UPDATE 16-04-2022/628 Dit jaar zal Pasen in meerdere opzichten een tijd van wederopstanding zijn. Het inflatiecijfer is namelijk in 46 jaar niet zo hoog geweest. Het eten met de Pasen zal ditmaal duurder zijn dan voorgaande jaren

In Rusland wordt al gesproken over oorlog met de NAVO en steeds meer NAVO-landen zijn bereid om Oekraïne te voorzien van zware wapens.

Algemeen

De economie van Oekraïne kan dit jaar krimpen met 45%, omdat de export is ingestort en veel bedrijven dicht zijn. Dat staat in een verwachting van de Wereldbank in Washington. Aan de verwachting kleven nog wel grote onzekerheden. Vooral hoe lang de oorlog nog duurt maakt voor de daadwerkelijke krimp veel uit. De gevolgen van schade aan bijvoorbeeld infrastructuur is niet meegenomen in het cijfer. De uittocht van miljoenen Oekraïners heeft volgens de Wereldbank ook negatieve effecten op het economische herstel. Voor Rusland verwacht de Wereldbank een krimp van 11% vanwege sancties. (bron: NOS)

Lilianne Ploumen stopt per direct als politiek leider van de PvdA en als lid van de Tweede Kamer. In een verklaring op de website van de partij zegt ze dat ze zichzelf niet de ideale leider voor de PvdA vindt. Ze vindt nu dat ze het leiderschap niet goed kan waarmaken. In de Kamer stopt ze omdat ze haar opvolger niet in de weg wil lopen. Ze blijft wel partijlid. (bron: NOS) Niet verrassend, ik had al langer de indruk dat ze zich niet kon profileren als de leider van links. De vraag is nu wie de politiek leider wordt van de PvdA of is dit het moment voor een fusie met GroenLinks? Het dilemma is hoe nu verder bij de PvdA en onder wiens leider en welke koers wordt ingezet op links?

Oekraïne conflict

Bij Buitenhof was 10 april j.l. te gast: advocaat en hoogleraar oorlogsherstel Prof Mr Liesbeth Zegveld. Zij merkt op dat ‘genocide een politiek begrip lijkt te worden.’ Dat bevordert volgens haar niet het einde van de oorlog. ‘Genocide is de crime der crimes. Als je wil dat Rusland zich aan de regels houdt, moet je ze niet beschuldigen van iets waar je geen bewijs voor hebt.’ Ook vindt ze het niet verstandig om Poetin bij het Internationaal Strafhof in Den Haag te veroordelen. Recht is voor en door de mensen. De Oekraïeners vechten voor hun land. Zij moeten naar de rechtszaak toe kunnen, als getuige gehoord kunnen worden.’

Volodimir Zelenski, 44 jaar, jurist, acteur en auteur met een vermogen buiten Oekraïne van $1,2 mrd, waarvan $596 mln in de VS, is geboren en getogen in de Oekraïense regio Dnipropetrovsk, waar veel mensen Russisch als hun eerste taal spreken. Als resultaat van zijn opleiding leerde hij ook Oekraïens en Engels, wat hij goed spreekt. In 1995 ging hij naar het Kryvyy Rih Economic Institute, een tak van de Kiev National Economic University. Hij studeerde af met een diploma rechten in 2000. Zijn beide ouders zijn van Joodse afkomst en meerdere familieleden kwamen om tijdens de Holocaust. “Zelenski is een voorbeeld van een jonge Joodse generatie uit de post-Sovjet-periode. Hij schaamt zich niet voor zijn geloof. Hij heeft het aanvaard en omarmd, maar loopt er zeker niet mee te koop. De winnaar van de presidentsverkiezingen in het voorjaar van 2019 had geen politieke ervaring. Hij had alleen een president gespeeld in de populaire satirische tv-serie ‘Dienaar van het volk’, waarin Zelensky als geschiedenisleraar tekeergaat tegen corruptie en min of meer per ongeluk de leider van het land wordt. Toen hem in 2019 gevraagd werd hoe hij, als komiek, aan zijn vermogen was gekomen, antwoordde hij ‘uit crowd funding’, wat hij daarmee bedoelde blijft een raadsel. ‘Zelensky: President in Oorlogstijd’, een documentaire van BNNVARA probeert antwoord te geven op de vraag: wie is hij en waar staat hij voor? De film vertelt zijn levensverhaal, hoe hij zonder enige politieke ervaring werd verkozen tot president en hoe hij uitgroeide tot een internationale symbool van standvastigheid. In de Pandora Papers, een lek van miljoenen geheime financiële documenten, staat Oekraïne in een rij van 90 genoemde landen op een dubieuze eerste plaats met 38 politici die hun vermogen hebben verborgen in belastingparadijzen. De pijnlijkste onthullingen betreffen president Vladimir Zelenski, de komiek die president werd met een campagne tegen zelfverrijking en corruptie, De ironie kan niemand ontgaan. Ironie in het kwadraat: eerst wordt fictie realiteit als Zelenski gekozen wordt en nu blijkt Zelenski niet veel beter te zijn dan zijn tegenstander en voorganger Petro Porosjenko, iets wat de leraar in de serie al voorspelde. Uit de documenten van de Pandora Papers komt tevoorschijn dat Zelenski en zijn drie compagnons (de gebroeders Sjefir en Andrej Jakovlev) met hun productiemaatschappij Kvartal 95 een netwerk van brievenbusfirma’s in belastingparadijzen hadden opgezet. Dit netwerk functioneerde zeker vanaf 2012, het jaar dat Kvartal 95 programma’s ging leveren voor het televisiekanaal 1+1 van oligarch Igor Kolomojski. Na deze inleiding over de persoon van Volodimir Zelenski rijst de vraag wat wij van hem te verwachten hebben en wat zijn ambities zijn. Heeft deze 44-jarige president een schoon blazoen? Hoe is deze acteur (komiek) en auteur aan zoveel geld gekomen, dat hij in het buitenland heeft gestald? Hoe zijn zijn relaties met de Oekraïense oligarchen en spelen die nog altijd een rol in dit corrupte land. Is er in de oorlog sprake van een strijd tussen het kapitalisme en het regiem in Rusland. Spelen Joodse belangen hier een rol? Kan er sprake van van een overname van de macht in Europa en wordt Zelenski de kompaan van Trump? Het is wat verder doorgedacht maar binnen tien jaar zal Europa moeten kiezen bij welk blok ze zich willen/moeten aansluiten. Europa denkt nu nog als een onafhankelijke partij te kunnen voortgaan. Daar geloof ik niet in, we zullen moeten kiezen bij welke partij ons willen aansluiten. Vreemd is dat een deel van de Fransen kiest voor Poetin en niet voor Biden, laat staan Trump. Toch staan in de VS veel ‘harde’ Republikeinen aan de kant van Poetin, maar het zijn momentopnamen. Hoe het militaire conflict in Oost-Europa zich ontwikkelt, leert de tijd, maar misschien vragen historici zich over 30 jaar af hoe wij ons massaal achter Zelenski schaarden, ondanks dat Poetin ons waarschuwde voor de ‘nazi-elite’ daar. Met de sancties richting Rusland hebben wij onszelf meer schade toegebracht en daardoor een welvarend werelddeel in veel ellende gestort. Wat nu meespeelt is dat de huidige regeringsleiders geen krachtige visie hebben en met veel teveel geld hebben gestrooid in een periode van lage rentetarieven onder het motto ‘we hebben nu gratis geld en dus kunnen we ons veel permitteren’ Nu weten we al dat komende generaties al die schulden nog wel terug moeten betalen. Ik lunchte deze week met vrienden en daar kwam aan de orde in hoeverre de daden en uitspraken van Zelenski een ‘eerlijke’ voorstelling van zaken geven. Journalisten krijgen niet de kans hun opdracht zelf vorm te geven. Ze mogen opschrijven wat Zelenski hen dicteert. Nee, ik heb er geen goed gevoel bij, maar waar de Russen mee bezig zijn veroordeel ik ook. Ik ben voor in vrede samenleven. Maar geo-nationale en financieel/economische belangen spelen voor Oost en West een preferente rol.

Nadat ik bovenstaand artikel had geschreven verscheen dit bericht: In Duitsland is ontstemd gereageerd op een vermeende weigering van Kiev om president Steinmeier te ontvangen. Hij zou naar Kiev gaan, maar kreeg volgens de Duitse krant Bild te horen dat hij daar niet welkom was. Volgens de krant zou president Zelensky dat hebben besloten vanwege de nauwe banden van Steinmeier met Rusland de afgelopen jaren. Maar een woordvoerder van Zelensky ontkent dat. Veel Duitse politici uiten hun onbegrip over de zaak. Bondskanselier Scholz zei dat hij het “wat irritant” vindt dat het staatshoofd niet welkom is. Premier Scholz was wel uitgenodigd door Kiev. (bron: NOS) Mijn twijfels over de Oekraïense president, zoals ik die hierboven heb verwoord, worden nu bevestigd. Hij meet zich de status aan van een autocraat, een gevaar voor Rusland, Europa en het Westen. Een president die meent te kunnen beslissen wie welkom zijn in zijn land als het enige is wat hij kan doen is zijn hand ophouden. Dus ook de president van het belangrijkste land van de EU en de eurolanden. Een land dat hem sponsort met geld en militair materiaal. Een man die zo reageert kan ook zomaar eigen burgers, die geen medestanders zijn van zijn beleid, laten verdwijnen. Streeft hij naar de absolute macht over Europa en gebruikt hij de oorlog tegen Rusland daarvoor? Ziet hij in Poetin een krachtiger tegenstander dan de 27 regeringsleiders van de Europese Unie? Hoe lang kan ik deze kritische uitspraken nog doen? Vallen wij dan in de handen van de Amerikanen? Veel vragen weinig antwoorden.

Kabinet Rutte IV

Voor even, zei premier Mark Rutte (VVD) onlangs, zal het kabinet een net afgezworen gewoonte in ere herstellen. Het vaste coalitieoverleg tussen de regering en coalitiefracties in de Tweede Kamer had het kabinet-Rutte IV juist afgeschaft om het politieke debat minder schimmig te maken. Maar deze week zijn de vier fractievoorzitters van VVD, D66, CDA en de ChristenUnie op het ministerie van Financiën bijeenkomen om met de top van het kabinet te spreken over de contouren van de begroting van volgend jaar. Aanwezig: de premier, de drie vicepremiers (onder wie minister Kaag van Financiën) en de staatssecretaris van Fiscale Zaken, Marnix van Rij (CDA). Normaal gezien worden in het voorjaar wat aanpassingen in de lopende begroting gedaan. Bijvoorbeeld om tegenvallers op te vangen of om beleid bij te sturen. Het kabinetsberaad over de ‘Voorjaarsnota’ haalt niet vaak de voorpagina’s. Maar nu is alles anders: de oorlog in Oekraïne, hoge inflatie en een juridische streep door de wijze waarop de Belastingdienst vermogens belast. Er moeten zulke fundamentele keuzes worden gemaakt en het gaat om zoveel miljarden, dat het meer lijkt op een verlenging van de formatie. (bron: NRC) De vraag is in hoeverre de coalitie nog bevoegd is buiten het parlement om de doelstellingen van het kabinet aan te passen aan de gewijzigde omstandigheden zonder daarbij de oppositie te betrekken. Rutte heeft de toezegging gedaan dat het coalitieoverleg in Rutte IV is afgeschaft, maar nu wordt het gewoon weer van stal gehaald zonder enig overleg en zonder daarover verantwoording af te leggen. Nu moet de Tweede Kamer tonen waar zij voor staan.

VVD, D66, CDA en ChristenUnie staan voor de eerste moeilijke politieke keuzes. Het coalitieakkoord van Rutte IV blonk nog uit in een optelsom van alle politieke wensen. Pijnlijke keuzes konden worden vermeden omdat er geld genoeg was. Zo kwamen er miljardenfondsen om te investeren in het klimaat en de aanpak van de stikstofcrisis. De koopkracht zou ook nog voor vrijwel iedereen stijgen, en het minimumloon ging omhoog, terwijl de VVD wist te voorkomen dat de rekening hiervoor ook deels bij de vermogenden werd neergelegd. Iedereen in de coalitie was tevreden over dit regeerakkoord, zelfs toen het Centraal Planbureau (CPB) uitrekende dat de partijen zichzelf iets te rijk hadden gerekend. Daardoor zou het moeilijker worden om nieuwe tegenslagen op te vangen. En die tegenslagen kwamen al snel. De koopkrachtdaling door de almaar stijgende energieprijzen, de oorlog in Oekraïne, en de Hoge Raad die in december de vermogensbelasting in box 3 als ‘onrechtmatig’ naar de prullenbak verwees. Zo stapelden de tegenvallers zich op. Er is slechts één meevaller te melden: een iets lagere staatsschuld van 52,1% van het nationaal inkomen, omdat de economie afgelopen jaar veel sneller herstelde van de coronacrisis. Maar het kabinet moet op zoek naar een bedrag van 10 tot 15 miljard euro. Minister Sigrid Kaag van financiën noemde het in februari een ‘paradoxale’ situatie. Dit kabinet wilde juist fors investeren en structurele problemen aanpakken, maar moet nu eerst aan de slag met nieuwe, urgente problemen. Voor de koopkracht is dit jaar al €2,8 mrd extra uitgetrokken. Welke keuzes het kabinet gaat maken, moet de komende weken duidelijk worden. Doet het kabinet nog meer aan de koopkracht voor lage en middeninkomens? Moeten de vermogenden nu wel gaan meebetalen? Het zijn keuzes, die ergens politiek pijn gaan doen. Daarom is ook besloten die toch weer samen met de fractievoorzitters van de coalitie te maken. Dat was een vaste gewoonte in de vorige kabinetten van Rutte, die werd afgezworen in het kader van de nieuwe bestuurscultuur. Maar ‘voor even’ wordt deze traditie nu alweer in ere hersteld, meldde premier Rutte.

1. Koopkracht: het kabinet kondigde in december al aan voor de lage en middeninkomens volgend jaar €3 mrd lastenverlichting te realiseren. Maar in april kregen de absolute minima toch €800 en werd de belasting op brandstof en energie voor iedereen wat verlaagd om de koopkrachtdaling ‘te dempen’. Als de inflatie nog lang zo hoog blijft, is het zelfs de vraag of €3 mrd extra voor de koopkracht wel voldoende is. Kabinet blijft erbij: vooralsnog geen extra koopkrachtmaatregelen.

2. Vermogensbelasting: De Hoge Raad kwam in december met de langverwachte uitspraak dat belasting heffen op een fictief rendement in box 3 niet rechtmatig is. Daarmee werd in één klap €4,5 mrd aan inkomsten voor de staat weggeveegd. Bovendien moeten de spaarders ook nog worden gecompenseerd voor de belastingheffing die ze kregen over eerdere jaren. Deze uitspraak kan de staat tot €7 mrd compensatie kosten. De vraag is hoe de overheid nu tot een rechtmatige heffing op vermogen komt. Allerlei varianten passeerden al de revue, maar er is vooral haast geboden, omdat de staatskas deze inkomsten niet kan missen. Staatssecretaris Van Rij van Financiën moet nu snel met een uitgewerkt voorstel komen.

3. Defensie: de oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt hoe nadelig de jarenlange verwaarlozing van het defensieapparaat is geweest. In het coalitieakkoord was al €3 mrd per jaar extra uitgetrokken om meer personeel aan te trekken en achterstallig onderhoud aan het materieel te kunnen doen. Maar minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken riep al snel na het uitbreken van de oorlog dat het regeerakkoord moet worden herschreven. Hij bepleitte nog eens €3,4 mrd extra voor Defensie, zodat Nederland op de Navo-norm van 2% van het bruto nationaal product (bbp) komt. Minister Kaag trapte fors op de rem, maar de discussie hierover is wel gestart. De Tweede Kamer wil echter vooralsnog hiervoor niet bezuinigen op andere uitgaven.

4. AOW en jeugdzorg: een meerderheid in de Eerste Kamer heeft zich in twee moties gekeerd tegen de kabinetsplannen voor AOW en jeugdzorg. In de Senaat heeft deze coalitie geen meerderheid. De oppositie keerde zich tegen het coalitieplan om de AOW niet gelijktijdig mee te verhogen met het minimumloon, en de jeugdzorg te korten met €500 mln. Het kabinet zal in de voorjaarsnota iets moeten bedenken om alsnog steun van enkele oppositiepartijen in de Senaat te krijgen. (bron: Trouw) Rutte deelde voor de Pasen nog mede dat de coalitiepartijen er deze week niet in zijn geslaagd de contouren van de begroting 2023 vorm te geven en dat bij de al bekende geldproblemen ook nog moet worden gevoegd de tegenvallende kosten voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Rente bevestigde dat de belastingen omhoog moeten, maar in welke mate is nog niet te zeggen. De problemen zijn groter dan alleen door de coalitiepartijen beleid kan worden besloten. Er moet een kabinet van Nationale Eenheid komen, dat niet door Rutte wordt geleid maar een premier die een breder draagvlak in de samenleving heeft en dat kan ook niet Frans Timmermans zijn, eerder Kim Putters.

In de volgende begroting zullen er onvermijdelijk lastenverzwaringen zijn, heeft minister-president Mark Rutte op Witte Donderdag gezegd op de persconferentie na de ministerraad. “De grote problemen die we nu zien, zijn onmogelijk alleen op te lossen in de uitgaven”, zei de premier. De coalitiepartijen VVD, D66, CDA en CU onderhandelen de komende weken over de begroting. De zogenoemde Voorjaarsnota moet voor 1 juli naar de Tweede Kamer gestuurd worden. Rutte gaf donderdag al een inkijkje in die onderhandelingen en liet weten dat er sowieso belastingen omhooggaan. Hij benadrukte wel dat er nog een pakket van €3 mrd aan lastenverlichtingen op tafel ligt. “Dat geld moet nog verdeeld worden. Maar ik ga niet doen alsof er geen enkele belasting zal stijgen”, zei hij. De hoge inflatie en de oorlog in Oekraïne zorgen voor veel extra uitgaven voor het kabinet om ervoor te zorgen dat de koopkracht van Nederlanders niet te fors achteruitgaat. Daarnaast is er nog een uitspraak van de Hoge Raad rond spaarders die in 2017 en 2018 te veel belastingen hebben betaald. Zij moeten daarvoor gecompenseerd worden, wat tot €7 mrd kan kosten. Verder wordt er nog gedebatteerd over een hogere ouderenuitkering en meer geld voor defensie. Door al die zaken moet het kabinet miljarden meer zoeken dan het had verwacht bij de aankondiging van de begroting op Prinsjesdag. “Dit valt niet allemaal alleen op te lossen door minder uit te geven”, zei Rutte donderdag. (bron: NU) Het jubel-regeerakkoord was op voorhand een niet uitvoerbaar document, Het wijd openzetten van de schatkist aan het eind het het bewind van Rutte III, was al een teken van onbezonnenheid. Ook als de rente 0% zou bedragen of soms ook nog lager dan betekent dat niet dat geld gratis zou zijn. De aangegane schulden, middels staatsleningen, moeten door volgende generaties ooit weer moeten worden terugbetaald. De realiteit is tot dusverre dat de huidige generatie bestuurders daarover beslist. Maar dat de welvaart van voor corona nog ooit terugkomt, moeten we vergeten.

Financieel/economische berichten

Eurolanden moeten langer de tijd krijgen om hun staatsschuld af te bouwen. Dat staat in een plan dat minister Kaag en haar Spaanse collega Calvino aan hun Europese collega’s voorleggen. Eerder, toen Wopke Hoekstra minister van Financiën was in Rutte III, stonden Nederland en Spanje in de discussie over de begrotingsregels lijnrecht tegenover elkaar. Met hun plan doorbreken Kaag en Calvino de impasse. Ze willen dat de strenge regels uit het Stabiliteits- en Groeipact plaatsmaken voor maatwerk per land. Die afspraken moeten dan wel beter worden nageleefd. Ze houden vast aan een staatsschuld van maximaal 60% van het bbp en een begrotingstekort van hooguit 3%. (bron: NOS) Wat is de oplossing voor de landen met een staatsschuld van >60%, zoals die van de 19 eurolanden van 100% en die van de de EU van de 27 lidtaten van 90%?

Economen en beleggers hebben donderdag aandachtig geluisterd naar wat Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) hen te vertellen had. De bestuursleden van de ECB hebben namelijk deze week het verdere verloop van het monetaire beleid besproken. Het inflatiecijfer in de eurozone kwam in maart uit op 7,5%, het hoogste niveau sinds de invoering van de euro. Bij ons is de geldontwaarding vorige maand zelfs opgelopen tot 9,7% (CPI) en 11,9% (HICP). Volgens sommige critici is de ECB veel te laat in beweging gekomen en doet het nog veel te weinig om de torenhoge inflatie aan te pakken. Ook binnen de centrale bank gaan er stemmen op om sneller in te grijpen. Joachim Nagel, voorzitter van de Duitse centrale bank, is daar (traditiegetrouw) één van. “De inflatiegegevens spreken voor zichzelf”, klonk het vorige week. “De ECB mag geen kansen laten liggen om tijdige tegenmaatregelen te nemen.” We mogen daarbij niet vergeten dat de toezichthouder lang heeft volgehouden dat de inflatie van tijdelijke aard zou zijn, wat ertoe heeft geleid dat er tot nu toe geen ingrijpende maatregelen zijn genomen. Daar komt nog eens bij dat een te snelle verstrakking van het beleid vergaande gevolgen kan hebben voor de op dit moment zeer fragiele economische groei binnen de eurozone. Indien de rente te snel stijgt, kan dat de eurozone in een recessie duwen, zeker nu er een oorlog aan de gang is in Oekraïne. De Amerikaanse bank Goldman Sachs ging er van uit dat de toezichthouder dit jaar de rente één keer zal verhogen. Daarmee lijkt de ECB traag maar zeker opnieuw tot het besef te komen wat haar belangrijkste taak is: het handhaven van prijsstabiliteit. (bron: BusinessAM)

De Europese Centrale Bank houdt vast aan het beleid om de rente niet te verhogen, ondanks de stijgende inflatie in de eurozone. De ECB wil eerst stoppen met het opkopen van staatsobligaties. Dat gebeurt in het derde kwartaal. Verwacht wordt dat de komende maanden de inflatie hoog blijft, voornamelijk vanwege de energieprijzen, die sterk gestegen zijn. Het verhogen van de rente is een belangrijk wapen om oplopende inflatie te bestrijden. Volgens critici reageert de ECB te traag op de inflatie en had de rente allang moeten stijgen. De laatste keer dat dat gebeurde was in 2011. (bron: NOS) Kees de Korte zegt op BNR hierover: De ECB gaat binnen afzienbare tijd de rente in de Eurozone verhogen, maar wanneer dat gaat gebeuren kon de centrale bank deze week nog niet zeggen. ‘Lagarde heeft eigenlijk niks nieuws gezegd’, zegt Koen Benders van Mercurius Vermogensbeheer. ‘Je zag dan ook de teleurstelling in de markt, die had meer helderheid verwacht over wanneer er welke stappen genomen gaan worden. Maar Lagarde heeft meer onzekerheid dan bijvoorbeeld de Amerikaanse Federal Reserve, een daar verschuilt ze zich nu achter.’

De Europese Centrale Bank houdt vast aan het beleid om de rente niet te verhogen, ondanks de stijgende inflatie in de eurozone. De ECB wil eerst stoppen met het opkopen van staatsobligaties. Dat gebeurt in het derde kwartaal. Verwacht wordt dat de komende maanden de inflatie hoog blijft, voornamelijk vanwege de energieprijzen, die sterk gestegen zijn. Het verhogen van de rente is een belangrijk wapen om oplopende inflatie te bestrijden. Volgens critici reageert de ECB te traag op de inflatie en had de rente allang moeten stijgen. De laatste keer dat dat gebeurde was in 2011. (bron: BNR)

Het orakel van de ECB heeft donderdagmiddag gesproken: de depositorente blijft staan op 0,50% negatief, de beleidsrente op 0,00% en de strafrente op 0,25%. De maandelijkse nettoaankopen uit hoofde van het APP zullen €40 mrd bedragen in april, €30 mrd in mei en €20 mrd in juni. De aankopen zullen in het derde kwartaal worden beëindigd. “De nettoaankopen voor het derde kwartaal zullen worden gekalibreerd (nagaan of deze afbouw van de inkoop van staatsobligaties de resultaten heeft opgeleverd die verwacht werden) aan de hand van data, rekening houdend met de ontwikkeling van de beoordeling van de vooruitzichten door de raad van bestuur.” De ECB is tevens van plan om de aflossingen op effecten die zijn aangekocht in het kader van het APP en die de vervaldatum hebben bereikt, volledig te blijven herinvesteren, “en wel voor geruime tijd voorbij het moment waarop de raad de basisrentetarieven van de ECB begint te verhogen en, in ieder geval, zo lang als noodzakelijk is om gunstige liquiditeitscondities en een ruime mate van monetaire accommodatie te handhaven”. Verder meldde de ECB dat de inflatie aanzienlijk is gestegen en deze blijft ook de komende maanden hoog, aldus de centrale bank, “vooral als gevolg van de scherpe stijging van de energiekosten”. Door sterk stijgende prijzen van energie en grondstoffen loopt de vraag terug en wordt de productie geremd. “Hoe de economie zich ontwikkelt, hangt met name af van het verloop van het conflict, de impact van de al getroffen sancties en van eventuele nieuwe maatregelen.” Tegelijkertijd ondervindt de economische bedrijvigheid nog steeds steun van de heropening van de economie na de crisisfase van de pandemie, aldus de ECB. Uit de toelichting van voorzitter Christine Lagarde zou beleggers vooral duidelijkheid moeten worden verschaft of de kloof tussen de haviken en de duiven is vergroot, zoals bijvoorbeeld ING verwachtte. “Terwijl de duiven waarschijnlijk focussen op de verslechterde economische outlook en de grote mate van onzekerheid en daarmee voorstander zijn van een zeer geleidelijke normalisering van het monetaire beleid, zijn de haviken erg luidruchtig in hun wens om de rente dit jaar tenminste twee keer te verhogen”, aldus ING. De kloof tussen de twee partijen wordt vermoedelijk overbrugd door de beëindiging van het obligatie-opkoopprogramma en een verhoging van de depositorente tot 0%, denken de economen. De euro/dollar noteert donderdagmiddag kort voor het rentebesluit op 1,0912. Na het besluit handelde de munt op 1,0772 en sloot op 1,0811. (bron: IEX) De inflatiedoelstelling van de ECB is totaal ongeloofwaardig. De stijging van de grondstoffenprijzen, waaronder energie, was er al voor de oorlog in Ukraine. De ECB heeft beleggingsinstellingen €8.000 mrd gegeven, wat zij gedwongen waren te beleggen in o.a. grondstoffen. Twee kanttekeningen: de afbouw van de nettoaankopen van staatsobligaties in de komende maanden wordt niet het succes wat de Raad van Bestuur nu voor ogen heeft, dat staat voor mij nu al vast. Verder moet de ECB stoppen met de herinvestering van afgeloste leningen van de in portefeuille zijnde vastrentende waarden (APP), per eind maart 2022 van €3.179 miljard (een getal van 13 cijfers). Dat bedrag is 3x zo groot (schatting) als het bedrag dat nu wordt aangekondigd af te biuwen (€100 mrd). De ECB voert met dit beleid niet haar opdracht uit n.l. het beschermen van de prijsstabiliteit, maar zet alles in om vooral maar te voorkomen dat de economie in een recessie afglijdt en de 400 miljoen burgers daarvoor moeten opdraaien. Verder is er een aspect waaraan Lagarde geen aandacht besteedt en dat is de rariteit van de euro en de dollar. Als de waarde van de euro in het internationale geldverkeer daalt tekent dat dat alles wat wij importeren in andere valuta dan de euro voor ons duurder wordt en de inflatie verder zal doen stijgen, vanuit dat aspect. Ik heb geen enkel vertrouwen meer in het monetaire beleid van de ECB, alhoewel voor mij op voorhand ook niet vaststaat dat hogere rentetarieven een doorslaand succes zou worden. Elders in dit blog staat: “In een normale recessie dalen de productie en de vraag, de inflatie daalt. In een ‘oorlogs-cessie’, als uitvloeisel van de Oekraïne-war, daalt de productie bij ons terwijl de kosten en de inflatie stijgen”, waarschuwde David Roche op het Amerikaanse zakenmedium CNCB. Lagarde praatte de euro omlaag. De rentes gaan helemaal door het dak. Dit geldt niet alleen voor de Europese rentes (Nederland +0,11%, Duitsland +),83%, Italië + 2,47%, VK + 1,88%). Ook de vergoeding op Amerikaans tienjaars staatspapier dikt liefst 9 basispunten aan tot 2,78%.

Door de hoge inflatie daalt de koopkracht van consumenten, maar dat is voor centrale bankiers lastig op te lossen, schijft Dirk Waterval op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1535/articles/1570683/16/1 Op de rem van de economie trappen terwijl consumenten ook zonder die rem al een enorme koopkrachtdaling te verstouwen hebben? Ga er maar aan staan. Het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB), schuift hard ingrijpen om de inflatie te beteugelen nog even voor zich uit. Ingrijpen betekent hier: een verhoging van de beleidsrente. In het algemeen kan een renteverhoging helpen om de stijgende consumentenprijzen een halt toe te roepen. Met een hogere rente wordt het duurder om aan geld te komen. Dat kan de economische vraag en dus de inflatie remmen. Maar een renteverhoging zit er de komende tijd waarschijnlijk niet in, zei ECB-president Christine Lagarde donderdah op de zesweekse persconferentie. Dat klinkt opmerkelijk: iedereen is het erover eens dat de prijzen nu heel hard stijgen in de eurozone. In maart bedroeg de inflatie gemiddeld 7,5% op jaarbasis, en daardoor worden consumenten hard geraakt in hun portemonnee. Lagarde zei bovendien dat de inflatie de komende tijd hoog zal blijven. De energieprijzen zijn niet meer zo hoog als direct na de Russische inval in Oekraïne, maar nog altijd wel 45% hoger dan een jaar geleden. Ook voedsel zal nog even in prijs blijven stijgen. Productie daarvan is duurder door de hogere energieprijzen, oogsten mislukken en ook kunstmest is door de oorlog schaarser geworden. Zulke hoge inflatie pleit gewoonlijk voor forse renteverhogingen, en liever gisteren dan vandaag. Maar ingrijpen is ingewikkeld, omdat de economische vooruitzichten niet heel positief zijn sinds het uitbreken van de oorlog. Nog meer dan tijdens de corona-pandemie verliezen consumenten en bedrijven hun vertrouwen in de economie, zei Lagarde. Het leven is immers een stuk duurder geworden terwijl de lonen niet meestijgen. Nu de rente verhogen zou de economische groei verder doen afnemen, en mogelijk zelfs voor een recessie zorgen. Daarin speelt mee dat een hogere beleidsrente van de ECB niet ineens voor meer graan zorgt, of voor goedkopere olie en gas. In de eurozone is de inflatie dit keer minder een probleem van te veel vraag, het schuurt juist aan de aanbodkant. De komende tijd zal de ECB nauwkeurig bijhouden hoe de economie zich staande houdt, om mogelijk toch sneller bij te sturen. Want hoewel een renteverhoging de huidige tekorten niet zal verhelpen, wil de centrale bank wel voorkomen dat de inflatie zich gaat nestelen in de eurozone. Dat kan gebeuren als de prijsstijgingen breder om zich heen slaan, iets wat Lagarde nu al een beetje ziet gebeuren. Is de geest eenmaal uit de fles, waarschuwen economen, dan is die moeilijk weer terug te drukken. En is de ECB misschien te laat geweest met ingrijpen. (bron: Trouw) Ik behoor tot diegenen die een krachtdadiger monetair beleid van de ECB eisen die de stijgende inflatie onder controle brengt. Anderzijds behoor ik niet tot de groep die het verhogen van de rente als de oplossing zien voor de stagflatie die wordt verwacht. De modellen die een hogere rente zien als de oplossing van de inflatie zijn op de actuele situatie niet van toepassing. Ik verwacht daar nul reactie op. Toch is het de opdracht voor de ECB om met oplossingen te komen en die herken ik in de besluitvorming van de ECB van deze week niet. Monetair zijn er veel te grote liquiditeiten beschikbaar die een gezond beleid ernstig verstoren. De centrale banken zijn veel te lang doorgegaan geld in de markten te pompen waardoor grote onevenwichtigheden zijn opgetreden op financiële markten onder meer door luchtbellen in effectenkoersen, in koopwoningen en op de cryptomasrkten. Wat er moet gebeuren is dat de hoofddoelstelling van de ECB niet langer moet zijn het stimuleren van de economie maar het weer gezond maken van het financieel/monetaire statuut. Er moeten grote hoeveelheden geld vernietigd worden opdat er weer evenwicht ontstaat tussen vraag en aanbod. Dat is een gigantische klus, die in het tempo waarin de ECB komt tot voornemens van besluitvorming wel 20 jaar kan gaan duren. Een andere aanpak is dat luchtbellen in de effectennoteringen leeglopen en de ontstane overwaarden in vastgoed verdwijnen. Er schulden kwijtgescholden gaan worden, kortom een beweging ontstaat zoals die 2500 jaar geleden werd beschreven in de bijbelboeken Leviticus 25 en Deuteronomium 15, waar staat beschreven dat na het zevende sabbatsjaar (49 jaar) een zogenaamd ‘jubeljaar’ moest worden gevierd. In dat jaar werden alle schulden aan volksgenoten kwijtgescholden en kregen de Israëlische slaven hun vrijheid terug. Daarmee kon in die tijden iedere 50 jaar een nieuwe generatie een herstart maken met een schone lei. Hierin liggen in feite dezelfde ontwikkelingen ten grondslag als waarmee wij nu worden geconfronteerd. Had de Russische econoom Nikolaj Kondratieff (1892-1938) deze ontwikkelingen al in beeld toen hij zijn economisch-geografisch theorie ontwikkelde, toen hij in 1938 door Stalin werd gefusilleerd (zijn economische theorie paste niet in de communistische leer). De ontwikkelingen die de Russische econoom vaststelde, gedurende een periode vanaf 1750, de tijd dat de Schotse hoogleraar en filosoof Adam Smith, zijn gedachten over de verlichting en een vrije markt economie en het kapitalisme presenteerde, die bestonden uit een opgaande lijn van techniek en later ook van groei in de economie en sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen, die een periode van twee generaties (50/60 jaar) besloegen, daarna gevolgd door een periode waarin alle ballast moet worden opgeruimd, die was ontstaan. Ballast in de zin van de goederen, opgebouwde rechten en geld, die overtollig zijn geworden en die voor volgende generaties een belasting vormen voor een schone herstart. In zo’n opruimperiode, transitie genaamd, bevinden wij ons momenteel. Na het einde van de lange golf van 1870-1929, die met Black Thursday, 24 oktober 1929 eindigde, bereikte de DJIA op 7 juli 1932 haar dieptepunt op 41.22. Op 3 september 1929 was de top van de hausse bereikt op 318.17. De daling bedroeg 87%. Toen waren de ‘roaring twenties’, de vrijheid, de feesten en de culturele vernieuwingen voorbij. Daarna volgde de sociaal/economische instorting van de Dertiger Jaaren, op 1 september 1939 gevolgd door de inval van het Duitse leger in Polen, en de oorlogsverklaring van Frankrijk en Groot-Brittannië aan Nazi-Duitsland 2 dagen later, waarmee de Tweede Wereldoorlog een feit was. Het duurde toen nog tien jaar (5½ jaar oorlog, 4½ jaar de puinhopen ruimen) voordat de volgende lange economische golf, met steun van de Amerikanen (Marshall-hulp), van start kon gaan. Dit stukje geschiedenis is nodig om te kunnen begrijpen welke ontwikkelingen nu nodig zijn om een nieuwe generatie keuzes te laten maken hoe zij hun ‘thuis’ in willen richten voor zichzelf en hun nakomelingen. De vraag is of de ECB aan zo een ontwikkeling invulling gaat geven. Tot dusverre herken ik deze signalen niet. Het enige wat ik herkende was dat mevrouw Lagarde, na haar persconferentie donderdagmiddag, waarbij ze aankondigde dat de ECB mogelijk in het 3e kwartaal een renteverhoging in het vooruitzicht stelde, dat vrij snel daarna corrigeerde dat dat ook al in juli zou kunnen gaan gebeuren, nadat de euro fors daalde t/o de dollar en de kapitaalmarktrentes stegen. Kennelijk had ze dat niet verwacht. Maar het monetaire beleid in Frankfurt blijft erop gericht de economie te ondersteunen en de negatieve gevolgen de het beleid op de koop toe te nemen c.q. op de bordjes van de 400 inwoners van de eurozone te deponeren. Het Nederlandse kabinet is niet in staat de stijgende prijzen aan de pomp, voor energie en in de supermarkt te compenseren ook niet voor de mensen met lage inkomens zoals ouderen met AOW en een klein pensioentje. De ECB zou hierin het voortouw moeten nemen en de sociaal/maatschappelijke gevolgen van het gevoerde monetaire beleid als onderdeel van haar beleid moeten opnemen.

De Reserve Bank of New Zealand heeft de rente met 50 basispunten verhoogd naar 1,50% en blijft in hoog tempo het monetaire beleid verkrappen met het oog op de inflatie. Dit maakte de Reserve Bank of New Zealand deze week bekend.

De centrale bank merkte op dat de, overigens vertragende, economische activiteit mondiaal in combinatie met aanhoudende verstoringen in de aanvoerketen zorgt voor duurdere grondstoffen en hogere prijzen voor de energie die het land importeert. De kerninflatie ligt in Nieuwe Zeeland volgende bank nu op of boven de 3%. De dollar van Nieuw Zeeland daalde woensdag 0,4% naar 0,6819 Amerikaanse dollar. (bron: IEX)

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Het heetste hangijzer blijft nog onaangeroerd, maar eigenaren van huurwoningen zijn alvast boos over een tijdelijke maatregel van minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting). Die geldt voor twee jaar en is bedoeld om te voorkomen dat de huren gaan meestijgen met de explosieve inflatie. Die maatregel kost verhuurders geld. De Jonge’s wetsvoorstel ligt nu ter inzage. Het bouwt voort op regels die sinds vorig jaar van kracht zijn en bepalen dat de huren in de vrije sector (alle woningen met meer dan €760 huur) per jaar hoogstens met het percentage van de inflatie plus 1% mogen stijgen. Die regels, ingevoerd op initiatief van PvdA-Kamerlid Henk Nijboer, moesten een rem zetten op de huurverhogingen in de vrije sector. Maar nu de inflatie steeds hoger piekt, werkt die rem nauwelijks. In 2021 (2,3%) en ook dit jaar (3,3%) is de huurverhoging dankzij de wet-Nijboer beperkt, maar alleen al op grond van de inflatie in de eerste maanden van 2022 zal die verhoging minstens verdubbelen. “Als er niet wordt ingegrepen, dreigt een ramp”, waarschuwde de Woonbond vorige maand. De Jonge is het daarmee eens. Hij wil de huur voortaan ‘bij ministeriële regeling’ vaststellen. Hoe precies, dat laat hij in het midden. Duidelijk is wel dat zijn nieuwe regels alleen in 2023 en 2024 gaan gelden – ook de Nijboer-wet loopt dan af. Op zich begrijpelijk, zegt voorzitter Jack de Vries van Vastgoed Belang, de vereniging van particuliere verhuurders, over De Jonge’s streven om mensen boven op hun afnemende koopkracht niet ook nog op te zadelen met hogere huren. “Maar zorg dan dat je de inkomensgroepen die dat nodig hebben tegemoetkomt. Je legt supermarkten toch ook geen maximumprijzen. Vastgoed Belang waarschuwt voor de gevolgen: als het rendement van huurwoningen afneemt, haken verhuurders af. “Ook voor hen nemen de kosten toe”, zegt De Vries. “Dan wordt het lucratiever om hun huizen te verkopen. En dan verdwijnen er dus huurwoningen naar de koopmarkt, terwijl die huursector onmisbaar is. Flauwekul, vindt de Woonbond. “Een derde van de huurmarkt is nu in handen van commerciële verhuurders, vooral omdat het erg lucratief is om woningen op te kopen voor de verhuur”, zegt woordvoerder Marcel Trip. “Extra woningen heeft dat niet opgeleverd. En niemand is goedkoper gaan wonen.” En dan moet het grootste twistpunt nog ter tafel komen: nieuwe regels voor de aanvangshuren, de huren die aan nieuwe bewoners gevraagd mogen worden. “De jaarlijkse huurverhogingen reguleren is een eerste stap”, zegt Trip. “Maar als eigenaren bij elke nieuwe huurder exorbitante huren blijven vragen, schiet het niet echt op.” Dat kan nu wel, althans in de vrije sector. In de gereguleerde huursector wordt de maximale huurprijs bepaald aan de hand van het zogeheten woningwaarderingsstelsel. Daarin krijgt een woning punten voor onder meer de oppervlakte en de WOZ-waarde: hoe meer punten, hoe hoger de huur. Maar boven de €760 (of: 142 punten) geldt dat systeem niet en mogen verhuurders vragen wat ze willen en dat leidt tot soms torenhoge huren. Het kabinet wil daar paal en perk aan stellen, althans voor woningen met middeldure huren (tot €1000). Dat moet zorgen “dat wonen voor middeninkomens betaalbaar wordt”, belooft het coalitieakkoord, “én dat het rendabel blijft voor beleggers om in deze woningen te investeren.” Nog dit voorjaar komt De Jonge met een plan. Beleggers zien de bui al hangen. Als investeren in wonen minder oplevert, waarschuwden zij al, dan wijken grote beleggers uit naar het buitenland. Dat zou ten koste gaan van de nieuwbouw in Nederland. (bron: Trouw) In een vrije markt economie trekken beleggers naar de plekken die hen het hoogste rendement bieden. Zo werkt de markt nu eenmaal. De oplossing is als de overheid de regie overneemt en de markt daaraan ondergeschikt maakt.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legt het ministerie van Financiën een recordboete op van €3,7 mln vanwege de FSV, de Fraude Signalering Voorziening van de Belastingdienst. Op deze zwarte lijst hield de fiscus jarenlang de persoonsgegevens van mogelijke fraudeurs bij. De AP vindt dat de Belastingdienst daarmee op veel punten de privacywet heeft overtreden. Eerder kreeg de Belastingdienst al een boete van €2,75 mln vanwege de kinderopvangtoeslagaffaire. Gedupeerden van dat schandaal kwamen soms ook op die zwarte lijst terecht. De boetes komen terecht in de schatkist. (bron: NOS)

Het kabinet roept werkgevers op, als het mogelijk is, de lonen te verhogen. Op zijn persconferentie na de ministerraad benadrukte premier Rutte dat bedrijven vaak hoge winsten maken en dat de economie goed draait. “Dan vind ik het de taak van een fatsoenlijk werkgever om dat door te geven in loonstijgingen.” De ministers Schouten en Van Gennip gebruikten eerder soortgelijke woorden. Rutte wees erop dat stijgende lonen, naast de “dempende maatregelen” van het kabinet, kunnen helpen de inflatie het hoofd te bieden. Hij erkende dat het een zaak is van werkgevers en werknemers. (bron: NOS) Deze laatste uitspraak deel ik niet. Werkgevers veroorzaken de inflatie niet. Het zijn externe oorzaken, de wereldwijde corona-pandemie, het financiële corona-beleid van Rutte III en de oorlog in Oekraïne. Nu Rutte IV de huishoudens die zwaar worden getroffen door de prijsstijgingen, niet dan wel onvoldoende kunnen compenseren mogen winstgevende bedrijven, geheel vrijwillig, de helpende hand toesteken. Maar de vraag is door wie de werknemers, die niet worden gecompenseerd door hun werkgever, de stijgende prijzen dan van betalen?

De 4 kolencentrales in Nederland hebben vorig jaar 69% meer CO2 uitgestoten dan het jaar daarvoor. Mede daardoor is er een einde gekomen aan de daling van de uitstoot in Nederland die in 2015 was ingezet, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Emissieautoriteit. De uitstootdaling is omgezet in een minieme stijging van 0,03%. De grootste kolencentrale van Nederland, die van RWE in de Eemshaven, stootte zelfs twee keer zoveel uit. De belangrijkste oorzaak van de toename is de hoge aardgasprijs, waardoor het stoken van steenkool weer aantrekkelijk is. Steenkool stoot meer uit dan gas. (bron: NOS)

Er komt weinig terecht van fraude in de zorg. Toezichthouders en organisaties die de opsporing doen, overleggen veel met verzekeraars en gemeenten, maar de pakkans blijft laag. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer. De inspecties en de gemeenten wijzen volgens de Rekenkamer vaak naar elkaar, waardoor ze veel signalen van fraude laten lopen. (bron: NOS)

Waterstof, door sommigen beschouwd als een van de pijlers van de energietransitie, zou de planeet veel meer opwarmen dan eerder werd gedacht. Dit is de conclusie van een nieuwe studie die door de Britse regering is gepubliceerd. Waterstof is een indirect broeikasgas. Het reageert met andere broeikasgassen in de atmosfeer om hun aardopwarmingsvermogen (GWP, of global warming potential) te verhogen. Wetenschappers beschikten over deze kennis. Wat zij kennelijk niet wisten, was dat het GWP van waterstof veel hoger was dan eerder was berekend. “Terwijl door waterstof veroorzaakte veranderingen in methaan en ozon in de troposfeer [de laagste laag van de atmosfeer] eerder in aanmerking zijn genomen, hebben wij voor het eerst ook rekening gehouden met eerder genegeerde veranderingen in stratosferische [de op één na onderste laag van de atmosfeer] waterdamp en stratosferisch ozon in onze berekeningen van het GWP van waterstof”, leggen de auteurs van de studie uit. De bevindingen werden gepubliceerd door de Britse regering, wetenschappers van het National Centre for Atmospheric Sciences en de universiteiten van Cambridge en Reading, en worden geciteerd door de website Recharge. Met deze nieuwe gegevens schatten de onderzoekers dat het GWP(100) van waterstof – het opwarmend vermogen over 100 jaar – 11 ± 5 bedraagt. Dit betekent dat 11 een gemiddelde is, waarbij de score ergens tussen 6 en 16 ligt. Ter vergelijking: het GWP(100) van kooldioxide (CO2) is 1, dat van methaan (CH4) 28. 11 is ongeveer 100% hoger dan eerder gepubliceerde berekeningen, merken de auteurs van de studie op. In hun 75 bladzijden tellende rapport waarschuwen de Britse onderzoekers voor het belang van het voorkomen van lekkage van waterstof uit de installaties die overal ter wereld in omvang toenemen. “Elke lekkage van H2 zal leiden tot indirecte opwarming van de aarde, waardoor de vermindering van broeikasgasemissies die wordt bereikt door over te schakelen van fossiele brandstoffen op waterstof, teniet wordt gedaan”, klinkt het. “Lekkage van waterstof in de atmosfeer tijdens productie, opslag, distributie en gebruik zal een deel van de voordelen van een waterstofeconomie tenietdoen.” De wetenschappers roepen daarom op om van het minimaliseren van lekkage een “prioriteit” te maken. Uit een andere studie, eveneens in opdracht van de Britse regering, bleek dat het vervoer van vloeibare waterstof per tanker de grootste bijdrage levert tot waterstoflekkage, waarbij 13,2% van de lading in de atmosfeer lekt. Daarna komen de bovengrondse opslag van samengeperst gas (6,52%), brandstofcellen (2,64%) en tankstations (0,89%). Op productieniveau zou door elektrolyse geproduceerde waterstof leiden tot het vrijkomen van 9,2% van de geproduceerde waterstof in de atmosfeer door “ontluchting en doorspoeling”. Dit cijfer zou kunnen dalen tot 0,52% via bijkomende maatregelen. (bron: BusinessAM)

Corona berichten

Aantal geregistreerde besmettingen op zondag 10-04-22: 6.6246; maandag 6.291; dinsdag 4.947; woensdag 4.699en donderdag 4.133.

In Zuid-Afrika zijn twee nieuwe omikronvarianten opgedoken: BA.4 en BA.5. Deze zijn mogelijk beter bestand tegen de bestaande vaccins dan de eerdere varianten van het coronavirus. Dat zegt viroloog Koopmans. BA.4 en BA.5 zijn in delen van Zuid-Afrika dominant geworden. Dat betekent dat ze ‘fitter’ zijn en een soort wedstrijd spelen met elkaar. Dan wint er eentje in een bepaald gebied, legde Koopmans uit. Je kunt er “donder op zeggen” dat ze zich ook al elders in de wereld bevinden. Volgens het RIVM zijn de varianten momenteel nog niet in Nederland. Als de situatie in Zuid-Afrika weer een voorbode is van wat Nederland te wachten staat, dan gaan de nieuwe varianten hier ook rond en uiteindelijk domineren. Dan wordt de vraag “prangend” in hoeverre de bevolking ertegen bestand is door prikken en eerdere besmettingen. Het is ook niet uitgesloten dat de nieuwe varianten besmettelijker zijn doordat ze per infectie meer virusdeeltjes uitscheiden. Dat is nog niet wetenschappelijk vastgesteld. De bestaande antistoffen kunnen ook minder goed werken bij een besmetting met een van de nieuwe varianten. “Daar zit nu onze zorg”, aldus Koopmans. (bron: Op1 Radio)

Eyeliners

De inflatie in de VS in maart is gestegen naar 8,4%. Direct na het bekendworden schrok Wall Street even, daarna herstelde de markt zich

Beetje bij beetje lijkt de ECB zich te herinneren wat haar belangrijkste taak is: de koopkracht

Ons betalingssysteem raakt wel erg afhankelijk van Apple Pay

Door de hoge inflatie en tegenvallende inkomsten is het overleg over de begroting van volgend jaar nu wél spannend

De inflatie dreigt enorm hoge huren op te leveren. Het kabinet wil er iets aan doen, maar vastgoedeigenaren verzetten zich daartegen

Inflatie, minder inkomsten en dreigende rentestijging: zet het regeerakkoord op de schop

Bedrijven hebben tussen maart 2020 en nu 22,8 miljard euro aan NOW (loonkosten-uitkering) ontvangen, in totaal werden 468.000 aanvragen voor loonsteun goedgekeurd.

De Europese Centrale Bank heeft de belangrijkste rentestanden gehandhaafd,

Frontberichten

De Nederlandsche Bank waarschuwt voor het verdwijnen van cash. De bank maakt zich zorgen. Eerst heeft ze het moederlijk over mensen die niet meekomen met de moderne tijd en die het lastig vinden om digitaal te betalen. „Denk aan sommige ouderen of laaggeletterden.”, schrijft Maxim Februari, jurist en schrijver. Jajaja, ouderen en laaggeletterden, mompel je dan, heel belangrijk, die moeten worden beschermd, gaan we doen. Maar gelukkig zijn we zelf niet oud en niet laaggeletterd, dus laat ons maar gewoon via een computerprogramma op de smartphone betalen. Het is met laaggeletterdheid net als met de rest van de narigheid waarover we in de krant lezen: Gott sei Dank nicht bei uns! Maar dan begint de bank over het internet of things en voorspelt dat we daar „op iets langere termijn” mee te maken gaan krijgen. Je weet het eigenlijk ook wel. We lopen rond in een hyper-verbonden wereld waarin informatiebronnen met elkaar praten en dan zelfstandig beslissingen nemen. Sinds kort kunnen die bronnen op eigen houtje betalingen in gang zetten op basis van realtime gegevensanalyse. De Nederlandsche Bank zegt het iets simpeler. „Je koelkast kan bijvoorbeeld zelf producten bestellen en betalen die bijna op zijn.” Handig. Het internet der dingen betaalt niet alleen, het bestelt ook. Het beslist. Je koffiezetapparaat plaatst een nieuwe bestelling voor Nespressocups en weet blijkbaar of je huishouden zich dat financieel en moreel kan permitteren. De thermostaat houdt de krant bij en volgt de ontwikkeling in Oekraïne om zelfstandig de verwarming omlaag te kunnen draaien. De koelkast laat zich bijpraten over het klimaat. De wereld verandert ingrijpend. Ik lees ergens de dichtregels van Rodaan Al Galidi. „De wereld is/ kwetsbaar/ als een verjaardagstaart voor een kind van drie.” Er zit onvoorspelbaarheid in de lucht, instabiliteit en raadselachtigheid. Daarom is het begrijpelijk dat de mensheid een hang heeft naar software die helpt informatie te verwerken en handelingen te vereenvoudigen. Wie wil in deze snelle wereld nog rondlopen met munten van 10 en 20 cent? Als je ook contactloos kunt betalen? De Nederlandsche Bank waarschuwt schoorvoetend. Het is niet dat ze de nieuwe mogelijkheden afkeurt, integendeel, ze is er voorzichtig verrukt over. Maar als hoeder van het publieke geld wijst ze ook op de nadelen van al dat private geld dat nu door de wereld stroomt. De digitale euro’s in je bank-app worden uitgegeven door je eigen bank en die bank is een commerciële partij, schrijft ze. Hoewel je de private euro’s weer voor publieke euro’s kunt inruilen, is de digitale infrastructuur van de economie in private handen. Of dat altijd verstandig is? Misschien niet, nu de wereld verandert. Het Europese betalingsverkeer raakt zo immers wel erg afhankelijk van grote bedrijven buiten Europa. Kaartmaatschappijen. Techreuzen. Apple Pay. Google Pay. Grote cloud providers die ict-diensten leveren aan de financiële sectot. Als je elkaar een tientje overmaakt, zit daar een gigantische commerciële niet-Europese elektronische infrastructuur achter, accounts, opslag, energieslurpende datacentra in de arme polder. Nu tegenwoordig zelfs bedelaars rondlopen met kaartlezers en nergens meer geldautomaten te vinden zijn, is het voor De Nederlandsche Bank blijkbaar hoog tijd om te pleiten voor cash. De digibeten moeten worden beschermd, begint ze zorgzaam. Jajaja, denk je verveeld, de digibeten zijn kwetsbaar, ik doe wel een mondkapje voor als ik er een tegenkom. Maar dan heb je toch echt je eigen geletterdheid schromelijk overschat, want met het verdwijnen van cash verandert er meer dan je je realiseert. Niet alleen het publieke geld verdwijnt, het geld verdwijnt überhaupt. In plaats van geld is er nu financiële informatie. Die kan verbindingen aangaan met andere informatie, wat waarde oplevert voor anderen, en zo ben je al snel duurder uit. Betaal je via een card, dan geef je persoonsgegevens en transactiegegevens weg. Betaal je via gezichtsherkenning op je telefoon, dan geef je er nog eens biometrische gegevens bij cadeau. Je betaalt met een claim van tien publieke euro’s op De Nederlandsche Bank N.V. en veel waardevolle informatie extra. De Nederlandsche Bank is een beleefd instituut. Ze wijt het verdwijnen van cash aan de commerciële partijen en aan overheidsbeleid. Wat ze niet durft te zeggen, is dat het ligt aan het maatschappelijke vogelzwermgedrag van consumenten die een cashloze samenleving handig vinden en zich zo dienstbaar maken aan de grote bedrijven als nuttige idioten. Ouderen kwetsbaar? Wij zijn allen kwetsbaar. De wereld is kwetsbaar. Het kan geen kwaad een beetje op jezelf te passen, want je bent laaggeletterder en digibeter dan je denkt. (bron: NRC) Interessant informatie over het digitale betalingssysteem, zoals dat vandaag de dag functioneert. Waar Februari niet voor waarschuwt is de risico’s voor betalingssystemen vanuit cyber-crime. Wat gebeurt er als systemen plat gaan, als de pinautomaten en digitale betalingssystemen niet meer online zijn. Wat gebeurt er als de stroom langere tijd uitvalt, sluiten dan alle publieke functies? En wat als Swift voor langere tijd out is. We leven in een tijd van oorlog en de Westerse wereld is daarin een partij, die tegoeden blokkeert. Waarmee slaat de tegenstander terug?

Sinds enkele weken wordt er steeds vaker gewaarschuwd voor het risico van een recessie. Maar David Roche, ervaren beleggingsstrateeg en voorzitter van Independent Strategy, ziet nog een ander risico: dat wat hij een “oorlogs-cessie” noemt. Wat is het verschil met een recessie? “In een normale recessie dalen de productie en de vraag, de inflatie daalt. In dit soort recessie, een ‘oorlogs-cessie’, daalt de productie terwijl de kosten en de inflatie stijgen”. “Je ziet het aan de mismatch op de arbeidsmarkt, je ziet het aan de grondstoffenprijzen, en ik denk dat die zich in een opwaartse trend zullen voortzetten, dus je zit met een heel vreemde situatie waarin centrale banken moeten kiezen tussen hun inflatiedoelstelling en groei”, legde de deskundige uit. Volgens Roche bestaat het gevaar erin dat de beurzen het risico van een “oorlogs-cessie” onderschatten. Voorlopig zijn de aandelenmarkten nog te gefocust op de centrale banken en hun (mogelijke) renteverhogingen. Hij is ook bezorgd over de risico’s voor de groei, maar hij verwacht niet dat de rente te snel zal stijgen. “De historisch hoge inflatie zal op het huidige pad blijven”, aldus Roche, “en de groei zal dalen: we bevinden ons dan in de ‘oorlogs-cessie’-situatie die hij beschrijft. En de inflatie zal waarschijnlijk inderdaad blijven stijgen, en wel om één specifieke reden: de oorlog in Oekraïne loopt nog niet op zijn einde. (bron: BusinessAM)

Overwegingen

Er komt een soort crisis, net als in 1973’ schrijft Prof Dr Jan Luiten van Zanten,  hoogleraar economische geschiedenis aan de UU, in NRC. Na de oliecrisis in de jaren zeventig liep de inflatie net zo hoog op als nu. Ook toen ging het over compensatie en lage inkomens. Het is bijna een halve eeuw geleden dat het inflatieniveau in Nederland zo hoog was. De consumentenprijsindex lag in maart 11,9% hoger dan een jaar eerder. De laatste keer dat het leven zo snel duur werd, was toen Arabische olieproducerende landen in 1973, tijdens de Jom Kipoeroorlog, de olieproductie verlaagden en zo de prijzen lieten oplopen – een straf voor de steun van het Westen aan Israël na de aanval van Egypte en Syrië. De boycot zorgde voor een schok in het Westen, dat maandenlang een olietekort vreesde. Die oliecrisis doet denken aan de huidige energieproblemen. De hoge energieprijzen stuwen de andere prijzen op, en net als toen vraagt de samenleving terecht om compensatie voor het verlies in koopkracht. Ook wordt Nederland opnieuw geconfronteerd met de afhankelijkheid van anderen voor de energievoorziening. Wat zijn de grootste overeenkomsten en verschillen tussen toen en nu? Beide crises komen op een moment dat het best goed gaat met de economie. Er is nu herstel na de coronacrisis, en ook vijftig jaar geleden zat Nederland aan het einde van een hoge conjunctuurgolf die leidde tot lage werkloosheid. De krapte op de arbeidsmarkt was enorm, dus er was veel druk om de lonen te verhogen. Die krapte is er nu ook, maar de machtspositie van vakbonden is nu minder sterk. Werknemers vroegen toen om verhogingen van 10%% of meer, ‘centen in plaats van procenten’. Inkomensherverdeling stond heel hoog op de agenda. Een ander verschil is dat we toen dáchten dat er een nijpend energietekort was. Aan het einde van de Jom Kipoeroorlog sloeg de paniek toe, iedereen moest een trui dragen en de verwarming lager zetten, er kwam een autoloze zondag. In later onderzoek zagen we dat Shell toen al wist dat er geen grote tekorten waren – maar dat werd niet van de daken geroepen. Er waren wel prijsstijgingen, maar er was geen structurele breuk in de olievoorziening. Nu lijken we wél een structureel probleem te hebben als Rusland geen gas meer levert.” Hoe reageerden de samenleving en de overheid destijds? In veel gevallen ging men ervan uit dat via de automatische prijscompensatie in de cao de inflatie gecompenseerd werd. Beurskoersen daalden sterk omdat beleggers het vertrouwen in de toekomst verloren. Nu zien we dat in die mate eigenlijk niet. Qua beleid lagen er geen plannen klaar om energiebezuinigingen door te voeren. Wel begon men toen met het isoleren van huizen. Maar in de eerste instantie reageerde het kabinet Den Uyl (PvdA) met het geven van impulsen aan de economie. Maar nadat de overheidstekorten de eerste jaren opliepen, kwam daar in 1975 een soort keerpunt in met de éénprocentoperatie: het streven om de overheidsuitgaven jaarlijks met hooguit 1% te laten toenemen. Ik denk dat dit lijkt op wat er onder het kabinet Rutte gaat gebeuren. Ook dat had grote plannen voor hervormingen en uitgaven, maar het zal op grenzen gaan stuiten, waarna er moet worden heronderhandeld over wat er op korte termijn wel en niet doorgevoerd kan worden.” Stond het compenseren van lage inkomens in de jaren zeventig hoog op de agenda? Er waren felle discussies over het verhogen van het minimumloon en het terugbrengen van loonverschillen. Ook ging het over de koppeling tussen lonen en uitkeringen. Het bewustzijn dat lage inkomens sterk beïnvloed werden door de prijsontwikkelingen was er zeker: er werd ook gewerkt aan speciale compensaties.” Moeten we de maatregelen van toen ook nu weer toepassen?

In sommige gevallen wel, maar ik zie ons geen autoloze zondag invoeren. De energietekorten liggen nu vooral in het aardgas, dat compenseer je niet door minder auto te rijden.” Maakt het voor het tegengaan van hoge inflatie verschil dat we nu minder grip hebben op ons rentebeleid dan destijds? Op papier hadden we die autonomie, maar in de praktijk al niet meer. De Nederlandse gulden volgde de Duitse mark en het beleid van de Duitse centrale bank. Alleen, nu schippert de ECB tussen de belangen van landen in Zuid- en Noord-Europa. Dat beperkt de mogelijkheden om bij te sturen enorm. Er is de afgelopen jaren beleid gevoerd dat gunstig was voor het oplossen van problemen van zuidelijke landen, namelijk door de rentestand laag te houden (lage rente houdt de hoge schulden van Zuid-Europese landen beheersbaar, terwijl hoge inflatie juist wordt tegengegaan door de rente te verhogen, red.). De ECB zal waarschijnlijk met een compromis komen, maar dat betekent dat het niet zal toekomen aan het laag houden van de inflatie, dus rond de 2% – de bestaansreden van de ECB.” Wat zijn de lessen van 1973 voor onze tijd? Het heeft destijds lang geduurd voor we uit de problemen waren. De hele jaren zeventig bleef de stagflatie (een periode van hoge inflatie en nauwelijks economische groei, red.) doorzieken. Lonen en prijzen bleven stijgen, de werkloosheid nam geleidelijk toe en de winstgevendheid van bedrijven stond onder druk. Begin jaren tachtig liep het uit de hand met een hele grote economische neergang. Dergelijke stagflatie zie ik nu en de komende tijd niet om zich heen grijpen. De winsten zijn hoog en de concurrentiepositie is nu niet zó verslechterd. Maar de inflatie is hoog, dus we zullen hoe dan ook door een soort van crisis gaan. Wat toentertijd niet hielp was de automatische prijscompensatie. Maar de vraag is hoe je mensen dan wel moet compenseren, zonder automatische inflatie in de economie in te bouwen. Het huidige kabinet maakt niet de indruk ‘on top of things’ te zijn, ze hollen achter de feiten aan met ad hoc-maatregelen, zoals het compenseren van energieprijzen waar miljarden aan worden uitgegeven.” Zouden de afgelopen jaren van extreem lage inflatie een uitzondering kunnen zijn geweest, zodat dit misschien een overgang wordt naar een periode van weer ‘normale’ inflatie en rente? Ik denk eigenlijk van niet. Er zijn aanwijzingen dat de rentestand op de langere termijn ook dalend is. Dat heeft met beleid te maken, maar ook met de tendens in het kapitalisme. Er wordt veel gespaard, de arbeidsproductiviteit neemt bijna niet meer toe. Als dat waar is, wordt de rentestand niet meer 4%, maar hooguit 2 of 1,5%.” (bron: NRC) Interessant essay. Maar gaat er wel stagflatie optreden of niet. Hoe gaat Rutte de stijgende voedsel, olie en energieprijzen compenseren voor het gewone volk. Dat proces kan een economische recessie veroorzaken. De lage rentestanden zijn het gevolg van de schepping van veel meer geld dan noodzakelijk is. Daardoor hebben zich in de aandelen en obligatiekoersen grote luchtbellen gevormd, is er een grote cryptomarkt ontstaan, zijn de huizenprijzen sterk gestegen en krijgen spaarders geen rente meer op hun spaargeld. Het monetaire beleid van de ECB is er een van traag afbouwen en de kat uit de boom kijken. Als de FED de overliquiditeit en de inflatie kordaat gaat aanpakken door de rente te gaan verhogen en de ingekochte staatsobligaties ad $9.000 mrd terug te gaan verkopen aan de markt, stijgt de rente snel en veel hoger dan de 1,5% tot 2%, die Jan Luiten van Zanden noemt. Verder houdt hij geen rekening met hard aankomende tegenzetten van Poetin op de hem opgelegde sancties. Ik ben voor de kortere termijn niet zo optimistisc als de aannames die hij pleegt.

©2022 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 apr 2022, week 15: AEX 719,70; Bel 20 4.216,29; CAC40 6.589,35; DAX 14.163,85; FTSE 100 7.616,38; SMI 12.475,08; RTS (Rusland) 955,46; SXXP (Stoxx Europe) 459,82; DJIA 34.451,23; NY-Nasdaq 100 13.893,22; Nikkei 27.893,19; Hang Seng 21.845,56; All Ords 7.822,20; SSEC 3.211,24; €/$1.0808; BTC/USD (Bitcoin) $40.220,00; troy ounce goud $1.974,20, dat is €58.686,21 per kilo; 3 maands Euribor -0,452%; 1 weeks -0,560%; 1 mnds -0,547%; 10 jaar Japan 0,2388%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) 0,821%; 10 jaar Duitse Staat 0,836%; 10 jarig Nederlandse Staat 1,1141%; 10 jaar Franse Staat 1,337%; 10 jaar Belgische Staat 1,349249%; 10 jaar Spanje 1,762%; 10 jaar VK 1,887%; Italië 2.492%; 10 jaar VS 2,8279%. Een liter E10 hier aan de pomp €2,029.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht lager. De kapitaalmarktrentes stegen wederom fors, De tarieven van 10-jarig papier Nederland noteerde 0,11% hoger, De euro daalde weer tot 1,0808 t/o de dollar op Goede Vrijdag als de markten hier gesloten zijn. Goud steeg weer. De bitcoin daalde verder. Het aantal corona-besmettingen blijft dalen tot onder de 5.000 geregistreerde besmettingen per dag. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In alle hier genoemde landen stegen de tarieven: Zwitserland 0,901%; Japan 0,93%; Duitsland 1.009%; Nederland 1,153%; Frankrijk 1,778%; VK 2.047%; Spanje 2,241%; Canada 2,70,72%; VS 2,9181% en Italië 2,994%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.