UPDATE 07-08-2021/593 Monetair beleid mogelijk niet houdbaar

De aandelen blijven maar stijgen, tot in het walhalla? Die illusie moet ik beleggers en speculanten ontnemen. De beurzen zijn geen casino’s en speelhallen, alhoewel die gedachte wel steeds meer toeneemt. Natuurlijk vragen spaarders zich steeds meer af waarom zij op hun spaargeld geen rente meer krijgen en de koersen op de effectenmarkten maar blijven stijgen. De AEX sloot 2020 af op 624,01 en noteert nu 22,4% in de plus, de DJIA noteerde 30.606 en plust nu 14,8% en de bitcoin steeg van $29.002 naar $44.625 (+54,0%). Terecht moeten wij ons afvragen waarnaar deze ontwikkeling ons leidt? Naar een heel onzekere toekomst. Ik wil geen doemdenker zijn, maar ik kan U geen utopia voorspellen. In het verleden hebben dergelijke ontwikkelingen ons altijd in een diep dal gestort. Neem de Tulpen manie (1637) en de Dertiger Jaaren van de vorige eeuw. Onze Knappe Koppen willen ons behoeden voor opnieuw zo’n enorme terugval in vermogen en welvaart, op zich terecht, de monetaire autoriteiten willen voorkomen dat nu niet dezelfde fouten worden gemaakt als in de periode 1930-1938: een krapgeld beleid van de centrale banken. Nu worden onze geld- en kapitaalmarkten sinds maart 2016 overstroomd met gratis geld, in zulke grote hoeveelheden die overheden en ondernemers niet kunnen opnemen. Dus stroomt een deel van dat geld in luchtbellen op de financiële markten. Ook de woningprijzen stijgen de laatste jaren excessief, door een groter vertrouwen in ‘steen’ dan in ‘geld’ en de lage hypotheekrente (10 jarige hypotheek <0,9%). Ondanks dat dit proces tot een ontwrichting van de samenleving kan leiden, blijft de ECB, Europese Centrale Bank, (ook andere centrale banken als de FED, BoJ, BoE) maar geld in de markten pompen en weigert ze de rente te verhogen. Misschien is deze optie niet uitvoerbaar want dan kunnen de luchtbellen gaan leeglopen en is er een gerede kans dat de beurskoersen zware klappen krijgen en veel van het overtollige geld in vlammen opgaat. Ik speculeer niet over de gevolgen die dat kan hebben voor de banken, bedrijven en burgers. Wat zo een proces voor gevolgen kan krijgen voor de wijze waarop burgers nog over hun digitale geld kunnen blijven beschikken (en dus kunnen blijven internet bankieren en pinnen) ik weet het niet. De ECB blijft ons geruststellen dat we ons geen zorgen hoeven te maken, maar het inflatie-spook (ook een gevaar) rukt steeds verder op.

De Telegraaf meldt dat de prijzen van diamanten stijgen door een stormloop van consumenten. Dat kan betekenen dat het vertrouwen in geld afneemt en in andere waarden, als diamanten (veel waarde, klein volume) wordt gestoken.

Het grootse gevaar voor de komende periode is niet een nieuwe coronagolf, maar de enorme inflatie die zal ontstaan door de immens stijgende kosten van verschepingen en materialen uit Azië, schrijft Nico Blauw op DFT. De prijs voor een ’40 feet’ container uit China was hooguit €2500 in 2019. Voor de tweede helft van 2021 zullen de kosten van deze container stijgen naar €20.000. Een verachtvoudiging! Dan heb ik het hier nog niet over de alsmaar stijgende materiaalkosten. We praten hier niet over een stijging van consumentenprijzen van 2% of 3%. Nee, we hebben hier over stijgingen van zeker 20% tot 30%, afhankelijk van het product, als het product al beschikbaar is. Hier ontstaat een domino-effect dat een verwoestend effect zal hebben op onze economie voor de komende jaren, net nu we de coronacrisis hebben weten te bezweren. Bedrijven gaan zonder meer omvallen en de werkloosheid zal stijgen. Wellicht dat de politiek, de focus wat meer kan gaan verleggen naar dit probleem dat zonder meer gaat ontstaan binnen nu en 2 maanden. Er zijn binnen de EU, maar ook binnen Nederland verlichtende maatregelen nodig om deze prijstsunami effectief te bestrijden. Wakker worden dus! Zaken om kritisch te blijven volgen. De gestegen prijzen waarnaar hier wordt verwezen zijn een duidelijk signaal, alhoewel de indicatie van een inflatie wel fors is voor de kortere termijn. Kijk je kunt Nederland niet vergelijken met Venezuela, alhoewel dat land olie exporteert, maar toch dit bericht: van januari tot en met mei dit jaar zijn de prijzen in Venezuela met 265% gestegen. In mei verdrievoudigde de regering het minimum-maandloon, maar dat nieuwe bedrag was nog niet eens genoeg om een kilo vlees te kopen. Een miljoen Venezolaanse bolivar is op dit moment nog 0,21 waard. Vanaf 1 oktober komt daar verandering in. Venezuela gaat gebukt onder sancties van onder meer de Verenigde Staten en de Europese Unie. (bron: nd.nl)

De Centrale Bank van Venezuela maakte deze week bekend dat ze de digitale bolivar op 1 oktober in omloop zullen brengen. De informatie werd op de social media kanalen van de Bank geplaatst en later bevestigd door van het Volksministerie van Economie en Financiën. Daarnaast gaat de overheid ook proberen de enorme inflatie te bestrijden. De digitale bolivar is een digitale valuta uitgegeven door een centrale bank. Het is dus eigenlijk een digitale weergave van een traditionele fiat-valuta uitgegeven door de centrale bank van een land. Dat is heel iets anders dan een gedecentraliseerde cryptomunt zoals de Bitcoin. De invoering van de digitale munt zal vergezeld gaan met een monetaire redenominatie die zes nullen van de valuta elimineert. Om een beeld te kunnen vormen: Nu kost 1 kop koffie 7.6 miljoen bolivars, wat ongeveer $2 waard is. Straks moet dat 7,6 bolivars kosten. Deze aanpassing is niet de eerste redenominaties die het land doet. In de afgelopen 15 jaar is het namelijk al de derde keer dat er zo’n redenominatie plaats moet vinden. De overleden voormalige president Hugo Chávez veegde in 2007 drie nullen van het grootboek. Zijn opvolger, Nicolás Maduro, gebruikte de creatie van de eigen cryptocurrency van het land, de Petro, als een kans om in 2018 vijf nullen weg te vegen. Deze redenominatie, die ook wordt vergezeld door een aankondiging van digitale valuta, zal waarschijnlijk niet veel effect hebben. Zimbabwe heeft zijn munt in de jaren 2000 ook driemaal geredenomineerd om hyperinflatie te bestrijden, maar dat had niet veel zin. Toch is het nieuwe monetaire beleid van Venezuela erop gericht om uit de cyclus van hyperinflatie te komen, en de introductie van de digitale valuta kan die missie helpen versterken. Er is weinig bekend over de werking van de digitale valuta, maar hij zal in ieder geval samen met de fysieke bolivar bestaan. Bankbiljetten die overeenkomen met het nieuwe stelsel worden al uitgegeven. (bron: Newsbit) Het is speculatief om er van uit te gaan wat de Westerse wereld ook geconfronteerd gaat worden met dergelijke ontwikkelingen, maar het gevoerde monetaire beleid kan wel tot ongewenste en onvoorziene ontwikkelingen leiden. Deze week liet de Bank of England (BoE) weten dat zij haar monetaire beleid ongewijzigd laat ondanks dat zij op kortere termijn een flink hogere inflatie verwacht,

Informatie-ontwikkelingen

Een interessant opiniërend artikel in het NRC van Wouter Schakel, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam op https://www.nrc.nl/nieuws/2021/08/02/donaties-horen-niet-thuis-in-een-democratie-a4053367?t=1628073290 Als het gaat om macht en ongelijkheid wanen we ons in Nederland de naïeve onschuld zelve. Bij termen als corruptie en oligarchie denken we alleen aan verre landen. Het mag hier dan misschien niet altíjd goed gaan, maar we proberen in elk geval iedereen gelijke toegang tot de macht te geven. Tenminste, dat lijkt de consensus te zijn. Door de recente onthullingen dat verschillende politieke partijen, in het bijzonder CDA, D66 en VVD, grote donaties hebben ontvangen tijdens de afgelopen verkiezingscampagne werd dit zelfbeeld licht op de proef gesteld. Deze donaties worden mogelijk gemaakt door het feit dat politieke geldstromen, zeker in vergelijking met andere landen, in Nederland nauwelijks worden gereguleerd en bestaande regels makkelijk omzeild worden. Er ontstond slechts bescheiden, zeer tijdelijke ophef. Deze vluchtige aandacht is kwalijk. In een democratie horen grote donaties niet thuis. Ze versterken politieke ongelijkheid en creëren een corrupte overheid. Ja, er gaan relatief bescheiden bedragen om in de Nederlandse politiek, zeker in vergelijking met een land als de VS, maar de trend is in de verkeerde richting, en zelfs kleine bedragen zijn problematisch. Naar de gevolgen van politieke donaties voor beleid in Nederland is naar mijn weten geen onderzoek gedaan, maar de gerapporteerde incidenten laten weinig ruimte voor twijfel. Zo voegde het CDA een pleidooi voor extra onderwijstrainingen toe aan haar verkiezingsprogramma na een miljoenendonatie van fondsenwerver Hans van der Wind, wiens bedrijf zulke trainingen verzorgt. In afwachting van definitief bewijs kunnen we de redelijke conclusie trekken: de vraag is niet óf donaties invloed kopen, maar hoe en hoeveel.

Deze conclusie wordt versterkt door het feit dat politieke donaties op verschillende manieren kunnen leiden tot ander beleid. Veel donateurs en fondsenwervers ontkennen dat zij verkiezingsprogramma’s willen beïnvloeden, wat in sommige gevallen ongetwijfeld klopt. Maar als deze donateurs een partij uitkiezen die hun mening al verkondigt en de campagnekas spekken, kan dit alsnog de verkiezingsuitslag beïnvloeden. Want hoewel een goed gefundeerde campagne bepaald geen garantie voor succes is, is het aannemelijk dat het wel helpt. We moeten ook niet onderschatten hoe belangrijk toegang tot machthebbers is. Neem de avonden waar ondernemers tegen betaling met prominente VVD-politici dineren. Hoe vaker politici zich begeven in een bepaalde kring, des te meer zij dat wereldbeeld zullen internaliseren. Zelfs als dit niet valt af te lezen aan officiële standpunten kan dit van groot belang zijn in hun dagelijkse werk. Donaties kunnen dus via diverse routes doorsijpelen in het beleidsproces. Naast directe donaties zijn er ook veel andere manieren waarop geld omgezet wordt in politieke invloed. Zo participeren mensen met hoge inkomens makkelijker in allerlei politieke activiteiten, en komen politici zelf vaak uit hogere sociaaleconomische milieus, wat doorwerkt in hun prioriteiten en percepties. Hoe belangrijk elk van deze bronnen van politieke ongelijkheid zijn weten we niet, we weten wel dát ze politieke ongelijkheid opleveren. Uit mijn eigen onderzoek (met Armen Hakhverdian) blijkt dat meningen van Tweede Kamerleden vaker overeenkomen met de voorkeuren van welgestelde burgers dan van burgers met midden- en lage inkomens. En ook in beleidsuitkomsten zien we sterke ongelijkheid. Voor bijna 300 mogelijke beleidsveranderingen tussen 1979 en 2012 geldt dat beleid nauw aansluit op de voorkeuren van welgestelde Nederlanders. Minderbedeelden hebben weinig tot geen invloed. Er zijn diverse antwoorden op de vraag wat erg is aan donaties en de ongelijke invloed die zij bevorderen. De dooddoener is dat dit het vertrouwen in de politiek schaadt – maar bovenal is het simpelweg ondemocratisch. Het ondermijnt het democratische uitgangspunt dat iedereen gelijke mogelijkheden heeft tot vertegenwoordiging. Zoals de politiek theoreticus Camila Vergara beargumenteert moeten we dit zien als een vorm van corruptie: een politiek bestel dat de belangen van een kleine groep bevoordeelde burgers behartigt, ten koste van de meerderheid. Corruptie is niet per se een individueel of illegaal verschijnsel, het kan het hele systeem omvatten. Kortom: corruptie is geen exotisch fenomeen, het treedt ook hier op. Politieke donaties zijn slechts één bron van de politieke ongelijkheid in Nederland, en het fenomeen neemt slechts een relatief bescheiden vorm aan. Maar het laatste dat we nodig hebben is meer corruptie dan nu al bestaat. Het verbieden van donaties boven €5.000 per jaar en van stichtingen, zoals politicoloog Simon Otjes voorstelt, is een goed begin om het tij te keren. Meer transparantie aangaande donaties en het instellen van onafhankelijk toezicht zijn andere logische maatregelen. Door de invloed van geld op politieke besluitvorming aan banden te leggen komen we iets dichterbij ons zelfbeeld van een gelijkwaardig land.

Financieel/economische berichten

Deze week verschenen er belangrijke financiële data. De inflatie in de maand juli bedroeg in de VS 5,4%. De door het CBS berekende Europees geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP). Consumentengoederen en –diensten in Nederland waren volgens de HICP in juli 1,4% duurder dan een jaar eerder, in juni was dat nog 1,7%. De inflatie in de eurozone nam toe van 1,9% naar 2,2%. De inflatie in de eurozone bleef net als vorige maand hoger dan de inflatie in Nederland. De inflatiegolf is er niet. Of, in ieder geval, nóg niet. Het idee was, kort samengevat, dat de heropening van de economie na een succesvolle vaccinatie een vloed aan geld zou losmaken. Opgepotte besparingen van de bevolking en eerder nog uitgestelde investeringsplannen moesten leiden tot een forse opleving van de vraag. Grondstoffen zouden duurder worden, krapte zou optreden in de aanvoerlijnen binnen het bedrijfsleven. Internationale productieketens hebben hun waarde al lang bewezen, maar recent ook hun kwetsbaarheid. Tekorten, zoals die van microchips, doen zich nu voelen door de grensoverschrijdende productielijnen, en slaan neer in de auto-industrie, computers en alles waar maar een chip in zit – en dat is veel. Wat de grondstoffen betreft: daar is de voorspelling vrijwel volledig uitgekomen. De prijs van ruwe olie, nu 72 dollar (61 euro) per vat, is bijna verdubbeld ten opzichte van een jaar geleden. En hoewel het geen één op één is, zijn de prijzen van elektriciteit en gas meegestegen. De Commodities Research Bureau-index, die een gemiddelde geeft van alle grondstoffen, staat inmiddels de helft hoger dan een jaar geleden. In de consumentenprijzen in Europa is daar nog weinig van te merken, behalve bij de kosten van energie. Wie de Nederlandse inflatiecijfers over juli uitsplitst, ziet dat de kosten van brandstoffen, elektriciteit en gas de voornaamste veroorzakers van de inflatie van 1,4% over juli zijn. Maar laat je die energiekosten weg, dan resteert een inflatie van slechts 0,5%. Eén opvallende andere uitzondering, waarbij grondstoffenprijzen de consumenten al bereiken, is bier. Daar jagen vooral de kosten van hop de prijzen op met 7,6%. Voor de rest is de zee niet alleen kalm, ze is doodstil. Waar ligt dat aan? Een belangrijke reden is dat fabrikanten de prijsstijging die zij zelf meemaken, kennelijk niet doorgeven aan de consument. Of beter: nóg niet. In juli gingen in Nederland de zogenoemde ‘producentenprijzen’ met 12,6% omhoog. Dat moet op een of ander moment worden doorberekend, tenzij het ten koste gaat van de winstmarges in het bedrijfsleven. Al te lang kunnen bedrijven zich dat laatste niet permitteren. Bedrijven als Unilever en Heineken waarschuwden al eerder voor prijsstijgingen. Het risico is dan wel een verlies aan marktaandeel. En dáár zit misschien wel het grote verschil tussen Europa en de Verenigde Staten. De Amerikaanse inflatie stijgt wel degelijk hard. Over de maand juli bedroeg die 5,4%. Ook een deelindicator, de prijsindex voor persoonlijke consumptie (PCE), die door de centrale bank het meest in de gaten wordt gehouden, zit al boven de 4%. Volgens het International Institute of Finance zit het verschil hem niet of nauwelijks aan de kant van het bedrijfsleven. Dat kampt overal in het Westen met krapte en hogere prijzen. Maar de aanbodzijde (bedrijven) is maar een deel van het probleem. Er is ook nog de vraagzijde (de consumenten). De enorme steunpakketten van duizenden miljarden dollars die de regering-Biden op de economie loslaat doen die in de eurozone verbleken. Dat betekent dat de vraagexplosie na de corona-crisis in de VS veel heftiger is. Bedrijven hoeven zich dan bijvoorbeeld minder bang te maken voor een verlies aan marktaandeel, en kunnen hun prijzen makkelijker opschroeven. Of ze kunnen niet anders: een vraaggolf zoals die in de VS versterkt de problemen in de aanvoerketen zelf ook weer. En als die problemen langer voortduren, kan de inflatiegolf zelf ook langer in beslag nemen. Dat laatste is van groot belang, zeker als de VS simpelweg vóór liggen op Europa en wij hier straks alsnog met hoge inflatie te maken krijgen. Tot nu toe gaan centrale banken – de bewakers van de prijsstabiliteit – ervan uit dat de inflatiegolf tijdelijk is. Hij ebt vanzelf weer weg. Dat verklaart waarom er in die kringen geen alarm geslagen wordt. De lage rente die nu al jarenlang door de centrale banken wordt bewerkstelligt, hoeft niet omhoog en kan laag blijven. De financiële markten geloven daarin. De rentes op langlopende leningen, die begin dit jaar wat opliepen, dalen weer. Nederland heeft weer een negatieve rente van -0,34% op de tienjarige staatslening, terwijl die in mei even boven de nul uitkwam. Wereldwijd daalde het bedrag aan leningen met een negatieve rente in mei nog naar $12.000 mrd (€10.000 mrd), maar dat is weer toegenomen tot bijna $17.000 mrd – niet ver onder het record van januari. Dat laat ruimte voor drie scenario’s. Het eerste is dat centrale banken gelijk krijgen, dat de inflatie tijdelijk is, en iedereen straks weer doorgaat op de ingeslagen weg: een economie die zoals in de jaren vóór de pandemie voort pruttelt met relatief lage groei en lage inflatie. En daarbij niet zonder de steun kan van een zeer ruim monetair beleid. Er is ook een tweede scenario mogelijk. De gebeurtenissen van deze zomer, waarbij de corona-besmettingen weer toenemen en veel landen beperkende maatregelen nemen in het maatschappelijke verkeer, kunnen suggereren dat de pandemie nog helemaal niet achter de rug is. Mocht dat zo zijn dan neemt de economie deze zomer weliswaar een vreugdesprong, maar landt vervolgens weer in het moeras. In dat geval zijn dalende rentes een reactie op verslechterende vooruitzichten voor de economische groei. En als laatste: een economie waarin de inflatie doorzet, maar de welvaartsgroei weer wegvalt. Dit scenario van stagnatie en inflatie (stagflatie) deed zich voor in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Stagflatie is het slechtste van twee werelden. Maar voor zover bekend rekent geen officiële instantie of centrale bank met die mogelijkheid. Voor de gemiddelde Nederlander telt vooralsnog het verloop van de inflatie in de rest van dit jaar. Gezien het gedempte verloop van de energieprijzen van vorig jaar kan de energie-inflatie nog wel wat toenemen, en het wordt de vraag wanneer en in welke mate de prijsstijgingen in het bedrijfsleven de consument gaan bereiken.

Zoals al anderhalf jaar het geval is: De economie voorspellen komt neer op het voorspellen van het verloop van de pandemie, en dat laatste blijkt uitermate lastig. Maar een ding staat vast: die inflatie van 1,4% in juli zal worden overstegen. Het leven wordt sneller duurder – maar dat is hopelijk van tijdelijke aard. (bron: NRC) Wat in dit artikel niet aan de orde komt is dat de economie geen zelfstandige entiteit is maar de resultante is van het monetaire beleid. Komt het monetaire beleid in de problemen door een oplopende inflatie en de lonen, pensioenen en uitkeringen niet worden gecompenseerd dan daalt de koopkracht. Daarnaast kan het vertrouwen door de banken, consumenten, spaarders in de massa’s gecreëerd geld dalen. In feite is de waarde van de dollar en andere valuta af te lezen aan de prijs waartegen de bitcoin wordt verhandeld. Bij het schrijven van dit artikel moeten er $44.000 of €38.000 voor worden betaald. Dat is een blok aan het been van de centrale banken, waarvan ze zich alleen kunnen ontdoen door de rente fors te verhogen.

De inflatie in de eurozone kan sneller oplopen dan verwacht. Daarvoor waarschuwt Jens Weidmann, bestuurder van de Europese Centrale Bank (ECB) en tevens voorzitter van de Duitse centrale bank in de Duitse zondagskrant Welt am Sonntag op https://www.welt.de/wirtschaft/article232998367/Bundesbank-Praesident-Weidmann-bereitet-Eurostaaten-auf-straffere-Geldpolitik-vor.html Weidmann vindt dat de ECB niet langer steun moet verlenen voor het aangaan van schulden. Volgens hem is de centrale bank er niet om de solvabiliteit van staten veilig te stellen. Hij dringt erop aan ook het risico van een te hoog inflatiecijfer goed in de gaten te houden en niet alleen te kijken naar het risico van een te laag inflatiecijfer. “Hogere inflatiecijfers kunnen niet worden uitgesloten”, zo liet hij in de krant optekenen. Er is de laatste tijd veel te doen om de inflatie. Die loopt op door onder meer de gestegen kosten voor grondstoffen als gevolg van de sterk groeiende economie na het dieptepunt van de coronacrisis. Ook stijgen de kosten voor energie sterk. De vraag voor centrale banken is of de inflatie tijdelijk is of dat ze in moeten grijpen door steunmaatregelen af te bouwen en de rente te verhogen. De ECB verwacht dat de inflatie dit jaar gemiddeld 1,9% zal bedragen, voornamelijk als gevolg van tijdelijke factoren, en daarna zal dalen tot 1,5% volgend jaar en 1,4% in 2023. Hoewel de onderliggende prijsdruk zou moeten toenemen naarmate de economie zich herstelt, voorzien de huidige vooruitzichten een inflatie die ruim ‘onder/ boven’ het streefcijfer van 2% van de ECB ligt. Weidmann zei dat het noodprogramma van de ECB voor de aankoop van obligaties, bekend als PEPP, moet stoppen als de crisis voorbij is. “De eerste P staat voor pandemie en niet voor permanent. Het is een kwestie van geloofwaardigheid,” zei Weidmann. Het programma loopt nog tot maart. (bron: Trouw) De huidige inflatie van 3,8% in Duitsland wordt momenteel gedreven door tijdelijke bijzondere factoren en zal daarna weer normaliseren, aldus de Bundesbank-chef. Op de lange termijn verwacht hij echter dat de inflatie in het hele eurogebied zal versnellen. “Ik beschouw een hogere inflatie ook niet als uitgesloten”, zei hij en benadrukte: “In ieder geval wil ik er bij u op aandringen om het risico van een te hoge inflatie nauwlettend in de gaten te houden en niet alleen naar het risico van een te lage inflatie.” Na de zomervakantie zal de raad van bestuur de modaliteiten van de obligatie-aankoopprogramma’s bespreken. Weidmann maakte duidelijk waar hij de grenzen van deze monetaire hulp ziet: “Het noodaankoopprogramma PEPP moet worden beëindigd als de crisis voorbij is. Het APP-aankoopprogramma kan niet onbeperkt worden voortgezet, zei Weidmann: “We zullen dat stopzetten zodra de prijsvooruitzichten het laten zien.” (bron: Welt am Sonntag ) Even een toelichting op ‘onder/boven’ het streefgetal. Trouw schrijft ‘onder’, maar in de context neig ik eerder naar ‘boven’ vandaar. De voorzitter van de Duitse Centrale Bank spreekt hier duidelijke taal en schaart zich hiermede achter zijn Nederlandse collega Klaas Knot. Weidmann sluit een hogere inflatie niet langer uit en is duidelijk over beperking dan wel afschaffing van de aankoopprogramma’s en een stijging van de rente. Hiermee geeft hij invulling aan geruchten dit weekend dat de FED hieraan ook denkt. Dat monetaire autoriteiten eindelijk inzien dat het maar blijven pompen van gratis geld in de markten tot ongewenste ontwikkelingen kan leiden is een pluspunt, dat ze pas veel later zich daarover gaan beraden in een minnetje. De vraag is echter ook welke gevolgen het kantelen van het monetaire beleid kan krijgen voor het leeglopen van de luchtbellen (dalende aandelen- en obligatiekoersen) en de gevolgen voor gedekte posities in derivaten en optiecontracten. Of de financiële markten hier 9 augustus 2021 op gaan reageren is interessant.

Een prachtig Amerikaans banenrapport brengt geen verandering in in het monetaire beleid van de FED. Afgelopen maand kwamen er 943.000 arbeidsplaatsen bij, terwijl de markt rekende op 870.000. Bij een sterke arbeidsmarkt hoort ook een stevige stijging van de lonen en dat blijkt ook uit de recente cijfers. De gemiddelde uurlonen stegen in juli met 4% op jaarbasis en dat is een tikje meer dan verwacht. Hoe beter de economische data in de VS hoe sterker de dollar. Het is dus niet zo gek dat de euro 0,6% moest prijsgeven ten opzichte van de wereldreservemunt. Dat de beurzen minder enthousiast reageren, zit hem vooral in het feit dat centrale banken ook meekijken. Hoe beter de cijfers hoe groter de kans op tapering. Gevolg is een hogere rente. De Amerikaanse tienjaarsrente dikte 8basispunten aan tot 1,30%. Het zal voor weinigen een verrassing zijn dat de financials dus aan kop gaan.

ING heeft de winst in het afgelopen kwartaal zien vervijfvoudigen tot €1,5 mrd. Omdat het economisch beter gaat, ziet de bank minder risico’s. Geld dat in de stroppenpot is gestopt komt vrij. Ook zijn er de afgelopen maanden veel leningen afgelost. De bank heeft €3,6 mrd voor de aandeelhouders gereserveerd. Deels via het inkopen van eigen aandelen en deels via dividend wil ING dat geld naar de aandeelhouders laten terugvloeien. Na 30 september mag dat weer van de ECB, als de bank er goed voor staat. Vanwege de coronacrisis moesten banken vorig jaar hun winstuitkeringen staken. (bron: NOS) Het is nu het juiste moment voor de politiek om de banken te verplichten aan spaarders een minimum rente te gaan uitbetalen over een bedrag tot €100.000, het bedrag dat wordt gegarandeerd door het deposito-garantie-stelsel, van 2%, zolang de marktrente daaronder ligt. Het kan niet zo zijn dat de aandelenhouders maximaal gaan profiteren van het bedrijfsresultaat en tegelijkertijd de spaarders de prijs daarvoor moeten betalen.

Rabobank komt met een compensatieregeling voor mensen die te veel variabele rente hebben betaald voor hun consumptieve krediet. 150.000 klanten krijgen een schadeloosstelling, zegt een woordvoerder. Producten die onder de regeling vallen, zijn het doorlopend krediet en producten voor rood staan. Rabobank erkent dat bij deze producten met een variabele rente “de marktrente niet altijd goed is gevolgd”. Ongeveer 15% van de klanten die zo’n product hadden, is gedupeerd, blijkt uit een inventarisatie. De bank noemt geen specifieke bedragen, maar een woordvoerder schat dat het meestal gaat om bedragen tussen de €100 en €200, met enkele uitschieters naar meer dan €1000. De gedupeerden zijn klanten en oud-klanten van de Rabobank en haar dochters Freo en Fideaal. Rabobank moet nog uitzoeken welke klanten precies zijn gedupeerd en hoe zij schadeloos worden gesteld. De Consumentenbond wordt betrokken bij het uitwerken van de compensatieregeling, die uiterlijk in december klaar moet zijn. De Consumentenbond is blij met het besluit van de Rabobank en noemt de compensatieregeling een voorbeeld voor andere banken waar een soortgelijk probleem speelt. Er lopen al gesprekken met ABN Amro. De Consumentenbond wil ook in gesprek met de directies van Santander en Vesting Finance. Die laatste verzorgt de leningenadministratie voor Hollandsche Disconto Voorschotbank. Hollandsche Disconto Voorschotbank is door Kifid, het klachteninstituut financiële dienstverlening, op de vingers getikt vanwege te hoge rentes. (bron: NOS) Op zich is het natuurlijk schandelijk dat banken zich hebben getracht zich te verrijken van de lage rentetarieven die de Europese Centrale Bank al sinds maart 2016 hanteert. Ja, is de verklaring, dat er klanten zijn gedupeerd omdat ze niet ‘zo attent waren bij consumentenkredieten altijd de marktrente te volgen’. De vraag is wat banken als marktrente hanteren, als zij de laatste jaren op spaargeld nauwelijks nog rente hebben vergoed en de banken zelf bij de ECB tegen een negatieve rente geld kunnen ophalen. Kun je zeggen dat een rente van 4% ‘s jaars goed betaald is? De belangen van de burger worden in feite door geen enkele instantie behartigd, anders dan, na jaren. Hier moet snel in de stijgers worden gezet.

Klanten die bij Rabobank mogelijk te veel rente hebben betaald maakten gebruik van het product Doorlopend Krediet en producten voor rood staan. “Bij deze producten met een variabele rente is de marktrente niet altijd goed gevolgd”, meldt de Rabobank. De komende maanden gaat de bank uitzoeken welke klanten het betreft en hoe die moeten worden gecompenseerd. Daar wordt naar verwachting voor het eind van het jaar meer over bekend. De Consumentenbond is blij met het besluit van de Rabobank en vindt dat andere banken het voorbeeld moeten volgen. Volgens de organisatie geldt de compensatieregeling voor ruim 200.000 kredieten van de bank. “Rabobank heeft de compensatieregeling aan ons voorgelegd”, zegt Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond. “We hebben een aantal zaken doorgerekend en die zien er goed uit.” Met de compensatie speelt Rabobank in op diverse uitspraken bij het Kifid, dat oordeelt over conflicten tussen klanten en hun verzekeraars of banken. Het Kifid stelde onder meer een klant in het gelijk die vond dat ABN Amro hem te veel rente liet betalen. Hij nam tussen 2010 en 2018 een doorlopend krediet af met variabele rente. Maar waar de marktrentes die de bank zelf moet betalen almaar daalden, gebeurde dit niet met de tarieven die de klant over zijn Flexibel Krediet moest betalen. Daardoor betaalde de klant ‘woekerrente’. Na ABN Amro hebben ook Santander en Vesting Finance een nederlaag geleden bij klachteninstituut Kifid. De Consumentenbond voert gesprekken met ABN Amro over een compensatieregeling. Crédit Agricole werd eerder om eenzelfde soort zaak terechtgewezen en compenseert nu ongeveer 70.000 mensen. Daarvoor reserveerde de van oorsprong Franse kredietverstrekker €123 mln. (bron: Trouw) De vraag die rijst is of ook de vaste krediettarieven, die bij de afsluiting van het krediet, werden vastgesteld ook toen al niet ver boven de markt lagen. Die blijven bij de deal buiten beschouwing. Onterecht!

De 500 grootste bedrijven zijn samen goed voor ruim een derde van de wereldeconomie. Dat schrijft het Amerikaanse zakenblad Fortune op basis van zijn gepubliceerde lijst met de grootste ondernemingen ter wereld. De bedrijven moesten het in coronajaar 2020 wel met 5% minder omzet doen. Fortune houdt al jaren een lijst met de 500 grootste bedrijven ter wereld bij. Daarbij kijkt het blad naar de omzet in het afgelopen boekjaar. Met een omzet van $523 mrd is retailbedrijf Walmart voor het achtste jaar op rij de nummer een. Het Chinese energieconcern State Grid is nummer twee, terwijl Amazon de top drie completeert. Ook staan er diverse (deels) Nederlandse bedrijven in de top 500. Zo staat oliemaatschappij Shell op plek 19 en Ahold Delhaize, moederbedrijf van onder meer Albert Heijn, op plek 87. Andere bekende Nederlandse bedrijven in de lijst zijn Aegon (172), Unilever (175) en ING (391). De 500 grootste bedrijven hadden in 2020 samen een omzet van $31.700 mrd (€26.700 mrd). Dit terwijl bij de bedrijven samen slechts 69,7 miljoen mensen werken. Het winstgevendste bedrijf is Apple. Het techconcern boekte afgelopen jaar een winst van $57 mrd. Vorig jaar was de Saoedische staatsoliemaatschappij Saudi Aramco nog het winstgevendste bedrijf in de Dortune-lijst. De 500 bedrijven maakten vorig jaar samen een winst van $1.600 mrd. Dat was20% minder dan het jaar ervoor. Met maar liefst 135 bedrijven is China (inclusief Hongkong) hofleverancier voor de lijst. Nummer twee is de Verenigde Staten (122 bedrijven). Japan heeft 53 ondernemingen in de lijst en moet het doen met de derde plek. (bron: nu)

Het Internationaal Monetair Fonds IMF maakt zo’n €550 mrd vrij om landen met lage inkomens te helpen met oplopende schulden en de financiële gevolgen van de coronapandemie. Het gaat om het grootste steunpakket sinds het fonds in 1944 werd opgericht. IMF-topvrouw, de Bulgaarse Kristalina Georgieva, noemt het pakket “historisch” en “een prik in de arm voor de wereldwijde economie in tijden van een ongeëvenaarde crisis”. Ze zegt dat het vooral de kwetsbaarste landen zal helpen met de gevolgen van corona. In 2009, tijdens de economische crisis,kwam het IMF voor het laatst met een vergelijkbaar steunpakket. (bron: NOS)

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Amsterdamse woningcorporaties nemen recordaantallen nieuwe huizen in aanbouw, maar door verkoop, liberalisatie en sloop van sociale huurwoningen daalde het aantal betaalbare huurwoningen toch – tegen alle afspraken in. De belofte van het stadsbestuur om de voorraad goedkope, sociale corporatiewoningen vanaf 2020 met 750 woningen per jaar te laten groeien wordt bij lange na niet gehaald. Integendeel, vorig jaar telde Amsterdam zelfs 10 goedkope corporatiewoningen minder dan in het jaar daarvoor. Dat staat in het jaarbericht van de AFWC, de koepel van Amsterdamse woningcorporaties. In Amsterdam staan ongeveer 450.000 woningen, waarvan ruwweg 185.000 zelfstandige en onzelfstandige (kamers) woningen in handen van corporaties zijn. De corporaties beloofden om tussen 2020 en 2023 jaarlijks 2500 sociale woningen bij te bouwen, terwijl zij er 1750 mochten afstoten. Woningbouwverenigingen liberaliseren en verkopen bezit om nieuwbouw te financieren. Door deze Samenwerkingsafspraken 2020-2023 zou de sociale sector in Amsterdam eindelijk weer groeien met 750 per jaar, voor het eerst in decennia. De onlangs afgetreden woonwethouder Laurens Ivens en de corporaties noemden het in 2019 trots een ‘trendbreuk’. In 2020 zijn 1373 nieuwe woningen afgebouwd en in de verhuur gegaan, maar tegelijkertijd verdwenen er 1383 woningen door sloop, liberalisatie en verkoop uit het sociale segment. Mede hierdoor is de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning in Amsterdam inmiddels weer opgelopen tot 13,8 jaar, nadat die sinds 2016 aan het afnemen was. (bron: Parool)

Te veel bomen planten leidt tot voedseltekort’ meldt het dagblad Trouw. Bomen die CO2 uit de lucht filteren helpen het klimaat. Maar de wereld moet niet doorslaan met bosaanplant, dan is voedseltekort het gevolg, schrijft Frank Straver. Voor de redding van het klimaat door de aanplant van nieuw bos is 1,6 miljard hectare grond nodig, meer dan alle landbouwareaal ter wereld. Dat maakt duidelijk waarom massale boomaanplant niet de juiste oplossing is tegen de klimaatcrisis, stelt Oxfam Novib dinsdag in een studie. Wanneer landen ongebreideld bomen gaan planten dan leven mensen in 2050 klimaatneutraal, maar zal honger heersen omdat alle landbouwgrond aan klimaatbos is opgeofferd, waarschuwt de ontwikkelingshulporganisatie. De studie van Oxfam bevat theoretische rekensommen, maar de organisatie ziet zó veel landen en bedrijven mikken op bosaanplant om hun klimaatdoelen in 2050 te behalen, dat ze besloot preventief aan de noodrem te trekken. “Overheden en bedrijven wedden op het verkeerde paard”, zegt Marita Hutjes van Oxfam. Voor bedrijven en overheden lijkt bosaanplant een aantrekkelijke manier om aan de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te voldoen. Ze kunnen, zonder hun activiteiten te veranderen, de doelen voor CO2-reductie halen. Geplante bomen gaan groeien en nemen daarbij broeikasgas op. In de boekhouding kunnen landen en ondernemingen ‘klimaatneutraal’ worden door de milieuwinst van klimaatbossen over hun vervuiling heen te plakken. De uitstoot is zo ‘netto nul’. Dus de CO2-vervuiling, door fabrieken, woningen en verkeer is er nog steeds, maar klimaatbos geldt als goedmaker. In aanloop naar de volgende VN-klimaattop beloofden al 120 landen, waaronder China en de VS, om netto klimaatneutraal te worden. Ook bedrijven, waaronder oliereuzen als BP, Total en Eni willen dankzij bosaanplant groen de toekomst tegemoet gaan. Werkelijke verduurzaming door schone energie en duurzame bedrijfsvoering vergt relatief hoge kosten en ligt gevoelig. Die blijft achter bij de plannen voor klimaatbos, constateert Oxfam. “De huidige plannen van landen om de uitstoot te verminderen leveren tegen 2030 slechts een reductie op van circa 1% van de wereldwijde uitstoot”, schat Oxfam. Dat wil niet zeggen dat er weinig windmolens of zonnepanelen verschijnen, maar hun uiteindelijke klimaatwinst is minimaal omdat consumptie en economische groei rustig voortschrijden. Dat is onhoudbaar, stelt Oxfam. De uitstoot uit schoorstenen en uit uitlaatpijpen moet volgens de ngo bij de bron drastisch verminderen, zónder te veel bomen als compensatiemiddel. “Er zouden ruim 2 miljard voetbalvelden of vijf keer de oppervlakte van India nodig zijn als we de klimaatdoelstellingen uitsluitend met boomaanplant zouden willen realiseren”, zegt Hutjes. “Zoveel land is simpelweg niet beschikbaar.” Zij vreest voor honger en landroof, als er een run op bosaanplant ontstaat. Op de VN-klimaattop in Glasgow, in november, moeten landen besluiten in hoeverre het aanplanten en behouden van bossen mag meetellen voor het behalen van de Parijs-doelen. Op de vorige VN-klimaattop in Madrid, vlak voor corona uitbrak, bleek dit een punt van felle discussie. Voor de klimaatboekhouding van bosaanplant zijn virtuele rechten nodig, die landen kunnen registreren en verhandelen. Of en in welke mate dat een goed idee is, daar kwamen de 195 deelnemende landen samen niet uit. Het rapport van Oxfam leest als een oproep: pas ermee op, want hoe meer land nodig is voor klimaatbos, hoe meer landbouw wereldwijd in de verdrukking komt, met hoge voedselprijzen en honger als gevolg. (bron: Trouw) Dit is wel even schrikken. De politieke oplossingen voor het Klimaat-probleem blijken dus maat gedeeltelijk inzetbaar. Wat Oxfam stelt is dat de CO2-uitstoot bij de bron moet worden aangepakt, namelijk bij de vervuilers door ze te dwingen minder uit te gaan stoten. De wijze waarop overheden, ook de Europese Commissie, en het bedrijfsleven reageren is typisch neoliberaal beleid. Wij gaan gewoon door met fossiele energie en lossen het probleem door een nieuw probleem te scheppen: hongersnood in de wereld. Zoals de zaken er nu voorstaan zou een nieuwe herstart de enige oplossing zijn.

Corona berichten

Bijwerkingencentrum Lareb heeft tot nu toe 112.677 meldingen gekregen van klachten na inenting met coronavaccins. Het gaat om zo’n 21,5 miljoen prikken. De eeste meldingen gaan over hoofdpijn en spierpijn en vermoeidheid. Nu ook jongere leeftijdsgroepen zijn gevaccineerd, komen er meer meldingen van menstruatiestoornissen die mogelijk het gevolg zijn van de vaccinatie. Er zijn meer dan 1000 meldingen gedaan van klachten als hevigere bloedingen, het uitblijven van de menstruatie en van doorbraak- en menopauzebloedingen. Lareb onderzoekt of de klachten door het coronavaccin worden veroorzaakt. (bron: NOS)

Bij het RIVM zijn zondagmorgen tot 10.00 uur 2347 nieuwe coronabesmettingen gemeld. Vorige week zondag werden 2316 nieuwe gevallen gemeld. Het RIVM laat weten dat niet alle gegevens uit de teststraten zijn doorgegeven, waardoor het werkelijke cijfer hoger kan uitvallen. (bron: NOS/RIVM) Ik sluit niet uit dat het aantal besmettingen de komende dagen verder zal oplopen als gevolg van de PrideWalk, zaterdag in Amsterdam, waarbij circa 5.000 personen deelnamen aan de tocht door Amsterdam (van het Maarten Luther Kingpark via het Rembrandtplein, de Dam naar het CS. Zonder de 1½-meter-regel in acht te nemen. Ook de terugkeer van vakantiegangers uit het buitenland kan het aantal besmettingen doen oplopen.

Eyeliners

Amsterdam is onveilig voor lhbtiq+’ers. ‘Gay capital: een illusie, het is hier een hel’

32.000.000 antigeentests liggen ongebruikt op de plank bij VWS: ingekocht voor €300 mln. Prijs per test €9,31 bij een marktprijs tussen de €5 en €7. Het ministerie van I&W koopt eigen tests in.

Kaninet verschaf openheid over de Slag bij Chora aan de Kamer. Het beeld dat naar buiten komt is vertekend. De NAVO had Nederland al gewaarschuwd dat de inzet van excessief geweld door het Nederlandse leger in Afghanistan (2007) mogelijk onrechtmatig was. Minister Bijleveld (CDA) wil de Kamer niet de gevraagde informatie verstrekken.

De meeste waterschade in Limburg wordt vergoed, maar wat gaat er gebeuren met het omzetverlies dat ondernemers leden? Gedupeerde Limburgers kunnen €1000 krijgen van Giro 777

Frontberichten

Ik heb al aandacht besteed aan een bericht dat de Japanse bank Nomura een waarschuwing afgegeven had voor een financiële crisis waarop Nederland af zou stevenen. Ik wijd er opnieuw aandacht aan, nu er meer informatie bekend is over de redenen waarop dat signaal is gebaseerd. Volgens dat onderzoek zou Nederland – samen met de VS, Duitsland, Japan, Taiwan en Zweden – afstevenen op een financiële crisis ergens de komende twaalf kwartalen (2021-2024). Dat is toch merkwaardig. Want hoe kan een rijk land als Nederland op het randje van de afgrond balanceren? Met onze relatief lage staatsschuld, een sterke concurrentiepositie, goed gekapitaliseerde banken, de hoogste kredietwaardigheid bij rating agencies, een relatief lage werkloosheid en een hoog opgeleide beroepsbevolking? En dat terwijl kwetsbare opkomende markten, zoals Hongarije, Brazilië, Chili, Turkije en Colombia, geen enkel risico zouden lopen. Wat ziet Nomura wat de rest van de wereld niet ziet? Nomura heeft een vroegtijdig signaleringsysteem voor financiële crises ontwikkeld. Zie het als een groep rookmelders die afgaan voorafgaand aan een grote brand. Het signaleringssysteem van Nomura gebruikt vijf indicatoren als ‘rookmelders’, waaronder de kredietverlening aan de private sector (huishoudens en niet-financiële bedrijven) en de reële beurs- en huizenprijzen. De ‘rookmelders’ van Nomura gaan af wanneer de afwijking ten opzichte van een langjarige trend een bepaalde drempelwaarde overschrijdt. Voor Nederland gaat het alarm bijvoorbeeld af wanneer de reële huizenprijzen 12% boven de historisch trend liggen. Ook kunnen de melders tegelijk afgaan bij een combinatie van lagere drempelwaardes die overschreden worden. Volgens Nomura zou hun signaleringssysteem driekwart van de financiële crises sinds de jaren ’90 correct hebben voorspeld. Dat klinkt mooi, maar nadere analyse leert dat we er niet over zouden peinzen Nomura’s signaleringssysteem in ons eigen huis te installeren. Toegegeven, er zouden melders zijn gaan piepen om ons te waarschuwen voor de financiële crisis van 2008/2009. Maar diezelfde ‘rookmelders’ waren voorafgaand aan de crisis al acht jaar (!) lang aan het piepen. (bron: RTL Nieuws) Die piepende signalen zijn te herleiden tot het einde van de lange golf van Kondratieff. De signalen zijn een waarschuwing, Er zijn ook zeker voor de Nederlandse economie negatieve zaken. Neem de gevolgen van de corona-pandemie, die nog steeds niet onder controle is. En ook door blijven vaccineren hoeft ook geen blijvende oplossing te zijn. De varianten kunnen daardoor ook krachtiger worden. Dat zien we nu al: vaccineren is lang niet voor iedereen een garantie besmet te raken met de deltavariant. En we weten ook niet wat de aard van de besmetting door corona dan wel de beschikbare vaccins op middellange en langere termijn voor de gezondheid betekent. De economie is tegenwoordig geen zelfstandige entiteit meer, maar wordt beperkt door het monetaire beleid dat wordt gevoerd. Wordt er veel goedkoop geld berschikbaar dan draait de economie als een tierelier, maar dan dreigt op enig moment het inflatiespook. En wat dat dan weer doet met het prijspeil en het koopgedrag, de tijd zal het leren. Met het huidige monetaire beleid blijven de financiële waarden en huizen in prijs stijgen, maar we moeten ons wel afvragen welke waarde die luchtbellen hebben.

Overwegingen

Stikstof, Urgenda, Shell: in geruchtmakende rechtszaken tikte de rechter de overheid op de vingers. Dat is geen goed nieuws, vindt Prof. dr. Afshin Ellian, Perzisch-Nederlandse rechtsgeleerde, rechtsfilosoof en dichter en hoogleraar in Leiden. Hij is een expert in het internationaal publiekrecht en rechtsfilosofie. Zijn stelling is dat ‘de tussenkomst van de rechter de samenleving uit evenwicht trekt.’ Lodewijk Drost schrijft daarover in de Verdieping op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1314/articles/1417113/28/1 In het blog van vorig weekend heb ik al gemeld dat 14.000 wetenschappers uit 150 landen betrokken zijn bij de nieuwe studie naar het klimaat. Ecoloog Jasper Eikelboom van Wageningen University & Research is er een hen. Hij en zijn collega’s roepen op tot sneller handelen in het wetenschappelijke tijdschrift BioScience. Eikelboom is ook een van de auteurs van het spraakmakende stuk waarin politici en overheden wordt verweten te weinig te doen om ‘overexploitatie van de aarde’ tegen te gaan en blind te varen op ‘symptoombestrijding’. De wetenschappers registreren in hun update een niet eerder vertoonde opeenstapeling van klimaatgerelateerde rampen. Denk aan de overstromingen in Zuid-Oost Azië, bosbranden in Noord- en Zuid-Amerika, de opeenvolging van orkanen en cyclonen. Deze zomer is het weer prijs: van wateroverlast in Europa tot brandende bossen in Siberië tot modderstromen in Centraal-Azië tot hitterecords in Canada en de VS. Juni 2015: de rechter maant de staat tot het reduceren van CO2 (het ‘Urgenda-vonnis’). Mei 2019: de Raad van State trekt een streep door het stikstofbeleid van de overheid (de ‘Mob-uitspraak’). Mei 2021: de rechter draagt Shell op CO2-uitstoot versneld te verminderen. Het is, schreef oud-Denker des Vaderlands René ten Bos onlangs in het Financieel Dagblad, ‘een tendens die je in een complexe wereld wel vaker ziet: als je mensen met andere belangen niet kunt overtuigen, dan dwing je je eigen gelijk af met een gang naar de rechter’. Ook Afshin Ellian (Teheran, 1966) ziet die tendens. De Leidse hoogleraar ‘Encyclopedie van de rechtswetenschap’ vindt het een zorgelijke ontwikkeling, waar hij zich al langer druk om maakt. Het vertrouwen in de staat als geheel staat op het spel, stelt hij. Die diagnose deel ik met met mij ook de econometrist en volksvertegenwoordiger Pieter Omtzigt, zoals hij dat beschrijft in zijn boek waarom er een nieuw Sociaal Contract moet worden afgesloten. Hoezo? De burger kan in z’n eentje de staat uitdagen en krijgt nog gelijk ook. Dat is toch goed voor het vertrouwen in de rechtsstaat? Het individu staat niet machteloos tegenover de machtige overheid. “U hebt gelijk. Laten we blij zijn dat we in een land wonen waar de rechter zonder angst voor de minister-president of welk instituut ook, u gelijk geeft.” Leve Urgenda dus. “Nee! Maar dat niet vanwege Urgenda, ze maken gewoon gebruik van de mogelijkheden. Ik maak bezwaar tegen die mogelijkheden.” Hier past een kritische kanttekening: wij weten hoe het werkt als een parlementariër zijn opdracht uitvoert die de wetgever hem oplegt. Ellian weet hoe de wetgever dat in de grondwet heeft vastgelegd en Omtzigt heeft aan den lijve ondervonden hoe dat in de praktijk werkt, zeker als de persoon van de premier zich daarover in het Parlement moet verantwoorden. De theorie van Ellian en de praktijk van Omtzigt liggen ver uiteen. Terwijl hij een sigaret opsteekt, geeft Ellian een kort college over de geschiedenis van die mogelijkheden. “Ik zie een trend in verschillende westerse landen om ruimte te bieden aan een vreedzame strijd tegen overheidsbesluiten. In Nederland is er dertig jaar geleden een wetsartikel gewijzigd – wacht, ik heb het hier: 305a BW. Belanghebbenden kunnen procederen. Maar wat is een belanghebbende? Ik denk: als je aan een rivier woont en op de andere oever komt een vervuilende verffabriek, dan heb je er belang bij dat te voorkomen, want je leefbaarheid is in het geding. Maar tegenwoordig is iedereen belanghebbende geworden, ook als je 100 kilometer verderop woont, en niet aan die rivier. Van dat opgerekte begrip maakt de milieubeweging nu gebruik. Dat is een fout die de wetgever moeten repareren.” Wellicht heeft de wetgever dat bewust niet gedetailleerd. De vonnissen waarover Ellian spreekt zijn Urgenda, stikstof en de CO2-uitstoot. Dat zijn alle drie algemene maatschappelijke dossiers. In feite komt het er in de eerste twee op neer dat ons land niet de prestaties levert, die door het kabinet zijn vastgelegd en door het Parlement zijn geratificeerd, zodat wij t.o.v. onszelf en derden daaraan gebonden zijn. Wat hier is gebeurt is dat het kabinet geen beleid heeft gevoerd waaraan het zich heeft verplicht en de Kamer in gebreke blijft het kabinet daarop aan te spreken. Dan rest de burger geen andere weg dan naar de rechter te stappen. In het geval van Shell is de vraag aan de orde of ondernemingen zich mogen permitteren om de internationaal gemaakte afspraken zodanig aan te passen dat de tijdslimieten mogen worden verschoven op grond van commerciële overwegingen. Ik hoorde de baas van Shell op TV daarover zeggen dat zolang de vraag naar fossiele brandstof blijft bestaan, wij die blijven leveren ongeacht een overschrijding van de uitstoot van CO2. Dat is in ieder geval heldere taal: commercie staat boven het klimaat en dus de wet. De wetgeving moet op dit punt zeker NIET worden aangepast. Een ander bezwaar is, aldus de rechtsfilosoof, dat die beweging in het gelijk gesteld is door een beroep te doen op mensenrechten: we hebben recht op leven. Als de overheid niet snel zorgt voor schone lucht, dan snijdt ze de kans op een goed leven van onze kinderen of kleinkinderen af. Ook hier is volgens Ellian sprake van een al te ruime definitie, nu van mensenrechten. “In delen van de VS dwongen zwarte activisten via de rechter afschaffing van apartheid af. Nu kun je zeggen: mooi toch, dat de rechter vreedzaam een fundamenteel conflict oplost? Ja, maar die rechter verwees naar de grondbeginselen van het recht, naar gelijke behandeling van alle Amerikaanse staatsburgers. Dat is heel iets anders dan bij Urgenda. Urgenda zegt dat de democratisch gekozen overheid het Akkoord van Parijs getekend heeft en dat niet goed uitvoert. Ik denk trouwens dat ze gelijk hebben over klimaatverandering, maar daar gaat het hier niet om. Urgenda’s argument was: dat vormt een bedreiging voor de rechten van uw achterkleinkinderen, van hun recht op leven. Dat zei de rechtbank ook in de Shell-zaak.” Wat Ellian ontkent is dat de hele wereld in beweging is en ook in ons land schuiven de panelen op zowel financieel/monetair als op sociaal/maatschappelijk terrein. De tijd van voor corona komt uiteindelijk niet meer terug. De bouwmeesters staan al klaar om de tekeningen voor een nieuwe samenleving te ontwerpen, die daarna moeten worden uitgevoerd door de overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het is nodig om het vertrouwen tussen overheid en burgers te herstellen. Dat is zeker niet eenvoudig. We moeten instituties herbouwen door checks-and-balances te hernieuwen. Het vraagt ook om een andere mentaliteit van de overheid én van de burgers zelf. Het hele weefsel van de rechtsstaat moet worden onderzocht en gerepareerd. Volgens Ellian is het tijd om een stap achteruit te zetten en weer eens te kijken naar waar het de wetgever ooit om begonnen was. “Dat is de teleologische benadering: wat had men daar op het oog? Mensenrechten waren in gevaar als er een directe dreiging van de zijde van de overheid was, als politieke tegenstanders of anderen voor hun leven moesten vrezen, voor een doodstraf. Als je dat oprekt, dan creëer je nieuwe normen voor recht op leven. Dan kom je enorm in de problemen. Het klimaatpanel IPCC waarschuwt: over dertig jaar dreigen rampen. Maar dat vormt geen directe bedreiging, en dus is er geen mensenrecht dat op de tocht staat. Dat is wel het geval als een staat jou onmiddellijk bedreigt. Het kan best kloppen wat het IPCC beweert, maar het is de staat die een bredere belangenafweging moet maken. Die is verantwoordelijk voor salarissen van leraren, van rechters, die moet uitkeringen verschaffen en wegen onderhouden.” Wat Ellian hier zegt, daar schrik ik van. We staan op een punt in de geschiedenis waar wij naar voren moeten kijken en niet oude modellen moeten gaan oplappen. Dat is verloren tijd en een zinloze exercitie. Over mensenrechten wil ik nog wel discussiëren, want onze mensenrechten worden door andere landen in de wereld anders uitgevoerd. Maar wij moeten dan ook eerst naar onszelf kijken: ons slavernijverleden, de politionele acties in Nederlands Indië in 1946-1949, Srebrenica, Irak, Afghanistan en de recente kindertoeslagenaffaire. En laten dan tegelijk ook nog kijken hoe dit kabinet de Jeugdzorg in de steek heeft gelaten. Ook de afstand die Ellian neemt van de klimaatproblematiek in relatie tot de gevolgen ervan voor onze kinderen en kleinkinderen, ontgaat mij volledig. Deze briljante rechtsfilosoof kijkt naar achteren in plaats naar voren. Onze belangen liggen in de toekomst en daar behoren bij de gezondheid van onze (klein)kinderen centraal bij te staan. Daarbij stel ik dat wij als rentmeester de plicht hebben een schoon klimaat, zonder lasten, over te dragen aan een volgende generatie. De tussenkomst van de rechter trekt de samenleving uit evenwicht, oordeelt Ellian. “De staat dient de balans te bewaren. Waar moet ze de inwilliging van de Urgenda-eis van betalen? Dat vraagt om afgewogen keuzes. Als we, om eens een keus te noemen, een flinke bezuiniging op de gezondheidszorg doorvoeren, dan kost dat levens – en dat is meteen in strijd met het recht op leven. Vergeet niet dat klimaat niet het enige onderwerp is dat telt.” Nee, maar de overheid heeft dit over zichzelf afgeroepen. Urgenda zegt: je hebt beloofd een klimaatdoelstelling te halen, nou, hou je aan je woord. “Zeker, maar de rechter hoort zich daar niet over uit te spreken, die dient zich daar verre van te houden. Die kan hooguit een uiterste inspanning adviseren. De staat heeft veel inspanningen te leveren – ik noem nog maar eens de uitkeringen, het onderwijs, de ziekenhuizen. Zodra rechters zeggen: nu moet de staat meteen aan de klimaateisen voldoen, dan trekken ze de samenleving uit het lood.” Ik beweer juist het tegendeel. De argumenten die Ellian aandraagt ondersteunen de stelling niet dat de rechter zich niet over deze zaken mag uitspreken. De vraag van welke financiële middelen zij de door henzelf en het Parlement goedgekeurde voorwaarden uit het Verdrag van Parijs en door de Europese Unie conversie moet betalen, betekent alleen maar dat de kabinetten Rutte een slecht investeringsbeleid hebben gevoerd en dat nu niet kunnen gebruiken om de rechter te verbieden daarover een oordeel uit te spreken. Ellian vraagt zich af in hoeverre de rechter bevoegd is daarover een uitspraak te doen. Op de wijze waarop Rutte de Rechtstaat naar zijn hand heeft gezet, met medewerking van andere politieke partijen, kan de politiek zelf geen uitvoering geven aan de gemaakte doelstellingen. Zoals de rechtsfilosoof het stelt behoort een dictatuur door Rechters worden geaccepteerd, omdat dat onder de verantwoordelijkheid valt van de politieke meerderheid die ten tijde aan het bewind is. Laat me u een voorstel doen. Ik richt vandaag de Vereniging ter Beveiliging van Bedreigd Nederland (VBBN) op, om de afdracht van 2% van het nationaal inkomen aan de Navo af te dwingen. Dat betalen we nu niet, terwijl Poetin een bedreiging vormt. Als we de defensie-uitgaven niet opschroeven, moeten we het straks stellen zonder de militaire macht van de Navo als we haar hard nodig hebben. Wordt u lid van de VBBN? Nee, zeker niet, want ik ervaar Poetin niet als een groot gevaar zolang wij met Rusland handel drijven die voor ons en voor hen aantrekkelijk is. Dat betekent niet dat wij niet moeten investeren in de bestrijding van de cyber-criminaliteit. De vrienden van gisteren kunnen de vijanden van morgen zijn. Maar marineschepen, tanks en vliegtuigen is het oorlogstuig van een afgesloten periode. Die uitholling mogen we, meent Ellian, eerst de rechters aanrekenen. “De relatie tussen rechter en parlement is precair. De rechters hebben die verstoord. Ze hebben zichzelf populair gemaakt bij bepaalde activisten. We krijgen een moddergevecht over of rechters te links zijn. U ziet, die rechters ondermijnen hun eigen gezag.” René ten Bos heeft iets meer sympathie voor wie naar de rechter stappen dan Ellian, maar ook Ten Bos ziet een gevaar in de ‘dikastocratie’, met rechters die het – meer dan het parlement – voor het zeggen hebben. “In wat voor wereld komen we terecht als alleen de rechter nog kan uitmaken wat goed en kwaad is?” Ellian: “Ik heb in Iran gezien wat er gebeurt als je de rechters almachtig maakt – dan stelt het parlement geen biet meer voor en zijn burgers niet gelukkig.” Hij ontvluchtte het land, eerst naar Pakistan, toen naar Afghanistan en ten slotte, in 1989, naar Nederland. Ik vind het zwaar overdreven om te stellen dat op basis van 2 gerechtelijke uitspraken die de regering moeten aanzetten tot een actiever beleid op het gebied van het klimaat (CO2 uitstoot) en ons milieu (stikstof- en luchtvervuiling) er sprake zou zijn een een beleid door de rechtelijke macht zou zijn overgenomen. Onze democratie werkt nog altijd alhoewel de relatie ‘macht en tegenmacht’ moeten worden herschreven. Daarnaast staat Nederland in Brussel bekend als een land met vooruitstrevende doelen en in de uitvoering ervan slecht presteert. In feite zegt de rechter tegen de regering ‘man aan man, woord aan woord’ en daar is niets op tegen. Wat vindt u van het voorstel van het PvdA-Kamerlid dat met een wet tegen wil gaan dat kinderen in armoede opgroeien, met als argument: als er te weinig verbetert, hebben we als Kamer een stok achter de deur, dan dwingen we het af bij de rechter? Ellian veert op, zijn stem gaat omhoog. “Dat is érg. Nog erger dan Urgenda, want hier is de dader een parlementariër. Hij veracht zijn eigen positie als lid van ‘s lands hoogste orgaan, duikt weg voor zijn verantwoordelijkheid. Dat je bestrijdt dat kinderen in armoede leven, daar is niemand tegen. Maar dat argument is gevaarlijk. Zorg er liever voor dat een minister die niet levert, de laan wordt uitgestuurd, maar kom niet met de rechter aanzetten.” Dat Ellian zo sterk ageert is buitenproportioneel. Terecht geeft hij de reden aan dat de oppositie door de coalitiepartijen buitenspel worden gezet en moeten ze de rol gaan spelen van een onderzoeksjournalist, zoals Pieter Omgzigtt en dan grijpt de premier in een stelt ‘Omtzigt elders’. Het probleem is een slecht presterend kabinet en een disfunctionerende premier. “Het parlement is het hoogste orgaan van de staat, dát moet zich erover uitspreken. Als je naar de rechter stapt, zeg je tegen burgers: laat dat stemmen maar zitten, als het je niet aanstaat, kun je om dat hoogste orgaan heen, stap je naar de rechter en kun je toch nog je zin krijgen. Het is een bedreiging van de democratie. Het versterkt de tendens die we toch al zien, van afnemende betrokkenheid bij de parlementaire democratie. Het vertrouwen in de democratie slinkt. U ziet: niet alleen de rechter kan een bedreiging vormen voor de rechtsstaat, de wetgevende macht kan dat ook.” Toch vindt u het voor Nederland pleiten dat een burger in zijn eentje de staat kan aanspreken, want dat versterkt de rol van het individu. “Dat klinkt idealistisch. Sta ik helemaal achter. Gek genoeg werkt dat niet zo. Voor individuen – kijk maar naar de ouders in de toeslagenaffaire – is het razend lastig je recht te halen. Het vraagt veel kennis om de staat uit te dagen, en veel geld om te procederen. Urgenda is niet enkel mevrouw Minnesma, Mob is niet enkel meneer Vollenbroek. Het zijn door goed geld gesteunde organisaties. Zulke belangengroepen krijgen meer armslag. Dat vind ik geen goede ontwikkeling. Ik verdenk Urgenda er niet van, maar Ze kunnen besluiten van de Nederlandse overheid doorkruisen.” Hebben politici geen boter op hun hoofd? Ze denken: wij gaan geen draconische maatregelen voor het milieu nemen – dat is electorale zelfmoord – maar we weten dat de rechter ingrijpt. Zo wast de politiek de eigen handen schoon. “Die tendens is al dertig jaar gaande. Het is huichelachtig, wachten tot de rechter je ergens toe dwingt. Zo vinden politieke angsthazen en actievoerders elkaar in de rechtszaal. Dat is de cynische werkelijkheid.” (bron: Trouw) De rechter zet de deur open naar buitenlandse invloed doordat er geld naar verenigingen vloeit waarmee kan worden geprocedeerd. Dit gaat mij veel te ver. Ellian heeft daarvoor geen enkel concreet feit, volgens mij roept hij maar iets in het wilde weg. Dit is een gevaarlijke man, die tracht het falende beleid van Rutte III van de tafel te krijgen. Maar het tegendeel zal het geval zijn.

©2021 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 6 aug 2021, week 31: AEX 767,82; Bel 20 4.302,82; CAC40 6.816,96; DAX 15.761,45; FTSE 100 7.122,95; SMI 12.176,30; RTS (Rusland) 1.632,87; SXXP (Stoxx Europe) 469,97; DJIA 35.208,51; NY-Nasdaq 100 15.109,36; Nikkei 27.820,04; Hang Seng 26.201,02; All Ords 7.806.50; SSEC 3.458,23; €/$1.1762; BTC/USD $44.625,20; troy ounce goud $1.763,10, dat is €48.199,23 per kilo; 3 maands Euribor -0,541%; 1 weeks -0,566%; 1 mnds -0,561%; 10 jaar Duitse Staat -0,457%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,403%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,341%; 10 jaar Belgische Staat -0,13%; 10 jaar Franse Staat -0,121%; 10 jaar Japan 0,01%; 10 jaar Spanje 0,242%; Italië 0,572%; 10 jaar VK 0,603%; 10 jaar VS 1,2945%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,774.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden onveranderd tot licht stijgend, de rente maar noteerde vrij vlak. De euro zakte tegen de dollar, vanwege de toegenomen werkgelegenheid en de gestegen rente op dollars en geruchten dat de FED en van Jens Weidmann over de ECB gaan nadenken over een kanteling van het monetaire beleid. De bitcoin noteert fors hoger ten opzichte van een week eerder. Oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en onzekere verwachtingen voor het aantal faillissementen, de financieel/economische gevolgen van de lockdown als gevolg van de corona-pandemie bepalen nog altijd de sfeer, de centrale banken spreken geruststellende woorden, dankzij een stabiele inflatie (waar ik vraagtekens bij zet), maar wel met een ongeruste ondertoon. De 3e coronagolf is in ons land in korte tijd gedaald als gevolg van het sluiten van de brandhaarden. Er dreigt ook nog een vierde golf in het najaar/winter. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,187%; Duitsland -0,006%; Nederland 0,082%; Japan 0,6353%; Frankrijk 0,655%; VK 1,005%; Spanje 1,137%; Italië 1,596%; Canada 1,753%; VS 1,9396%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,737%; Nederland -0,721%; Frankrijk -0,67%; Zwitserland -0,644%; België -0,623%; Denemarken -0,578%; Spanje -0,418%; Japan -0,129%; Italië -0,094%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.