UPDATE 03-04-2021/575 Rutte is verzwakt, maat hij vindt zichzelf nog onmisbaar als leider van een volgend kabinet. Maar wie vertrouwt hem nog?

Paus Franciscus heeft op Paaszondag vanuit Vaticaanstad hard uitgehaald naar landen en partijen die ondanks de coronapandemie doorgaan met oorlog voeren en meer geld uitgeven aan defensie. “De pandemie is nog steeds in volle gang en de sociaaleconomische crisis blijft ernstig, voornamelijk voor de armen in de wereld”, sprak de paus in zijn paasboodschap. “Toch zijn oorlogen niet beëindigd en worden militaire arsenalen versterkt – en dat is schandalig.” Franciscus prees zorgmedewerkers, toonde sympathie voor jongeren die niet naar school kunnen en riep iedereen op om de pandemie te bestrijden. “Ik doe een beroep op de hele internationale gemeenschap om verantwoordelijkheid te tonen en de vertragingen in de verspreiding van vaccins aan te pakken, vooral in de armste landen.” (bron: NOS) De Paus noemde veel landen in het Midden Oosten en in Afrika die nog altijd worden geteisterd door oorlogen en de gevolgen daarvan. Hij noemde met name de oorlogsindustrie te stoppen met de productie van wapens en landmijnen. In feite is dat een aanklacht tegen de fundamenten waarop het neoliberalisme (=het kapitalisme) rust. Geld was de mammon al in de Oudheid (Mammon een christelijk symbool voor “het beheerst worden door geld”. De Mammon is een afgod, bekend uit de Bijbel. In het Evangelie van Mattheus 6:24 wordt erover gesproken. Daarnaast wordt het woord ‘mammon’ genoemd in Lucas 16: 9, 11 en 13. De uitdrukking “de mammon dienen” betekent in de Nederlandse taal: “geldzuchtig zijn”. Het woord komt uit het Syrisch voor geld of rijkdom, waarbij vaak gold dat die rijkdom als een god vereerd werd. Bron: wiki) Maar het heeft de eeuwen overleefd is nog altijd springlevend.

Informatie opdracht

Oud-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma nemen de volledige schuld op zich voor het geblunder met een voorbereidingsmemo voor de formatie, dat 25 maart j.l. onbedoeld en pijnlijk zichtbaar naar buiten kwam toen Ollongren in de haast vertrok, nadat zij de uitslag van de corona-test “positief’ had vernomen. In de notitie werd CDA Kamerlid Pieter Omtzigt genoemd met de woorden “functie elders”. De twee noemen de gang van zaken “zeer ongepast” en schrijven dat dit niet had mogen gebeuren. Ook hebben de oud-verkenners excuses aangeboden aan de Kamer. Ze benadrukken dat geen van de fractievoorzitters met hen gesproken heeft over Omtzigt. (bron: NOS) Deze schuldbekentenis komt naar buiten twee dagen voordat de Tweede Kamer over dit dossier debatteert. Geven de beide verkenners zichzelf een kwalificatie van onvermogen of moeten zij door het slijk om ‘anderen’ te vrijwaren van verdenking? Want de vraag blijft naar aanleiding van welke informatie en van wie komt de informatie die resulteerde in de aantekening: ‘Pieter Omtzigt functie elders’. Welke belangen spelen een (hoofd)rol om een volksvertegenwoordiger, met een grote steun onder het volk, uit het parlement te verwijderen? Er wordt gesuggereerd ‘de media’, maar welke? Een ambtenaar, werkzaam op het ministerie van Algemene Zaken? De ‘paper’ lijkt niet op een ambtelijke notitie, eerder een aantekening van de verkenners. Dat binnen het kabinet Rutte III bezwaren zijn geuit over de wijze waarop Leijten en Omtzigt gespit hebben in de Kindertoeslagen-affaire, waardoor de Rechtsstaat door de Belastingdienst ernstig is geschonden. Ondanks vele pogingen van de premier zich buiten ‘de vuurlinie’ te manoeuvreren, lukte dat niet en restte Rutte niets anders dan het ontslag van zijn kabinet aan te bieden aan de Koning. Voor Mark Rutte een zware afgang, die om een revanche vraagt en die moet genadeloos zijn om zijn eigen gezag te herstellen. Maar dat gaat hem niet meer lukken. De regeerstijl van top-down is voorbij en in een transparante regeerstijl kan hij niet langer zijn vriendjespolitiek voortzetten. Dit wordt het einde van een tijdperk met nieuwe leiders. Het volk moet Omtzigt en Leijten dankbaar zijn met hun doorzettingsvermogen de feiten van het Kinderslagendossier boven water te krijgen.

Op 30 maart schrijft Trouw daarover Oud-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma hebben hun ‘diepgevoelde excuses’ aangeboden aan de Tweede Kamer voor de inhoud van de omstreden verkenningsmemo, die vorige week te zien was op een ANP-foto. De politici nemen zelf de schuld op zich voor de notitie, waarin ook CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt wordt genoemd. ‘Er zijn slechts twee mensen verantwoordelijk voor het bestaan en de inhoud van het memo en dat zijn wij, ondertekenaars van deze brief.’ Later deze week, vermoedelijk woensdag, moeten Ollongren en Jorritsma nadere uitleg geven in een debat met de Tweede Kamer, hetgeen de premier vorige week voor onmogelijk. Hield: de beide verkenners zouden geen duidelijkheid scheppen over de herkomst van de bekend geworden aantekeningen. De brief met de excuses heeft de kou nog niet uit de lucht gehaald. In de notitie van Ollongren en Jorritsma stond de cryptische passage ‘positie Omtzigt, functie elders’. De oud-verkenners schrijven over deze zinsnede: ‘Dit had niet mogen gebeuren omdat de heer Omtzigt een gekozen volksvertegenwoordiger is. Dit had niet mogen gebeuren omdat het vanzelfsprekend niet aan verkenners is zich te bemoeien met mogelijke personele aangelegenheden.’ Maar waarom deze vier woorden toch op papier zijn gezet, blijft onduidelijk. Jorritsma en Ollongren benadrukken wel dat geen van de lijsttrekkers die ze spraken Omtzigt heeft genoemd. De gesprekken zijn ook niet gegaan over de ‘onderhandelingsstijl’ van CDA-leider Wopke Hoekstra, een andere gewraakte zin in het document. ‘Deze openbaarmaking ervan berokkende schade aan het formatieproces en tevens aan (leden van) het CDA. Wij betreuren dat zeer. Wij bieden voor deze fouten uw Kamer onze diepgevoelde excuses aan’, aldus de oud-verkenners. Hun opvolgers Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66) zeiden vorige week vrijdag dat de voormalige verkenners hun notities baseerden op ‘een inventarisatie vanuit meerdere invalshoeken, waaronder berichten in de media’. Maar Jorritsma en Ollongren schrijven nu dat de media niet verantwoordelijk zijn ‘voor de woorden “functie elders” over de heer Omtzigt – deze eerder onbedoeld gewekte suggestie nemen wij graag weg’. Het maakt de vraag waar de oud-verkenners zich wél op baseerden, nog prangender. Jorritsma en Ollongren verklaren ‘in alle deemoed’ bereid te zijn om een verdere toelichting te geven in de Kamer. Daar zullen de fractievoorzitters vooral antwoord willen op die ene vraag. (bron: Trouw) Waarom gaan deze twee ex-verkenners zo diep door het stof, nadat eerder de VVD-partijleider hen dat niet had toegestaan: geen denken aan dan wel woorden van gelijke strekking. Welke partij dan wel politicus moeten ze beschermen? Het meest voor de hand ligt: de VVD en Mark Rutte, die voor een vierde termijn als premier gaat. Wie heeft deze brief geschreven? Ik twijfel eraan dat de redactie door de ex-verkenners gevoerd is. Ik sluit niet uit dat ‘derden’ de tekst hebben geformuleerd en die hebben voorgelegd om te onderschrijven. De brief heeft een ambtelijke stijl. Ollongren moet minimaal 14 dagen in quarantaine, ook al heeft ze geen gezondheidsklachten die aan COVID-19 worden gekoppeld, volgens het RIVM. Dat betekent dat D66-verkenner Ollongren niet aan het op de agenda staande debat voor 31 maart kan deelnemen. Overigens kom Pieter Omzigt, die ziek thuis zit, toch naar de Kamer om beëdigd te worden als Kamerlid. De nieuwe Kamer kan al direct bij de start laten zien waarvoor ze staat en aan welke kant.

CDA-Kamerlid Omtzigt noemde de notitie van de verkenners waarin hij genoemd wordt een affront (= een pijnlijke en provocerende belediging), een belediging van de kiezer. Hij wilde dat in het debat van woensdag opgehelderd wordt wie heeft geschreven ‘positie Omtzigt, functie elders’. “Deze notitie is niet geschreven, iemand heeft hem geschreven. Er is hier geen spooktypemachine”, zei Omtzigt voor zijn installatie als Kamerlid. Hij zei het opvallend te vinden dat nog niet is opgehelderd wie het memo heeft opgesteld. “Als iets niet snel boven tafel komt in Den Haag, dan komt dat doordat het verborgen moet blijven.” (bron: NOS) Dat debat vond uiteindelijk pas op donderdag 1 april plaats, doordat de gevraagde stukken pas donderdagmorgen ter beschikking kwamen. Duidelijkheid kwam pas ter tafel nadat het verslag werd vrijgegeven van het vertrouwelijke gesprek dat Rutte had met de verkenners in de formatie. En daar stonden Ruttes woorden, zwart op wit: ‘Je moet wat met Omtzigt, minister maken.’
Daar was dus de bron van het zinnetje in het uitgelekte formatiedocument dat een week eerder heel Den Haag in brand zette. ‘Positie Omtzigt, functie elders’, dat riekte ernaar alsof in de formatie werd gesproken over het wegwerken van een kritisch volksvertegenwoordiger. Alle betrokkenen ontkenden keihard te weten waar dat over ging. Ook Rutte. “Wij hebben het in onze gesprekken niet gehad over Pieter Omtzigt,” zei hij letterlijk. Dat bleek dus niet waar, moest Rutte bekennen. “Maar ik heb niet gelogen,” bleef hij zijn collega-lijsttrekkers voorhouden. Hij was vergeten dat ‘de persoon Omtzigt’ wel degelijk voorbij was gekomen in de gesprekken. Zelf kwam hij er ook pas donderdagochtend, half acht middels via-via (een half uur voor de partijleiders inzage kregen) achter dat hij het tóch over Omtzigt had gehad. “Ik was niet bezig Omtzigt naar een of andere plek te werken. Dat doet de VVD niet. Nooit.” Voor de buitenwacht oogt dit misschien onschuldig. Maar in Den Haag is het dat niet. Juist deze verkiezingscampagne was integriteit van het bestuur een belangrijk thema. Na de toeslagenaffaire is geconcludeerd dat de politieke cultuur anders moet. Niet langer fouten proberen toe te dekken, wegkijken van de problemen, maar eerder toegeven als iets fout gaat. Meer openheid. En integriteit en Rutte, dat wringt al langer in de ogen van veel niet-VVD’ers. In de tien jaar dat Rutte premier is, overleefde hij alle kritiek wel, met zijn sorry-sorry uitspraken, maar bleef er een zweem van listig optreden hangen. Geheugenverlies, verbroken beloftes, achtergehouden informatie, pas na lang aandringen van de Kamer of journalisten teruggevonden documenten of bonnetjes. En nu weer betonrot in den Haag en opnieuw staat Rutte in de schijnwerpers. En uitgerekend D66 had met Sigrid Kaag campagne gevoerd op ‘nieuw leiderschap’ en een nieuwe wind door Den Haag. Zij kan hier niet makkelijk overheen stappen. Veelzeggend is ook dat Kaag én CDA-leider Hoekstra na afloop van het debat zeiden dat zij waren opgestapt als ze in Ruttes schoenen had gestaan. Zij wél. Ook de positie van Hoekstra maakt dat deze affaire niet zomaar voorbij is. Omtzigt is zíjn nummer 2. Uitgerekend de man die de aanzet gaf tot de discussie over de betonrot in Den Haag. Er is in één dag heel veel kapot gegaan in politiek Den Haag. Maar Rutte is nog VVD-leider én demissionair premier. D66 en CDA realiseren zich ook dat de 34 zetels van zijn partij nagenoeg onmisbaar zijn in een coalitie. Zonder de VVD zijn er minimaal zeven partijen nodig voor een meerderheidskabinet. Niet voor niets kwamen Kaag en Hoekstra wel met een motie van afkeuring om hun ongenoegen ‘te markeren’ en steunden zij de motie van wantrouwen die Rutte van het toneel had kunnen laten verdwijnen niet. Maar een geruisloze weg naar een volgend kabinet kan de VVD hoe dan ook vergeten. (bron: Parool) In het debat dat duurde van 12:00 uur tot diep in de nacht, stonden twee items centraal: 1. wie is de ‘via-via’ die Rutte had geïnformeerd over zijn uitspraken over Omtzigt en 2. hoe kan het zijn dat de 2 ex-verkenners, Ollongren en Jorritsma, zich niets herinneren van hetgeen daarover door een notulist is genoteerd. Baudet wilde, om erachter te komen wie naar Rutte had gelekt, alle vier verkenners daarover ondervragen. Niemand had ‘s morgens om half 8 telefonisch contact gehad met Rutte. Die vraag werd dus niet opgelost en bleef hangen om Rutte, die weigerde de gevraagde informatie te verstrekken. Toch zie ik nog een andere optie. Er waren namelijk geen 4 personen op de hoogte van de uitspraken over Omtzigt, maar 6. Namelijk de twee ambtenaren van het Ministerie van Algemene Zaken, waar Rutte minister van is, notulisten van het Bureau van de Verkenners. Er is geen kennis van zaken of er afspraken zijn dat de premier op de hoogte moet worden gehouden van zaken de verkenners betreffende. ‘via-via’ kan betekenen dat één van de notulisten informatie heeft doorgegeven aan zijn ambtelijke chef, dat bij de secretaris-generaal is terechtgekomen en dat die donderdag om 07:30 uur Rutte heeft geïnformeerd. Het zou allemaal zomaar kunnen. Rutte is in mijn ogen een sluwe regent die met ondermaatse manieren, zoals selectief geheugenverlies en het ontkennen van feiten, die daarmee jarenlang zijn beperkte kennis van zaken verborgen heeft gehouden. Blijft ook nog de optie over dat Rutte opdracht geeft om notities aan notulen toe te voegen die in een gesprek niet aan de orde zijn geweest.

De jongerenorganisaties van CDA, D66 en de ChristenUnie willen niet dat hun moederpartij aan de formatiegesprekken begint zolang de VVD-lijsttrekker Mark Rutte de partij leidt. De Jonge Democraten, de jongerentak van D66, vindt dat de partij wel verder kan met de VVD, maar niet met Rutte. “Dat zou volstrekt ongeloofwaardig zijn”, zegt voorzitter Leonie Janssen. Wel vindt ze, net als CU-jongerentak PerspectieF, dat regeren met de VVD nog wel kan. Het CDJA ziet samenwerken met de VVD helemaal niet meer voor zich. “Rutte nog op zijn woorden geloven is lastig”, zegt voorzitter Hielke Onnink. De CU liet weten dat zij niet in een volgend kabinet met Rutte als premiet zullen participeren.

Heb ik U in al die jaren ooit belazerd, vroeg Rutte donderdag in de Kemer, en noemde de namen van Ploumen (PvdA) en Seghers (CU). Zeker van de zijde van de PvdA moet het anrwoord luiden “Ja”, de VVD heeft in vier jaar tijd de van huis uit ‘arbeiderspartij’ ontdaan van al haar kroonjuwelen. Daar hebben ze nu nog slapeloze nachten van. Rutte moest alles uit de kast halen nadat hij zijn excusus had aangeboden aan de NOS en RTL over zijn uitspraak voor de camera’s (25 maart) op de vraag of de verkenners nog verantwoording zouden gaan afleggen in de Kamer? Het antwoord was gedecideerd:  “Nee verantwoording afleggen dat gaat niet. Nee”Hij herinnerde zich niet dat hij daarover had gesproken met de verkenners. Donderdag stond zwart op wit dat hij wel over de positie van Kamerlid Omtzigt had gesproken met CDA-lijsttrekker Hoekstra en met de beide verkenners Jorritsma en Ollengren. Rutte moest echt alles uit de kast halen om staande te blijven. Zeker meer dan tien keer heeft hij de Kamer bestookt met uitspraken als ‘ik heb niet gelogen, ik spreek hier de waarheid, ik sta hier niet te liegen, ik heb niet gelogen, ik lieg niet’ hij had gehandeld conform het VVD gedachtengoed/partijprogramma. Hij kreeg er het vertrouwen van de Kamer niet mee terug. Maar Rutte is een doorzetter, een volhouwer, die tot het allerlaatste doorvecht voor zijn vierde ambtspositie. En ook als hij er niet in slaagt zijn beoogde kabinet Rutte IV te vormen zal hij de schuld daarvan schuiven op al die anderen die geen vertrouwen meer in hem hebben. Het volk vindt hem een leugenaar en het draagvlak in de samenleving als leider van het volk daalde vrijdag van 54% naar 25%. Ik verwacht dat er snel een volgend kabinet kan worden geformeerd: Kaag 1.

De VVD staat volop achter Mark Rutte en gaat uiteraard door met hem. Dat zegt een woordvoerder van de partij in een reactie op het nieuws dat de ChristenUnie niet samen met Rutte in een nieuw kabinet wil gaan zitten. Hoe het nu verder gaat met de formatie is aan de Kamer, zegt de VVD. Er moet eerst een informateur komen. De partij zegt zich coöperatief op te stellen wat betreft de formatie. 2 april stuurde de partij een brief aan alle leden. Daarin schrijven Rutte en partijvoorzitter Van der Wal dat ze werken aan herstel van vertrouwen binnen en buiten de partij. (bron: NOS) Ik had ook niet anders verwacht dan dat Rutte zich zou gaan profileren met het bestuur en de partij achter zich. Maar de partij moet oppassen dat ze zich niet in een positie manoeuvreren, zoals de Republikeinse partij met Trump, waardoor ze samenwerking van andere partijen blokkeren.

We staan voor het Paasweekend en politiek Den Haag beraad zich hoe de formatie verder moet. Nieuwsuur liet vrijdagavond al weten dat er in de huidige coalitie partijen een stemming heerst van ‘of we willen of niet we zullen wel verder moeten met Rutte, het land verkeert in een positie dat er een regering gevormd moet worden’. Behalve de VVD heeft iedereen een standpunt ingenomen ‘we nemen afscheid van het tijdperk 10 jaar Rutte’ en dat moet ook want we moeten stoppen met een leider die geen visie heeft, en dat principieel eek verwerpt, op de toekomst voor de jongeren en volgende generaties. Rutte vertoont gedrag dat mij doet denken aan Donald Trump met zijn verzet, tot het allerlaatste moment, van de macht aan de volgende door het volk gekozen president in de VS. Maar hij heeft nog steun van liberale coryfeeën: zoals Neelie Kroes, die stelt ‘kijk naar zijn staat van dienst’ en Ton Elias die ‘niet gelooft dat er is gelogen’’. Het Parool kopt: “Rutte is verzwakt, maar nog onmisbaar” om de coronacrisis op te lossen. In de media las ik vanmorgen een ingezonden brief van de Zeeuwse Jacoline Bil-van Utrecht ie stelt dat als het geheugenverlies niet selectief zou zijn, dan de vraag rijst of er sprake kan zijn van een ‘progressieve’ vorm van een breinaandoening? Als dat het geval zou zijn (regelmatig zegt Rutte ‘iedereen heeft toch wel eens last van geheugenverlies’ of dat dat de gewoonste zaak van de wereld is; het antwoord is ja en nee. Ouderen en mensen met een hersenaandoening hebben dat, soms over feiten op de langere termijn soms ook op de kortere) kan dat problematisch zijn voor het functioneren en zeker voor een premier met zijn nationaal en internationaal functioneren en gezien de complexe onderwerpen waarmee hij in contact komt en die veelal ook vragen om multitasking. Maar los van die aanname dat Rutte afscheid moet nemen van zijn positie van premier, ook al omdat hij helemaal geen 1,9 miljoen voorkeurstemmen heeft behaald bij de verkiezingen. Dit in tegenstelling tot Pieter Omtzigt die wel degelijk 342.000 stemmen heeft behaald op persoonlijke titel. Heel veel stemmers die op een partij stemmen, stemmen op de eerste op de lijst en bij de VVD was dat Mark Rutte. Maar ik ontken niet dat hij bekendheid geniet in het land door de 2-wekelijkse persconferenties die hij geeft over de voortgang van de corona-pandemie. Maar lang niet iedereen is het met hem eens dat het kabinet daarin de juiste beslissingen neemt over beperkingen van hun vrijheid en de grote problemen die er zijn in de horeca, de middenstand, de recreactie- en reissector. De vraag is of Rutte in de komende dagen zelf die beslissing neemt naar de Koning te gaan en een brief te schrijven aan de Kamervoorzitter of dat hij voor een fait accompli wil worden gezet door een onafhankelijke informateur, die moet gaan werken aan het weer vlot trekken van het formatieproces, dat van alle kanten weer op vertrouwen kan rekenen. Het klinkt hard, maar de periode Rutte is verleden tijd en dat zal de VVD moeten accepteren en naar een nieuwe leider moeten uitzien.

Financieel/economische berichten

De AEX-index heeft op 29 maart 2021 voor het eerst in 20 jaar de 700-puntengrens bereikt. Dat was niet meer gebeurd sinds het barsten van de internetzeepbel. In 2003 werd het dieptepunt van 218,4 punten bereikt. Na de scherpe koersdalingen aan het begin van de corona-crisis stegen de aandelenprijzen in Amsterdam afgelopen maanden weer fors. Volgens een analist zijn beleggers positief over het herstel na de corona-crisis. Ook houdt de Europese Centrale Bank de rente laag. (bron: NOS) De explosie van de beurskoersen stoelt enerzijds op technische ontwikkelingen en anderzijds op optimistische prognoses over de economische ontwikkeling na corona. Die zijn kortzichtig en zijn niet onderbouwd. Zodra de centrale banken met het injecteren van nieuw, waardeloos, geld in de markten, is de hausse stemming ten einde en verandert het beurssentiment in realistische aannames met als gevolg dat de luchtbellen leeglopen.

De Amsterdamse AEX-index heeft zijn 31 maart hoogste stand bereikt sinds 4 september 2000, toen de index even 703,18 punten noteerde. Het nieuwe record is nu 710,95 punten. Het vorige record werd gevestigd tijdens de internethausse. Toen de internetzeepbel later knapte zakte de AEX-index naar 218,44 punten in 2003. De beurs in Amsterdam sloot deze week op 708,43. De vraag die ik in dit blog aan de orde heb gesteld is tot hoe hoog de bomen nog zullen groeien en hoe diep het dal wordt? De economie kraakt, maar de AEX gaat fluitend door het dak, kopte Trouw op 2 april 2021. Beursrecords in coronatijd, het blijft vreemd en wie weet denken we er over een paar jaar ook wel zo over: dat het lichtelijk bizar was dat er in tijden van lockdowns en economische krimp beursrecords werden behaald als gevolg van de extreem lage rente, waardoor sparen en beleggen in vastrentende leningen niet interessant was. Met dank aan de centrale banken en overheden die astronomische bedragen in hun door de corona-pandemie getroffen economieën pompten en aan regeringen die bedrijven miljarden euro’s aan loonsubsidies verstrekten (waarvoor ze geen tegenprestatie hoefden te leveren). Beurskoersen van techbedrijven jagen de koersen omhoog, vanwege de hoge verwachtingen, die beleggers over die sector hebben. Misschien wel terecht, Maar of we door de extreme stijging van de beurskoersen niet een waas van euforie wordt voorgehouden is het gevolg van drie ontwikkelingen. Op de eerste plaats de enorme geldcreatie van de centrale banken, de financiële wereld en nationale en supernationale overheden waardoor de financiële markten totaal worden ontregeld ook door het monetaire gratis geld beleid. We zien dat een hausse in aandelen elk contact met de realiteit verliest. Een tweede ontwikkeling is een verandering in de markt waarin de handel meer gaat over korte termijn rendementen (door computers, daghandelaren en speculanten) dan over lange beleggingen (door institutionele beleggers). En op de derde plaats de handel die plaatsvindt op vrije markten van crypto-producten, waar, zoals met de bitcoin, snel hoge winsten kunnen worden gemaakt. Mijn vraag is ‘hoe groot is het huidige stabiliteit op de financiële markten’. Zodra de centrale markten gedwongen worden te moeten kiezen tussen een oplopende inflatie dan wel de markten te verkrappen en de rente te verhogen, moeten principiële keuzes worden gemaakt. En die keuze kan niet anders zijn dan de inflatie terugdringen met als consequentie de inkoopprogramma’s te stoppen en de vast-rentende portefeuilles weer aan de markt te gaan terugverkopen, waardoor de rente vanzelf gaat dalen en de koersen op de effectenmarkten weer normaliseren. In dat proces zullen wel verliezen worden geleden, misschien wel grote.

Sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen

Uit onderzoek van het World Resources Institute (WRI) en de Universiteit van Maryland blijkt dat in 2020 wereldwijd 42.000 vierkante kilometer (ruimschoots de omvang van Nederland) aan oerbos is verwoest, 12% meer dan in 2019. Na twee jaar van forse afname neemt de oerboskap sinds 2018 weer toe. Oerbossen zijn nooit eerder aangetast en bevatten veel opgeslagen CO2. Vooral in Brazilië gaat veel oerbos verloren. In Maleisië en Indonesië gaat het de goede kant op. Consumenten willen geen niet-duurzame palmolie meer; producenten ontzien daarom nu de oerbossen. Ook zijn de regelgeving en handhaving verbeterd. (bron: NOS)

Op een hackersforum zijn gegevens van 533 miljoen Facebookgebruikers gezet, onder wie ruim 5 miljoen Nederlanders. Het gaat om onder meer telefoonnummers, namen, adressen en e-mailgegevens. De data zouden al in 2019 buitgemaakt zijn, via een lek dat volgens Facebook inmiddels is gedicht. Begin dit jaar werden al gegevens uit de dataset online te koop aangeboden, nu zijn ze dus allemaal ‘gratis’ openbaar gemaakt. Er zijn nog geen aanwijzingen dat de data al zijn misbruikt door criminelen. Wel is er het risico dat oplichters met de gegevens pogingen gaan doen tot bijvoorbeeld sms- en WhatsApp-fraude. (bron: NOS)

Corona berichten

De meest waarschijnlijke manier waarop het corona-virus bij de mens terecht is gekomen, is via twee diersoorten. Dat zou dan zijn gebeurd van een vleermuis naar een ander dier en vervolgens naar de mens. Die conclusie trekken de WHO-onderzoekers die in China onderzoek hebben gedaan naar het ontstaan van het virus. De persbureaus AP en AFP hebben een conceptrapport over hun bevindingen ingezien. Het grote vermoeden was al dat vleermuizen de bron waren van het virus, dat eind 2019 voor het eerst werd vastgesteld in de Chinese stad Wuhan. Het was echter nog onduidelijk of de mens het direct van vleermuizen had gekregen. Dat wordt door de onderzoekers van de Wereldgezondheidsorganisatie nog steeds als mogelijkheid gezien, maar nog waarschijnlijker is het scenario dat er een tweede dier als ‘intermediair’ heeft gefungeerd. Schubdieren, nertsen en katten worden genoemd als opties. De experts benadrukken dat naar beide scenario’s verder onderzoek moet worden gedaan. Het overspringen van het virus via voedsel achten de onderzoekers onwaarschijnlijk. De bevindingen zijn grotendeels zoals verwacht. In de ruwe versie van het rapport, dat nog niet is geautoriseerd, wordt volgens persbureau AP geen uitsluitsel gegeven over de rol van de vismarkt in Wuhan. Er zijn vóór de uitbraak op de markt ook al coronagevallen ontdekt, maar daarbij was mogelijk sprake van milde symptomen. Ook daarnaar moet meer onderzoek worden gedaan, zeggen de experts. (bron: NOS)

Tot 10.00 uur op Paasochtend zijn bij het RIVM 6918 nieuwe coronabesmettingen gemeld. Een dag eerder waren dat er nog 7682. Gemiddeld blijft het aantal besmettingen ongeveer gelijk. Afgelopen week werden gemiddeld 7225 positieve tests per dag gemeld. In de ziekenhuizen nam de bezetting toe. Er liggen nu 1587 covidpatiënten in het ziekenhuis plus 730 op de IC, meldt het LCPS. In totaal zijn tot dusverre 1,3 miljoen mensen positief getest en zijn er 2,3 miljoen gevaccineerd. (bron: nu)

Frontberichten

Kamerleden Henk Nijboer (PvdA) en Sandra Beckerman (SP) eisen uitleg over de hoogte van de compensatie van minstens €1,5 mrd die Shell en ExxonMobil na 2018 kregen na het beëindigen van de gaswinning in Groningen. Shell en ExxonMobil kregen als aandeelhouders van de NAM in de vorm van hogere winsten compensatie voor het Groninger gas dat in de grond zal achterblijven, omdat de gaswinning deze jaren wordt afgebouwd, zo berichtte Trouw eerder. Voor 2018 was dit met terugwerkende kracht €700 mln, voor 2019 €800 mln, en ook in de jaren daarna leverde deze nieuwe verdeelsleutel extra geld op voor Shell en Exxon. De Kamerleden willen van minister Bas van ’t Wout van economische zaken, minister Wopke Hoekstra van financiën en Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken weten hoe dit zit. Volgens Nijboer en Beckerman staat de snelheid waarmee deze medeveroorzakers van de aardbevingsschade zo ruim worden gecompenseerd in zeer schril contrast met de jaren die gedupeerden moeten wachten en strijden voor soms zeer beperkte compensatie. Tussen Shell en ExxonMobil en de staat is momenteel ook onenigheid over een compensatie voor het gebruik van gasopslag Norg. De Kamerleden willen van de ministers weten of het genoemde bedrag van €1,5 mrd klopt en wat er voor het jaar 2020 is bijgekomen. Een groot deel van de gemaakte afspraken zijn geheim. Beckerman en Nijboer vragen zich af of de notulen toch openbaar kunnen worden. PvdA en SP willen ook uitleg over de verdere afhandeling van de schade. De NAM betaalt momenteel niet mee aan alle funderingsschade en preventief schadeherstel. De Kamer wil dat Van ’t Wout hier bij de NAM wel op aandringt, bleek uit een debat begin maart. De ministers hebben drie weken de tijd om de Kamervragen te beantwoorden. (bron: Trouw)

Uit een rondgang van Nieuwsuur blijkt dat er binnen de VVD nog veel steun is voor Mark Rutte, maar dat sommige partijgenoten zich zorgen maken over zijn onderhandelingspositie in de formatie. Nieuwsuur ging langs bij oud-VVD-Kamerlid Gert-Jan Oplaat en oud-VVD-ministers Uri Rosenthal en Melanie Schultz van Haegen. “Mark Rutte heeft zich in de nesten gewerkt en dat heeft zijn weerslag op de kabinetsformatie”, zegt Oplaat. Maar dat de ChristenUnie uitgerekend in het paasweekend laat weten niet met Rutte verder te willen, noemt hij “echt een judaskus”. Het raakt ook Schultz van Haegen, oud-minister van Infrastructuur en Milieu. “Dat Rutte nu zo alleen komt te staan in de Kamer, dat doet me echt pijn als ik dat zie.” Ook Rosenthal zegt dat de timing en uitspraken van Segers hem tegenvallen. “Alle partijen zeggen: we gebruiken het Paasweekend om ons te bezinnen. Blijkbaar had hij geen enkel moment van bezinning nodig”, zegt hij. “Ik vind het niet zo zinvol om te zeggen dat je wel met een partij verder wil, maar niet met een persoon. Oplaat is niet alleen kritisch op Segers, maar ook op Rutte. Hij vindt dat de onderhandelingspositie van Rutte “nagenoeg weg” is. “Het moment is gekomen dat hij iets anders moet gaan doen. Niet om de persoon Rutte, maar omwille van de inhoudelijke punten van de VVD. Anders moet hij te veel weggeven in de onderhandelingen en eindigen we met allerlei vreselijke, groene maatregelen.” Schultz van Haegen is het niet met Oplaat eens. “Je bent altijd beschadigd na zo’n debat, dit gaat je niet in de koude kleren zitten”, zegt ze. “Maar Rutte heeft hiervoor altijd alle coalitiepartners geholpen. Gaarne namen en rugnummers! Het tegenovergestelde is eerder het geval: de drie coalitiepartners hebben eerder Rutte gered van een smadelijke afgang. De partijen die alleen met een motie van afkeuring hebben ingestemd, maar niet met een motie van wantrouwen, zeggen daarmee: we kunnen gewoon door. Ik hoop dus dat ze dat ook gewoon gaan doen.” Die motie van afkeuring was bedoeld, om Rutte de kans te geven zich terug te trekken, getuige de uitspraak van Kaag dat ‘zij zou opstappen’ na zo’n motie. Zelf heeft Rutte inmiddels aangegeven dat hij gewoon door wil. “Ik ben strijdbaar”, zei hij in een reactie op de uitspraken van Segers. Maar de vraag is of die mogelijkheid zich aandient. Niet vanwege zijn gebrek aan herinnering inzake Omtzigt, maar door zijn gebrek aan vermogen Nederland naar een nieuwe samenleving te loodsen. De periode Rutte is voorbij, dat komt hard bij hem aan, maar hij zal dat moeten accepteren. In dit proces komt een moment dat de VVD moet kiezen tussen afscheid nemen van hun partijleider dan wel nieuwe verkiezingen uit te moeten schrijven. Ik denk dat die keuze niet moeilijk zal zijn. Ondertussen circuleren namen van wie Ruttes plaats zouden kunnen innemen. Edith Schippers is trending topic op Twitter. “Edith Schippers kan, maar ook Jeanine Hennis-Plasschaert of Sander Dekker zijn goede opties”, vindt Oplaat. Maar volgens Rosenthal is het niet nodig om daarover na te denken. “Ik ken Edith goed en waardeer haar, laat daar geen misverstand over bestaan, maar ik heb er het volste vertrouwen in dat Mark Rutte nummer één is en blijft. Ik ga ervan uit dat Rutte IV er gaat komen.” Dat laatste is een wensgedachte, maar ik denk dat de realiteit harder zal zijn. Volgens politiek verslaggever Ron Fresen zetten de uitspraken van Segers de formatie extra op scherp. Fresen denkt dat die uitspraken het kleine gaatje dat er nog was voor een vierde kabinet-Rutte “nagenoeg onbegaanbaar” maken. Als een formatie echt onmogelijk blijkt als Rutte aanblijft, zou dat kunnen leiden tot nieuwe verkiezingen. “Ik wil ook geen nieuwe verkiezingen”, zegt Schultz van Haegen daarover. Maar Rutte ‘vervangen’ is volgens haar niet de oplossing. “Twee miljoen kiezers hebben voor de VVD gekozen, en daarmee ook voor Mark Rutte”, zegt ze. “Ik ken hem, hij kan hier gewoon overheen stappen. Hij is inhoudelijk sterk, hij kan dit hebben.” Dat laatste zal de toekomst uitwijzen. Kijken naar het nieuwe partij-programma van de liberalen dan zien we forse stappen naar links, om die te zetten is het behoud van de positie van Rutte zeker geen must, eerder kan een nieuw gezicht en dan ook nog een vrouw veel raadzamer. Die wisseling ligt zwaar bij de VVD, het ontbreekt aan een centraal gezag. Mogelijk maakt Rutte daar ongepast gebruik van en heeft hij zich in de verkiezingscampagne ook geprofileerd als het boegbeeld van de VVD. De VVD en D66 zijn beide liberale partijen, maar daarbij kiest de VVD voor een conservatieve benadering en D66 voor een progressieve. (bron: NOS)

Overwegingen

In Trouw/de Verdieping schrijft Janne Chaudron over de gevolgen van de verkiezingen van 17 maart j.l. waar Nederland een grote voorkeur uitsprak voor Matk Rutte en de VVD. Wat zegt dat over de samenleving? Het land kleurde na de afgelopen verkiezingen blauwer dan blauw. Terwijl de PvdA negen jaar geleden in het noorden nog domineerde, en het CDA in 2017 in enkele regio’s nog voet aan de grond had, heeft de VVD tijdens de laatste verkiezingen in zo’n beetje alle gemeenten gewonnen, een enkel groen stipje van D66 daargelaten. Wat verklaart het succes? Een briefschrijver gaf onlangs in de Volkskrant alvast een voorzet: “Mijn partner en ik werken beiden ons hele werkzame leven fulltime, hebben een koophuis, betalen onze inkomsten-, vermogens- en gemeentelijke belastingen en ontvangen jaarlijks een klein stukje hypotheekrenteaftrek. Verder hebben wij nooit toeslagen ontvangen en geen gebruikgemaakt van overheidsinstanties als de Jeugdzorg.” Om af te sluiten met: ‘Er zijn best veel mensen zoals wij, mensen die over het algemeen best tevreden zijn over de overheid omdat veel zaken in Nederland wél goed geregeld zijn’. Zijn Nederlanders over het algemeen inderdaad best tevreden? Is de toeslagenaffaire voor de meeste mensen een ver-van-mijn-bed show, raakt de decentralisatie van Jeugdzorg hen niet, valt het wel mee met de crisis op de huizenmarkt? Met andere woorden: verkiezen we het eigen welzijn boven het algemene belang? Het beeld van de ‘gelukkige Nederlander’ staat inderdaad symbool voor een groot deel van het VVD-electoraat, denkt socioloog Kjell Noordzij, verbonden aan de Erasmus Universiteit. “We weten dat politieke schandalen even een dip geven in het vertrouwen, maar dat duurt niet lang. Daarnaast raakt de toeslagenaffaire een groot deel van de VVD-achterban niet. Het zijn over het algemeen geen mensen met een laag inkomen of kiezers die te maken krijgen met racisme.” Dus ja, denkt Noordzij: de toeslagenaffaire is voor veel VVD-stemmers een ver-van-mijn-bedshow. Dat denkt ook cultureel socioloog Peter Achterberg. Hoewel hij het opvallend noemt dat de partij die hoofdverantwoordelijk is voor de toeslagenaffaire daar electoraal niet op wordt afgerekend. Achterberg is verbonden aan de universiteit van Tilburg en deed onderzoek naar de vertrouwenskloof, onder meer ten aanzien van instituties. VVD-kiezers trekken de rechten en plichten uit elkaar. “Voor wat hoort wat, is het motto. Het sentiment is: ‘Wij geven ons belastinggeld aan jullie, daar stellen we wat voor in de plaats’. ‘Als je een bijstandsuitkering hebt, moet je vrijwilligerswerk doen.’ Zo’n Bulgarenfraude is echt een gruwel voor de VVD-stemmer. Anderzijds wil je niet dat de staat je kapotmaakt, maar dat is volgens de kiezers echt een andere discussie.” Die ambivalente houding is volgens Achterberg momenteel erg zichtbaar. “Ook de VVD-kiezers vinden dat de slachtoffers van de toeslagenaffaire niet schuldig zijn. Maar ze vinden ook dat als jij een fout maakt, wij daar als samenleving niet voor hoeven betalen. En in ruil voor uitkeringen zien ze graag wat terug.” De vorm van wederkerigheid wordt steeds sterker onderschreven in de Nederlandse samenleving, denkt Achterberg. En die denkbeelden vertalen zich uiteindelijk in beleid. Niet alleen als het gaat om vermeende fraude met uitkeringen. Het gaat ook over de student die in ruil voor een beurs binnen een paar jaar moet zijn afgestudeerd of de werkzoekende die gedwongen wordt te verhuizen voor zijn baan. “Mensen moeten zich in hun gedrag aanpassen aan de heersende waarden en normen. Het handhaven daarvan en het conformeren daaraan, is veel meer centraal komen te staan bij de VVD dan die individuele vrijheid waar ze prat op gaan.” Partijen als D66 en GroenLinks hebben die plek ingenomen volgens de socioloog. “Vrijheidshandhavers staan tegenover ordehandhavers.” Achterberg grijpt terug naar de VVD-campagne van 2017 toen Rutte in een ingezonden advertentie opriep: doe normaal of ga weg. “Het past goed in die culturele dimensie.” Het is ook iets wat Noordzij opvalt. “Identiteit, culturele vraagstukken – denk aan migratie, Europa en klimaat – speelden sterk tijdens de laatste campagne en je ziet het terug in de verkiezingsuitslag.” Wat zegt dat over de samenleving? “Dat de klassieke economische links-rechtsverhouding is ingewisseld voor die culturele component”, zegt Achterberg. “Hoe je aankijkt tegen de wereld is het dominante frame geworden”, vult Noordzij aan. Praktisch geschoolden hebben daar andere ideeën over dan hoogopgeleiden. En dat is volgens Noordzij een belangrijke breuklijn die door de samenleving loopt. De twee groepen komen elkaar steeds minder tegen: niet in de kerk, niet in het dorp, niet op school. Het electoraat wordt ook sterk langs deze weg verdeeld. “Opleiding, niet geld, is daarin de dominante factor. De praktisch geschoolde, of hij nu veel of weinig geld verdient, zal minder snel op GroenLinks of D66 stemmen dan iemand die hoger opgeleid is.” Wat de VVD relatief goed doet is die twee verschillende groepen min of meer aan zich binden, hoewel de hoogopgeleiden in de meerderheid zijn, ziet Noordzij. “Ik doe onderzoek onder praktisch geschoolden en bekijk hoe zij zich verhouden tot politici. Het wantrouwen onder deze groep is groter. Zij vinden bijvoorbeeld dat politici ver afstaan van hun leefwereld, ze praten omfloerst et cetera. De vraag blijft in hoeverre de coronacrisis de verkiezingsuitslag heeft beïnvloed en het beeld vertroebelt. De ‘rally around the flag’ – in tijden van crisis scharen we ons achter de leider – wordt veel genoemd als oorzaak voor de VVD-winst. Noordzij denkt daar iets genuanceerder over. Hij deed samen met collega’s onderzoek naar het vertrouwen in de regering, zowel vlak voor als net na de intelligente lockdown van maart vorig jaar. Daaruit komt naar voren dat pas nadat de regering maatregelen nam, het vertrouwen toenam. Met andere woorden: het gaat niet zozeer om de crisis, maar om de actie die wordt ondernomen. De toekomst moet uitwijzen of de VVD op de juiste wijze blijft inspelen op dit sentiment. Als de coronacrisis straks naar de achtergrond verdwijnt zal dat ook gelden voor andere thema’s. Achterberg merkt op dat mensen de staat weer meer zijn gaan waarderen dankzij de coronacrisis, en dat zou op termijn weleens kunnen uitmonden in links collectivisme. Noordzij wijst nog op een andere toekomstvraag, namelijk: hoelang blijft de VVD die brede volkspartij? “Zolang Rutte er is en er geen debat plaatsvindt over de koers van de partij, zal er niet veel veranderen. Maar op het moment dat hij weggaat, er een discussie losbarst en de partij op cultureel gebied linksaf slaat, kunnen best wat rechtse VVD’ers overstappen. En dan is het nog maar de vraag of de partij het hoge zeteltal kan vasthouden.” In tegenstelling tot de VVD verloren de linkse partijen veel zetels tijdens de laatste verkiezingen. Hoe kan dat? Hebben de linkse partijen het tij tegen? “Nee”, zegt socioloog Peter Achterberg. “De typische klassenthema’s bestaan nog altijd.” Hij wijst op kansen voor jongeren, de crisis op de woningmarkt en de inrichting van de arbeidsmarkt. “Deze thema’s worden alleen overschaduwd door de culturele component.” Bovendien heeft een partij als de PvdA een gespleten achterban, denkt Achterberg. “De partij herbergt cultureel linkse mensen, denk aan de schoolmeester, en de cultureel rechtsen, denk aan de arbeider.” Een thema als migratie ligt volgens Achterberg gevoelig. “Op cultureel vlak kunnen ze weinig doen zonder zich in de nesten te werken.” Als burger sta ik ergens in het midden tussen links en rechts, tussen conservatief en progressief. Tussen de vrijheidshandhavers (links) en de ordehandhavers (rechts). VVD-kiezers stellen eigen welzijn (egoïsme) boven het algemene belang, daar denk ik veel socialer over, maar ik vind wel dat van asielzoekers mensen met een sociale uitkering een tegenprestatie mag worden gevraagd, als dat tot de mogelijkheden behoort. Vrijheid is een relatief begrip, dat altijd geïntrepreteerd moet worden in een tijdsbeeld. In de pandemie waarin wij ons thans bevinden moet dat anders worden behandeld gezien de gevolgen en de ernst ervan. Ik verwerp de stelling dat je financieel ondersteund moet worden en daarvoor de samenleving niet hoeft te steunen. Vreemd is het voor mij dat de VVD en zijn partijleider elektoraal niet worden afgerekend voor het overheidshandelen in de kindertoeslagen-affaire en mogelijk nog op huur- en zorgtoeslag, terwijl de VVD daar hoofdverantwoordelijk voor is. Terwijl het gaat over kernwaarden als discriminatie en racisme.

Rutte blijft de premierskandidaat van de VVD. Dat heeft de demissionair premier nog net voor het Paasfeest gezegd in reactie op ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Die maakte eerder bekend dat zijn partij geen deel uit wil maken van een nieuw kabinet met Rutte aan het hoofd. Volgens Mark Rutte is het een ‘goede traditie’ dat partijen zich niet bemoeien met elkaars benoemingen. “Bij de formatie wordt de discussie inhoudelijk gevoerd, maar wie de partijen naar voren schuiven, is aan de partijen zelf.” Segers legde met zijn uitspraak een bommetje onder de formatie: een nieuwe termijn voor de huidige coalitie werd in één klap onmogelijk. Rutte noemde de boodschap van Segers ‘heel heftig’. Uit welke partijen een nieuw kabinet dan moet gaan bestaan, is nu de grote vraag. Een kabinet zonder VVD is nagenoeg onmogelijk, maar veel partijen zeggen Rutte niet meer te vertrouwen. “Het raakt me wel”, zegt Rutte over de kritiek die hij krijgt. “Maar ik ben ervan overtuigd dat we in staat zijn om tot compromissen te komen. We moeten daarom op de inhoud het gesprek gaan voeren.” Rutte zegt ‘we moeten in staat zijn’ maar wie zijn die ‘we’ dan? Mocht er geen nieuw kabinet worden gevormd met de VVD, dan zal Rutte als Kamerlid verdergaan: “Ik ben gekozen voor vier jaar. De VVD wil dolgraag knokken voor Nederland, vanuit een kabinet. Maar als dat niet gegeven is, dan ben ik natuurlijk bereid de oppositie in te gaan, en leiding te geven aan de oppositie.” De partijtop van de VVD blijft vierkant achter Mark Rutte staan. In een gezamenlijke verklaring zeggen partijvoorzitter Christianne van der Wal en waarnemend fractievoorzitter Sophie Hermans dat de partijleider hun ‘volledige steun’ heeft. “Mark is de man die Nederland tien jaar lang door verschillende grote crises heeft geloodst”, staat in de verklaring. “Natuurlijk gaat tien jaar dit land regeren niet zonder fouten. Waar het om gaat is dat de intenties oprecht zijn, en dat er van fouten geleerd wordt.” Nee, dat is niet voldoende. Rutte heeft 10 jaar geregeerd zonder visie, zonder een statuut te bouwen voor de jongeren en volgende generaties. Hij heeft veel teveel aandacht gegeven aan de financiële belangen van die bedrijven die draaiden op fossiele energie en veel te weinig aandacht gegeven aan het klimaat, milieu en natuur. De vertrouwenscrisis rond de VVD-leider Rutte draait om een opmerking van Rutte over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. In zijn gesprek met verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) suggereerde hij dat Omtzigt in een nieuw kabinet een ministerspost zou moeten krijgen. (of Kamervoorzitter kon worden (daarover gaat hij helemaal niet, dat beslist de Kamer zelf) Dat bleek donderdag uit een openbaar gemaakt gespreksverslag. Die zorgde voor een explosieve ontwikkeling in het debat, omdat Rutte eerst met klem had ontkend over Omtzigt gesproken te hebben met de verkenners. In de Tweede Kamer zei Rutte dat hij zich het gesprek ‘verkeerd herinnerd’ had, maar de Kamer geloofde weinig van die verklaring. Rutte overleefde ternauwernood een motie van wantrouwen, die werd ingediend door PVV-leider Geert Wilders. Alleen de huidige coalitiepartners D66, CDA en ChristenUnie steunden die motie niet. Een minder zware motie van afkeuring werd wel aangenomen door de Tweede Kamer. Nu zegt dus ook de ChristenUnie geen nieuw kabinet te willen vormen met Rutte als premier. “We willen nu niet doorgaan alsof het business as usual is. Wij kunnen niet geloofwaardig deelnemen aan zo’n kabinet”, zei partijleider Gert-Jan Segers. (bron: RTL Nieuws) De wereld staat op een kruising van wegen naar een heel andere samenleving met grote complexe uitdagingen, die het welzijn van onze jongeren gaat bepalen. Rutte is 10 jaar lang niet meer geweest dan een onderhoudsmonteur. Nooit een bouwer, nooit een architect, geen staatsman, geen visionair Wel goed van de tongriem gesneden. Hij spreekt als Brugman en dat spreekt het volk aan. Die toetsen niet de inhoud van zijn beleid maar de vorm waarin hij het presenteert. Van sociologen moet hij niets hebben want die zijn kritisch over zijn beleid. En terecht want de maatschappij is breder en ingewikkelder dan het beeld dat Rutte ervan heeft. Zijn tijd is voorbij, er moeten nu bouwmeesters komen om de fundamenten van een nieuwe maatschappij te gaan ontwerpen en bouwen. Aan dat proces kan Mark Rutte geen inspiratie en leiding geven, het ontbreekt hem daarvoor aan de nodige kennis van zaken. Daar is hij totaal ongeschikt voor. Ik hoorde zondagmorgen op WNL een discussie waarin werd gesteld dat de komende informateur Rutte de kans moet geven aan die nieuwe uitdagingen uitvoering te gaan geven met zijn kabinet Rutte IV. Natuurlijk zal hij zeggen dat te gaan doen, omdat dat momenteel zijn laatste kans is op het Haagse pluche te kunnen blijven zitten. Maar of hij daarvoor over de know-how en de wil beschikt is voor mij geen vraag, hij kan dat niet en daarom moeten wij daar geen tijd mee verliezen. Ik heb in Sigrid Kaag, de vrouw die naar voren kijkt, meer vertrouwen dan in Rutte, de man die naar achteren keek. Het is voor Rutte onverteerbaar afgeserveerd te worden, maar in feite heeft hij tien jaar lang ons land geregeerd zonder een blik voorwaarts. Neelie Kroes mag dan zeggen ‘kijk naar zijn staat van dienst’ maar ik kan me geen beeld vormen waar ik enthousiast over zou moeten zijn. De toekomst meed hij, daarvoor mistte hij ook de capaciteiten, multitasking en complexiteit delegeerde hij naar de polder, de tafels en werkgroepen. Dat resulteerde in voorstellen die de belangen van de adviseurs beschermden, zelden het algemeen belang dienden. Voor het corona-beleid verschuilt hij zich achter van Dissel, het RIVM en het OMT. Aan zijn regeerperiode MOET nu een einde komen. Dit land heeft behoefte aan heldere geesten.

Een financieel product waar toezichthouders weinig zicht op hebben en waarvan onduidelijk is wie er in welke mate aan is blootgesteld. Het klinkt als het begin van een artikel uit 2008, toen de kredietcrisis losbarstte. Maar het gaat om een tot voor kort vrij onbekend familiefonds dat vorige week implodeerde. Het fonds, Archegos genaamd, investeerde miljarden van de ook tot voor kort vrij onbekende Bill Hwang. Het gaat mogelijk om één van de grootste verliezen van privévermogen ooit, zegt een belegger erover tegen Bloomberg. Familiefondsen beheren het vermogen van rijke families of individuen. Maar Hwang is niet de enige met een miljardenverlies. Banken zoals Credit Suisse en het Japanse Nomura, die zaken met hem deden, zijn eveneens miljarden kwijt. De Amerikaanse grootmachten in de financiële sector Goldman Sachs en Morgan Stanley zijn ook bij het beursdebacle betrokken, maar wisten hun verliezen ternauwernood te beperken. Prime brokers die Archegos van een hefboom hadden voorzien, zeiden dat de problemen bij Nomura en Credit Suisse verband hielden met het langzamer zijn in het lossen van aandelenblokken in de markt in vergelijking met hun concurrenten, met name Goldman Sachs en Morgan Stanley. Een directeur van een Wall Street-bank in Hong Kong zei: “Het is onduidelijk waarom Nomura op hun handen zat en deze grote verliezen leed.” Een andere in Tokio gevestigde bankier zei dat het extreem hoge niveau van hefboomwerking dat Nomura leek te hebben uitgebreid naar Archegos, “verbijsterend” was. Heeft Nomura heeft zitten slapen? Wie weet, maar ook dat zou niet voor het eerst zijn in een bull market… De grote vraag is of het gaat om een incident, namelijk een ‘handige’ miljardair die via een sluiproute lang veel geld verdiende en buiten beeld bleef, of dat er nog meer (grote) beleggers zijn die onder de radar soortgelijke risico’s nemen. Omdat Archegos op papier geen hedgefonds, maar een familiefonds is, kon het ontsnappen aan de Amerikaanse toezichthouder. En het financiële product waar Hwang gretig gebruik van maakte, wint volgens de Financial Times al jaren aan populariteit. Het financiële product in kwestie is een zogeheten ‘total return swap‘ en werkt als volgt: een bank en een belegger sluiten een contract af dat is afgeleid van een bepaald aandeel. Als de koers van het aandeel stijgt, betaalt de bank die stijging aan de belegger. Als de koers van het aandeel daalt, moet de belegger de bank betalen. Sowieso betaalt de belegger bij het sluiten van het contract een vergoeding aan de bank (voor de kosten, die de bank maakt). Om het risico op stijgende koersen (en dus moeten betalen) af te dekken, koopt de bank het aandeel vaak zelf. Winst en verlies als gevolg van de koersstijging worden zo tegen elkaar weggestreept. De vergoeding die de belegger hoe dan ook betaalt, staat dan onder aan de streep als opbrengst voor de bank. Hier blijft het niet bij. De belegger leent vaak ook geld bij de bank waarmee hij weer extra contracten afsluit. Op deze manier vermenigvuldigt de belegger de winst bij koersstijgingen. Dit is wat Hwang jarenlang met veel succes deed. De andere kant van de medaille is dat verliezen ook vermenigvuldigen. Dat is waar het mis ging. “Voor de bank is het in principe vrij simpel geld verdienen, ze rekenen kosten”, zegt Marco Groot, financieel columnist met 25 jaar ervaring in de financiële sector. Hwang deed zaken met zes verschillende banken. Waarschijnlijk sloot hij bij elke bank dezelfde contracten met geleend geld, zonder dat de banken dat van elkaar wisten. “In Nederland hebben we het BKR”, zegt Groot daarover. “In de VS heb je dat niet. Daar kun je ook zo zes creditcards bij verschillende aanbieders krijgen. Er ontstaat pas een probleem als je niet betaalt.” Het grootste verhaal hierachter is dat het risicomanagement bij banken niet op orde is, stelt prof. dr. R.M. (Roelof) Salomons, hoogleraar beleggingstheorie en vermogensbeheer aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hwang kon niet meer betalen nadat de koers van een bedrijf ViacomCBS, waarop hij speculeerde was gedaald van 110,34 op 22 maart 2021 naar 44,55 op 1 april 2021. Bank na bank belde of hij extra geld wilde storten om de oplopende verliezen te dekken. Toen bleek dat dat niet ging lukken, besloten de genoemde Amerikaanse banken als eerste massaal aandelen van het bedrijf te verkopen. Het zette een kettingreactie in gang. Dat het zo uit de hand kon lopen, roept de vraag op of banken wel voldoende gecontroleerd hebben met wie ze zaken deden. “Aan Hwang zit een luchtje. Hij is ooit gepakt voor handelen met voorkennis”, zegt Roelof Salomons. “Het commerciële kortetermijndenken heeft bij de banken het zwaarst gewogen. Het grootste verhaal hierachter is dat het risicomanagement niet op orde is.” “Hwang heeft de zwarte piste genomen en had beter blauw kunnen nemen”, zegt Salomons. Hij denkt dat er vast meer beleggers zijn die soortgelijke risico’s nemen. Maar er is volgens de hoogleraar geen sprake van een kaartenhuis dat op instorten staat. “Het gaat om zakenbanken. Als die een verlies lijden is er niet direct risico dat de kredietverlening aan bedrijven of consumenten onder druk komt te staan.” “Dit is wel hoe het iedere keer misgaat”, zegt Groot, doelend op de start van de laatste financiële crisis. “Aan de andere kant is het onmogelijk om overal toezicht op te houden. Uiteindelijk ontstaat er altijd wel weer een creatief idee, dat door de mazen van de regels glipt en waardoor winsten en verliezen enorm kunnen zijn.” (bron: NOS) Een bedrijfsongeval in de beleggerswereld, een bekend voorval in een nieuw jasje. Te grote risico’s nemen in veel te grote posities in één of meerdere beleggingsproducten. Zolang de koers stijgt stroomt het geld binnen, zodra die snel daalt ontstaan er problemen als de belegger niet over voldoende cash beschikt. We kennen deze problematiek uit de gang van zaken op Wallstreet beginnend in oktober 1929 en eindigend medio 1932. Resultaat beleggers en bankiers die zelfmoord pleegden, banken die omvallen en de DJIA die bijna 90% van haar waarde verloor. De zwakte in het systeem dat hier is gebruikt zit hem in de omvang. Een speculant of een zogenaamd slimme belegger, koopt grote aantallen van een rustig aandeel, waardoor de prijs aantrekt. Hij sluit daar bij meerdere banken een financieel product op af: als de koers stijgt betaalt de bank die koersstijging uit. Om dat risico voor de bank af te dekken koopt de bank ook dat aandeel, waardoor de koers verder stijgt (en zeker als er nog 5 andere banken in dezelfde positie verkeren). De belegger gaat met als dekking zijn aandeel een effectenkrediet opnemen bij de bank en koopt nog meer van dat aandeel en sluit daar vervolgens ook het financiële product op af. Maar daarna gaat het fout want de koers/winst verhouding staat in geen enkele relatie meer tot de koers van het aandeel. Andere beleggers nemen hun winst en verkopen dit aandeel. Dat veroorzaakt een domino-effect. Resultaat voorspelbaar.

Slotwoord

Door de aandacht die deze keer is gegeven aan Rutte, de verkenners, het debat in de 2e Kamer, de positie waarin de VVD en Rutte zich bevinden en de informatieopdracht zijn een aantal financieel/economische en maatschappelijke artikel blijven liggen. Die komen zeker in het volgende blog.

©2021 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 02 apr 2021, week 13: AEX 708,43; Bel20 3.938,63; CAC40 6.102,96; DAX 15.107,17; FTSE 100 6.737,30; SMI 11.118,03; RTS (Rusland) 1.466,71; SXXP (Stoxx Europe) 432,22; DJIA 33.153,21; NY-Nasdaq 100 13.329,52; Nikkei 29.854,00; Hang Seng 28.929,07; All Ords 7.064,20; SSEC 3.484,39; €/$1.1763; BTC/USD $58.100,00; 1 troy ounce goud $1.730,30, dat is €47.252,49 per kilo; 3 maands Euribor -0,538%; 1 weeks -0,555%; 1 mnds -0,551%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,338%; 10 jaar Duitse Staat -0,328%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,27%; 10 jaar Franse Staat -0,082%; 10 jaar Belgische Staat -0,017%; 10 jaar Japan 0,1136%; 10 jaar Spanje 0,302%; Italië 0,632%; 10 jaar VK 0,796%; 10 jaar VS 1,7153%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,683.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen trokken deze week hier en daar fors aan, de AEX schoot door de 700 grens en vestigde een nieuw record, terwijl de rente weer steeg. De dollar noteerde onveranderd. De bitcoin steeg weer richting de $60.000. Nieuws vanuit getroffen sectoren in het bedrijfsleven, zoals de luchtvaart, de reiswereld en kunst en cultuur, verlenging van de lockdown en de avondklok, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en slechte verwachtingen voor de werkgelegenheid, en het aantal faillissementen, de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van het stijgende aantal corona-besmettingen, bepalen nog altijd de sfeer, terwijl de aandelenkoersen nieuwe records bereiken als gevolg van onder meer het lage rentebeleid van de centrale banken. Ik voeg ook deze keer weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,075%; Duitsland 0,224%; Nederland 0,301%; Japan 0,694%; Frankrijk 0,787%; Spanje 1,234%; VK 1,342%; Italië 1,617%; Canada 1,9458%; VS 2,3627%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,66%; Nederland -0,649%; Zwitserland -0,632%; Frankrijk -0,595%; België -0,517%; Denemarken -0,467%; Spanje -0,302%; Japan -0,087%, Italië -0,027%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.