UPDATE 09032019/469 De macht van Mario Draghi is ten einde

Wakker Nederland

In het vorige blok heb ik over WNL geschreven als Wakker Nederland, maar dat moet zijn Wij Nederland, het is een omroeporganisatie die door de Telegraaf Media Groep is opgericht voor Wakker Nederland. Ze zijn opgericht met het doel een tegenwicht te bieden tegen de linkse geluiden in de media. Ze spreken de rechtse taal van Mark Rutte, die lid is van WNL.

Jan Terlouw in de schijnwerpers bij MAX

In ‘Door andere ogen’ werd een portret getoond van de 87-jarige Dr Jan Cornelis Terlouw, wetenschapper, politicus van D66, vice-premier in het kabinet van Agt II en schrijver van een aantal (kinder)boeken. Zijn bekendste kinderboeken zijn Oorlogswinter, Briefgeheim, Pjotr en Windkracht 10. In 1978 schreef hij De Derde Kamer, een roman voor volwassenen over een fictieve partij. Daarnaast heeft Terlouw ook nog non-fictie geschreven, waarvan het bekendste het politieke dagboek Naar zeventien zetels terug, is. Verder ook nog poëzie en een musical. Uit die combinatie is een wijs heer ontsproten. Een oudere heer, zonder kapsones of grootspraak, die wijze uitspraken doet. Het verleden is geschiedenis om van te leren, het heden moet worden onderhouden maar de toekomst is voor komende generaties en daarvoor moeten wij de weg plaveien. Het rentmeesterschap. In mijn eigen woorden zeg ik dan dat de huidige politiek met de premier voorop, hij is een dommerd, daarin schromelijk tekortschiet. Wat Jan Terlouw doceert, zijn vader was predikant, overstijgt verre de wijsheid van onze huidige nationale als Europese leiders. Ik voelde me een blij man na het zien van de documentaire.

Draghi regeert over zijn ‘dood’ heen

Over ruim een half jaar zwaait Mario Draghi af als president van de Europese Centrale Bank (ECB). Maar voor hij vertrekt, deelt hij nog een royaal afscheidscadeau uit aan voornamelijk Italiaanse banken in de eurozone. Die kunnen vanaf september weer inschrijven voor TLTRO’s, zo goed als gratis geld dat ze moeten uitlenen aan banken en particulieren. De ECB stelt geen eisen aan de kredietwaardigheid van de kredietnemers, waardoor ook zombiebedrijven, het grote probleem van het Italiaanse bankwezen, ervoor in aanmerking komen. Hier speelt ook mee dat lang niet alle, voornamelijk Italiaanse, banken in staat zijn oude TLTRO-leningen terug te betalen. Zie deze nieuwe aankondiging dan ook als een poging van Draghi, ver over zijn bestuursmandaat heen, het Italiaanse bankwezen te redden van de ondergang. En de ECB staat dat allemaal toe. Officieel heet het dat de ECB zo direct mogelijk de bredere economie wil stimuleren. Nauwelijks drie maanden na het einde van de QE (kwanttatieve verruiming), een omvangrijk stimuleringsprogramma van €2600 mrd om de economie van de eurozone aan te jagen, ziet de Europese Centrale Bank (ECB) zich opnieuw genoodzaakt om een nieuw programma met goedkope leningen voor banken, over 6 maanden, te starten. Dat is vreemd. De economische groei in de eurozone vertraagt nu en de ECB gaat over een half jaar pas grote hoeveelheden geld in de markt pompen om de economie aan te jagen. Dat stinkt. Voorlopig kan de economie van de eurozone een renteverhoging niet aan. De vooruitzichten zijn juist verslechterd in de laatste drie maanden. Zo verlaagt de ECB de groeiverwachting voor dit jaar van 1,7% naar 1,1%. Vooral de Italiaanse en Duitse economieën zijn gestopt met groeien, terwijl voor de rest van de eurozone de verwachtingen flink zijn verlaagd en de inflatie is gedaald van 1,6% naar 1,2%. Het probleem van de centrale bank is nu ook vooral dat de onzekerheden voor de Europese economie van buiten de eurozone komen. ECB-president Mario Draghi noemde geopolitieke problemen en handelsbeperkingen al in zijn toelichting op het rentebesluit. Verder is er een Chinese economie die afkoelt en ook zijn effect heeft op de rest van de wereld. Als reactie op het sombere beeld dat Draghi de financiële markten voorhield met zijn aankondigde goedkope langlopende leningen te verstrekken aan Europese financiële instellingen over 6 maanden daalde de euro is donderdag flink in waarde. De euro noteerde daarna $1,124, een daling van 0,51%. De euro sloot de week af op $1,124. De euro is in het afgelopen jaar flink minder waard geworden ten opzichte van de dollar. In maart 2018 werd er nog een kleine $1,25 betaald voor een euro, nu is dat dus ruim $1,12: een daling van 9,9%. Ook de stemmingen op de aandelenbeurzen sloegen om. De economische zorgen laaiden verder op, door het bericht dat de Chinese export stevig is teruggevallen en dat de Amerikaanse banengroei in februari tot 20.000 beperkt bleef. De SSEC in Shanghai raakte uiteindelijk 4,4% kwijt. Uit cijfers van de Chinese douane bleek dat de export van het land in februari met 20,7% is gekelderd. Dat was de grootste afname in drie jaar tijd. We moeten daarbij wel in acht nemen dat in december de export naar de VS sterk was gestegen omdat Amerikaanse bedrijven fors in ingekocht in China vanwege de door Trump aangekondigde invoerheffingen per 1 januari 2019, die uiteindelijk werden uitgesteld. Ook de import zakte meer dan verwacht. De Kospi in Seoul verloor 1,2%, de All Ordinaries in Sydney leverde 1,03% in, de Hang Seng daalde 1,91% en Singapore 5,87%. De toonaangevende Nikkei in Tokio eindigde met een verlies van 2,01% op 21.025,56 punten. De Japanse hoofdindex zakte deze week zo’n 2,7%. Het Japanse zeetransportbedrijf Kawasaki Kisen kelderde bijna 13%. Het bedrijf liet weten een verlies te verwachten voor het boekjaar dat eindigt eind maart. De Japanse chipbedrijven Advantest en Tokyo Electron werden ook van de hand gedaan en zakten respectievelijk 5,7% en 3,6%. Banken en verzekeraars stonden eveneens onder druk door de verslechterde economische vooruitzichten. Een opwaartse herziening van de Japanse economische groei in het vierde kwartaal had weinig impact op de handel. Alle aandelenbeurzen mondiaal, behalve die in India, sloten in het rood. De AEX sloot de laatste beursdag af met een min van 1,14% op 530,55. Financials liepen schade op ING daalde 2,47%, ABN Amro 3,8% en Aegon 2,5%. Ook Wall Street sloot heel licht in de min vanwege een tweed van Trump dat hij er nog altijd vertrouwen in dat er een handelsovereenkomst wordt gesloten met China. Maar zowel met als zonder deal redden de Verenigde Staten zich prima. “Ik heb er alle vertrouwen in, maar als we geen goede deal kunnen maken voor de VS, sluiten we geen overeenkomst”, aldus Trump. Nu lijken er toch nog belangrijke thema’s te zijn waarover geen akkoord is bereikt, waaronder een mechanisme dat erop toeziet dat China het akkoord naleeft. Daarnaast zouden de twee landen het nog niet eens zijn over wanneer de huidige handelstarieven worden geschrapt. China en de VS zijn sinds de zomer van 2018 verwikkeld in een handelsoorlog, waarin de twee landen elkaar bestoken met invoerrechten. Als er geen deal komt blijft de soja in de opslagloodsen verder verrotten. Dat brengt de sojaboeren in grote financiële problemen. Als Trump er niet in slaagt een deal te sluiten met de Chinezen is dat zijn tweede falen in de relatie met Zuid-Oost Aziatische leiders.

Beleggers krijgen weer vertrouwen in de Griekse economie en nakoming van de financiële verplichtingen

Een bericht van persbureau Reuters. De rente op Griekse staatsobligaties heeft begin van de week een nieuw dieptepunt bereikt, lager dan het voorgaande dal dat in januari 2006 werd bereikt. Vorige week nog gaf kredietbeoordelaar Moody’s een betere rating aan Griekenland, vanwege het succesvolle hervormingsprogramma dat het land uit de economische problemen moest halen. De rating werd verlaagd van B1 naar B3, waarmee het optimisme van investeerders over de staat van Griekenland verder werd ondersteund. Het obligatierendement stond even op 3,6%, het laagste niveau sinds 2006. In reactie op Moody’s aanpassing kondigde het Griekse schuldagentschap de eerste obligatieverkoop in tien jaar aan.

VS/China handelsoverleg in de eindfase

De beurzen zijn optimistisch gestemd over de vorderingen in het handelsoverleg van de VS en China. Ik geloof er pas echt in als Trump heeft getekend en weer thuis is en dan nog twee weken verder. Je weet nooit wat hij nog in zijn achterzak heeft. Als het hem uiteindelijk toch niet zint of de Chinezen geven een andere interpretatie aan een onderdeel van de overeenkomst dan loop je het risico dat hij voor het oog van de visuele media de overeenkomst verscheurt. De Verenigde Staten en China naderen een handelsakkoord waarin de partijen afspreken handelstarieven af te bouwen en waarin China belooft hervormingen door te voeren. Naar verluidt kunnen de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese president Xi Jinping op 27 maart formeel tot een akkoord komen, schrijft The Wall Street Journal (WSJ). Er zouden nog wel veel details uitgewerkt moeten worden en er blijft een kans dat het akkoord er niet komt. De VS zou, als lokaas voor de Chinezen, in dit akkoord de importbelastingen op tenminste $200 mrd (ruim €176 mrd) aan Chinese goederen schrappen. China zou dan subsidies voor de eigen industrie afbouwen en intellectueel eigendom van buitenlandse bedrijven beter beschermen. Maar hij wil maandelijks kunnen checken of de Chinezen zich houden aan de overeengekomen voorwaarden. Dat zal moeilijk komen te liggen, verwacht ik, want op de keper beschouwt is dat een motie van wantrouwen. Trump kan ook nog weglopen van onderhandelingstafel, als de overeenkomst onvoldoende tegemoetkomt aan de door hem gestelde eisen en dat zou me niets verbazen. Naar verluidt zijn er ook specifieke afspraken over bijvoorbeeld het kopen van goederen. Zo melden media dat China heeft toegezegd voor $18 mrd aan aardgas in te slaan van het Amerikaanse bedrijf Cheniere Energy. En dat ze grote hoeveelheden sojabonen gaan kopen, omdat ze die nodig hebben voor de voedselvoorziening.

China denkt niet dat er snel een akkoord getekend wordt met de Verenigde Staten om een eind te maken aan de handelsoorlog tussen de twee landen. Dat schrijft de NYT op basis van bronnen betrokken bij de onderhandelingen. Ondanks de vooruitgang die beide partijen geboekt hebben in de afgelopen weken twijfelen de Chinezen dat de deal snel beklonken wordt. Zo zijn er nog belangrijke thema’s waar de twee landen nog geen akkoord over hebben bereikt, schrijft het Amerikaanse dagblad. Er is onder meer geen overeenstemming bereikt over een mechanisme die erop toeziet dat China het akkoord naleeft. Ook is er nog geen akkoord over wanneer de huidige handelstarieven worden geschrapt. Daarbij schrijft de NYT dat de Chinezen vrezen dat de Amerikaanse president Donald Trump op het laatste moment nog van mening gaat veranderen over gemaakte afspraken. Door de onzekerheid staat een ontmoeting tussen Trump en de Chinese president Xi Jinping voor 27 maart ook op de tocht, meldt de krant. Dit hoort bij het politieke spel dat de VS en China spelen van geven en nemen en van de processie van Echternach. (bron: nu.nl)

VS-president heeft heeft ook India en NAVO-bondgenoot Turkije de wacht aangezegd in zijn handelsoorlogen. Beide landen verliezen het recht om zonder heffingen goederen naar de VS te exporteren. Volgens Trump wordt India gestraft omdat de economie onvoldoende wordt opengegooid voor Amerikaanse bedrijven. Turkije heeft de voordelen dan weer “niet meer nodig”, omdat het inmiddels een goed ontwikkeld land is. Beide landen reageren teleurgesteld.

In het AD staat een economisch commentaar met als kop Wantrouw belofte over koopkracht

Het koopkrachtplaatje dat het Centraal Planbureau (CPB) in 2018 voor dit jaar had geraamd, blijft ondanks een hogere energierekening hetzelfde. Huishoudens gaan er nog steeds ongeveer gemiddeld 1,6% op vooruit. Van alle huishoudens gaat nog altijd 96% erop vooruit. De stijging is met name te danken aan hogere lonen, meldt het planbureau in een raming. Volgend jaar komt daar nog eens 1,3% koopkracht bij. Vorig jaar kwam de koopkrachtstijging nog uit op 0,3%. Er werd uitgekeken naar de koopkrachtcijfers, omdat twee weken geleden bekend werd dat de energierekening voor dit jaar in het rekenmodel van het Planbureau voor de Leefomgeving was uitgegaan van niet geactualiseerde data. In de tussentijd zijn de marktprijzen voor stroom en gas harder gestegen dan aanvankelijk werd verwacht en blijkt nu ook dat er meer energie wordt verbruikt dan verwacht. [die laatste bewering deel ik, op voorhand, niet omdat daar de variabelen van warme zomers, meer stroom, en koude winters, meer gas en stroom, niet worden meegenomen] Het kabinet had ”minder stellig” moeten zijn, zei Wiebes achteraf. Er komt per jaar niet ruim €100 bij zoals minister Eric Wiebes (Klimaat) had gezegd, maar €330, zeggen nu de tovenaars van het CPB. Het CPB gebruikt eigen cijfers om de koopkracht mee uit te rekenen. Het planbureau heeft dus geen verouderde energietarieven gebruikt, waardoor het beeld ten opzichte van de vorige raming nauwelijks is veranderd. Maar die rekenmodellen van het CPB gaan er wel vanuit dat de CAO-lonen dit jaar dan nog wel stevig moeten worden verhoogd, maar zegt er tegelijk bij dat nu de economische groei afneemt het nog maar de vraag is of die flinke loonsverhogingen er wel komen. Verder zeggen de rekenmeesters dat bij de gepensioneerden voor dit jaar wel de lagere belastingen zijn meegeteld, die de ouderen pas midden volgend jaar krijgen: drie maanden na het inzenden van de aangifte IB 2019. Dat betekent dus dat die groep dit jaar nog met een negatieve koopkracht zit, omdat de pensioenen ook dit jaar niet worden geïndexeerd. Maar er was ook direct veel scepsis, omdat de boodschappen duurder worden vanwege het hogere btw-tarief en de energielasten stijgen. Bovendien viel de koopkracht de afgelopen jaren achteraf bezien steeds lager uit dan van tevoren was aangekondigd. Dat had vooral te maken met een hoger uitvallende inflatie. [is op dit moment niet actueel] Bewindslieden zijn inmiddels voorzichtiger als het om koopkracht gaat. Premier Mark Rutte sprak in februari tijdens zijn wekelijkse persconferentie over “voorspellingen”, nadat de misrekening bekend was geworden. “Die gaan nooit helemaal uitkomen, daar is nooit een garantie op”, aldus Rutte. Het CPB heeft wel de voorspelling voor de groei van de economie opnieuw verlaagd. Voor zowel dit jaar als volgend jaar verwacht het bureau een groei van 1,5%. Dat is veel optimistischer dan die van de ECB want die prognosticeert een groei van 1,1% dit jaar in de eurozone. Een half jaar geleden zag het CPB de verwachte economische groei nog een stuk rooskleuriger in. In de raming van juni vorig jaar voorspelde het instituut nog een economische groei van 2,7% voor 2019. Eerder werd al opgemerkt dat de piek van de economische groei achter ons ligt. Ondanks die ontwikkeling en de eerdere berekening van de koopkracht op Prinsjesdag, die nog uitgingen van een economische groei van 2,2% handhaaft het CPB haar prognoses voor de koopkrachtontwikkeling. Een positieve ontwikkeling zou kunnen zijn al de inflatie verder daalt, wat een rampscenario zou zijn voor de monetaire en financieel/economische autoriteiten. Volgens het CPB groeit de internationale handel in een lager tempo en is dat zichtbaar in de Nederlandse uitvoer. Ook hebben internationale onzekerheden, zoals het handelsbeleid van de Verenigde Staten, de aanstaande Brexit en de groeivertraging van de Chinese economie invloed. “Onze economie schakelt terug naar een normaler toerental, maar kan tegen een stootje”, zegt Laura van Geest, directeur van het CPB. De werkloosheid in Nederland blijft laag, verwacht het CPB. Voor dit jaar wordt net als in 2018 een werkloosheid van 3,8% voorzien. In 2020 kan het aandeel weer licht oplopen naar 4%.

Klimaat

Ik las dit weekend een artikel over de verwezenlijking van de klimaatdoelen en de energietransitie. Het is een groot thema onder het volk. Maar liefst 35.000 demonstranten kwamen, in de stromende regen, naar de Dam in Amsterdam om daar te betogen voor een krachtige aanpak van het Klimaat Verdrag van Parijs (2015). Voor komende week zijn de doorrekeningen van het Klimaatakkoord door het CPB en het PBL aan de Tweede Kamer toegezegd. Of we daar veel wijzer van worden, moeten we afwachten. Diederik Samsom, die de Klimaattafel ‘gebouwde omgeving’ heeft in december de rol van de warmtepomp al gedecimeerd tot alleen geschikt voor ‘hysterisch’ goed geïsoleerde woningen, zoals nieuwbouw en bijna-nieuwbouw. Daar komt bij dat warmtepompen momenteel niet in staat zijn in de winter de woning comfortabel te verwarmen en pompen uit, voornamelijk uit China, veel herrie maken. Daarbij komt dat de huidige prijs €10.000 is en dat daarnaast nog vloerverwarming moet worden aangelegd die duurzame energie gebruikt en de radiatoren van de CV-ketel moeten worden gesloopt. Bij de stand van de huidige beschikbare techniek en kennis van zaken over verwarming van de woning kan de CV-ketel met warmteregeling middels een thermostaat nog niet worden afgekoppeld. Dat kan wellicht nog wel tientallen jaren duren, voordat dat punt bereikt wordt. We moeten ons wel goed realiseren dat de transitie gepaard gaat met een enorme kapitaalvernietiging en fors hogere kosten voor verwarming en koken. En het is zeer de vraag of een groot deel van de samenleving die meerkosten kunnen betalen. Nee, de warmtepomp zal niet het verwarmingsproduct van de toekomst worden. Een warmtenet in de steden zal veel meer tot de mogelijkheden behoren, maar wat dat de burger kosten en zijn die financiële middelen wel voorhanden. Een zaak moet bovenaan de politieke agenda staan: de lasten moeten betaalbaar zijn voor de hele gemeenschap, straks en in de toekomst. En een CO2-taks voor de industrie heeft geen zin want de lasten daarvan komen uiteindelijk toch op het bordje terecht van de burgers. De enige oplossing die ik zie is de plannen in een veel trager tempo uitvoeren. Is dat te verantwoorden aan de volgende generaties? Misschien wel, want het is nog maar de vraag of alle klimaatproblemen te herleiden zijn tot de CO2 uitstoot. We kunnen beginnen met het terugbrengen van de maximumsnelheid voor auto’s naar 100 km per uur. We kunnen wereldwijd stoppen met het rooien van bossen. Het vliegverkeer kan wereldwijd worden verminderd. We kunnen minder gaan consumeren waardoor er minder vracht over de wereld behoefd te worden getransporteerd. We kunnen natuurlijk ook gezonder gaan eten, minder vlees, minder suiker, minder alcohol. Maar er is ook nog een heel andere invalshoek, waarop een kennis mij attendeerde. Hij adviseerde mij het een artikel te lezen op https://www.scientias.nl/wat-als-de-magnetische-polen-van-de-aarde-zich-omdraaien/ over een relatief sterke verplaatsing van het aardmagnetisch veld op de noordpool. Ik las daar onder meer dat “2018 was nog maar net begonnen of het aardmagnetisch veld zorgde voor de nodige beroering. De geomagnetische noordpool verplaatst zich momenteel namelijk opvallend snel richting Siberië. Veel sneller dan onderzoekers verwacht hadden en dus moest het World Magnetic Model, dat het aardmagnetische veld beschrijft en veranderingen voorspelt, halsoverkop herschrteven worden. Hoewel al jaren bekend is dat het aardmagnetisch veld aan verandering onderhevig is, weet de geomagnetische noordpool ons dus nog steeds te verrassen. Waar deze zich voor de jaren negentig nog met een snelheid van zo’n 15 kilometer per jaar verplaatste, gaat dat tegenwoordig met een snelheid van zo’n 55 kilometer per jaar. Maar de versnelde verplaatsing van de geomagnetische noordpool is niet de enige trend die wetenschappers kunnen ontwaren. Er zijn ook aanwijzingen dat het aardmagnetisch veld over het algemeen genomen steeds zwakker wordt. En sommige mensen vermoeden dat het de opmaat is naar een tamelijk dramatische verandering: een omkering van de aardmagnetische polen. Maar wat houdt dat precies in? En staat dat echt op korte termijn te gebeuren? Om die vragen te kunnen beantwoorden, is het handig om eerst eens te kijken naar de manier waarop het aardmagnetisch veld tot stand komt. Het aardmagnetische veld wordt gegenereerd door de kern van onze aarde: een ijzeren bol waarvan het hart vast en de buitenste laag vloeibaar is. Dat vloeibare ijzer in de kern van onze aarde stroomt en creëert elektrische stromingen die op hun beurt weer het magnetisch veld creëren. Zo af en toe keert het magnetisch veld zich om. De magnetische noordpool verandert dan in de magnetische zuidpool en omgekeerd”. In dat proces speelt de zwaartekracht een rol. De zwaartekracht houdt de aarde op zijn plek in het zonnestelsel. Als die, als gevolg van welke ontwikkeling dan ook, soms perioden heeft van verzwakking, kan dat risico’s voor bewoning van de aarde met zich meebrengen. Er zijn doemscenario’s die voorspellen dat de aarde op enig moment verdwijnt in het heelal. Het wordt al beschreven in de Openbaring van Johannes, de Apocalyps. Het is de vraag of het versneld smelten van het ijs op de noordpool alleen kan worden toegeschreven aan de CO2-uitstoot. Niet uitgesloten moet worden dat de verplaatsen van het aardmagnetische veld daaraan heeft bijgedragen. Dat het een combinatie van feiten is. In het Pleistoceen (van 2,3 miljoen jaar tot 12.000 jaar geleden) worden ijstijden, de glacialen (in West-Europa ten minste vijf), afgewisseld met tussenijstijden, interglacialen, die soms warmer zijn geweest dan de huidige gemiddelde juli-temperatuur. De natuur heeft zo zijn eigen wetten, die we niet moeten uitdagen.

Trouw trekt aan de (alarm)bel: “het oppervlaktewater in Nederland is veel minder schoon dan vaak wordt gedacht”. Uit onderzoek blijkt dat maar één% van de grote rivieren en meren voldoet aan Europese eisen voor waterkwaliteit. Ook sloten, beken, vijvers, grachten en kleine plassen zijn vervuild. Toezicht op de waterkwaliteit ontbreekt. Nederland zal daardoor waarschijnlijk niet op tijd voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water. De kans bestaat de Europese Commissie boetes zal opleggen. Dit zegt duurzaamheidsorganisatie Natuur & Milieu. De milieuorganisatie heeft de rijksoverheid, waterschappen, adviesbureaus, wetenschappers en belangenorganisaties ondervraagd over het waterbeheer in Nederland. Natuur & Milieu zegt te zijn geschrokken van de resultaten. De belangrijkste conclusies: er wordt in de sector langs elkaar heen gewerkt. Het waterkwaliteitsbeheer in Nederland is niet effectief omdat de verantwoordelijkheden versnipperd zijn en er nauwelijks toezicht is op naleving van de regels. Vrijwel niemand weet volgens het rapport ‘Onderzoek waterkwaliteit & biodiversiteit’ hoe het is gesteld met de waterkwaliteit in de talloze sloten, beken, grachten en kleine plassen die Nederland kent, samen goed voor een derde van het water binnen Nederland. Zij vallen buiten de huidige rapportages over waterkwaliteit, waardoor vervuiling daar ongeremd kan blijven plaatsvinden. Een groot deel van de vervuiling komt door dierlijke mest en bestrijdingsmiddelen uit de landbouw. Dat komt in het water terecht, deels rechtstreeks en deels via het grondwater. Vaak juist in de kleinere watertjes waar de kwaliteit niet wordt gemeten en er ook nauwelijks wordt gemonitord. Ook riooloverstort is een bron van vervuiling: er zijn steeds vaker hoosbuien die zo heftig zijn dat het riool het water niet kan verwerken. In dat geval wordt het rioolwater direct in rivieren en andere wateren geloosd. Goede waterkwaliteit is cruciaal voor de biodiversiteit. Zo zijn vogels als de ijsvogel en insecten als libellen afhankelijk van schone wateren. Die zorgen voor voedsel en een verblijfplek. Voor de mens zijn biodiversiteit en schoon water ook van levensbelang: het is de basis van ons voedselsysteem, zorgt ervoor dat we veilig kunnen zwemmen en betaalbaar kraanwater hebben van hoge kwaliteit. We zijn geschrokken van de resultaten,” aldus Rob van Tilburg, hoofd Programma’s bij Natuur & Milieu. Een van de grote problemen volgens het rapport is dat er in Nederland geen aanpak is van bronnen van vervuiling. Daarbij komen nieuwe vervuilingen zoals resten van medicijnen. Volgens Natuur & Milieu is het verstandiger om te voorkomen dat deze stoffen het oppervlaktewater vervuilen, maar ‘een doeltreffende aanpak is er niet’. Bestrijdingsmiddelen, die onder meer in de bollenteelt veelvuldig worden toegepast, worden volop gevonden in meetputten van het landelijke meetnet, dat onder meer door de waterschappen wordt beheerd. De laatste jaren worden bij zes op de tien meetpunten overschrijdingen van de maximumnorm voor bestrijdingsmiddelen vastgesteld. ‘Vooral in gebieden met glastuinbouw, bloemkwekerijen, bollenteelt en vollegronds groenteteelt’, aldus het rapport. Over vier jaar moeten deze overschrijdingen tot nul zijn teruggebracht. ‘Er is nog een lange weg te gaan.’ Volgens de deskundigen die Natuur & Milieu sprak zal Nederland die eis niet op tijd halen. Door de slechte waterkwaliteit loopt ook de drinkwatervoorziening gevaar. In de afgelopen jaren zijn meer dan twintig waterwinputten in Oost- en Zuid-Nederland gesloten, wegens een te sterke vervuiling met meststoffen. In 89 waterwinputten zijn tussen 2000 en 2015 hogere doses meststoffen gemeten dan wettelijk toegestaan. “Experts vrezen dat er nog meer putten moeten worden gesloten. De kosten voor de drinkwatervoorziening kunnen hierdoor gaan stijgen.” In het rapport wordt opgemerkt dat het totale gebruik van bestrijdingsmiddelen tussen 2012 en 2016 weliswaar per hectare licht is gedaald (met 3,5%), maar de daling komt doordat er 5% minder grond voor de landbouw wordt gebruikt: ‘Er worden dus per hectare juist meer bestrijdingsmiddelen gebruikt’. Mede door het grote areaal sierteelt (vooral voor de export) heeft Nederland het hoogste gebruik van middelen in Europa: bijna negen kilo per hectare. In Denemarken ligt dat op één kilo per hectare. De meeste experts die Natuur & Milieu voor het onderzoek sprak, voorspellen dat Nederland in 2027 de Europese doelen niet gaat halen. Natuur & Milieu dringt aan op betere samenwerking tussen de overheidsinstanties die over waterkwaliteit gaan. “Er is geen excuus om slecht beleid te blijven voortzetten.”

Fabrikant Bayer meldt dat fluopytam zeer giftig is voor de levende organismen in water. In groeten en in de bodem bij velden in Drenthe waar lelies worden geteeld, zijn op tien plekken opgeteld 57 verschillende bestrijdingsmiddelen aangetroffen soms in flinke concentraties. Op landbouwpercelen in Westerveld worden op grote schaal lelies geteeld, hoofdzakelijk bestemd voor de export, en bij de teelt van dit bolgewas worden veel chemische middelen gebruikt. In ons land wordt niet geregistreerd hoeveel er in pesticiden, waaronder fluopytam, in de bodem achterblijft.
De scepsis over klimaatbeleid in Nederland neemt toe. Minder mensen maken zich zorgen om klimaatverandering. Tegelijk groeit het aantal Nederlanders dat minder ambitieuze maatregelen van het kabinet wil tegen de uitstoot van broeikasgassen. Tegenslag voor GL en de andere linkse partijen, de Christen Unie en D66. Was drie jaar geleden nog rond driekwart van de Nederlanders bezorgd over klimaatverandering, nu is dat gedaald naar 65%. Minder vergaande maatregelen hadden toen de voorkeur van een klein groepje van 6%, inmiddels vindt bijna een op de vijf dat het beleid wel een tandje minder kan. De cijfers komen uit onderzoek van bureau I&O Research dat in het blad Binnenlands Bestuur werd gepubliceerd. “We zien dat mensen ervan doordrongen raken dat klimaatbeleid nu echt vorm krijgt en geld gaat kosten”, licht onderzoeker Peter Kanne toe. “Tegelijk is er nog veel onduidelijk over de uitwerking van maatregelen. Die combinatie maakt mensen huiverig en angstig om iets te verliezen.” Al is nog altijd bijna de helft van de mensen voorstander van daadkrachtiger klimaatbeleid, drie jaar geleden was dat nog 64%. Mensen vinden dat de overheid wel in actie moet komen, maar vooral bedrijven moet dwingen hun uitstoot terug te dringen en minder de last bij de burger leggen. De gemiddelde Nederlander is minder duurzaam dan hij denkt. Bij de aankoop van een nieuw apparaat valt de keuze wel op een energiezuinige variant en het licht gaat uit als er niemand in de kamer is, maar vliegen, vlees eten en autorijden, grote bronnen van CO2-uitstoot, is iets dat hij zichzelf graag gunt. Het verschil tussen denken en doen is het grootst bij hoger opgeleiden. Die zijn somberder over de toekomst (55%) dan lager opgeleiden (40%) en praten beduidend vaker over klimaatverandering en wat ze zelf kunnen doen (41 versus 24%). Maar de praktijk is weerbarstig: ze stoten meer CO2 uit dan lager opgeleiden. Ze maken gemiddeld 9,2 vlieguren per jaar, tegenover 2,4 uren door lager opgeleiden. Daar voelen ze zich wel vaker schuldig over, dat geldt voor een op de vijf, maar slechts 15% koopt die wroeging af en betaalt wel eens CO2-compensatie voor een vlucht. Hetzelfde geldt voor vlees eten. Hoger opgeleiden noemen zich vaker flexitariër of vegetariër, maar uitgedrukt in grammen eten ze ongeveer evenveel vlees per week als de gemiddelde Nederlander. De grootste uitstoters van CO2 zijn gemiddeld te vinden onder mannen, hogere inkomens, mensen tussen 35 en 49 jaar, huizenbezitters en VVD-stemmers. Opvallend is dat ook de D66-kiezer meer uitstoot dan de doorsnee Nederlander. Die partij is voorstander van een ambitieus klimaatbeleid, dat door de fracties wordt verwoord in verkiezingsdebatten maar de aanhang heeft kennelijk moeite met klimaatvriendelijker leven. Dat gaat veel minder op voor de linkse kiezers. Het beeld van rondvliegende, in grote auto’s rijdende GroenLinksers dat soms geschetst wordt, gaat niet op. Stemmers op die partij stoten aanzienlijk minder broeikasgassen uit dan de gemiddelde Nederlander. Dat geldt ook voor stemmers op de Partij voor de Dieren, de SP en de ChristenUnie. De ChristenUnie is interessant omdat die deel uit maakt van de regering, met VVD, CDA en D66. Stemmers op die drie partijen vertonen juist het meest klimaat-onvriendelijke gedrag. Bij hen zal strenger klimaatbeleid harder aankomen of meer gedragsverandering vereisen. Volgende week krijgt het kabinet de doorrekening van het klimaatakkoord van de planbureaus. Hoogstwaarschijnlijk zal het kabinet meer moeten gaan doen om de eigen CO2-doelen te halen. Dat de burger daar ook nog wel een bijdrage aan kan leveren, komt volgens onderzoeker Kanne duidelijk uit het onderzoek naar voren. “Het is frappant dat mensen geregeld het idee hebben dat ze ontzettend hun best doen, maar niet in de gaten hebben dat hun gedrag eigenlijk weinig verandert. Mensen vinden het al heel wat als ze een of twee dagen geen vlees eten, of met zichzelf afspreken dat ze nog maar één keer per jaar vliegen. Het is heel herkenbaar, maar als je eerlijk bent is het niet genoeg.” Wil de gemiddelde Nederlander het liefst 130 blijven jakkeren over de snelweg, ook al blaast die dan relatief veel broeikasgas de lucht in? Dat valt wel mee, blijkt uit het onderzoek van I&O Research. Bijna de helft van de ondervraagden vindt het prima als de maximumsnelheid naar 120 kilometer zakt, 14% is neutraal, 33% is er op tegen. Slechts 100 kilometer per uur mogen rijden heeft minder steun. Iets meer dan de helft van de Nederlanders ziet dat niet zitten. Toch is een derde, waaronder deze bloggist, het daar wel mee eens, 13% maakt het niet uit. Hoe duurzaam is het gedrag van Nederlanders? Trouw/L&F onderzochten dat en kwamen tot verrassende resultaten: als het gemiddelde van de CO2 uitstoot 1000 is dan scoren de mannen fors hoger dan de vrouwen 1065/935. Lager en middelbaar geschoolden scoren onder de 1000 (956/998) en hoger geschoolden 1036. VVD stemmers zijn veruit het minst duurzaam (1132) gevolgd door CDA (1044) en dan in een glijdende volgorde van 1026 naar 1010: D66 – FvD – PVV – 50+ – PvdA. Dan de glijdende schaal onder het gemiddelde van 1000: van 978 naar 920 SGP – SP – CU. De stemmers van GL (885) en de PvdD (868) leven het duurzaamst gemeten aan de CO2 uitstoot. In het Parool staan het aantal vlieguren per jaar van stemmers van politieke partijen. Met stip bovenaan de VVD met 9,6; gevolgd door D66 7,0; GL 5,7; FvD 5,7; SGP 5,5 en de PvdA 5,1. De minste vlieguren hebben de SP met 2,4 en 50+ met 1,9.

Export zakt in

De Nederlandse industrie is in haar groei verzwakt door de ingezakte export. Dat constateert ABN Amro in een nieuw sectorrapport. De grootbank heeft zijn verwachtingen voor de industrie en de uitvoer naar beneden bijgesteld. De bank die veel exporteurs begeleidt, rekent er nu op dat de groei van de wereldeconomie later dit jaar nog wel langzaam aantrekt en over heel 2019 uitkomt op een toename van 3,4%. De zwakte manifesteert zich met name in Duitsland, dat een goede graadmeter van de wereldwijde industrie en handel is”, stellen de economen van ABN Amro Sector Advisory vast. De Duitse autobouwers blijven achter, ondanks miljardeninvesteringen. Landen in Azië melden in januari ook zwakke handelscijfers. China was een uitzondering, waar de uitvoer in januari versterkte, maar in februari sterk daalde. China meldt een verzwakt groeicijfer, tussen 6 en 6,5% toename op jaarbasis. Vanwege de schade die China in het handelsgeschil met de VS heeft opgelopen heeft Peking stimuleringsmaatregelen genomen. In de VS maakt de FED een pas op de plaats met het verhogen van de rente en de Europese Centrale Bank (ECB) laat de rente waarschijnlijk langer ongemoeid, stellen de economen. De Brexit raakt onze export in mindere mate, aldus ABN Amro. [dat laatste vraagt om een reactie. De Britten lieten juist deze week weten dat de gevolgen van een harde Brexit veel meer schade zouden gaan toebrengen aan de landen op het Continent dan aan het VK

China verlaagt economisch groeidoel 

China heeft de economische groeiprognose voor het huidige jaar verlaagd. Tegelijkertijd werd onder meer een forse belastingverlaging aangekondigd en worden miljarden geïnvesteerd in de infrastructuur en kleinere bedrijven, door de Chinese premier Li Keqiang op de opening van het jaarlijkse Volkscongres, waar 2975 parlementarërs bij aanwezig zijn. De groei van het bruto binnenlands product zal in 2019 uitkomen in een bandbreedte van 6% tot 6,5%. Eerder werd nog gesproken van een economische groei van ongeveer 6,5%. Daarmee hanteert Peking voor het eerst een bandbreedte in zijn groeiraming, een stap die beleidsmakers meer ruimte geeft om beleid aan te passen. Over de prognoses duiken opnieuw geruchten op. Men twijfelt over de economische groei, die mogelijk wel 12% lager kan zijn dan de Chinese overheid meldt. Of het economisch ook echt een serieus probleem is, daar kun je over discussiëren, maar politiek gezien is het sowieso gênant voor de Amerikaanse president Trump: het Amerikaanse handelstekort met de rest van de wereld steeg in 2018 tot het hoogste niveau in tien jaar. En dat terwijl Trump het terugdringen van dat handelstekort juist tot erezaak heeft verheven. Volgens hem profiteren andere landen van de Amerikaanse markt, terwijl ze hun eigen markten beschermen. Dat moet maar eens afgelopen zijn, vindt de Amerikaanse president, die vorig jaar allerlei tarieven op importen verhoogde en momenteel met China onderhandelt over een nieuw handelsakkoord. Dat haalt vooralsnog dus nog weinig uit. Amerika importeerde in 2018 voor $621 mrd meer aan spullen dan het exporteerde. In 2017 was het verschil nog ‘slechts’ $552 mrd. Niet alleen steeg de import, ook de export van Amerikaanse producten daalde. Extra vervelend voor Trump is dat, met name het handelstekort met aartsrivaal China, in 2018 zo toenam. De meeste economen delen Trump’s angst voor handelstekorten overigens niet, zeker niet bij een sterke economie als die van de VS. Zijn remedie – importtarieven – is vaak erger dan de kwaal, en kan tot hogere prijzen voor de Amerikaanse consumenten leiden omdat buitenlandse onderdelen en producten duurder worden. Als de Amerikaanse president door zulke argumenten niet gerustgesteld wordt, kan hij zich troosten met de gedachte dat een deel van de stijging waarschijnlijk wel eenmalig is. Vooral in december nam het handelstekort toe. Eigenlijk zouden op 1 januari van dit jaar nieuwe tarieven op Chinese producten van kracht worden, en dus importeerden veel Amerikaanse bedrijven eind 2018 nog snel wat extra spullen, zodat ze tegen oude tarieven een voorraadje aan konden leggen. De tariefstijging werd uitgesteld, en het is voor de meeste waarnemers op dit moment onduidelijk of en wanneer China en de Verenigde Staten er met elkaar uitkomen voor een nieuw handelsakkoord.

Miljardairs hebben een minder goed jaar achter de rug: Jeff Besos is de rijkste

Miljardairs hebben vanwege de economische teruggang een flinke veer gelaten. In 2018 hadden ruim 2000 zeer vermogenden samen nog $9000 miljard aan inkomen, dit jaar staat $8700 miljard op hun bankrekeningen. Vooral Mark Zuckerberg verloor met Facebook miljarden. Dat blijkt uit de nieuwste rijkenlijst van zakenblad Forbes. De Amerikanen telden wereldwijd 2153 miljardairs voor zijn lijst van 2019, tegenover nog 2208 stuks in 2018. Dit is de eerste daling van miljardairs en hun gecombineerde rijkdom sinds 2016, de tweede afname bovendien in het afgelopen decennium”, aldus het blad. „De lijst toont dat zelfs ’s werelds rijksten niet immuun blijven voor economische tegenspoed en de volatiliteit van de wereldmarkten.”De rijkste man ter wereld is Jeff Besos van Amazon met een vermogen van $131 mrd, op de tweede plek staat Bill Gates met $96,5 mrd en Warren Bufett op de derde plek met $82,5 mrd. “De 21-jarige Kylie Jenner, oprichter van het cosmeticabedrijf Kylie Cosmetics, is jongste miljardair met een vermogen van $1 mrd.” Het gemiddelde nettobedrag van de miljardairs van dit jaar is $4 mrd, een lichte daling ten opzichte van $4,1 mrd in dezelfde periode van 2018. Van het totaal zijn 1450 leden zogeheten selfmade miljonairs. De rijkste vrouw ter wereld is Francoise Bettencourt Meyers. Misschien gaat er nu niet meteen een belletje bij U rinkelen, maar van L’Oréal heb je zeker gehoord. Francoise is erfgename van het bedrijf en heeft een geschat vermogen van bijna $50 mrd. Dat maakt haar tot de rijkste vrouw ter wereld en levert haar een 15e plaats op in de lijst van Forbes. De vrouw op de tweede plaats is Alice Walton, dochter van Walmart oprichter Sam Walton. Op de derde plek staat Jacqueline Mars, de kleindochter van de man die ‘s werelds meest bekende candybar naar zichzelf vernoemde. Op nummer 9 vinden we de Nederlandse Charlene de Carvalho-Heineken, zij staat op de 89ste plek met een vermogen van $14,2 mrd. Zij heeft met 23% van de aandelen een controlerend belang in Heineken. De meest vermogende nieuwkomers komen voornamelijk uit China, 44 maakten hun debuut in de lijst van Forbes. Bovenaan prijkt Colin Huang, met een vermogen van $13,5 mrd, die kortingswebsite Pinduoduo heeft opgericht. Twee bekende nieuwkomers in de lijst uit Europa zijn de Zweedse medeoprichters van Spotify, Daniel Ek en Martin Lorentzon. Er staan tien Nederlanders op de lijst. De verzwakking van de euro tegenover de dollar zorgde ervoor dat de gefortuneerden in Europa het zwaar hadden, aldus Forbes. Op plek 472 staat ondernemer-investeerder Frits Goldschmeding, goed voor $4,2 mrd dankzij een 32% belang in uitzendgroep Randstad. Ook Hans Melchers zit er nog warmpjes bij, met $2,5 mrd, dankzij een groot aandelenbelang in investeringsmaatschappij HAL. Op plaats 1281 staat mediaondernemer John de Mol met $1,8 mrd. Iets lager, op 1349 houdt scheepsbouwer Kommer Damen (Damen Shipyards uit Oss) met $1,7 mrd. De Damen Group is nu een van de grootste familiebedrijven onder de scheepsbouwers. En op 1605 bij Forbes staat investeerder Lesley Bamberger, eigenaar van vastgoedgroep Kronenberg en goed voor $1,4 mrd. Pal naast Arnout Schuijff, medeoprichter van betalingsverwerker Adyen, met 6,4% van de aandelen die hem een waarde van $1,4 mrd bieden. Kompaan Pieter van der Does, staat op plek 1941 met $1,1 mrd. [in euro’s is hij dus net geen miljardair] Wim van de Leegte, gepensioneerd topman van autoproducent VDL Groep, mag volgens het zakenblad $1,3 mrd achter zijn naam schrijven. Relatief nieuw is, net als Schuijff ook Steven Schuurman, medeoprichter van Elastic, het softwarebedrijf dat in oktober vorig jaar naar de beurs ging op plek 1941. Hij bezit 18,9% van de aandelen, met een vermogen van $1,1 mrd. [dus in euro’s ook geen miljardair] (bron: DFT e.a.)

Troika Laundromat

Touw schrijft dinsdag over een grote wiswasoperatie door twee Litouwse banken, die inmiddels al zijn gesloten. ABN Amro is betrokken in een grote witwasoperatie waarbij miljarden aan Russisch geld via Litouwen in West-Europa is beland. Een Nederlandse bankrekening wordt daarin gebruikt voor betalingen van ruim €190 mln in opdracht van de Russische Troika Bank. Geld afkomstig uit grote fraudezaken werd door Troika vermengd met privévermogens van vooraanstaande Russische politici en oligarchen en via twee Litouwse banken Europa in gebracht. Dat blijkt uit onderzoek van Trouw, platform voor onderzoeksjournalistiek Investico en weekblad De Groene Amsterdammer, in samenwerking met onderzoekscollectief OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project) en achttien andere aangesloten media wereldwijd. De witwasoperatie, die Troika Laundromat is gedoopt, is terug te vinden in ruim 1,3 miljoen gelekte banktransacties, e-mails en contracten afkomstig van de Litouwse banken Snoras AB en Ukio Bankas. Die banken werden in respectievelijk 2011 en 2013 door de Litouwse autoriteiten gesloten omdat zij veel te weinig deden om witwassen te voorkomen. Troika Bank koppelde de Litouwse banken aan een web van tientallen anonieme bedrijven in belastingparadijzen, zo blijkt uit de gelekte data. Tussen die bedrijven schoten de miljarden heen en weer tot de herkomst niet langer te achterhalen was. Voor zover te reconstrueren valt is er zo’n €3,4 mrd de witwasmachine ingegaan, en is er voor €3,5 mrd weer uitgekomen. Maar de bedrijfjes doen onderling transacties van €6 mrd, een indicatie van hoe vaak het geld wordt rondgepompt voordat het de ‘wasmachine’ weer uit gaat. Dick Crijns, beleidsadviseur bij de Fiod en het anti-witwascentrum AMLC, zegt in een reactie dat zulke betalingen meerdere kenmerken hebben van witwassen. “Crimineel verkregen geld gaat de laundromat in, waarna het op grote schaal wordt rondgepompt om de oorsprong te verhullen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van rechtspersonen en bankrekeningen in verschillende landen.” Eenmaal witgewassen kan het geld naar believen worden besteed. In een aantal contracten tussen de bedrijven die Troika heeft opgericht wordt ABN Amro N.V. als tussenpartij genoemd voor betalingen tussen Litouwen en Zwitserland. Volgens Dick Crijns van de Fiod zijn er signalen dat dergelijke internationale bankrekeningen vooral gebruikt worden door professionele witwassers. ABN Amro bevestigt het bestaan van de bankrekening die genoemd wordt, maar stelt dat die ten tijde van de overname van de bank in 2007 is overgegaan naar Royal Bank of Scotland. Die laatste bank reageert niet op vragen over de zaak. De ‘Troika Laundromat’ wijkt in een aantal opzichten af van eerdere grote lekken, zoals de Panama Papers uit 2016 en de Paradise Papers uit 2017 waarover ook Trouw eerder publiceerde. Die lekken leverden veel gegevens op over vennootschappen opgericht in belastingparadijzen, die zowel gebruikt kunnen worden door multinationals als door rijke particulieren. In meerdere zaken vullen de gegevens elkaar aan. Een goed voorbeeld daarvan is Sergei Roldoegin, een Russische cellospeler die nauwe vriendschappelijke banden heeft met president Vladimir Poetin. In de Panama Papers was al te zien dat hij eigenaar is van twee bedrijven op de Britse Maagdeneilanden. Die vennootschappen kregen vele miljoenen toegespeeld van bankrekeningen van Ukio in Litouwen, blijkt nu uit dit lek. Ogenschijnlijk zonder dat Roldoegin daar iets voor hoefde te doen. Dit lek roept grote vragen op over de rol van Ukio, maar ook andere banken die via deze Litouwse bank geld ontvingen. In hoeverre zijn zij op de hoogte van wie er achter al die anonieme bedrijven schuilgaan? Weten zij iets over de herkomst van het geld dat er in omgaat? Kennen zij de reden voor de betalingen die zij namens deze vennootschappen uitvoeren, en voor wie die bedoeld is? Op dat soort vragen worden banken geacht een antwoord te hebben, maar de afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat banken daar – al dan niet bewust – weinig zicht op hebben. Zo werd bekend dat Danske Bank via een vestiging in Estland zo’n $200 mrd vanuit Rusland Europa heeft ingebracht, zonder iets te weten over de oorsprong van dat geld. ING kreeg in Nederland een boete van €775 mln omdat het jarenlang signalen van witwassen negeerde, waardoor crimineel geld ongestraft door de bank werd witgewassen.

Scheepsbouwer Frans Heesen uit Oss ontving via een Rabobankrekening 43 miljoen uit de ‘witwasmachine’ voor de bouw van twee jachten voor de Russische senator Valentin Zavadnikov. In het voorjaar van 2009 ging het 47 meter lange jacht Celestial Hope , dat €30 mln heeft gekost, te water. De betalingen werden gedaan door Purus Ltd, een bedrijf uit het netwerk van de Russische Troika bank. Daarna heeft Heesen ook nog een tweede schip gebouwd, de grootste die de scheepsbouwer ooit had gebouwd, de Quinta Essentia, voor deze opdrachtgever. Deze boot kost €30 mln, dat wordt betaald door Molly Enterprises. Deze boot wordt geleverd in maart 2011. Behalve ABN Amro en RABO was ook ING betrokken bij betalingen die kenmerken hebben van witwassen, schrijven de journalisten. ING werkte in Moskou tot 2013 met een bedrijf waarvan het al vier jaar vermoedde dat het betrokken was bij witwassen. Geen van de genoemde banken wilde inhoudelijk op de onthullingen reageren. Ook DNB, die erop moet toezien dat bedrijven hun Nederlandse bankvergunning niet misbruiken om dubieuze transacties mogelijk te maken, wil niet ingaan op de vraag of het toezicht heeft gefaald. Nederlandse banken zijn onderdeel geweest van een witwascarrousel waarbij miljarden euro’s zijn witgewassen in Europa en de Verenigde Staten. Het toezicht bij de banken zelf, en door De Nederlandsche Bank (DNB), lijkt tekort te zijn geschoten. Dat blijkt uit 1,3 miljoen gelekte banktransacties, contracten en e-mails van twee Litouwse banken die in handen zijn van het journalistencollectief OCCRP en waarbij ook een andere fraudezaak speelt genoemd naar de Russische jurist Sergej Magnitsky, die in 2008 aan het licht bracht dat overheidsfunctionarissen $230 mln belastinggeld achterover hadden gedrukt. Daarvoor gebruikten ze bedrijven van Magnitsky’s opdrachtgever Bill Bowder. Een deel van het geld in de ‘witwasmachine’ komt van bedrijven die betrokken waren bij georganiseerde misdaad of fraude in Rusland. ING heeft via een vestiging in Rusland honderden miljoenen euro laten passeren van bedrijven die deel uitmaken van een grote witwasmachine, opgezet door de Russische Troika Bank. En dat terwijl de bank wist dat de bedrijven mogelijk betrokken waren bij witwassen. Al in 2009 deed ING zelf een melding bij de Belgische toezichthouder over één van de bedrijven, die ook bankierde bij de Litouwse Ukio Bank. Dat blijkt uit interne documenten van Ukio Bank, die in handen zijn van onderzoekscollectief OCCRP. Het bedrijf waar het om draait, is het Cypriotische Popat Holdings, dat van 2006 tot zeker 2013 een bankrekening heeft bij ING in Moskou. Popat wordt beheerd en aangestuurd door de Russische Troika Bank, en heeft eveneens een bankrekening bij de Litouwse Ukio. Vanuit Popat schieten honderden miljoenen heen en weer naar andere bedrijven in de witwasmachine. Contracten die de betalingen moeten rechtvaardigen, worden ondertekend door Armeense stromannen. Op de ING-rekening van Popat in Moskou komt bijna €350 mln binnen van bedrijven uit de Troika-wasmachine. Ruim €250 mln daarvan komt van de bankrekening van Popat in Litouwen. Uit de gelekte documenten blijkt dat Popat op die Litouwse bankrekening tientallen miljoenen ontvangt van een Panamees bedrijf. Dat geld wordt dezelfde dag nog doorgesluisd naar ING in Moskou. Wat er vervolgens met het geld gebeurt, is onbekend. [in deze hele zaak zitten nogal wat aannames. Er kan niet worden aangetoond of het hier gaat om wit, grijs of zwart/crimineel geld. Omdat het geld werd rondgepompt via belastingparadijzen en anonieme vennootschappen wordt aangenomen dat het wel om crimineel geld zal gaan. Het is de wereld van fiscale juristen, advocaten en bankiers, die aan het ‘doolhof’ een dikverdiende boterham verdienen. Zo werkt dat nu eenmaal in een geliberaliseerd financieel systeem. Of scheepsbouwer Heesen enig verwijt kan worden gemaakt, betwijfel ik. Alhoewel Frans Heesen ook een jacht voor een Nigeriaan bouwde die vervolgd wordt voor omkoping van een Nigeriaanse minister van Olie, in ruil voor gunstige olieconcessies. Hij is één van de Nederlandse scheepbouwers van superjachten, naast Oceanco, Feadship en Balk Shipyard, die hoogwaardige schepen kunnen bouwen, technische hoogstandjes verrichten en over deskundig personeel beschikken. Na Italië is Nederland de grootste producent in de wereld van hele grote plezierboten. Mogelijk gaat binnenkort Feadship in Amsterdam een werf bouwen waar schepen tot 160 meter lengte worden vervaardigd. De opdrachtgevers voor deze prestige projecten komen veelal uit een schimmige wereld van superrijken, uit Rusland, de VS en het Midden Oosten, die hun geld, misschien ook wel zwart dan wel crimineel, in belastingparadijzen beleggen. Een gouden regel is dat de naam van de opdrachtgever noemen ‘not done’ is in deze branche. Die wereld is er en de vraag is hoe het mogelijk is dat deze witte boorden criminelen zo lang buiten schot kunnen blijven. Over het verwijt dat de Russische Troika bank middels twee Litouwse banken Russisch geld naar Europese banken kon leiden, zonder dat dat werd geblokkeerd, roept vragen op. Litouwen trad in 2004 toe tot de EU, maar het duurde nog 8 acht jaar voordat Litouwse autoriteiten ingrepen 2 banken te sluiten op basis van zwakke argumenten over het witwassen van Russisch geld. Wat heeft de Litouwse Centrale Bank al die jaren gedaan met de uitvoering van haar toezichtfunctie. Wat duidelijk is is dat DNB ook nog geen helder inzicht heeft hoe de hazen lopen in deze projecten. Wat de centrale bank en de overheid dan doen, zij weten het niet, dus dan moeten de banken maar detectives gaan spelen en moeten gaan rechercheren naar zaken die zo duister zijn dat ze niet te ontrafelen zijn. Laat staan dat ze nog kunnen vaststellen om wat voor geld het gaat. Ik vind dat die opdracht voor de banken veel te zwaar is en lang niet altijd uitvoerbaar. Maar als een bank ervan af weet, daarvan melding maakt en vervolgens toch zaken blijft doen, dan is het ‘eigen schuld, dikke bult’]

Vrijdag wijdde ook het AD aandacht aan deze zaak met een artikel van Peet Vogels. Hij schrijft onder de kop “de witwasaffaires blijven ING achtervolgen. Deze week werd bekend dat er via het Russische filiaal van de Nederlandse bank mogelijk voor miljoenen is witgewassen”. Aandeelhouders schrokken van het nieuws. Na het bekend worden van het nieuws daalde de koers van het aandeel met meer dan 5%; er is al meer dan €6 mrd verdampt. Aan het einde van week was de koers het aandeel ING in 5 beursdagen 10,6% gedaald. Het aandeel sloot op €10,44. De zaak speelde tot in ieder geval 2013, blijkt uit de reconstructie van de onderzoeksjournalisten. Onder leiding van de Russische Troika Bank werd een witwasoperatie opgezet waarbij geld via diverse bedrijven werd rondgeschoven. Daarvoor werden ook rekeningen gebruikt van het Russische filiaal van ING en van ABN Amro. (Laatstgenoemde is niet bij deze affaire betrokken, omdat het betreffende onderdeel al in 2007 door de Britse bank RBS werd overgenomen.) Door het geld heen en weer te schuiven, wordt het steeds moeilijker de herkomst te traceren. Uiteindelijk komt het geld via een betrouwbaar lijkende partij in de ‘bovenwereld’ en is het witgewassen. [of het in alle gevallen om crimineel geld gaat is niet aangetoond, het wordt aangenomen. Het gevolgde circuit kan ook zijn gevolgd omdat rijke Russen een deel van hun vermogen naar West-Europa wilde overbrengen]. Onduidelijk is in hoeverre ING op de hoogte hiervan was of kon zijn. ,,Daar doen we intern onderzoek naar”, laat een woordvoerder nu weten. Over individuele klanten wil de bank zich verder niet uitlaten. Duidelijk is wel dat de witwasconstructie honderden Europese banken raakt in veel Europese landen. De criminelen speelden het spel slim door steeds kleine hoeveelheden geld rond te pompen. Grote transacties vallen sneller op en zijn eerder reden voor nader onderzoek. Bovendien is het erg moeilijk om de oorsprong van het geld te traceren als het via heel veel transacties wordt verspreid. Banken hebben de wettelijke plicht actief op te treden tegen witwassen. Ze doen dat door klanten vooraf te screenen op mogelijke criminele antecedenten. En alle transacties – dat zijn er voor de Nederlandse banken tientallen miljarden per jaar – worden gescreend. Als er een vermoeden is van witwassen, wordt er melding gemaakt bij de autoriteiten. Die beslissen dan of er een strafrechtelijk onderzoek komt. ,,Het is zoeken naar een speld in een hooiberg”, zei een ABN Amro functionaris hier al eerder over. Ook onderzoek naar klanten is lastig, omdat privacywetgeving het voor banken moeilijk maakt om over alle informatie te beschikken. ING kreeg vorig jaar een recordboete, omdat het niet voldoende onderzoek deed naar de klanten en te laks was bij de beoordeling van de transacties. Volgens Harald Benink, hoogleraar banking and finance aan Tilburg University, maakt de onthulling duidelijk dat de Nederlandse banken hun poortwachtersfunctie niet voldoende serieus hebben genomen. ,,Ook nu nog lijken banken te veel gericht op winst op de korte termijn. Ze investeren daarom te weinig in controle op witwassen. De cultuur bij de banken is nog onvoldoende veranderd.” [ik ben het absoluut niet eens met Bennink. De materie is dermate complex dat banken geen verwijten kunnen worden gemaakt als ze, na zorgvuldig handelen, er niet in slagen alle witwastransacties te traceren. De fiscaal juristen die deze trajecten bedenken en uitvoeren zijn de ‘criminelen’ de baken zijn daarvan de ‘slachtoffers’] Benink pleit voor Europees toezicht, in plaats van nationaal. In de affaire bleek dat met name in de Baltische staten zwak toezicht werd gehouden. Daardoor was het voor banken in die landen een fluitje van een cent om crimineel geld wit te wassen. [dit is toch ook een uitwas van ons liberale systeem: banken moeten geld verdienen voor hun aandeelhouders en als er geen tot onvoldoende toezicht op hun handelen is, kan dat tot het witwassen van geld leiden]

De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat het verhoor van zijn voormalig advocaat en vertrouweling Michael Cohen mede de oorzaak kan zijn geweest van het mislukken van de top met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un.

Cohen werd vorige week door een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden aan de tand gevoeld op dezelfde dag dat Trump en Kim elkaar ontmoetten in Vietnam. In het verhoor liet Cohen geen spaan heel van Trump en zijn handelwijze. ,,Het besluit van de Democraten om de veroordeelde leugenaar Cohen te verhoren terwijl de president in het buitenland is, is een een nieuw dieptepunt. Hun pogingen hebben mogelijk bijgedragen aan het mislukken van de top’’, schreef Trump op Twitter. ,,Een schande.’’

De peiling van de Hond

Vermeend&van der Ploeg schrijven deze week in hun column op DFT: “Wereldwijd krijgen overheden te maken met een oppermachtig bedrijfsleven, zoals internationale internet- en techgiganten, vooral uit de VS, die nationale economieën steeds sterker op allerlei terreinen beïnvloeden. Ze bouwen economische machtsposities op, maken zich schuldig aan het ontwijken van belastingen en het schenden van privacyregels. Bovendien nemen in de wereld van 4.0 de taken van overheden toe op het terrein van veiligheid, klimaat, toezicht, cybersecurity, maar ook bij de zorg, de sociale zekerheid en de arbeidsmarkt. Daarnaast zien we in veel landen een steeds grotere kloof ontstaan tussen arm en rijk, die om oplossingen vraagt.” De politieke peiling van de Hond wordt deze week ‘verstoord’ door een mogelijke nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer in mei te koppelen aan de meting van deze week voor de Tweede Kamer. Ik beperk mij daarom tot een verschuiving tussen twee oppositiepartijen: de PVV daalt 2 zetels die naar FvD scoort gaan, waardoor FvD de tweede politieke partij is geworden. Ik schrijf die ontwikkeling toe aan het sterke optreden van Thierry Baudet in het verkiezingsdebat op RTL. Daar kreeg Dijkhoff 83% van zijn achterban achter zijn optreden; Baudet 69%; Wilders 59%; Asscher 56%; Klaver 52%. Buma, Marijnissen en Jetten scoorden <50%. Hoe groot is het vertrouwen in de bewindslieden van het kabinet Rutte III? Op de eerste drie plekken staan de CDA-ministers Hoekstra, Schouten en de Jonge. Op plaats acht staat de eerste VVD-minister en op de laatste vijf plaatsen staan de VVD’ers Rutte, Bruins, Dekker Blok en Wiebes. Hoe groot is het vertrouwen in de fractievoorzitters in de Tweede Kamer? Op 1 Seghers (CU), 2 Marijnissen (SP) en op 3 Dijkhoff (VVD). Op de drie laagste plekken staan Krol (50+), Jetten (D66) en Azarkan (DENK).

Günter Hannich

Ik heb een bijdrage van deze Duitse vermogensadviseur over ‘euro-crash: EU vreest besmetting van de Italiaanse begroting’ en ‘extreme liquiditeit van de ECB heeft alleen problemen uitgesteld – maar niet opgelost’ verschoven naar het volgende blog, als het onderwerp dan nog actueel is.

Slotstand indices d.d. 8 maart 2019; week 10: AEX 530,55; Bel20 3536,61; CAC40 5.231,22; DAX30 11.457,84; FTSE 100 7.104,31; SMI 9.268,36; RTS (Rusland) 1179,58; DJIA 25.450,24; NY-Nasdaq 100 7.015,69; Nikkei 21.025,56; Hang Seng 28.228,42; All Ords 6.287,10; SSEC 2.969,86; €/$1,123949; BTC/USD $3.910,8501; 1 troy ounce goud $1297,70; dat is €37.078,36 per kilo; 3 maands Euribor -0,308% (1 weeks -0,375%, 1 mnds -0,367%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,155%; 10 jaar VS 2,6402%; 10 jaar Belgische Staat 0,538%, 10 jaar Duitse Staat 0,063%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,33%, 10 jaar Japan -0,0368%; 10 jaar Italië 2,517%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,604, elders €1,619.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.