden.

Het Griekse dossier

Het was de laatste tijd een stuk rustiger geworden over de sociaal/economische- en financiële stand van zaken in Griekenland. Dat komt vooral omdat de financiële markten weer in de rij staan om geld aan de Grieken uit te lenen.10-jarig staatsgeld doet slechts 3,65%. Maar ondanks het feit dat het land uit het dal kruipt door een aantrekkende economie en een overheid dat erin is geslaagd een begrotingsoverschot te realiseren moeten drie van de tien huishoudens rondkomen van een jaarinkomen van onder de €10.000. Meer dan de helft van de Grieken zegt dat het maandinkomen na 19 dagen op is. Voor bijna de helft van het volk vormt de hoofdmoot van het inkomen de pensioenuitkering van hun ouders. Maar voor de geldschieters, waaronder de Europese Unie, is dat geen reden om nog hardere eisen op tafel te leggen. De belangen van de banken zijn, onder het socialistische bewind van premier Alexis Tsipras, in ernstige problemen terecht gekomen als gevolg van een wet die regelt dat hypotheeknemers – (hypotheek)banken – panden, waarop achterstanden zijn ontstaan in de betaling van rente en aflossing, niet mogen worden geveild, ook niet omdat de gemiddelde waarde van woningen sinds 2008 met 40% is gedaald. Als gevolg daarvan zitten de Griekse banken met slechte leningen die voor €27 mrd in de boeken staan, maar die aanzienlijk minder waard zijn. Het IMF en de Eurogroep waaraan de Grieken nog tot 2060 onder verscherpt toezicht staan, willen dat de banken verlost worden van de slechte delen van hun hypotheek-portefeuilles. Om de druk te verhogen heeft de Eurogroep, de ministers van Financiën van de 19 eurolanden, besloten de uitbetaling van een toegezegde uitkering van €1 mrd aan de Grieken op te schorten. Over sociaal beleid gesproken!! Uiteraard moet er nog wel aan het binnenlands bestuur worden gesleuteld, regelzucht en de bureaucratie beperken het investeringsklimaat, de Belastingdienst heeft nog altijd te weinig personeel, de privatisering van een deel van het staatselektriciteitsbedrijf is niet gelukt, waardoor er geen concurrentie op de energieprijzen is ontstaan. De Grieken kunnen dit jaar drie keer naar de stembus om te oordelen over het politieke klimaat.

Is de inflatienorm van 2% nog wel realiseerbaar?

Toen ik in het afgelopen weekend met het openbaar vervoer naar ‘de stad’ ging, kreeg ik bij de uitgang de weekendeditie van het NRC aangeboden. Een dik pak leesvoer, waar ik maandagmorgen pas aan ben toegekomen, omdat de krant door de enorme regenval, in mijn tas, toch nat was geworden. Ik trof daar een interessant artikel aan van Egbert Kalse over de ECB en het streefgetal van 2% inflatie. Daarbij werd een grafiekje getoond met de ontwikkeling van de inflatie in de periode 1848-2015, met als bronvermelding Erasmus School of Economist. Wat opvalt is dat in de periode tot 1900 er sprake is van grote uitslagen: in 1850 13% en in 1853 +12%. Na de Eerste Wereldoorlog 2 pieken van +15% en 13%. Tijdens de crisis van de Dertiger Jaaren verkeert Nederland in een deflatie, die tijdens de Tweede Wereldoorlog omslaat in een inflatoir tijdperk met toppen van 15%. Daarna wordt het beeld rustiger met nog één topje in 1973 van 10% en geen deflatie meer. In de handboeken voor het functioneren van centrale banken staat beschreven middels het rentebeleid en de liquiditeiten de groei van de consumptie, investeringen en inflatie kan worden beïnvloed. Zo van rente omlaag, inflatie omhoog. Dan volgt: ‘sinds de crisis van 2008 laat de inflatie zich nauwelijks sturen, ondanks de extreem lage rentes en ondanks letterlijk vele duizenden miljarden euro’s [waaronder €2600 mrd aan kwantitatieve verruiming], ponden en dollars [en niet te vergeten yen’s en renimbies] aan nieuw geld dat de economie is ingepompt.’ Dan stelt de schrijver ‘dat het monetaire beleid kapot is’. [ondanks dat Draghi blijft herhalen dat er nog voldoende tools in de gereedschapskist zitten om reparaties uit te voeren. Maar de harde realiteit is dat het monetaire beleid van Dragi is mislukt. Ik kan er geen andere invulling aan geven] Het meest ideale inflatiepercentage is 0%, want dan blijft de waarde van het geld gelijk. In een deflatie, als de goederen goedkoper worden, stijgt het geld in waarde, maar voor centrale bankiers is dat een doemscenario omdat daarmee consumentenbestedingen teruglopen, investeringen afnemen en economische groei terugvalt. Met het streefgetal van 2% inflatie verliest de waarde van geld 50% in 35 jaar. Dat is voor centrale bankiers acceptabel, ook voor investeerders in lange termijnprojecten. Moet de ECB de veilige 2% norm nog wel blijven nastreven? Er is wel iets te zeggen voor ‘ja’ en voor ‘nee’. Ik wil daar geen positie bij innemen. Maar of het streefgetal naar 1 dan wel naar 3 gaat, het kan grote onrust veroorzaken op de financiële markten en op het niveau van nationale belangen. Het creëert onzekerheid. Als we nu eerst beginnen de liquiditeiten af te bouwen in de komende drie jaar en de herinvestering van afgeloste leningen uit de opgebouwde obligatieportefeuille van €2600 mrd te stoppen dan gaat de rente gewoon weer stijgen naar een ‘normaal’ niveau dan zien we wel hoe de inflatie/deflatie daarop reageert.

Koopkrachtgevoel

Volgens het kabinet-Rutte III gaat bijna iedereen er in koopkracht op vooruit. Daar merken de meeste middelbaar- en hogeropgeleiden niets van, blijkt uit een onderzoek in opdracht van vakbond De Unie. Van de bijna 1500 ondervraagde werkenden en gepensioneerden, verklaarde 60% dat hun bestedingsruimte de afgelopen jaren is gedaald of gelijkgebleven. Opmerkelijk aan het onderzoek door marktonderzoeksbureau MWM2 is dat anderzijds driekwart van de deelnemers een hoger inkomen rapporteerden. Dat vertaalde zich echter niet in een hogere koopkracht, aangezien de uitgaven relatief sterker stegen. Acht op de tien deelnemers constateerden een stijging van hun uitgaven. Het feestbeeld van de stijging van de inkomens wordt met dit onderzoek in een ander licht gezet”, zegt De Unie-voorzitter Reinier Castelein. „De Nederlander voelt het niet in zijn portemonnee omdat de belastingen – zeker ook de lokale – en andere uitgaven in veel gevallen omhoog gaan.” Castelein doelt daarmee onder meer op stijgende kosten voor zaken als parkeren en de onroerendezaakbelasting, maar ook televisie, ziektekosten en verzekeringen. Drie op de tien ondervraagden ervaart gevoelens van machteloosheid en ligt wakker van de stijgende noodzakelijke uitgaven. Castelein concludeert dat de overheid beter moet kijken naar de uitgaven van mensen, in plaats van zich te concentreren op de inkomstenkant. „Het is aan de overheid om de bevolking meer langdurige zekerheid te geven over hun verplichte uitgaven.” Het vertrouwen in de politiek wordt er volgens De Unie fors door geschaad. De onderzochten geven de politiek gemiddeld een rapportcijfer van 4,8. Dat is onderverdeeld in een 4,9 van werkenden en een 4,3 van gepensioneerden.

Günter Hannich

In het vorige blog heb ik gemeld dat ik mogelijk nog een nieuwsbrief van de Duitse vermogensadviseur Günter Hannich zou plaatsen over ‘extreme liquiditeit van de ECB heeft alleen problemen uitgesteld – maar niet opgelost’. Ik heb nu besloten citaten uit een nieuwere nieuwsbrief te plaatsen over het monetaire beleid van 8 jaar Mario Draghi. De zittende president van de ECB, de Italiaan Mario Draghi, zal ongetwijfeld de financiële geschiedenisboeken ingaan. Enerzijds heeft de Raad van Bestuur van de ECB, onder auspiciën van de voormalige bankier Goldman, historisch gezien de belangrijkste rentevoet teruggebracht tot nul en de depositorente naar minus 0,4%. Aan de andere kant zal de heer Draghi waarschijnlijk de eerste president van de ECB worden die tot nu toe geen enkele keer de rente heeft verhoogd tijdens zijn mandaat. Zoals u weet, gaat de Italiaan eind oktober dit jaar met pensioen. De bottom line is dat het niet verwonderlijk is dat de centrale bank van de euro haar belangrijkste rentetarieven onaangeroerd wil laten tot ten minste het einde van 2019. Tot nu toe was dit alleen in het vooruitzicht tot in de zomer. Is er paniek? Sterker nog, het lijkt erop dat centrale bankiers negatief worden verrast door de neergang. Er komt een vleugje paniek. Mr. Brzeski, chief economist van ING Duitsland, stelt op treffende wijze dat de ECB in één klap al hun kruit had verschoten, waardoor de economie in de eurozone de komende maanden wegzakt in een recessie. Mr. Wansleben, chief executive van de Duitse Kamers van Koophandel en Industrie Chambers, zei dat de ECB in goede economische jaren er niet in is geslaagd om de monetaire teugels aan te halen. Ja, beste lezer, hou rekening met een zwakke economische ontwikkeling. De ommekeer is definitief weg. Het gevaar van een lange aanpassingsrecessie is echter zeer groot. Spaarders moeten daarom minimaal twee maanden hun spaargeld in contanten aanhouden. De stabiliteit van het bankwezen in het eurogebied zal de komende maanden verder blijven verslechteren.

John Hussman, hoogleraar economie en internationale financiën (1992-1998), stelt dat ‘kwantitatieve versoepeling’ (het ongecontroleerd verruimen van de geldhoeveelheden) van het centrale bankwezen (‘QE’) de markten heeft verstoord en een vals herstel heeft veroorzaakt met opgeblazen activaprijzen (effecten en onroerend goed), die tot slechte resultaten hebben geleid

finanzen.nl schrijft: John Hussman vindt dat beleggers veel te uitbundig aan het beleggen zijn. Hij heeft naam gemaakt met het voorspellen van een reeks van beursneergangen. Hussman denkt dat de markt zich steeds meer opmaakt voor een (nieuwe) ramp. Dat meldt Business Insider. Hussmann is enerzijds aandelenanalist en anderzijds oprichter en fondsmanager van de Hussman Investment Trust. Met dit hedgefund anticipeerde hij succesvol op de dotcombubbel en de kredietcrisis die in 2008 om zich heen sloeg. Hij betoogt dat het aan de gang zijnde herstel van aandelenkoersen neerkomt op het ophouden van de schone schijn en daarmee past in een historische lijn van misleidende ontwikkelingen die voorafgingen aan belangrijke neergangen op Wall Street. Hij wijst daarbij naar de rally’s van begin 2001 en van begin 2008. Die waren volgens Hussman ook misleidend. De komende jaren zullen volgens hem worden gekenmerkt door adembenemende dalingen en verscheidene erg snel optredende en krachtige correcties, zo blijkt uit een recente blogpost van zijn hand. Hussman zegt echter niet wanneer we de volgende crash kunnen verwachten. Beleggers die de geschiedenis van de markt kennen, zullen de tekenen zien waar het naartoe ontwikkelt, zo stelt hij. En beleggers die hun ogen sluiten voor het feit dat extreme waarderingen altijd worden gevolgd door een ineenstorting van die waarderingen zullen een flinke dreun op de neus krijgen. Hussman rekent voor de S&P 500 op een duik van 60% naar beneden, naar zo’n 1100 punten. Dat zou deze graadmeter naar zijn zeggen terugzetten naar een niveau van zo’n negen jaar terug toen de aandelenkoersen zich eindelijk weer wat begonnen te herstellen na de wereldwijde financiële crisis. Hoe zijn we in de huidige situatie terechtgekomen, vraagt hij zich af? Hussman legt een groot deel van de schuld bij de Federal Reserve, die met zijn monetaire beleid de omstandigheden schiep om de Amerikaanse economie uit een hevige recessie te helpen. Hoewel de acties het beoogde effect hebben gehad, zegt Hussman dat ze ook een onhoudbare zeepbel van beleggersspeculatie hebben gecreëerd. De sterke rally van de aandelenmarkt sinds de bijna meltdown van december geeft veel beleggers de volste vertrouwen om meer geld in aandelen te stoppen. Beleggingslegende John Hussman zegt dat beleggers te uitbundig bezig zijn en dezelfde fout maken als in aanloop naar de laatste twee grote marktcrashes. [ik herken wat Hussman signaleert en onderschrijf zijn waarschuwing]

Centrale banken hebben het er de laatste jaren maar druk mee. Zo is het aantal toespraken dat ze jaarlijks geven in de periode van 1998 tot 2014 verzesvoudigd. Sinds de financiële crisis communiceren ze niet alleen over hun monetaire beleid, maar proberen ze de markt ook met woorden in een bepaalde richting te sturen. Denk aan centraal bankiers die zeggen dat ze de rente nog lang laag zullen houden of dat ze zullen ingrijpen, mocht dat ooit weer nodig zijn. ‘Forward guidance’ noemen we dat. Dit wordt door centrale banken uitgelegd als een nieuw beleidsinstrument, maar eigenlijk betekent het dat de bodem van de gereedschapskist van centrale banken in zicht is. [dan wel is bereikt] Het is alsof je een centraal bankier vraagt om een hamer en hij een papiertje geeft met daarop een tekening van een hamer. Op deze wijze wordt getracht het volstrekt mislukte monetaire beleid uit de publiciteit te houden, want niemand beter dan zij weten wat daarvan de gevolgen zullen zijn.

We moeten geen medicijnen meer slikken die na eind jaren 80 op de markt zijn gekomen

Van bijna alle medicijnen die de afgelopen dertig jaar zijn ontwikkeld, zijn de schadelijke effecten niet goed bekend. Dat stelt de Britse hoogleraar psychiatrie David Healy in reactie op de ophef in Nederland over pijnstiller oxycodon en het antidepressivum seroxat. Healy was betrokken bij onderzoek naar seroxat en vergelijkbare medicijnen, en staat bekend als fel criticus van de geneesmiddelenindustrie. “De informatie over medicijnen in wetenschappelijke artikelen vormt op dit moment het grootste pakket aan nepnieuws van de wereld”, stelt Healy. Elk geneesmiddel is in essentie schadelijk. Daarom beperken we het gebruik van medicijnen tot mensen die iets schadelijks onder de leden hebben. Steeds moeten we de problemen die ze hebben door hun ziekte afwegen tegen de problemen die het medicijn waarschijnlijk zal veroorzaken. Een geneesmiddel bestaat daarom uit twee dingen. Eén is de combinatie van chemische stofjes, en twee is de informatie die bij dat medicijn geleverd wordt. Als je risico gaat lopen door een medicijn te slikken, moet je weten hoe groot dat risico is. De golf van medicijnen die in de jaren veertig en vijftig op de markt kwam redde levens, dat staat als een paal boven water. Het klinische onderzoek kwam toen van artsen die het middel voorschreven, en zelf zagen wat het effect van een middel was. Daarna kwamen er steeds meer klinische tests in opdracht van de farmaceutische industrie. Artsen gingen vertrouwen op die informatie. Een groot deel van de recente medicijnen doet waarschijnlijk meer kwaad dan goed, maar we weten het niet.” [ik plaats dit artikel omdat ik daar vorig jaar ook ervaring mee heb gehad. Ik slikte, als gevolg van de griepprik van november 2003, al 14 jaar een inslaappil. Ik moest daarmee stoppen omdat de werkingsduur van 6 uur naar 10-12 uur steeg. Dat betekende dat ik ‘s morgens tot een uur of 11 suf was. Oke, stoppen, geen afkickverschijnselen. Nieuw middel, ook 1 pil voor het slapengaan. Na drie weken ging het niet goed. Vreemde bijverschijnselen. Huisartsenpraktijk 3 weken gesloten met zomervakantie. Waarnemer had met dit geneesmiddel geen ervaring. Zelf op internet gaan zoeken. Ik schrok me rot: ik had maar 1 pil in de drie dagen mogen slikken. Maar wat veel erger was de pil was zwaar verslavend, in de orde van heroïne. Als je de pil langer dan 20 dagen had geslikt moest je een afkick programma volgen om psychische schade te beperken. Ik heb dat risico genomen en ben diezelfde dag nog gestopt. Ik heb daarover wel direct de apotheek ervan verwittigd. Ze kenden die risico’s niet. De huisarts reageerde later laconiek: nieuwe medicijnen zijn tegenwoordig dikwijls verslavend. Mensen komen dan nooit meer van die pil af. Strategie van de pharmaceutische industrie]

Berlijn wil mega bankenfusie Deutsche Bank met Commerz Bank

Deutsche bank en Commerzbank maken vandaag bekend dat ze fusiebesprekingen gaan voeren. Ik denk dat dat niet uit weelde is, maar harde noodzaak voor de beide banken. Het zou dan de één na grootste Europese bank worden. Het Duitse imago zou zware schade oplopen als de fusie niet tot stand gaat komen. Het wordt de vraag welke rating de kredietbeoordelaars aan de nieuwe combinatie gaat geven. Deutsche Bank heeft moeilijke tijden achter de rug.

Maurice de Hond

In de peiling van 17 maart 2019 een aantal verschuivingen. Vooraf meld ik dat de Hond bij de peiling ‘overige regionale/lokale partijen’ heeft meegenomen die nog niet in de Tweede Kamer zitten. 5 partijen verliezen 1 zetel: VVD (22), GL (17), PvdA (12), PvdD (7), Overige (2). Twee zetels gaan naar D66 (11), en 1 zetel naar FvD (20), SP (12) en het CDA (10). De Hond heeft de huidige peiling afgezet tegen de laatste peiling voor de Provinciale Verkiezingen vier jaar geleden. De grootste verschuivingen zijn: FvD +20, GL +8, CDA -12, D66 -10 en de PVV -9. Dinsdagavond DWDD NPO1 vanaf 19:00 uur de laatste peiling van de Hond voor de verkiezingen woensdag.

Slotstand indices d.d. 8 maart 2019; week 10: AEX 552,18; Bel20 3640,26; CAC40 5.405,32; DAX30 11.685,69; FTSE 100 7.228,28; SMI 9.483,24; RTS (Rusland) 1196,75; DJIA 25.848,87; NY-Nasdaq 100 7.306,99; Nikkei 21.450,85; Hang Seng 29.012,26; All Ords 6.265,10; SSEC 3.021,75; €/$1,134449; BTC/USD $3.967,72; 1 troy ounce goud $1302,30; dat is €36.929,26 per kilo; 3 maands Euribor -0,309% (1 weeks -0,376%, 1 mnds -0,368%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,171%; 10 jaar VS 2,6258%; 10 jaar Belgische Staat 0,529%, 10 jaar Duitse Staat 0,085%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,32%, 10 jaar Japan -0,0404%; 10 jaar Italië 2,495%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,614.

Ik voeg hier deze week weer een lijst aan toe een aantal landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier: Zwitserland 0,23%; Japan 0,5703%; Duitsland, 0,74%; Nederland 0,79%; Frankrijk 1,454%; Engeland 1,72%; Spanje 2,352%; VS 3,0168% en Italië 3,559%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,343%; Nederland -0,339%; Denemarken -0,319%; Zweden -0,155; België -0,06%. Deze rentetarieven tonen de absolute gekte van het monetaire systeem dat door de Centrale banken (BoJ, BoE, ECB, FED) wordt gevoerd. De noteringen voor 30-jarig papier zijn nog verder gedaald en voor 5-jarig worden hoger genoteerd. De gekte ten top. Je kunt eruit de conclusie trekken dat de financiële markten verwachten dat de komende 30 jaar het huidige rentebeleid wordt voortgezet. Ik ga daar zeker niet vanuit omdat door het rentebeleid van extreem lage tarieven het geld steeds minder waard wordt, zeker als er voor 5-jarig geld momenteel geld wordt toebetaald. En als we in dit land geld kunnen lenen voor een periode van 30 jaar voor een rente onder de 0,8%. De aandelenkoersen zijn tot extreme hoogten gestegen op basis van verwachtingen. De Amerikanen leven op jaren op de pof in de grootte van $1100 miljard per jaar. Op zich zou daar een duur prijskaartje aan moeten hangen maar door de enorme geldhoeveelheden, die centrale banken in de markten hebben gepompt, kost dat nauwelijks iets (30 jarig schuldpapier in dollars 3%). Dat heeft tot resultaat dat al ons spaar- en pensioengeld erdoor naar de knoppen gaat. Zo iets komt alleen voor als de monetaire staat ernstig ziek is en snel daarvoor behandeld moet gaan worden. Dit is een heel ernstig signaal: de patiënt is terminaal.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.