UPDATE 16/17 05 2020/531 Wobke Hoekstra profileert zich als een magiër: hij tovert iets uit zijn hoed wat er niet is

De minister van Financiën, de christen-democraat Wobke Hoekstra, de mogelijk toekomstige politieke leider van het CDA, deed in de Telegraaf, met de 2e Kamerverkiezingen op 17 maart volgend jaar op komst, een vage politieke uitspraak ‘De rekening van de corona-crisis mag niet neerploffen bij de gewone man.’ „Financiële crises komen vaak neer bij mensen met een modale portemonnee. Dat is een onacceptabel antwoord, vind ik.” Het kabinet pompt momenteel miljarden euro’s in de Nederlandse economie die hard wordt geraakt door de corona-crisis. Het moet voor baanbehoud zorgen. Het prijskaartje voor deze steunpakketten loopt dit jaar naar verwachting op tot meer dan 100 miljard euro, een astronomisch bedrag. De CDA-bewindsman Hoekstra zou het verstandig vinden als het financiële gat dat hierdoor wordt geslagen pas op termijn wordt hersteld. „Wat duidelijk is, is dat de overheidsfinanciën een hele forse klap krijgen. Essentieel is dat je daar – uitgesmeerd over een langere periode – ook weer wat aan doet.” Het op orde brengen van de overheidsfinanciën kan op verschillende manieren. Hoekstra wil in ieder geval niet tijdens de coronacrisis bezuinigen, of de lasten verhogen, laat hij weten. Liever zet hij in op economische groei, die uiteindelijk weer moet gaan ontluiken. De CDA-kroonprins verwacht dat economische groei de krater in de schatkist zelfs volledig kan dichten. „Op termijn zeker.” Eerder had hij al uitgesproken dat bezuinigen op termijn niet moeten worden uitgesloten. Zijn insteek is dat als de economische groei terugkeert daardoor het bruto binnenlands product (bbp) weer zal gaan stijgen waardoor de staatsschuld relatief gezien weer binnen de beoogde normen van 60% terugkeert. Daar pleegt hij 2 aannames bij, die hij niet uitspreekt n.l. dat de rentelasten op de overheidsschuld niet gaan stijgen en dat de economische activiteiten weer kunnen gaan stijgen zonder dat daarvoor investeringen moeten worden gedaan. Ik doel hier op mijn aanname dat de samenleving van vóór corona, na corona in diezelfde vorm niet zal terugkeren. Ik verwacht dat het ‘fossiele tijdperk’ sneller tot het verleden zal behoren dan waarmee nu wordt gerekend en dat de inrichting van eco 4.0 en de daarbij behorende sociaal/maatschappelijke en financieel/economische hervormingen moeten zijn doorgevoerd. Dat dat hele proces veel geld gaat kosten, staat voor mij niet ter discussie. Dat geld zal ook moeten worden vanuit de staatskas. Dus zo simpel als Hoekstra de zaken voorstelt is het zeker niet.

De kloof tussen arm en rijk groeit door crisis, zeggen 2 hoogleraren, die daar onderzoek naar hebben gedaan

Er is een wijdverbreid idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleinen. Maar dat klopt niet, zeggen twee vooraanstaande wetenschappers: de historicus Bas van Bavel, verbonden aan de Universiteit van Utrecht en de ecoloog Marten Scheffer, werkzaam aan de Wageningen Universiteit. Nu dus ook niet, tenzij de overheid ingrijpt, schrijft Willem Schoonen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/946/articles/1138133/44/1 De coronacrisis zal de sociaal-economische ongelijkheid in de samenleving vergroten, zoals de financiële crisis van 2008 heeft gedaan. Al eerder heb ik geschreven over sociaal/maatschappelijke hervormingen die optreden na een pandemie: de pest, de Spaanse griep en na grote schokken (crises en oorlogen). Maar die herschikking blijft uit als de gevestigde machten aan het bewind blijven. Er moeten wel tegenkrachten optreden die afdwingen dat de sociaal-economische verhoudingen gaan worden herwogen. Dat wordt moeilijker nu de wereld steeds verder is geglobaliseerd en landen steeds meer terugvallen op de bescherming van nationale belangen. Daarom moet de schok komen van super-nationale instellingen. Ik wijs al geruime tijd dat het monetaire beleid van de centrale banken niet langer de belangen behartigt van hele samenlevingen, maar zich vooral richt op die van het grote geld. De enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld die in de markten worden gepompt door de centrale banken gaan naar de financiële markten, door mij casino’s genoemd, waar door speculanten, waaronder banken en computers, veelal dagtransacties worden gedaan, waarmee winsten worden behaald. Maar de functie van de financiële markten, aandelen, obligaties en grondstoffen, ligt niet op de korte termijn maar op de middellange en lange termijn. Als de 30-jarige rente in Nederland momenteel 0,012% negatief is, is die lange termijn prognose dus verre van optimistisch. Tot 2050 ieder jaar geld toebetalen door beleggers aan debiteuren die het willen lenen. Dan moet er iets fundamenteels goed ‘fout’ zijn. Dat kan best, zo zijn. We bevinden ons sinds 2008 in een overgangsperiode van de afgesloten lange structurele golf (van Kondratiev), het tijdperk van de industriële productie aangedreven door fossiele brandstoffen, ook wel genoemd eco.3, naar eco.4 een de Nieuwe wereld. Op Oudjaarsdag 2019 heb ik al geschreven: Het gevolg zal zijn dat onze waarden en vermogens als sneeuw voor de zon zullen smelten. Het einde van dat proces zal de start zijn van een nieuwe samenleving in wording voor nieuwe generaties, waar aandacht moet zijn voor de positie van robots in een nieuw productieproces, het gebruik van Kunstmatige Intelligentie, de opleiding van werknemers in het werk met algoritmen, het opschudden van ons onderwijs waarbij het accent verschuift van alfa naar beta, her- en omscholing van werknemers, een heel nieuwe arbeidsethos, de positie van ons politiek/democratisch bestel in relatie tot de macht van de voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven als Facebook, Microsoft, Google, Apple, Amazon en een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Daarover moeten de blauwdrukken nog worden ontworpen, waarvoor de tijd dringt. Dat is een enorme uitdaging in de komende tien jaar waarvoor wij staan. De wereld is in de macht van het neoliberalisme (de nieuwe vrijheid, het kapitalisme). Daar zijn wij in doorgeslagen en hebben geen aandacht gehad voor de negatieve bijwerkingen van de vrije markt economie en het centraal stellen van ‘geld’ als centrale factor waarop het systeem draait en waaraan het leven van het volk dienstbaar moet zijn. Geld is de basis van ons bestaan geworden. Hier ligt een groot spanningsveld, want het systeem heeft de waarde van het geld ontnomen. De waarde is nog slechts de prijs die de almachtige markt bereid is ervoor te betalen. Tot slot, ik verwacht dat het systeem zelf zich zal vernietigen. In het volgende blog zal ik hierop terugkomen.

Zitten we al midden in een Koude Oorlog?

De spanningen tussen de VS en China lopen zo hoog op dat een tweede, explosieve ronde in de handelsoorlog dreigt, schrijft Karlijn van Houwelingen op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/943/articles/1134847/7/1

Voormalig presidentieel adviseur Clete Willems gebruikt de term niet graag, maar deed het toch, toen hij op zakenzender CNBC over de gespannen verhouding tussen de VS en China sprak. “Ik denk dat we eerlijk moeten zijn. Dit is het begin van een nieuwe Koude Oorlog,” zei Willems, die tot voor kort namens de president onderhandelde over handel. “En als we niet voorzichtig zijn, kan het nog veel, veel erger worden.” In januari tekenden de VS en China nog de eerste fase van een akkoord dat een einde zou maken aan de handelsoorlog. China beloofde voor $200.000.000.000 Amerikaanse goederen te kopen, in ruil schafte Trump zijn extra invoerbelastingen op Chinese goederen af. Nu corona ook de Chinese economie hard raakt, kan en wil China zich mogelijk niet aan de afspraak houden. Omdat Trump verwacht dat het met die handelsdeal voorlopig niet veel wordt, kiest hij voor plan B: China voluit aanvallen. Trump heeft ook al gesuggereerd dat hij China voor de rechter zal slepen met een schadeclaim voor het veroorzaken van het veroorzaken van corona-virus. Maar coulance? De VS peinst er niet over. Trump dreigde juist met nieuwe invoertarieven op Chinese goederen. Als China zich niet aan de afspraken houdt, zei hij in een vragensessie met kiezers op Fox News, is de wapenstilstand in de handelsoorlog van de baan. “Als ze niet kopen, beëindigen we de deal. Heel simpel.” Veel analisten zijn het erover eens: in 50 jaar is de relatie tussen Washington en Peking niet zo slecht geweest als nu. En de spanning loopt op. In de VS klinkt de roep om China te straffen voor de gevolgen van de pandemie. “China straffen zit op dit moment absoluut in zijn hoofd,” zei een van Trumps adviseurs tegen The Washington Post. Het handelsakkoord is nu van secundair belang, zei Trump. Behalve extra invoertarieven bekijkt Washington ook andere sancties. Zo wordt volgens anonieme bronnen in de regering overwogen om China’s immuniteit in Amerikaanse rechtbanken op te heffen, een regel die bepaalt dat landen niet worden vervolgd voor rechtbanken van andere landen. Dan zou het mogelijk zijn in rechtszaken schadevergoeding van Peking te eisen en beslag te laten leggen op Chinese bezittingen om die te innen. Twee staten en vijf bedrijven en personen hebben al zaken aangespannen, maar vanwege China’s immuniteit zullen die worden afgewezen. Een andere optie: schulden aan China niet terugbetalen. Plannen daartoe ontkende economisch adviseur Larry Kudlow overigens direct. Vertrouwen in Amerikaanse schuldenverplichtingen is heilig, zei hij. Ook Trump erkende dat betalingsverplichtingen niet nakomen nadelige gevolgen voor de VS en de dollar zou hebben. Het Witte Huis zet extra vaart achter pogingen om Amerikaanse bedrijven zover te krijgen zich terug te trekken uit China, en in bevriende landen te gaan produceren. Mogelijk worden daarvoor belastingvoordelen en subsidies ingevoerd, aldus ambtenaren tegen persbureau Reuters. Met onder meer Australië, India, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en Vietnam voert Buitenlandminister Pompeo gesprekken over het ‘herstructureren van productieketens’. Voor meer invoertarieven gaan in de VS weinig handen op elkaar. Het zijn uiteindelijk Amerikaanse bedrijven en consumenten die ze betalen, waarschuwen veel experts. En dat op een uitermate slecht moment, nu tientallen miljoenen mensen hun baan kwijt zijn. Rechtszaken tegen China mogelijk maken kan ook als een boemerang terugkeren. Stel je voor dat de rest van de wereld Amerika wil laten ‘betalen’ voor fouten, falen en misdaden van Washington, waarschuwt Doug Bandow, voormalig adviseur van president Reagan, in tijdschrift Foreign Policy. “Washington heeft de laatste twee decennia meer landen gebombardeerd, binnengevallen of bezet dan wie dan ook.” In een opiniestuk in The Washington Post stelde de Chinese ambassadeur in Washington al dan óók te compenseren voor eerdere crises. ‘Wie moet de slachtoffers van de Mexicaanse griep of hiv en aids dan compenseren? En de verliezen door de financiële crisis van 2008?’

Gijs Moes schrijft in Trouw ook over dit onderwerp. Het coronavirus is ontsnapt uit een laboratorium in Wuhan, of zelfs bewust gelekt. Nee, het de Amerikanen hebben het meegenomen naar de stad, toen daar in oktober vorig jaar een internationaal toernooi voor sportieve militairen werd gehouden. Amerikanen en Chinezen slaan elkaar om de oren met verwijten, met als inzet: wie is er schuldig aan de pandemie? Chinese complotdenkers hebben al een naam gevonden voor ‘patiënt 0’, de eerste mens die het virus opliep en verder verspreidde: Maatje Benassi. Deze Amerikaanse vrouw van 52, die als burger voor het ministerie van defensie werkt, deed als reservist mee aan de Militaire Wereldspelen. Ze kwam uit bij het wielrennen, belandde na een val in een ziekenhuis en is om onduidelijke redenen tot patiënt 0 gebombardeerd. Zelfs de Engelstalige Chinese staatskrant Global Times noemde haar naam, zonder enig bewijs te leveren. Dezelfde Global Times noemde de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo ‘gedegenereerd’ en ‘verachtelijk’, omdat hij had gesuggereerd dat het virus wellicht uit een lab in Wuhan komt. Trump ging nog verder in zijn uitlatingen. Zo noemde hij de komst van het virus naar de VS erger dan Pearl Harbor, de marinehaven op Hawaï die de Japanners in 1941 onverwachts aanvielen.

Frontberichten

Fractievoorzitter Jetten van D66 wil dat het kabinet een andere koers gaat varen in Brussel, en het regeerakkoord moet daarvoor worden opengebroken. Dat zegt hij in het NRC. De coalitie heeft in het regeerakkoord afgesproken dat er deze regeerperiode niet meer geld mag gaan van sterke naar zwakkere landen. De D66-leider vindt dat er vanwege corona juist wel meer steun moet komen. “Zodat een bloementeler zijn bloemen in Italië kan verkopen”, zegt hij in de krant. Jetten pleit verder voor Europese belastingen, bijvoorbeeld voor op grote techbedrijven als Google en Facebook. (bron: NOS) Jetten heeft hier wel een punt. Niet alleen over de EU-meerjarenbegroting 2021-2027, maar ook een corona-solidariteitsbijdrage voor de financieel zwakke EU-landen. Verder hadden die Europese belastingen er al lang moeten zijn, maar dat gaat alleen lukken als de besluitvorming daarover ingrijpend wordt hervormd, waarbij nationale belangen niet langer kunnen prevaleren boven het gezamenlijke Europese belang.

Air Canada gaat door de corona-crisis minstens 20.000 banen schrappen, meldt persbureau Bloomberg op basis van bronnen binnen de luchtvaartmaatschappij. Dat komt neer op de helft van het personeelsbestand. Air Canada had al eerder voorspeld dat de maatschappij hard geraakt zou worden door de wereldwijde virusuitbraak. Net als andere vliegtuigmaatschappijen vliegt Air Canada nog nauwelijks. (bron: nu.nl)

Door de weggevallen vraag naar aardappelen om friet mee te maken, zitten telers en verwerkers met een restpartij van een miljard kilo aan frietaardappelen. De aardappelen kunnen in ieder geval niet zomaar worden verkocht in b.v. supermarkten. “Die hebben maanden geleden al contracten met andere leveranciers afgesloten”, zegt directeur André Hoogendijk van brancheorganisatie BO Akkerbouw. “Als teler heb je zelf een schuur vol en in de supermarkt zie je aardappelen uit Israël liggen. Dat is wrang.” Ook aardappelteler Astrid Francis uit Hoorn kampte met dat probleem. Ze hoorde dat supermarktketen DEEN geen aardappels meer uit Nederland verkoopt vanwege een leveringsprobleem, terwijl haar schuur met 120.000 kilo aardappels op een steenworpafstand staat. Om een punt te maken, stortte ze 6000 kilo aardappels voor het hoofdkantoor van DEEN in Hoorn. En haar actie heeft geholpen: na een gesprek gaat de supermarkt haar aardappelen verkopen, meldt NH Nieuws. Voor de telers zijn de onverkochte aardappelen een flinke financiële strop. Gedupeerde ondernemers krijgen daarom compensatie van de overheid. Per kilo aardappelen krijgen ze 6 cent. Ter vergelijking: normaal krijgen telers 16 cent per kilo als ze die verkopen aan frietverwerkers. Een voorwaarde voor die steunmaatregel is dat de aardappels niet meer mogen worden verkocht. “Alleen voor minimale prijzen. Dat ze bijna gratis zijn”, zegt Hoogendijk. Telers verkopen hun aardappelen nu bijvoorbeeld voor 1 cent per kilo aan melkveehouders. “Die voeren ze aan de koeien”, zegt Hoogendijk. “Ook wordt een deel van de aardappels verwerkt in huisdiervoedsel.” De aardappeltelers hebben ook geprobeerd hun overschotten op een andere manier aan de man te brengen. “We hebben acties opgezet om mensen te stimuleren meer frietjes te eten, maar dat is lang niet genoeg”, zegt Hoogendijk. Ook verkopen telers aardappelen rechtstreeks aan de consument en gaat een deel naar de Voedselbank. ” Maar zelfs dan is er mogelijk nog een overschot aan aardappelen. “Als we daarna nog aardappels overhouden worden die verwerkt tot biogas, maar dat doe je liever niet”, zegt Bas Weren van Duynie Group, een bedrijf dat zich bezighoudt met het duurzaam verwerken van restproducten. Volgens hem wordt voedsel zoals aardappelen het liefst verwerkt in een zo hoogwaardig mogelijk product. Toine Timmermans, programmamanager duurzame voedselketens aan de universiteit van Wageningen en initiatiefnemer van stichting Samen Tegen Voedselverspilling, beaamt dat. “Biogas van aardappelen maken is eigenlijk zonde. Daarom gaan we kijken of we op grote schaal desinfectiemiddelen kunnen maken van de restpartijen. Dat is toch nuttiger.” Naast aardappelen dreigen er nog meer overschotten. Zo raken de koel- en vrieshuizen langzaam vol met kalfsvlees nu de markt voor het vlees grotendeels is ingestort. “De vrieshuizen zijn nu voor zo’n 90% gevuld”, zegt Davey Gerlings van de Vereniging van Nederlandse Koel- en Vrieshuizen. “De situatie wordt nijpend dus we zoeken naar creatieve oplossingen. Maar we zijn natuurlijk wel gebonden aan regels.” In de koel- en vrieshuizen liggen ook andere producten, zoals vacuümverpakte asperges en kweekvis. “De wildvangst is bijna helemaal gestopt, maar kweekvis is op een gegeven moment volgroeid en moet uit de bassins worden gehaald. Die worden net als het kalfsvlees massaal ingevroren”, zegt Timmermans. Het gaat niet alleen om aardappelen, kweekvis, kalfsvlees en asperges. Er zijn nog meer producten waarvan (tijdelijk) overschotten zijn. “In eerste instantie zag je heel veel luxe producten die bestemd waren voor de horeca, zoals kiemgroenten, exotische producten of speciale champignons”, zegt Timmermans. “Dat soort dingen kun je vaak niet kopen in de supermarkt en de markt voor de horeca ligt bijna helemaal stil.” De stroom aan dat soort producten begint inmiddels op te drogen, omdat de productie tijdelijk is stilgelegd. Toch kloppen er wekelijks nog steeds producenten aan bij zijn stichting. “Wekelijks krijgen we bijvoorbeeld 5000 kilo horeca-tomaatjes en 30.000 kilo champignons voor op pizza’s.” Ook ketens als McDonald’s en IKEA meldden eerder al pallets vol milkshakes en sapjes aan bij de stichting. “Daar hebben we een bestemming voor gevonden via Voedselbanken en het Leger Des Heils.” Het probleem van voedseloverschotten is voorlopig niet voorbij, schat Timmermans. “Het seizoen voor de productie van groenten als sla en broccoli begint nu net pas. Het is nog afwachten hoe die stroom kan worden verwerkt.” In België is nu bijvoorbeeld al een groot overschot aan komkommers. Toch is de wetenschapper optimistisch. “Nederland is een echt handelsland. We zijn goed in het vinden van nieuwe afzetmarkten. Veel van onze asperges gaan nu bijvoorbeeld naar Duitsland.” (bron: NOS)

Bijna 37% van de patiënten die in het ziekenhuis liggen met COVID-19 krijgt nierproblemen. Uit onderzoek bij 5500 patiënten in de staat New York blijkt dat bij veel patiënten acute nierbeschadiging bestaat. Die treedt op als de nieren falen en geen afval meer kunnen wegfilteren. Bij ruim 14% van de zieken was dialyse nodig, schrijven de onderzoekers van een zorginstelling in het vakblad Kidney International. De meeste en ernstigste problemen doen zich voor bij patiënten die aan de beademing moeten. Het is de grootste studie naar nierproblemen en corona.

Landen die gedogen dat reisorganisaties en luchtvaartmaatschappijen de consument geen keuze geven tussen een voucher of geld terug, zijn volgens de Europese Commissie (EC) in overtreding van de Europese regels. Dat zei Eurocommissaris Margrethe Vestager. De EC overweegt wel degelijk om procedures te starten tegen landen zoals Nederland, die toestaan dat reisorganisaties hun klanten bij annuleringen een voucher geven in plaats van dat ze geld terugkrijgen. Premier Rutte zegt dat zulke procedures niet aan de orde zijn, maar tegenover de NOS weerspreekt een woordvoerder van de Commissie dat. Het standpunt is dat reisorganisaties wel een tegoedbon mogen geven, maar daar moet de klant mee instemmen. Mensen die hun geld terug willen moeten die keuze ook hebben. Behalve Nederland heeft de EC nog twaalf landen op de korrel. Na afloop van een persconferentie over het toerisme in het kader van de coronacrisis, zei de commissaris van mededinging dat er aanmoedigingsbrieven onderweg zijn naar alle Europese lidstaten om hen op de bestaande wetgeving te wijzen. Nederland behoort tot de landen die een voucherconstructie gedoogt. “We staan erop dat elke burger het recht heeft op zijn geld terug”, aldus Vestager. Dat is Europese wetgeving. Reisbrancheorganisatie ANVR kwam in Nederland als eerste met de ‘coronavoucher’ op de proppen. Op deze manier konden de touroperators geld in kas houden, wat hen zou behoeden voor een faillissement. Mocht de touroperator toch failliet gaan, dan was de voucher gedekt door garantiefonds SGR. Niet lang na de touroperators introduceerden ook de luchtvaartmaatschappijen, waaronder KLM en Transavia, de voucher. De Eurocommissaris zegt te begrijpen dat de bedrijven het geld hard nodig hebben. “En als iemand een voucher wil accepteren en zich dat kan veroorloven, dan is dat prima.” Maar als een consument zijn geld terug wil, dan moet de touroperator of luchtvaartmaatschappij daar gehoor aan geven. De keuze is dus aan de consument. Verder vindt Vestager dat de voucher ook aantrekkelijker gemaakt kan worden door er extra services aan te koppelen en ze flexibeler te maken. Ook oppert zij de mogelijkheid dat de lidstaten garant kunnen staan voor de vouchers. De ANVR pleit daar ook voor aangezien de teller voor de uitgegeven vouchers inmiddels flink oploopt. De ANWB benadrukt in een reactie dat de garantieregeling van de SGR in Nederland nog niet voor losse vliegtickets geldt. “Daarom wil de ANWB dat minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat ervoor zorgt dat zo’n garantieregeling voor losse vliegtickets er op korte termijn komt.” Ook de ANVR noemt dat in een reactie. KLM heeft laten weten de uitspraken van de EC te accepteren. Ook heeft het kabinet laten weten zich te schikken naar de Europese regels. Verder zegt de brancheorganisatie het te betreuren dat de gedekte voucher die de “zwaar getroffen sector” biedt niet als afdoende wordt beschouwd door de Europese Commissie. Voorzitter Frank Oostdam: “Alleen zo kunnen wij én de consument de bedienen én de reissector proberen overeind te houden, waar nu zo’n 20.000 banen op de tocht staan.” Geld teruggeven zou een strop zijn voor de sector. (bron: nu.nl en NOS)

In de voorbije week hebben nog eens bijna 3 miljoen Amerikanen een beroep gedaan op een sociale uitkering, een lichte daling in vergelijking met de laatste week van april. De voorgaande week ging het nog om 3,1 miljoen Amerikanen die een uitkering aanvroegen. In de voorbije maand gingen er in totaal 20,5 miljoen banen verloren op de Amerikaanse arbeidsmarkt. Tegelijkertijd liep de werkloosheid in de VS hard op naar 14,7% van de beroepsbevolking. De beperkende maatregelen in de strijd tegen het corona-virus laten diepe sporen na in de Amerikaanse economie. Vooral de Federal reserve heeft al ongekende stimuleringsmaatregelen doorgevoerd om de impact van de coronacrisis te dempen.

WHO: het is mogelijk dat corona nooit meer weggaat. 4,66 miljoen mensen zijn besmet waarvan 32% in de VS en 309.710 doden, waarvan 88.550, 29%, in de VS.

Financieel/Economische berichten

De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal met 1,7% gekrompen ten opzichte van het voorgaande kwartaal, blijkt uit de eerste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het gaat om de grootste krimp sinds de economische crisis van 2009. Met de krimp komt er een eind aan 23 kwartalen (bijna zes jaar) van economische groei in Nederland. De rode cijfers zijn volgens het CBS met name te verklaren door een sterke daling van de consumentenuitgaven. Nederlandse huishoudens gaven in de eerste drie maanden van dit jaar 2,7% minder uit dan in het voorgaande kwartaal. Dat is de grootste daling sinds 1987, het jaar waarin het CBS begon met meten. De gevolgen van de COVID-19-uitbraak en de maatregelen zijn duidelijk te zien in de cijfers: in januari en februari groeide de economie namelijk nog. Ook gaven huishoudens toen nog meer uit dan eind vorig jaar. Half maart kwam daar een abrupt einde aan. Toen gingen veel mensen thuiswerken, moesten horecabedrijven de deuren sluiten, gingen de kapperszaken dicht en raakten winkelstraten leeg. Hierdoor daalden de consumentenuitgaven in maart met 6,7% ten opzichte van een jaar eerder, waarmee het volgens het statistiekbureau de grootste daling ooit gemeten is. De gevolgen van de coronacrisis worden in vrijwel elke sector gevoeld. Het CBS noteert de grootste productiedalingen in de sectoren horeca, cultuur, sport en recreatie. Ook de sectoren handel, vervoer en zorg vertoonden krimp. De krimp in de zorgsector is te wijten omdat de reguliere zorg terugviel. Lichtpuntjes in de zee van rode cijfers is de bouw. Met een groei van 3,1% ten opzichte van vorig jaar werd in het eerste kwartaal flink doorgebouwd. De opleving is opvallend, want een kwartaal eerder was er nog sprake van een daling. Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, spreekt van een forse daling. “Zeker als je bedenkt dat de lockdownmaatregelen pas in maart begonnen”, aldus de hoofdeconoom. De Nederlandse economie lijkt het volgens Van Mulligen beter te doen dan die van de landen om ons heen. Zo noteerde Frankrijk een krimp van bijna 6% in het eerste kwartaal en kromp de economie van onze oosterburen met 2,2%. De CBS-hoofdeconoom benadrukt wel dat de mate van de krimp afhangt van hoe strikt de coronamaatregelen zijn. In Zweden, een land met relatief soepele maatregelen, kromp de economie slechts met 0,3% ten opzichte van eind vorig jaar. Ook de Duitse economie krimpt. De krimp, aangepast voor onder meer kalendereffecten, kwam op kwartaalbasis uit op 2,2%. Op jaarbasis was er in deze voorlopige lezing sprake van een krimp van 2,3%, eveneens aangepast voor onder meer kalendereffecten. Hoe strenger de lockdown, des te groter de economische impact lijkt. Het aantal openstaande vacatures is voor het eerst in zeven jaar op jaarbasis gedaald, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag. De afname in het eerste kwartaal was bovendien de grootste daling die ooit is gemeten.

Het CBS telde aan het einde van maart 226.000 openstaande vacatures. Het waren er ruim 60.000 minder dan een jaar eerder, dat komt neer op een afname van 21%. De producentenprijzen in Duitsland zijn in april met 0,7% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau. Op jaarbasis was sprake van een afname van de Duitse producentenprijzen met 1,9%, na een daling met 0,8% een maand eerder.

De Chinese industrie lijkt op te krabbelen van de zware klap door de coronacrisis. Maar onder Chinese consumenten en investeerders is de stemming nog pessimistisch, blijkt uit gepubliceerde cijfers over de economie van China, de tweede grootste van de wereld. De productie in de omvangrijke Chinese industrie steeg in april met 3,9% vergeleken met een jaar eerder. Het is voor het eerst dit jaar dat een toename van de industriële productie te zien is. In maart kromp die nog met 1,1%. De virusuitbraak in China lijkt over het hoogtepunt heen en het land komt nu langzaam uit alle lockdown-maatregelen. De overheid heeft stimuleringsmaatregelen genomen om de economie te helpen herstellen. Daar staat tegenover dat de detailhandelsverkopen in China in april met 7,5% afnamen op jaarbasis, wat meer is dan verwacht. Chinezen blijven terughoudend met bestedingen in bijvoorbeeld winkels en horeca uit onzekerheid over de coronacrisis en de impact op de economie. Daarnaast zakten de investeringen van bedrijven in de periode tussen januari tot en met april met 10,3%. De Chinese economie kampt nog met grote uitdagingen omdat het coronavirus nu elders in de wereld keihard heeft toegeslagen, waardoor de wereldhandel fors wordt verstoord. Daar heeft China als belangrijk handelsland veel last van. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de Chinese economie met 6,8%, de eerste neergang voor het land sinds 1992.

Wordt ruim een derde van de Amerikaanse beroepsbevolking werkloos? Ja, dat gaat gebeuren, denkt zakenbank Goldman Sachs. 

Dat schrijft Koos Schwartz in Trouw. Zo’n twintig miljoen Amerikanen zijn in april werkloos geraakt en daar zal het niet bij blijven. Zakenbank Goldman Sachs verwacht dat het aantal werklozen in de VS zal oplopen van ruim 23 miljoen (eind april) naar circa 37 miljoen. Dat laatste staat gelijk aan ongeveer een kwart van de werkzame bevolking. Als de zakenbank gelijk krijgt, stevenen de VS af op het hoogste werkloosheidspercentage sinds 1933, het jaar dat de Great Depression, op zijn heftigst was. De nieuwste prognoses van Goldman Sachs zijn, voor de korte termijn althans, nog somberder dan de vorige. In april zal de Amerikaanse economie, in vergelijking met een maand eerder, met maar liefst 39% zijn gekrompen, schat de bank. Het officiële werkloosheidspercentage zal stijgen van 14,7% (nu) naar rond de de 25%. De werkelijkheid is nog zwarter, want in die statistieken wordt geen rekening gehouden met de Amerikanen die de hoop op een baan hebben opgegeven en dus niet meer solliciteren. Die groep was voor de corona-crisis uitbrak al groot, en wordt nog groter. Wordt die groep meegeteld dan komt het echte werkloosheidspercentage in mei of in juni uit op ongeveer 35%. In andere woorden: meer dan een derde van de Amerikanen zal dan geen betaalde baan hebben. Lichtpuntjes zijn er volgens de onderzoekers van Goldman Sachs ook. Amerika gaat langzaam van het slot af. Er is weer meer verkeer op de weg en bij de taxidiensten van bedrijven als Uber en Lyft wordt het drukker. Hotels openen hun deuren weer en hotels die open waren, krijgen meer klanten. Er vliegen ook meer vliegtuigen boven de VS dan in april. Als de lockdown verder wordt versoepeld, verwacht Goldman Sachs in het derde kwartaal een enorme opleving van de economie: van 29%, vergeleken met het tweede kwartaal. Dat betekent ook dat er veel banen bij komen. De bank schat in dat het officiële werkloosheidspercentage eind december rond de 10 zal liggen. Dat is nog altijd wel het hoogste percentage sinds de financiële crisis. Uit onderzoek van Goldman Sachs blijkt verder hoe het leven van Amerikanen in de corona-weken is veranderd. De gemiddelde Amerikaan geeft 20% minder uit dan in pre-corana-tijden. ‘Thuisdoedingen’ zijn, al dan niet noodgedwongen, in: het gebruik van apps voor videobellen is meer dan dertien keer zo groot. Apps om thuis te fitnessen worden ruim drie keer zo vaak gebruikt als een jaar geleden. Het online bestellen van boodschappen is meer dan verdubbeld. De verkoop van alcoholische dranken (exclusief horeca natuurlijk) is bijna verdubbeld. Daartegenover staat dat Amerikanen nauwelijks meer dingen buiten (kunnen) doen. Shopping malls met outlet-artikelen? Gesloten. Restaurants? Dicht. Bioscopen? Idem. Festivals, sportwedstrijden? Gaan niet door. ‘Uit’ is, noodgedwongen, uit. Supermarkten, webwinkels en afhaalrestaurants varen er wel bij. Hoe hard de corona-crisis de VS ook mag raken, het had nog erger kunnen zijn als de Amerikaanse regering geen kapitale bedragen in de economie had gepompt. Zonder die overheidsassistentie zouden de bestedingen nog lager, en de werkloosheid nog hoger zijn uitgevallen. Gevolg is wel dat het Amerikaanse overheidstekort razendsnel groter wordt. Het economisch bureau van ING berekent dat de centrale overheid in april $738 mrd meer uitgaf dan er aan inkomsten binnenkwam. Dat kwam deels door de gigantische uitgaven aan het steunprogramma en aan werkloosheidsuitkeringen – in april van dit jaar gaf de Amerikaanse overheid 3,6 keer zo veel geld uit als een jaar eerder – en deels doordat de inkomsten uit belastingen lager uitvielen dan vorig jaar. Over de periode oktober 2019 – april 2020 kwam het Amerikaanse overheidstekort uit op het moeilijk vatbare bedrag van $1480.000.000.000.

https://www.trouw.nl/buitenland/experts-getuigen-hoe-trump-hun-coronawaarschuwingen-schouderophalend-afdoet~bc27005e/

Grootste crisis ooit in de reiswereld

De Amsterdamse beursgraadmeter AEX is donderdagmiddag weer onder de belangrijke grens van 500 punten gedoken. Beleggers schrokken van een harde uithaal van de Amerikaanse president Donald Trump richting China. Hij dreigt de banden met de Chinezen te verbreken. Ook het aantal nieuwe WW-aanvragen in de VS valt tegen. Volgens Ralph Wessels, hoofd beleggingsstrategie van ABN Amro, werd de stemming onder beleggers aanvankelijk gedrukt door Fed-voorzitter Jerome Powell. De centrale bankier waarschuwde dat de corona-crisis blijvende schade kan toebrengen aan de Amerikaanse economie en riep de overheid op extra fiscaal te gaan stimuleren. „Ook waren er opmerkingen van virologen dat de bestrijding van het virus waarschijnlijk wat langer gaat duren”, legde Wessels uit. Na het krachtige herstel van de afgelopen weken was al voorspeld dat de beurzen een stap terug zouden doen. „Wij zien de beurzen de komende tijd zijwaarts bewegen in een ruime bandbreedte.” In de geheel roodgekleurde AEX waren Aegon (-6,6%) en NN (-6%) de grootste dalers. De verzekeraars hadden last van de wegzakkende rente. Lloyds of London, ’s werelds grootste handelsplaats voor verzekeringen, verwacht dat de sector dit jaar $203 miljard aan verliezen moet slikken als gevolg van de corona-crisis. ABN Amro werd 5,9% minder waard. De bank was woensdag ook al uit de gratie na tegenvallende kwartaalcijfers met een verlies van 9,11%. Deze week daalde de koers van Dé Bank van €6,88 naar €5,842, een daling van 15%. De AEX is vrijdag na een hoopvolle start slechts licht hoger gesloten. Het bericht dat president Donald Trump de levering van chips aan het Chinese Huawei gaat verbieden, drukte de stemming. ABN Amro had het opnieuw zwaar. Na de bescheiden dagwinst van 0,26% op 500,31 punten komt het weekverlies voor de AEX op bijna 4%. Verlies ABN Amro kwam niet als een verrassing. Van de totale reservering voor de stroppenpot ad €1106 miljoen gaat 46% naar COVID-19 en de gedaalde olieprijs; 41% naar 2 uitzonderlijke klantendossiers (o.a. een speculant die verkeerd gegokt had); 19% naar leningen met wanbetaling; 14% naar mogelijke verslechteringen door corona; 13% naar normale reserveringen

Overwegingen

De wereld verkeert in een situatie met grote onzekerheden op meerdere fronten en beleggers negeren dat nieuws. Het doet me denken aan de Titanic waar de muziek door bleef spelen terwijl het schip in de diepten verdween.

De overheid, banken, gemeenten iedereen staat klaar getroffenen te helpen door ze geld te lenen dan wel betalingsverplichtingen naar de toekomst te verschuiven. Dat geeft alleen maar enig soelaas als de lockdown maar heel kortstondig duurt. Stel 3 maanden, maar die aanname is er momenteel niet. Het resultaat van al die uitgestoken handen is alleen maar dat veel ondernemers, in de zwaar getroffen sectoren, komend jaar in grote financiële problemen komen. Verder verwacht ik dat de prijzen in die sectoren zullen gaan stijgen (om de verliezen terug te kunnen verdienen en de rente en aflossing van overbruggingskredieten terug te kunnen betalen), waardoor de inflatie gaat toenemen en de lonen en pensioenen niet worden verhoogd, waardoor de koopkracht gaat dalen. In dezelfde periode dat het aantal bedrijven zal stoppen, vrijwillig dan we gedwongen door faillissement. De financieel/economische ellende die dat gaat veroorzaken zal niet kunnen worden opgelost door de Knappe Koppen (KK’s) door steeds meer geld in de markt te pompen. Op zeker moment zal dat zelfs averechts gaan werken.

René Cuperus, historicus, beschrijft op RTLZ een drietal scenario’s: een optimistisch, we overleven dit en komen er minstens zo goed, of nog beter uit, een pessimistisch, dit wordt een economische en maatschappelijke ramp, nationaal en internationaal en een realistisch. Ik beperk mij tot het laatste Heel veel mensen zijn blij na de corona-crisis hun gewone leven weer op te kunnen pakken. Er komt een vaccin tegen Covid-19, ergens in 2021. Voor die tijd weten we via mondkapjes, testen en anderhalvemeter-maatregelen de economie weer voor 85% aan de praat te krijgen. Sector na sector herstelt, beetje bij beetje. Veel creatieve vernieuwingen uit de corona-tijd blijven bestaan. We beleven een lichte teruggang van de globalisering, van een steeds meer van elkaar afhankelijke en naar elkaar toegroeiende wereld. Strategische producten worden voortaan weer in eigen land gemaakt. De Europese Unie moddert voort als business as usual, met af en toe knallende ruzies tussen Italië en Nederland. ‘Blijf met je vingers van ons pensioengeld af’, roept Wopke Hoekstra om de week. Trump blijft Trump. De aannames die hier worden voorgesteld lijken mij verre van realistisch. Cuperus ontwijkt de financieel/economische gevolgen van de corona-besmettingen wereldwijd en negeert volledig de teruggang van de wereldhandel en de afname van de economische groei in vrijwel de hele wereld. Alsmede de handelsoorlogen van Trump en de strijd om het wereldleiderschap in de toekomst. Daarbij komt ook nog dat het Duitse Constitutionele Hof een tijdbom heeft gelegd onder de ECB en de EU.

Op NPO1 zag ik zondagmiddag de uitzending van Buitenhof, gepresenteerd door Twan Huys, waarin de gerenommeerde Financial Times-commentator Martin Wolf de staat van de wereldeconomie besprak. Die was veel minder optimistisch over de stand van zaken. De hoofdeconoom van ABN AMRO Sandra Phlippen sprak over het versoepelen door premier Rutte van de teugels van de ‘intelligente lockdown’. De vraag die op tafel lag was of het genoeg is voor bedrijven om hun hoofd boven water te houden? De uitzending is terug te zien op https://www.vpro.nl/buitenhof/speel~POMS_AT_16135958~martin-wolf-journalist-financial-times~.html

De meest invloedrijke financiële journalist ter wereld, Martin Wolf, spreekt met wereldleiders en belt rechtstreeks met de bazen van de centrale banken. Excellent geïnformeerd maar fel onafhankelijk. Hij schrijft wekelijks een toonaangevende column in de Financial Times. Een gesprek over de enorme economische crisis die op ons afstormt en over zijn Joodse moeder, geboren in Amsterdam en gevlucht voor de nazi’s vanuit IJmuiden. Zijn broer en zusters wonen in Amsterdam. Hij koppelt de Beurscrash van het najaar van 1929 en de daarop gevolgde Groote Depressie van de Dertiger Jaaren en daarna de Tweede Wereldoorlog aan de huidige situatie met de grootste productie daling wereldwijd en de averij die optreedt op de handelsplatforms gekoppeld aan de gezondheidsproblemen door de coronabesmettingen. We hebben in 2008 een grote financiële crisis gehad, waarvan veel Europese economieën nog niet volledig zijn hersteld. De werkgelegenheid is wel terug maar de welvaart en de groei nog niet. De wereldorde gaat naar de knoppen als we niet voor ‘samen verder gaan’. Wolf vraagt zich af of de Europese orde deze crisis overleeft. Kwetsbare fase in het proces van Europese solidariteit. Wolf gelooft niet in het bereiken in de eurozone van fiscale solidariteit. Daarvoor zijn de rijke Noordelijke landen te rijk en de arme Zuidelijke landen te arm. Er zal moeten worden uitgesproken dat wij ons wederzijds aansprakelijk voelen voor de oplossingen van de grote problematiek van de Zuidelijke landen. Wie gaat de miljarden betalen die momenteel worden uitgegeven door de overheden? Daarover is Wolf optimistisch. Hij voorziet dat niemand dat gaat betalen want de lage rente zal dat probleem oplossen. Onze economieën zullen krimpen en de belastinginkomsten zullen dalen. Voor nieuwe bezuinigingen is geen ruimte dus zullen de rijken dezer aarde meer belasting moeten gaan betalen. Ik stel nadrukkelijk dat de woordkeuze van dit 13-minuten durende interview van mijn hand is. Waar ik Martin Wolf niet in volg is zijn zijn uitspraken dat de oplossing van enorme financiële ondersteuning die overheden geven om de werkgelegenheid en de economie te redden te vinden is in een voortzetting van het huidige rentebeleid (gratis rente). Dat is veel te kort door de bocht, want iemand moet daarvan de rekening betalen en dat zijn de institutionele beleggers, de pensioenfondsen en het spaargeld van de burgers in de rijkere landen. En dan zegt hij niets over de mogelijke ontwikkelingen van deflatie dan wel inflatie en de relatie daarvan met de waardedaling van het geld door de gigantische hoeveelheden die in de markten worden gepompt. Ik zet grote vraagtekens bij het monetaire beleid van de centrale banken. Er is geen enkel referentiepunt waaraan het huidige beleid getoetst kan worden. Er zijn geen modellen voorhanden die de gevolgen kunnen berekenen die de mix van een economische krimp als gevolg van de handelsoorlogen die Trump voert, de strijd van de VS met China, de dalende wereldhandel, de dalende productiecijfers, de laatste data van de inkoopmanagers alles in relatie tot de enorme financieel/economische schade die het corona-virus heeft aangericht en dat nog steeds blijft doen. We weten niet of het virus terugkomt in een intelligentere versie, eigenlijk varen we doelloos rond en proberen te redden wat er te redden valt en zijn bereid daarvoor de aanwezige buffers in te zetten. Maar of daarmee het beoogde doel gaat worden bereikt weet niemand. Ook ik niet. Maar optimisme alleen zal de oplossing niet geven. Het enige wat we wel weten is dat de welvaart in de vorm van vóór de corona-crisis niet meer terugkeert. Die tijd is voorbij. Mijn grote vraag is of onze politieke leiders competent zijn om de samenleving van morgen en overmorgen te herschrijven.

Noodpakket 2.0

In Haagse beleidstorens wordt momenteel hard gewerkt aan wat in de wandelgangen wel het noodpakket 2.0 wordt genoemd. Net als bij een software-update gaat het om een verbeterde versie van de eind maart haastig in elkaar gekluste 1.0-versie, beter bekend als het ‘noodpakket voor banen en economie’. De hoop is dat er voor Hemelvaartsdag overeenstemming is, omdat het eerste pakket al tien dagen later, op 31 mei afloopt. Dat eerste pakket moest zo snel in elkaar gezet worden, dat de tekortkomingen destijds voor lief werden genomen. Snelheid en eenvoud werden eind maart belangrijker geacht dan zorgvuldigheid en fraudebestendigheid. Misbruik werd ontmoedigd met een beroep op het geweten van de aanvragers – bedrijven die ‘dat gore lef’ hadden, zouden de overheid achter zich aan krijgen, aldus minister van Financiën Wopke Hoekstra. Bedrijven die belasting ontwijken, door zaken via belastingparadijzen te laten lopen, worden niet uitgesloten van de steunoperaties, omdat dat, volgens Rutte, niet traceerbaar is in de voorwaarden. Te gek voor woorden, maar het is wel de politieke realiteit. Het eerste pakket bestond uit drie steunregelingen, aangevuld met grootschalig uitstel van belastingbetaling en ruimhartige staatsgaranties op kredietverlening. Van het drietal steunregelingen krijgt in ieder geval het Noodfonds Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) een vervolg in de 2.0-versie. Die regeling houdt in dat de staat maximaal 90% van de loonkosten overneemt van bedrijven die meer dan 20% omzet hebben verloren. Wel introduceert minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken een aantal nieuwe voorwaarden, die in de huidige NOW ontbreken. Bedrijven die hun hand ophouden bij de overheid mogen bijvoorbeeld geen dividend uitkeren, aandelen inkopen of bonussen uitdelen. Tegelijkertijd onthulde Koolmees in het tv-programma Op1 dat hij de boete op het ontslaan van medewerkers wil schrappen, om zo mogelijk te maken dat bedrijven alvast kunnen afslanken. Daarmee heeft hij zich de woede op de hals gehaald van linkse partijen en de vakbonden. Zij menen dat Koolmees zijn oren te veel laat hangen naar werkgeversclubs VNO-NCW en MKB Nederland. PvdA en SP dreigen zelfs tegen het tweede pakket te stemmen als de boete inderdaad wordt geschrapt. Belastinggeld dat is bedoeld om banen te behouden, mag niet het tegenovergestelde bewerkstelligen, menen zij. Bronnen rond het kabinet vinden dat Koolmees in de tv-uitzending te losjes heeft geformuleerd. De zeldzame politieke eensgezindheid die klonk bij het eerste pakket dreigt daardoor nu plaats te maken voor toenemende polarisatie, terwijl het kabinet in beide Kamers niet zeker van een meerderheid is. Dat er in maart verkiezingen aankomen, maakt het alleen maar moeilijker om tot consensus te komen. Zeker in campagnetijd benadrukken partijen liever verschillen dan overeenkomsten. De discussie over hoe bedrijven de coronacrisis doorgeloodst moeten worden, gaat daarmee een nieuwe fase in. Politici tonen zich met de week gevoeliger voor lobbyisten die betogen dat de sector die zij vertegenwoordigen niet uit de voeten kan met het noodpakket. Het regent inmiddels Kamermoties waarin het kabinet wordt opgeroepen uitzonderingen te maken voor strandtenten, chemische bedrijven of andere ondernemingen voor wie de looncompensatie uit de NOW te weinig soelaas biedt. De verdediging van Koolmees dat hij ‘niet iedereen gelukkig kan maken’ en dat het ‘ingewikkeld’ is, maakt steeds minder indruk. Ook in de coalitie. Tegelijkertijd wordt de druk opgevoerd bij minister Eric Wiebes en zijn staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat. Het tweetal is samen verantwoordelijk voor de tegemoetkoming van €4000 aan horecazaken, kappers en andere ondernemers die op last van de overheid hun deuren moesten sluiten. Deze TOGS-regeling moest al twee keer tussentijds aangepast worden, nadat een deel van de doelgroep er niet voor in aanmerking bleek te komen. Ook na 1 juni zullen er nog altijd bedrijven zijn die niet open mogen, zoals sportscholen. En ondernemingen die wél open mogen, zullen door de anderhalve-meter-restricties niet rendabel kunnen zijn. Dat er nog een keer €4000 wordt uitgedeeld als tegemoetkoming in de vaste lasten, wordt onwaarschijnlijk geacht. Voor het ene bedrijf zet die bijdrage geen zoden aan de dijk, voor het andere is het misschien juist te veel. Wiebes en Keijzer willen daarom meer maatwerk bieden. Maar hoe, dat is de vraag. De minste discussie in het kabinet gaat over de financiële bijstand voor zelfstandigen, die hun inkomen via de TOZO-regeling aangevuld kunnen krijgen tot het sociaal minimum. Dat de TOZO wordt verlengd staat wel vast, en ook aan de voorwaarden zal weinig veranderen. De enige wijziging die wordt besproken, is de toepassing van de partnertoets. Nu is het nog zo dat een samenwonende zzp’er tot maximaal €1500 per maand aangevuld krijgt op het inkomen, ook als de partner een baan heeft en gewoon salaris verdient. Daar steekt een alleenstaande zelfstandige, met een maximale aanvulling tot €1050, wat pover bij af, meende de Tweede Kamer eerder al. Mogelijk dat hier vanaf 1 juni verandering in komt.

De virologe Marion Koopmans aan het woord ..

Hoewel Nederland nog midden in de aanpak van de grootste crisis in decennia zit en Marion Koopmans (63) ook daar intensief bij betrokken is, kan ze af en toe toch een klein beetje uitblazen. In de talkshows en krantenkolommen maken de virologen, epidemiologen, immunologen en microbiologen langzaamaan plaats voor economen, politici, ondernemers en artiesten. Nederland moet na de heftige eerste maanden van de coronacrisis weer op gang worden geholpen, en daarbij is het Outbreak Management Team (OMT), waarvan Koopmans ook lid is, niet meer zo heilig en allesbepalend als in maart en april, toen premier Mark Rutte de sleutels van het Torentje zo’n beetje aan OMT-voorzitter Jaap van Dissel had gegeven. Nu geven de leden van het OMT meer vanaf de zijlijn kaders mee, waaronder de versoepeling van de coronamaatregelen zouden moeten plaatsvinden. “Als het gaat over het weer opstarten van de economie, die begint te kraken in zijn voegen, zijn wij duidelijk niet beslissend – al waren we dat voor die tijd ook niet, dat blijft het kabinet. We kunnen wel adviseren: zo moeten mensen zich proberen te gedragen, je moet toe naar zoveel test- en detectiecapaciteit, enzovoort. En vervolgens moet het RIVM de vinger aan de pols houden.” Of ze er een beetje vertrouwen in heeft? “Euh, ja, nou ja: we moeten dus écht goed de vinger aan de pols houden. De voorwaarde dat versoepeling niet doorgaat als mensen zich niet aan de gedragsadviezen houden, is ontzettend belangrijk. Dingen als afstand houden, niet met te veel mensen bij elkaar: je hoort er nu al de eerste klachten over. Als dat misgaat, hebben we echt een megaprobleem.” Maar, heeft u er vertrouwen in? Je móét mensen vertrouwen, vind ik. Opleggen, afdwingen, verbieden, bestraffen: ik ben daar geen voorstander van, ook niet als burger en als ouder. We hebben nu in elk geval bereikt dat er veel bewustzijn is over infectieziekten, over het belang van hygiëne. Dat is winst. Of het uiteindelijk genoeg zal zijn? Menselijk gedrag is lastig, dat weet je niet.” Houdt u rekening met een zomerdip van het virus? Er is een klein onderzoek dat iets van een effect laat zien, dus dat besmettelijkheid bij een hogere temperatuur afneemt. Maar we denken dat het niet genoeg is om het virus te stoppen. Je moet niet onderschatten hoe weinig mensen immuun zijn. Maar: het zal een beetje helpen. Ook de druk op het testen zal minder worden.” Is al zeker hoe besmettelijk mensen zijn die wel corona hebben maar nog geen klachten? Die haal je er met het huidige Nederlandse test­beleid meestal niet uit. Hoe belangrijk dat is, blijft de vraag. We weten wel dat mensen zonder klachten al behoorlijke hoeveelheden virus bij zich kunnen dragen. Maar vindt er dan al verspreiding plaats of toch pas bij milde klachten? Dat hebben we gewoon nog niet goed in beeld.” De haalbaarheid van alle versoepelingen zal ook afhangen van de vraag of er, bijvoorbeeld in de herfst, een tweede coronagolf op ons afkomt. Invloedrijke Duitse virologen stellen dat ze rekenen op een nieuwe golf die mogelijk krachtiger zal zijn dan de eerste. Ook hierbij is nog veel onzeker. Als je kijkt naar voorgaande grieppandemieën, verwacht je het wel. Maar we hebben nog nooit in de historie een pandemie gehad waarbij zoveel maatregelen zijn genomen en zo nadrukkelijk gestuurd werd op het gedrag van mensen. Je weet niet in hoeverre we daarmee onheil kunnen voor­komen. Of en hoeveel nieuwe golven er komen, hangt ook af van de mate waarin mensen immuun worden voor het virus. Dat is ook iets wat we nog niet weten. Is iedereen die het gehad heeft permanent immuun, dan zal het meevallen. Is niemand immuun: dan blijf je met grote golven te maken krijgen. Het onderzoek dat op veel plaatsen wordt gedaan, zal hopelijk belangrijke informatie opleveren.” U weet inmiddels veel van het virus. U heeft hier vast gedachten over. Ik verwacht dat we in elk geval een nieuwe golf gaan krijgen. Hoe groot die is, hebben we voor een deel met ons eigen gedrag zelf in de hand.” Dat is toch enorm spannend? Dat is het, zeker. Het coronavirus is een uitdaging van formaat, hè?” Hoe denkt u over de theorie dat het coronavirus uit een Chinees lab ontsnapt zou zijn – iets wat ook door de Amerikaanse president Donald Trump wordt verkondigd? “Ik denk niet dat die waarschijnlijk is. Ik ben in het geval van dit coronavirus al vrij vroeg gevraagd om mee te kijken en dan zie je een virus dat alles heeft van vergelijkbare virussen die in het wild voorkomen. De biologie is handig genoeg om zo’n virus te laten ontstaan. Er zijn er in het wild zo ontzettend veel, in allerlei combinaties, dat je daar echt geen lab voor nodig hebt.”

Koopmans is met die uitdaging inmiddels al een maand of vijf zoet. Sinds januari, toen steeds meer berichten over dat ‘Wuhanvirus’ in China ons land bereikten, wil elke journalist haar spreken. Tegelijk zat de Rotterdamse hoogleraar in het OMT, adviseerde ze wereld­gezondheidsorganisatie WHO en later nog de Europese Commissie. Toen ze half maart opriep verjaardagen voorlopig over te slaan – het kabinet had dat toen nog geen besluit genomen – werd haar advies massaal gedeeld, en vaak ook opgevolgd. In het Erasmus MC, waar Koopmans de afdeling viroscience leidt, moest met spoed worden bepaald welke studies over het om zich heen grijpende virus van toegevoegde waarde zouden zijn in de wereldwijde bestrijding. Zo werd met onderzoek met fretten aangetoond dat het coronavirus door de lucht overdraagbaar is, via druppels en de veel kleinere aerosolen.

Artsen en wetenschappers beginnen de slooptocht van het coronavirus in het lichaam te doorgronden en staan daarbij perplex van wat ze zien. Het neemt patiënten echt van kop tot teen te grazen. ‘Dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’

Dit schrijft Ellen de Visser op https://www.volkskrant.nl/wetenschap/de-slooptocht-van-het-coronavirus-in-het-lichaam-bijna-geen-orgaan-blijft-onberoerd~b1914afa/?utm_source=browser_push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_vk Stikbuien, de energie van een dood vogeltje, eten dat naar karton smaakt, benen als pulp, een verscheurende hoofdpijn: vraag het patiënten die ernstig ziek werden door het coronavirus en ze komen met angstaanjagende beschrijvingen. Nu in vijf maanden tijd wereldwijd meer dan 4 miljoen bevestigde ziektegevallen zijn geteld en 300 duizend patiënten aan de gevolgen van het virus zijn overleden, beginnen artsen en wetenschappers te doorgronden hoe de slooptocht van het virus door het lichaam verloopt. Kennis die van groot belang is voor de behandeling van patiënten zolang een vaccin nog niet in zicht is. Een ding is duidelijk: het Sars-CoV-2 virus gedraagt zich raadselachtig en agressief en er is nauwelijks een orgaan dat aan het onheil kan ontkomen. ‘We hebben het in het begin enorm onderschat’, zegt hoogleraar radiologie Edwin van Beek, ‘dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’ Nederlandse wetenschappers voorop lopen bij het ontrafelen van het mysterie. Het waren Van Beek en zijn collega’s die maanden geleden al zagen waarom patiënten soms plotseling ernstig verslechterden. En het waren Nijmeegse artsen die ontdekten waarom patiënten zo’n levensbedreigend laag zuurstofniveau kunnen hebben, terwijl ze daar zelf weinig van merken. In Nederland wordt 6% van alle positief geteste mensen zo ernstig ziek dat een ic-opname nodig is. Wat gebeurt er in hun lichaam? Elk virus heeft een sleutel nodig om lichaamscellen binnen te kunnen gaan, maar het coronavirus heeft wel een heel profijtelijke variant. Het gebruikt de Ace2-receptor op cellen om zich toegang te verschaffen en die receptor blijkt op heel veel lichaamscellen in grote hoeveelheden aanwezig. In de neus, om te beginnen, waar het virus binnen een dag de helft van alle cellen binnendringt. De afweer wordt overrompeld en het virus zakt via de luchtpijp af naar de longen waar het opnieuw voordeel vindt: de miljoenen longblaasjes zitten vol met toegangspoortjes. Vrouwen hebben gemiddeld minder van die poortjes dan mannen, wat (deels) kan verklaren waarom zij minder ernstig ziek worden. Het gealarmeerde immuunsysteem stuurt gespecialiseerde troepen, de longblaasjes raken ontstoken en vullen zich met vocht. Vergelijk de longblaasjes met een ballon met minuscule gaatjes die zuurstof doorlaten naar de naastgelegen bloedvaatjes en bedenk wat er gebeurt als de ballon voor de helft is gevuld met water: zuurstof blijft bovenin de ballon hangen, het zuurstofniveau in het bloed daalt, de patiënt wordt benauwd. En dan, na ruim een week, verslechtert de situatie acuut, een tafereel dat artsen wereldwijd voor raadselen stelt, alsof het lichaam na een dag of tien op een T-splitsing komt en de verkeerde afslag neemt. Op een röntgenfoto zien de longen, normaal gesproken zwart van kleur, er opeens uit als matglas: overal vocht, de longen dreigen te verdrinken. Dat moet duiden op ARDS, een ziektebeeld waarbij de longen het zo zwaar hebben dat beademing nodig is. Het zijn de inderhaast opgetrommelde immuuncellen die dat vocht op hun geweten hebben, ze veroorzaken ontstekingen om de schade op te kunnen ruimen. Maar artsen merken al snel dat zich iets wonderlijks voordoet: ze zien wel matglas, de patiënt is ook kortademig, maar op de foto’s zijn aanvankelijk nauwelijks sporen van ARDS te zien. Waar komt al dat vocht dan vandaan? In Nijmegen koppelen internist-infectioloog Frank van de Veerdonk en zijn collega’s de literatuur over het sarsvirus, dat andere dodelijke coronavirus, met hun kennis over een zeldzame ziekte die in het lichaam zwellingen veroorzaakt. De hypothese die ze begin april in een vakblad beschrijven, heeft inmiddels de aandacht van artsen, wetenschappers en farmaceuten over de hele wereld: het is de ace2-receptor, dat poortje waardoor het virus de cel in glipt, die verantwoordelijk lijkt. Het corona-virus is geen nette bezoeker, het trekt bij binnenkomst de toegangspoort als het ware uit het slot. En dat kan grote gevolgen hebben, want die receptor heeft in het normale leven, zonder corona, een belangrijke functie: het houdt het stofje kinine onder controle en zorgt er zo voor dat bloedvaten niet gaan lekken. Als door de massale infectie met het corona-virus te veel poortjes van de cellen worden gesloopt, kan het kinine niet meer worden beteugeld en raken de bloedvaatjes in de longen lek. Vocht met bloedcellen en eiwitten lekt in een snel tempo de longblaasjes in, nog vóórdat het immuunsysteem fanatiek aan de slag gaat. Er is nog iets waar de artsen op de ic’s perplex over staan: hoe kan het dat sommige patiënten extreem weinig zuurstof in hun bloed hebben en toch niet naar adem happen? En hoe is het mogelijk dat de beademingsmachine maar heel weinig druk hoeft uit te oefenen om de longen open te houden en er toch weinig zuurstof in het bloed komt? De puzzel wordt eind maart gelegd door een groep Nederlandse  onderzoekers die hun bevindingen naar het RIVM sturen (en later in een internationaal vakblad publiceren): in het bloed van veel patiënten blijken in een razend tempo stolsels te ontstaan. Dat verklaart het zogeheten ‘stille zuurstoftekort’: de longen functioneren nog dus ademnood is er niet, maar als het bloedvatnetwerk in de longen dichtslibt, kan het bloed daar minder makkelijk zuurstof oppikken. Inmiddels is dat puzzelstukje uitgegroeid tot misschien wel de belangrijkste verklaring voor de ernst van het nieuwe ziektebeeld: covid-19, zeggen artsen nu wereldwijd, is niet alleen een longziekte, maar begint bij veel zwaar zieke patiënten met bloed dat stolt. Ja, patiënten die lang stilliggen in een ic-bed hebben meer kans op stollingsproblemen, maar wat artsen bij corona-patiënten zien gebeuren is veel ernstiger, zegt radioloog en hoogleraar Edwin van Beek, een van de onderzoekers van het eerste uur. Bij obducties zag hij de afgelopen maanden longblaasjes vol vocht en ontstekingen maar ook stolsels in de longaders én longslagaders. Van Beek treft ook relatief jonge patiënten met een beroerte of met bloedstolsels in de buik, hij hoort over patiënten met nierschade die aan de dialyse moeten waarna de slangetjes soms verstopt raken met klonters. Vanuit New York bereiken hem verhalen van artsen die met een katheter een bloedprop uit de hersenen van patiënten wilden halen en het bloed daarna onmiddellijk weer zagen stollen. ‘Ongekend’, zegt hij, ‘dat hebben we nog nooit gezien.’ Veel patiënten hebben in hun bloed een torenhoog niveau van D-dimeer, een bijproduct van de bloedstolling, waarden die soms 25 keer hoger zijn dan normaal. Als de onderzoekers de Nederlandse ic’s inlichten over de stolselproblematiek, doen vier ziekenhuizen onderzoek,  en daar komen cijfers uit die schrik aanjagen: 30% tot bijna 40% van alle ic-patiënten heeft vlak na binnenkomst ergens in het lichaam een bloedprop. Als zo’n prop omhoog schiet en een slagader in de longen of naar de hersenen blokkeert, dan kan dat de dood van de patiënt tot gevolg hebben. Dat verklaart ook waarom ic’s wereldwijd vol liggen met patiënten met diabetes, hoge bloeddruk en obesitas: zij hebben al schade aan hun bloedvaten en dat maakt de kans op dichtslibben een stuk groter. Hoe een virus dat we inademen uiteindelijk bloed laat stollen, daar zijn wetenschappers nog niet helemaal over uit. Ook de wanden van bloedvaten zitten vol met poortjes (die ace2-receptoren), waardoor het corona-virus in de bekleding van de vaten kan kruipen. Waarschijnlijk ontstaan daar beschadigingen waar immuuncellen opeenhopen die zo een soort haakje creëren waaraan bloedplaatjes makkelijk blijven vastplakken. Er kan ook iets anders aan de hand zijn, want er raast inmiddels bij veel patiënten ook een storm door het lichaam. Het is een verschijnsel dat artsen vooral zien na transplantaties, als het immuunsysteem overtrokken reageert op onbekende cellen, maar tot hun verbazing zien ze het nu ook gebeuren na een corona-infectie. ‘Het immuunsysteem is een ongelooflijk goed op elkaar afgestemd orkest’, zegt hoogleraar immunologie Huub Savelkoul, ‘maar het corona-virus slaagt erin om de dirigent van dat orkest van de bok te schieten.’ Een enorme chaos is het gevolg.

Het begint met windkracht  3 à 4, zegt Leo Joosten, hoogleraar mechanismen van ontstekingsziekten: het virus kruipt de longcellen in, vermeerdert zich, de cellen barsten open, er gaan alarmsignalen af. Cytokines heten die alarmstofjes, ze moeten een gespecialiseerd leger van immuuncellen naar de onheilsplek trekken. Normaal gesproken gaat de wind weer liggen zodra een ziekteverwekker is bedwongen, maar zonder dirigent blijft het alarm afgaan. Er steekt een storm op van cytokines, en naarmate die stofjes langer door de bloedbaan razen hebben ze daar een desastreus neveneffect: ze bevorderen de bloedstolling, waardoor overal in het lichaam bloedklonters kunnen ontstaan. En dan blijft de storm ook het afweersysteem opjutten, immuuncellen overspoelen het lichaam en beginnen als het ware wild om zich heen te schieten, alles verwoestend wat ze tegenkomen. Ook gezonde cellen. Nieren vallen uit, de lever loopt averij op en zo overlijden coronapatiënten niet door het virus zelf, maar door orgaanschade ten gevolge van hun eigen doorgedraaide immuunsysteem. Opmerkelijk genoeg hebben vrouwen een groter immuunleger met meer commandanten, waardoor zij minder kans hebben op ontsporing van het immuunsysteem – nóg een verklaring waarom zij minder ernstig ziek worden. Dat is wel even schrikken: angstaanjagend. Een machtig leger dat vooralsnog niet te stoppen is met een verwoestende kracht.

FNV: pensioenopbouw zonder uitkeringsgarantie, wie bedenkt dit?

Een kleine tien jaar geleden verzette FNV Bondgenoten zich met succes tegen een nieuw beoogd pensioenstelsel zonder zekerheden. Dat noemde de toenmalige voorzitter destijds een ‘casinopensioen’, waarna zijn achterban dat voorstel massaal verwierp. Nu de sociale partners en het kabinet opnieuw een onzeker pensioenstelsel verkennen, duikt dat spook uit het verleden weer op. Ten onrechte, vindt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga: “Van gokken met pensioenpremies is absoluut geen sprake. Een nieuw systeem zonder beloftes is zelfs eerlijker dan het huidige met zijn schijnzekerheid. Door minder te beloven gaan we juist meer waarmaken.” Vorig jaar tekende Elzinga het pensioenakkoord met werkgeversorganisaties en het kabinet, en dat akkoord werkt hij nu uit met diezelfde partijen in een zogeheten stuurgroep. In dat juni-akkoord werd al afscheid genomen van de geldbuffers die pensioenfondsen moesten aanhouden voor mindere tijden, zodat de behaalde rendementen sneller terechtkomen bij de werkende en gepensioneerde deelnemers. In februari lekte uit dat de stuurgroep nu ook afscheid wil nemen van een tweede zekerheidsprincipe: de rekenrente. Wat de werknemers wordt gepresenteerd is: 42 jaar lang iedere maand premie betalen (stel bruto salaris €3200, werkgever+werknemers betalen ca €300 per maand) aan het pensioenfonds en dan krijg je geen garantie hoeveel pensioen je op je pensioendatum krijgt. En dat is eerlijk, zegt de FNV-bestuurder. Zie het opbouwen van een spaarpotje (pensioenreserve), maar hoeveel pensioen dat na 42 jaar oplevert, dat blijft onduidelijk tot op het laatste moment en ook nadien kunnen de pensioenen nog worden aangepast aan de resultaten van de beleggingen.

Meer stikstof-uitstoot door rekentruc voor houtstook

De stikstofuitstoot moet dalen, maar twee energiecentrales mogen juist méér gaan uitstoten met houtovens, schrijven Karlijn Kuijpers en Emiel Woutersen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/931/articles/1128434/1/1 Twee energiecentrales kregen recent van de provincies Noord-Holland en Noord-Brabant een vergunning om biomassa te verstoken, en daarbij mogen ze veel méér stikstof uitstoten dan er uit hun schoorsteen kwam toen ze nog voornamelijk op kolen en gas draaiden. De provincies konden die vergunningen verstrekken door een juridische truc waarmee enkel op papier de uitstoot afneemt. Terwijl de Raad van State afgelopen mei oordeelde dat er niet méér stikstof op de natuur mag neerdalen, gaven de beide provincies toch toestemming. Ook in het nieuwe stikstofbeleid dat minister Schouten vorige week aankondigde blijft deze achterdeur bestaan. Dat blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer. De vergunningen ondermijnen de kabinetsmaatregelen om de stikstofuitstoot terug te brengen. Het effect van de verlaging van de maximumsnelheid op autowegen (3500 ton per jaar), zou voor ruim een derde teniet worden gedaan door de extra stikstof die de twee centrales mogen gaan uitstoten (1300 ton per jaar), wat wel meer energie zou opleveren. Het gaat om de energiecentrales in het Noord-Hollandse Diemen en het Brabantse Geertruidenberg. Eigenaren Vattenfall en RWE kregen het afgelopen halfjaar een vergunning van de betrokken provincies om meer hout te gaan verstoken. Beide provincies beweerden dat daarbij minder stikstof zou vrijkomen. De provincies keken voor die rekensom echter alleen naar de hoeveelheid stikstof in de oude papieren vergunning van de centrales; niet naar wat ze in werkelijkheid hadden uitgestoten. De oude vergunningen zijn in de praktijk al jaren achterhaald. Volgens de provincie Noord-Brabant laat de Amercentrale in Geertruidenberg een ‘forse afname’ zien in stikstofuitstoot na de omschakeling van kolen op biomassa. Om die som te laten kloppen, moet echter de uitstoot van een verouderde ketel worden meegerekend die al ruim vier jaar niet meer draait. In werkelijkheid was de uitstoot van ‘de Amer’ sinds 2016 al fors lager dan de 1505 ton stikstofoxide die nu is vergund. In 2018 stootte de centrale zelfs maar 740 ton uit: niet eens de helft van wat er in de toekomst uit de schoorsteen mag komen. De oude gascentrale in Diemen kreeg in 2015 een vergunning waarmee zij jaarlijks 1000 ton stikstofoxide zou kunnen uitstoten. Die toestemming was ‘abusievelijk’ veel te ruim: in werkelijkheid stootte de centrale in de jaren erna tussen de 245 en 325 ton uit per jaar. Na oplettendheid van milieuactivisten werd de 1000 ton wat bijgesteld. Maar in de vergunning die deze maand werd verstrekt gebruikt de provincie nog altijd een veel te hoge ‘papieren’ waarde om te beargumenteren dat de uitstoot afneemt. Door de rekentrucs zijn de vergunningen ‘juridisch kwetsbaar’ vindt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan de Universiteit Tilburg. De toestemming die de provincies gaven is volgens hem niet in lijn met de geest van de Europese wet. Om een vergunning te kunnen verlenen moet je namelijk zeker weten dat de natuur niet verslechtert, zegt hij. “Die zekerheid is er nu absoluut niet, al helemaal niet wanneer je een ketel die al jaren uitstaat gebruikt om in de toekomst toch meer uit te kunnen stoten.” Beide vergunningen worden aangevochten door milieuorganisaties. De stikstofuitstoot moet daadwerkelijk afnemen om de natuur te laten herstellen, zegt ook Jan Willem Erisman, hoogleraar integrale stikstofstudies. “De uitstoot is een van de belangrijkste bijdragen aan de achteruitgang van de kwaliteit van die natuurgebieden.” Ook betwijfelt Erisman of de vergunningen juridisch stand zullen houden. Bovendien moet de uitstoot sowieso drastisch omlaag om de natuur te beschermen, vindt hij, “of dat nou juridisch verplicht is of niet”. De Brabantse gedeputeerde Rik Grashoff (GroenLinks) zegt in een reactie dat de vergunning ruimte moet laten om in strenge winters meer warmte en elektriciteit op te wekken. Bovendien, zegt hij, kon hij de vergunning niet weigeren, omdat de overheid vergunde rechten ziet als bedrijfseigendom dat je niet zomaar kunt afpakken. Hoeveel gekker kan het nog worden. Wat wil de overheid met het milieubeleid? Duidelijk is dat de belangen van de grote industrieën niet mogen worden geschaad. We moeten het de energiebedrijven niet moeilijk maken is kennelijk het beleid van Rutte III. Dat zij daarmee handelen in strijd met de Europese regels, nemen ze kennelijk voor lief. Zelf ‘nee’ zeggen tegen de ondernemers doen ze niet, ze verschuilen zich liever achter de uitspraken van rechters en Brussel. “Wij houden het goed met jullie voor, maar anderen denken daar anders over en dat moeten wij uitvoeren”. Dit is beleid van zwakke bestuurders.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 mei 2020; week 20: AEX 500,31; Bel20 2.932,21; CAC40 4.277,63; DAX30 10.465,17; FTSE 100 5.799,77; SMI 9.487,57; RTS (Rusland) 1107,49; DJIA 23.685,42; NY-Nasdaq 100 9.152,64; Nikkei 20.037,47; Hang Seng 23.707,47; All Ords 5.492,80; SSEC 2.868,46; €/$1,082; BTC/USD $9.411,26; 1 troy ounce goud $1742,20, dat is €51.756,04 per kilo; 3 maands Euribor -0,266%; 1 weeks -0,512%; 1 mnds -0,467%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,274% 10 jaar VS 0,629%; 10 jaar Belgische Staat 0,047%; 10 jaar Duitse Staat -0,538%; Franse Staat 0,037%; VK 0,22%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,563%; 10 jaar Japan -0,0083%; Spanje 0,739%; 10 jaar Italië 1,84%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,46.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, vanwege de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg ruim 2% >$1700, de Bitcoins daalden weer <$10.000, rentetarieven blijven stabiel tot stijgend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,436%; Duitsland -0,108%; Nederland -0,012%; Japan 0,4753%; GB 0,602%; Frankrijk 0,683%; Canada 1,0925%; VS 1,3008%; Spanje 1,558%; Italië 2,723%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,738% Zwitserland -0,67%; Nederland -0,626%; Denemarken -0,521%; Frankrijk -0,391%; België -0,358%; Japan -0,118%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.