UPDATE 02062018/429 De Franse president Macron waarschuwt voor een mogelijk militair conflict als gevolg van een handelsoorlog als gevolg van bescherming van nationale belangen: America First!!

Binnen een half uur, nadat ik afgelopen weekend blog 428 had gepost kwam het verrassende bericht dat de pro-Europese Italiaanse president Sergio Mattarella heeft geweigerd de 81-jarige eurosceptisch ingestelde Paolo Savona te beëdigen als de nieuwe minister van Financiën. De benoeming zou investeerders kunnen alarmeren over het voorgenomen beleid, ‘een regering van veranderingen’ van de M5S / Lega Nord dat geen sluitende begroting gaat uitvoeren en dat kan betekenen: een nog hogere staatsschuld, nu 131% bbp. Savona wil een ander Europa, dan dat waar de President naar streeft, een sterker en eerlijker Italië. Maar zolang de Amerikaanse kredietbureaus de dienst uitmaken heeft het Italiaanse volk geen stem meer. Het dreigement van Moodys vorige week, spreekt boekdelen. De macht van het geld is groter dan de stem van het volk. Het doet mij denken aan de Griekse crisis anno 2015, waarover de wetenschapper Yanis Varoufakis een onthutsend inzicht gaf in het financieel/economisch beleid dat de eurolanden voerden in Griekenland. Achteraf schreef Varoufakis een bijzonder en smeuiig boek: hoe leg ik economie uit aan mijn dochter. In dit striemende, persoonlijke verslag blaast de wereldberoemde econoom Varoufakis het deksel af van Europa’s verborgen agenda en legt hij bloot hoe het er werkelijk aan toe gaat in de galerijen van de macht’, zo prijst tenminste de uitgever de memoires van Varoufakis aan. ‘Ondanks de massale steun van het Griekse volk en de simpele logica van zijn argumenten wist hij slechts de woede te wekken van Europa’s politieke, financiële en media-elite’. Wie is deze Griekse econoom en politicus? Hij studeerde hij aan de Universiteit van Essex aanvankelijk economie. Al snel koos hij voor een studie wiskunde, omdat hij van mening was dat de studie economie zo veel wiskunde bevatte dat deze studie zinniger was. In 1981 behaalde hij zijn bachelor wiskundige economie aan deze universiteit. Hierna behaalde hij aan de Universiteit van Birmingham een BSc wiskundige statistiek en een PhD economie. Vanaf 2000 was hij werkzaam als hoogleraar politieke economie aan de Universiteit van Athene. Tussen 1982 en 1988 was Varoufakis achtereenvolgens docent aan de universiteiten van Essex, East Anglia en Cambridge. Van 1988 tot 2000 was hij werkzaam aan de Universiteit van Sydney.  Varoufakis’ publicaties gaan voornamelijk over de speltheorie en de onbalans van schulden en overschotten binnen de wereldeconomie. In zijn boek The Global Minotaur beschrijft hij hoe de onevenwichtigheid van deze schulden en overschotten van de verschillende landen de crisis in Amerika, veroorzaakt door het omvallen van de zakenbank Lehman  Brothers  en de Europese staatsschuldencrisis hebben veroorzaakt. Terug naar de huidige chaos in Italië. Wie verdedigt het belang van het Italiaanse volk? De president zou voornemens zijn zelf een nieuwe regering te gaan vormen, die het algemeen belang zou gaan dienen (de vraag is: welk algemeen belang? Dat van het volk, dan wel dat van de financiële markten?) De Italiaanse president Sergio Mattarella heeft, direct nadat Conte zijn formatieopdracht had teruggegeven aan de hem, een voormalig topfunctionaris van het Internationaal Monetair Fonds, directeur fiscale zaken van 2008 tot 2013, uitgenodigd om langs te komen. Het gaat om de Italiaanse econoom Carlo Cottarelli, waarvan bekend is dat hij een technocraat is en een voorstander van een fiscaal conservatief beleid. Hij heeft zijn opdracht teruggegeven aan de President, nadat Lega Nord en M5S op 1 juni er toch in slaagden een populistische regering te vormen, dat inmiddels door de president is beëdigd.

De ECB gedraagt zich als een belegger en of dat de kernopdracht van de centrale bank is, vraag ik mij af. Mijn gevoel zegt: foute boel als de Italianen ‘schoon schip’ willen maken. Er was vorige week al een bericht dat Italië €250 mrd kwijtschelding van schulden van de ECB zou willen. De koers van 10 jr Italië bij het begin van deze week is verder gestegen van 2,536% naar 2,67%. Er is deze week in Italië wel politieke duidelijkheid ontstaan tussen de progressieve en de behoudende partijen: een meerderheid van M5S en Lega Nord stonden recht tegenover de Italiaanse president Mattarella, die de banken, de EU, de euro, het neo-liberale gedachtengoed en das Kapital, vertegenwoordigt. De president heeft kleur bekent en heeft daarvoor een prijs moeten betalen. De leider van Lega Nord, Matteo Salvini, stelde dat “Italië ”geen vrij land meer is. Het wordt financieel bezet door de Duitsers, Fransen en de eurostaten”. De 62-jarige hoogleraar Rick van der Ploeg woonde een aantal jaren in Florence, waar hij werkte bij het Robert Schman Centre. Zijn huur betaalde hij maandelijks in een gesloten zakje, niks via de bank! Italië is een land van bureaucratie, monopolies en zo weinig mogelijk belastingen betalen en dat is al 70 jaar zo. Stel, dat Italië uit de EU moet/gaat treden, dan wel uit de eurozone treedt dan zijn de gevolgen daarvan niet te overzien. Niet dat ik ze niet zie, maar niemand kan op dit moment aangeven hoe groot die chaos wordt. De Italianen hebben er geen vertrouwen meer in dat de EU/ECB hun belangen behartigt. Het EU-beleid zien ze als een rechts-liberaal project, waarvan gewone mensen de dupe zijn van de vrijhandel en de interne markt. De Italianen voelen zich in de steek gelaten door Europa, dat ze heeft opgezadeld met grote aantallen migranten, die met bootjes de Middellandse Zee zijn overgestoken. Wat ook steekt, schrijft van der Ploeg is dat Italianen veel meer sparen, om de kinderen te laten studeren en voor de oude dag, dan wij Nederlanders. En wat krijgen ze daarvoor als dank: banken die op omvallen staan. De Italianen leven op een te grote voet, dat is verwijtbaar, maar dat Duitsland en Nederland veel te grote handelsoverschotten hebben, is dat ook. Wij geven dat geld niet uit, wij leven op te kleine voet. Wij betalen daarmee onze staatsschuld af, waardoor de Italianen hun schulden kunnen vergroten. Wij zijn niet solidair genoeg, wij kijken vooral wat het beleid ons oplevert en niet welke bijdrage wij leveren aan het gemeenschappelijke doel. Wij hebben dat dichtgetimmerd met het Stabiliteits- en Groeipact, maar het is zeer de vraag hoelang dat nog standhoudt? Het meest voor de hand zou liggen als de EU/ECB/euro met voorstellen komt om Italië binnenboord te houden en dat kan geen kopie zijn van de wijze waarop dat met Griekenland is gedaan. Italië is negen keer zo groot. De financiële markten reageerden positief op de geïnstalleerde regering, die komende week haar programma in het Parlement zal presenteren. EU-commissaris Günther Oettinger (Begroting) heeft excuses aangeboden voor zijn uitlatingen over Italië. De Duitser had in een gesprek met Deutsche Welle gezegd dat hij hoopt en verwacht dat de financiële markten de Italianen doen inzien dat ze niet op populisten ter linker- of rechterzijde moeten stemmen. In zijn spijtbetuiging schrijft Oettinger: ,,Het was niet mijn bedoeling onrespectvol te zijn. Ik heb het volle respect voor de wil van de kiezer, in welk land dan ook, of ze nu rechts of links zijn.” Italiaanse politici reageerden kwaad en terecht want ‘sorry’ voor zo’n blunder is onvoldoende. Opstappen!!. Het is ongebruikelijk dat EU-commissarissen zich uitspreken over de politiek in een lidstaat voordat er een regering is. EU-president Donald Tusk gaf Oettinger dan ook een tik op de vingers: ,,Mijn oproep aan alle EU-instellingen is: respecteer alstublieft de kiezers. We zijn hier om hen te dienen, niet om ze de les te lezen.” Ook commissievoorzitter Juncker reageerde. Hij liet weten ervan overtuigd te zijn dat het lot van Italië niet in de handen ligt van de financiële markten. ,,Italië zal doorgaan op het Europese pad en verdient respect.” De voorgestelde 81-jarige eurosceptische minister van Financiën, Paolo Savona, wordt minister van Europese Zaken. Daarmee heeft de president ingestemd. Het kabinet is 1 juni 2018 beëdigd. Uitspraken van de president van de centrale bank, Ignazio Visco, voedden echter onrust. Hij meldde dat het land „een paar stappen verwijderd was geweest van verlies van vertrouwen” omdat het land in een politieke crisis verzeild was geraakt en de verkoop van Italiaanse schuld door beleggers werd versneld. Bankaandelen worden aangeboden, waardoor de euro in waarde is gedaald en de rente op het in koers gedaalde Italiaanse staatspapier is gestegen.

Bondskanselier Merkel voelt niets voor een Italiaanse schuldverlichting. In de krant FAZ zegt ze dat eurolanden solidair moeten zijn, maar dat het nooit “tot een schuldenunie mag leiden.” De nieuwe Italiaanse regering zou om kwijtschelding van €250 mrd aan schulden willen vragen. Merkel zegt dat ze de nieuwe Italiaanse regering open tegemoet treedt en ermee samen zal werken “in plaats van te speculeren over hun bedoelingen”. Ze wil niet reageren op de uitspraak van Legaleider Salvini dat ‘Italianen niet langer de slaven van de Duitsers zijn. “Het is beter als we zakelijk met elkaar praten”. Merkel praat voor haar beurt. Het zou van meer wijsheid hebben getuigd als ze eerst naar de argumenten van de nieuwe Italiaanse regering had geluisterd. Dit zou het ‘zakelijk overleggen’ van de EU/ECB met de Italianen een basis hebben gegeven voor overleg over de problematiek van de Italiaanse staatsschulden. In feite bevestigt Merkel het beeld dat Salvini schetst: ‘de Italianen hebben maar uit te voeren wat Berlijn dicteert’. Het werpt de vraag op ‘hoe sociaal een euroland mag zijn en hoe groot de macht is van ‘das Kapital’? In welke mate moeten EU-landen dienstbaar zijn aan de neo-liberale inrichting van de EU? Wordt vervolgd.

NRC: Bondskanselier Angela Merkel heeft zowel Nederland en Oostenrijk tot de orde geroepen. Dit weekend gaf ze haar meest gedetailleerde antwoord op het voorstel van de Franse president Emmanuel Macron om de eurozone te hervormen. De Duitse bondskanselier vindt dat de rijke Europese landen hun bijdrage aan de EU-begroting moeten verhogen. Ze zegt dat Nederland, Duitsland en de andere nettobetalers aan de Europese Unie hun bijdrage aan de EU-begroting moeten verhogen. Rutte heeft zich eerder al overduidelijk gezegd dat Nederland niet meer te willen betalen dan het nu doet. Merkel zegt ook dat ze de nieuwe Italiaanse regering van linkse en rechtse populisten open tegemoet zal treden. „Het is mijn fundamentele overtuiging dat ieder resultaat van verkiezingen, en elke democratisch gekozen regering, respect verdient.” Maar dat betekent niet dat ze Italiaanse wensen zal toestaan. Dat Duitsland meer geld zal uittrekken voor de Europese meerjarenbegroting heeft de coalitie van CDU, CSU en SPD dit voorjaar al vastgelegd in haar regeerakkoord. Nu zegt Merkel daarover: „Overigens zal niet alleen Duitsland meer bijdragen aan de begroting, dat geldt voor alle nettobetalers.” Nettobetalers zijn de rijkere landen die meer aan de EU betalen dan ze er via Europese fondsen uit terug krijgen. Op de tegenwerping dat landen als Nederland en Oostenrijk dat afwijzen, en hun bijdrage op het huidige niveau willen bevriezen, zegt Merkel: „Als we daar in een geest van welwillendheid over onderhandelen, dan zullen we oplossingen vinden.” Merkel reageert in het interview positief op enkele van de hervormingsvoorstellen voor de EU die Macron vorig jaar deed in een toespraak aan de Sorbonne universiteit. Zo steunt ze het plan voor een Europese militaire interventiemacht. Maar anders dan de Franse president, die deze troepen buiten de Europese structuren wil houden om er snel mee in actie te kunnen komen, is Merkel wél voor inbedding in de Europese instellingen. Ook laat Merkel zich positief uit over het idee van een aparte begroting voor de eurozone, zij het van beperkte omvang. Het zou moeten gaan om een bedrag van maximaal enkele tientallen miljarden euro’s, bedoeld om innovatie te stimuleren en zo te bevorderen dat achterblijvende economieën sneller op het niveau van de andere landen in de eurozone komen. Voorop staat voor de bondskanselier „naast een gemeenschappelijke buitenlandse en defensiepolitiek, en een gemeenschappelijke asiel- en ontwikkelingsbeleid, dat Europa economisch sterk en innovatief blijft”. Ze vindt dat er een Europees Monetair Fonds (EMF) moet komen, dat langlopende kredieten kan verstrekken om landen te helpen als de hele eurozone in gevaar komt. Het EMF zou onder verantwoordelijkheid van de lidstaten moeten vallen, met een toezichthoudende rol voor de nationale parlementen. Dit is een moeilijke uitspraak die ik, op dit moment, niet duiden. Over de binnen de EU fel omstreden onderwerpen van vluchtelingen en migratie zegt Merkel dat ze beveiliging van de Europese buitengrenzen, een gemeenschappelijk asielbeleid en bestrijding van vluchtoorzaken beschouwt als „echt existentiële kwesties voor Europa”.

Nederland is goede vrienden met Duitsland, schreef columniste Caroline de Gruyter onlangs. Over migratie- en asielzaken zou de EU voortaan niet meer met meerderheid van stemmen, maar bij consensus moeten besluiten. „Toen we in 2015 bij meerderheid besloten tot quota voor een verdeling van 160.000 vluchtelingen, heeft dat niet tot een politieke verzoening geleid.” Ze vindt dat er op de lange termijn een Europese immigratiedienst moet komen, die asielaanvragen behandelt op basis van één Europees asielsysteem. Verder oppert Merkel de oprichting van een Europese Veiligheidsraad, met roterend lidmaatschap van de lidstaten, om snel te kunnen handelen in buitenlandse politieke kwesties. Hier zet ik vooralsnog vraagtekens bij, welke macht zou zo een Veiligheidsraad moeten hebben en in welke verhouding met de EU-top zou dat geplaatst moeten worden? Het Europees stabiliteitsmechanisme, dat financiële steun verleent, moet worden omgezet in een Europees Monetair Fonds, dat kortlopende leningen van 5 jaar kan aanbieden. Deze moeten aan voorwaarden gebonden zijn, in termen van grootte worden beperkt en volledig worden terugbetaald. Ook een vreemd voorstel van Merkel. Het voorstel van de EC over een EMF,(lees volgende alinea) spreekt mij meer aan. Merkel spreekt hier niet over de positie van de ECB. EMF moet in staat zijn om de economische situatie in de lidstaten afzonderlijk te evalueren. Ook om de houdbaarheid van de schuld te beoordelen – en over de instrumenten te beschikken die nodig zijn om dit indien nodig te herstellen. Het moet intergouvernementeel zijn, waarbij de nationale parlementen hun rechten behouden. Samen met de Commissie, twee pijlers om de stabiliteit in de eurozone te waarborgen. “Ik kan me de mogelijkheid voorstellen van een kredietlijn die kortlopend is, bijvoorbeeld vijf jaar. Als zodanig zouden we in staat zijn om onder onze vleugels landen te nemen die in moeilijkheden komen door buitengewone omstandigheden. ”

De Europese Commissie vraagt de 19 eurolanden een ‘stabiliseringsfunctie’ op te zetten om lidstaten die onverwacht serieuze economische klappen oplopen snel en met gunstige leningen te helpen herstellen. Brussel heeft een ‘potje’ van €30 mrd voor ogen. De leningen worden gegarandeerd door de EU-begroting. En dat betekent? De commissie wil ze onder meer dekken door de lidstaten te vragen inkomsten uit de uitgifte van geld door hun nationale centrale banken aan Brussel af te dragen. Betekent dat dat de Nederlandse regering het dividend dat ze ontvangen op de aandelen DNB in dit fonds gaan afdragen …… De lidstaten die een beroep op de leningsfaciliteit willen doen, moeten aan strikte voorwaarden voldoen. Daarnaast stelt de EC voor geld uit te trekken om lidstaten financieel en technisch te helpen om hun huishoudboekje op orde te krijgen. Moet ik dan denken aan Italië? Daarvoor wil de EC €25 mrd uittrekken op de nieuwe meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027. Ook lidstaten die nog niet tot de eurozone zijn toegetreden komen in aanmerking voor hulp bij hervormingen van bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, belastingsystemen en de kapitaalmarkt. De voorstellen versterken volgens de commissie de veerkracht van de nationale economieën en de eurozone als geheel. EU-commissaris Pierre Moscovici (economische en financiële zaken): ,,Ze combineren verantwoordelijkheid en solidariteit. Lidstaten worden aangespoord te hervormen terwijl ze financiële steun kunnen krijgen om dat vaak moeilijke proces te verzachten. Dat is waar het in de EU om moet gaan.’’ Puur in verband met Italië speelt er nog een andere kwestie. Daar kampt de financiële wereld nog met veel slechte leningen. Die worden mogelijk nooit terugbetaald en moeten dus van de balansen af. Er wordt inmiddels aan gewerkt, maar de vrees is wel dat de politieke ontwikkelingen in Italië dat proces kunnen vertragen. Dat zou het vertrouwen in het Europese bankwezen als geheel kunnen ondermijnen. Wij zijn in afwachting van de doelstellingen waar de coalitiepartijen mee komen. Hoe groot is de speelruimte die ze van de EU, de ECB en de financiële markten krijgen.

Op DFT een column van Martine Hafkamp, algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer, over haar kijk op de ontwikkelingen in Italië. Enkele citaten: de anti-establishment-beweging Vijfsterren (M5S) en de nationalistische Lega Nord zouden in Italië een nieuwe regering gaan vormen. Maar vooralsnog heeft de Italiaanse president daar een stokje voor gestoken door de benoeming van één euro-sceptische minister te blokkeren. De in het regeerakkoord aangekondigde plannen leiden tot onzekerheid op de financiële markten. Zeker omdat bij deze coalitie de niet openlijk uitgesproken maar wel aanwezige wens bestaat om te zijner tijd de Europese Unie te verlaten. De 54-jarige hoogleraar zonder enige politieke ervaring, de jurist Giuseppe Conte, die de nieuwe premier zou worden, heeft daarop z’n opdracht teruggegeven. De financiële markten verkeren in onzekerheid. De rente op de Buono de Tesoro Pollienale (BTP; de tienjaars Italiaanse staatslening) liep vorige week op en het verschil met de Duitse tienjaars staatslening is lang niet meer zo hoog geweest. Maandagmorgen daalde de 10-jarige rente van 2,536% (slot vorige week) naar 2,498. Analisten maken zich vooral zorgen over de mogelijke introductie van zogeheten minibots. Dit zijn kortlopende, verhandelbare obligaties waarmee de Italiaanse overheid zijn schuldeisers wil betalen. Andere plannen zijn het terugdraaien van de verhoogde pensioenleeftijd, het invoeren van een basisinkomen van €780, het afschaffen van een verhoging van de BTW en een vlaktaks. De Lega wilde een belastingtarief van 15%. Deze belofte is maar half overeind gebleven. Het wordt 15% en 20% voor personen en bedrijven. Bedenk dat het huidige tarief 23% bedraagt. Alles bij elkaar zal het de Italiaanse overheid minstens 100 miljard euro kosten, zijn schattingen. Italië is veel groter dan Griekenland en het heeft met 130% van het BNP de op-één-na-hoogste staatsschuld van de Europese Unie. Het gaat om een bedrag van €2.260 mrd. Dat is €37.380 per hoofd van de bevolking. Vergeleken met Nederland is dat veel, maar afgezet tegen het Amerikaanse financiële kaartenhuis valt het mee. Amerikanen hebben een schuld van ruim $65.000 per hoofd van de bevolking. De grote vraag is wat ons op de financiële markten en verder met betrekking tot de economie van de Europese Unie te wachten staat. Italië is niet alleen groot, maar ook een van de zes grondleggers van wat later de Europese Unie is geworden. Het is natuurlijk de vraag hoe lang deze enigszins bizarre coalitie standhoudt. In Italië hebben coalities nooit de neiging stand te houden tot het einde van hun zittingsperiode. Beide partijen vinden elkaar weliswaar in hun afkeer van het Italiaanse establishment en de Europese Unie. Verder hebben ze echter weinig gemeen. De Lega is ooit opgericht met als doelstelling om het rijke noorden af te splitsen van het arme zuiden. Het was de afgelopen 25 jaar eveneens een belangrijke pion achter het populistische beleid van Silvio Berlusconi. De Vijfsterrenbeweging heeft zijn voornaamste basis juist zitten in dat arme zuiden. De coalitie zal ook te maken krijgen met een macht waar in het verleden al velen hun tanden op hebben stukgebeten: de financiële markten. Voor deze onzalige combinatie tot stand kwam, 6 maanden geleden, bedroeg de 10-jarige Italiaanse rente 1,8%, nu ca 2,6%. Voor de invoering van de euro, 15 jaar geleden, betaalde Italië doorgaans rond de 12% tot 14% op deze staatsleningen. Italië heeft dus veel te danken aan de euro en de Europese Unie. De ECB, die ondertussen zo’n kwart van de Italiaanse staatsschuld op de balans heeft staan speelt daarin een voorname rol. De ECB geeft beleggers voldoende vertrouwen alle Italiaanse strapatsen voor lief te nemen en op grote schaal BTP’s te kopen. 23% van de Italiaanse staatsschuld is in handen van buitenlandse beleggers (waaronder ook ING en ABN Amro). De nieuwe Italiaanse regering moet eerst nog geformeerd worden. Niet alleen moet de strijd met de Italiaanse president worden aangegaan maar ook met de financiële markten. Een eerste wake-up call is er al geweest. Nu betaalt Italië (nog) gemiddeld minder dan 2% over de gehele uitstaande staatsschuld. Voor het uitbreken van de kredietcrisis was dat 4,4%. Doorvoeren van het aangekondigde zou tot een forse verhoging van de rente leiden, om nog maar te zwijgen over de te verwachten enorme kapitaalvlucht. Dat leidt tot een explosie van schuld en geldontwaarding leiden met alle ellende vandien. De economische schade zou niet te overzien zijn niet alleen voor Italië, ook voor de hele EU. Aan de nieuwe coalitie de keuze. Zal er blufpoker worden gespeeld of zal men inbinden? Ook de bezitter van een kwart van alle uitstaande Italiaanse schuld staat voor een aantal moeizame besluiten. Wat nu, ECB?

Een aantal koppen uit de media: Nervositeit om Italië geeft goud zetje omhoog – In drie jaar tijd was situatie niet zo ernstig’ – Italië gijzelt beurzen – Olieprijs in VS glijdt verder weg – Wall Street fors omlaag door zorgen Italië – Italië gijzelt de beurzen –

29 mei 2018 stond onze minister van Buitenlandse Zaken bij de Veiligheidsraad te verdedigen dat Rusland actief moet gaan meewerken in de zoektocht naar de daders van deze vliegramp. De VS ging achter Nederland staan, maar zegde niet toe dat zij de bewijzen over de toedracht van het neerhalen van dit passagiersvliegtuig beschikbaar zullen stellen aan het JIT. Overigens is het de vraag hoe betrouwbaar of deze data, die bijna 4 jaar oud zijn, niet met photoshoppen zijn gemanipuleerd. Ook de vraag waarom de drie JIT-landen, België, Maleisië en Oekraïne niet participeren in het aansprakelijk stellen van de Russische Staat, blijft onbeantwoord. De nieuwe minister van Transport in Maleisië liet deze week weten dat het JIT geen overtuigend bewijs kan leveren om Rusland verantwoordelijk te stellen, wat ze wel hebben gedaan. Minister Blok wil aan deze uitspraak geen zware conclusies verbinden. De premier liet weten dat de Maleisische ambassade nog met een verklaring komt. Inmiddels wordt niet uitgesloten dat Nederland ook Oekraïne aansprakelijk gaat stellen voor de vliegramp. Was er wel concensus bij de 5 landen over het handelen van Nederland en Auistralië? Nee, dus. Ook de in scene gezette moord op een Russische journalist door de Oekraïnse geheime dienst, roept nu vragen op over de juistheid van de door Oekraïne aangeleverde data aan het tijdelijk justitieel onderzoeksteam Joint Investigation Team (JIT) naar de vliegramp van vlucht MH17, op 17 juli 2014 waarbij 298 personen omkwamen.

De economie van Nederland zit ook volgend jaar nog flink in de lift. Dat denkt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die voor 2019 uitgaat van een plus van 2,9%, bij ongewijzigde omstandigheden. Daarmee is de denktank optimistischer dan bijvoorbeeld het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en het Centraal Planbureau (CPB). Negatief is dat de lonen niet in die ontwikkeling participeren. De inflatie in de eurozone is in mei gestegen naar 1,9% op jaarbasis, van 1,2% in april. Dat meldde het Europees statistiekbureau Eurostat op basis van voorlopige ramingen. De inflatie wordt vooral aangejaagd door de hogere energieprijzen. Economen hadden in doorsnee op een inflatie van 1,6% gerekend. De kerninflatie, dus zonder de invloed van de sterk schommelende prijzen voor energie en levens- en genotsmiddelen, kwam in mei uit op 1,1%, tegen 0,7% in april. De voedselprijzen in ons land schieten ook hard omhoog. Gaat Draghi nu op korte termijn zijn monetair beleid aanpassen aan de gewijzigde omstandigheden?

De Amerikaanse president Donald Trump heeft bij het bezoek van de Franse president Emmanuel Macron in april hard uitgehaald naar Duitse autobouwers en in het bijzonder Daimler, het moederbedrijf van Mercedes-Benz. Volgens bronnen onder Amerikaanse en Europese diplomaten wil Trump de deur voor Daimler, BMW en Audi op de Amerikaanse markt dichtgooien. Trump wil geen Mercedessen meer zien rijden in New York. Dat bericht het Duitse tijdschrift Wirtschaftswoche. De Amerikaanse president zou zich enorm ergeren aan de grote hoeveelheid Mercedessen die hij ziet in de dure winkelstraat Fifth Avenue in New York. De Verenigde Staten onderzoeken momenteel importheffingen op Europese auto’s tot 25%. Washington verwijst naar de staatsveiligheid van de VS en het beschermen van de eigen auto-industrie. Trump zou tegen Macron hebben gezegd net zo lang door te zullen gaan met zijn handelsbeleid tot er geen Mercedessen meer rijden op Fifth Avenue. Hoe lang gaat deze vreemde gast nog door met dit beleid?

Donald Trump heeft verklaard spijt te hebben dat hij Jeff Sessions heeft benoemd tot minister van Justitie. De president reageerde via Twitter op opmerkingen van een Congreslid, dat opperde dat Trump een andere goede jurist had kunnen kiezen. ‘Ik wou dat ik dat had gedaan’, twitterde Trump. Sessions kwam eerder in het nauw omdat bleek dat hij had gezwegen over contacten met Russen. Hij trok zich daarna terug uit de onderzoeken naar Russische inmenging in de verkiezingen, een voor Trump zeer heikel onderwerp.

De Verenigde Staten hebben per 1 juni 2018 de aangekondigde importheffingen op staal en aluminium ingevoerd voor de Europese Unie, Canada en Mexico. President Donald Trump stelde in maart importtarieven in van 25% op staal en 10% op aluminium. Dat leidde onder meer tot een handelsconflict met China. Bondgenoten Canada, Mexico, Brazilië, Australië, Argentinië en de EU werden tijdelijk uitgezonderd van de heffingen. Begin mei gaf Trump de EU nog een maand uitstel voor de importheffingen. In de tussentijd probeerde de EU het Amerikaanse plan van tafel te krijgen. Dat lijkt nu geen resultaat te hebben gehad. De EU kondigde eerder aan terug te slaan als de heffingen ingaan met reblancerende maatregelen. Voor staal en aluminium gaat het dezelfde tarieven rekenen als de VS. Daarnaast komen er nieuwe tarieven op typisch Amerikaanse producten als jeans (Levis), Harley Davidson-motoren, gemaakt in de fabriek in Wisconsin, Bourbon whisky uit Kentuky, popcorn, (Amerikaanse) tabak en pindakaas. Daar liggen ze echt wakker van in het Witte Huis, denkt de Europese politieke elite. De tegenactie van de EU voldoet aan de regels van de WTO, in tegenstelling van die van de Amerikaanse cowboys. Ik heb al eerder geschreven dat wij Trump met gelijke munt moeten terugbetalen, maar dat zit er nog niet in. We blijven redelijk ‘lief’ voor Trump. De vergeldingsmaatregelen zullen beperkt van aard zijn en mogelijk niemand echt pijn doen, dit in tegenstelling met de Amerikaanse harde aanpak. Wereldwijd zijn er afkeurende reacties, zoals van de G7 (het VK, de VS, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan en Canada), de EU en China. Macron gaat daarbij het verst met een waarschuwing dat handelsoorlogen kunnen uitmonden in een militair treffen. Economisch nationalisme, zegt hij, kan tot een oorlog leiden, leert ons de geschiedenis van de 30er jaren van de vorige eeuw. De EU en Canada gaan een klacht indienen bij de WHO, mogelijk gevolgd met een pakket vergeldingsmaatregelen die door de WHO worden goedgekeurd. De vraag is waar en of Trump gaat inbinden en niet ertoe overgaat om een invoertarief in te stellen van 25% voor uit de EU ingevoerde auto’s. Hij wil daarmee vooral Merkel en de Duitse auto-industrie (Mercedes, BMW, Audi en VW) zwaar treffen. De EU stapt niet alleen naar de Wereldhandelsorganisatie (WTO) om oneerlijke handelspraktijken van de VS aan te vechten, maar dient ook een klacht in over China. De procedure is gericht tegen Chinese wetgeving die het intellectuele eigendomsrecht van Europese bedrijven zou ondermijnen. Europese bedrijven worden in China gedwongen het eigendom of gebruiksrecht van hun technologie af te staan aan Chinese bedrijven of joint-ventures, aldus EU-commissaris Cecilia Malmström (Handel). Ze zouden daardoor in strijd met de WTO-regels worden beroofd van hun onderhandelingsvrijheid, patenten of bedrijfsgeheimen. De VS is een vergelijkbare procedure gestart. ,,We kunnen het niet toelaten dat een land onze bedrijven dwingt deze zuurverdiende kennis aan de grens over te dragen”, zegt Malmström. ,,Als de belangrijkste spelers niet volgens het boekje handelen, kan het hele systeem in elkaar storten.’’ Als overleg met China niet binnen zestig dagen tot een oplossing leidt, kan een WTO-panel gaan werken aan een uitspraak.

Wie pensioen opbouwt, krijgt vanaf volgend jaar september meer inzicht in mogelijke toekomstige mee- en tegenvallers. Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken heeft daar afspraken over gemaakt met de Pensioenfederatie, het Verbond van Verzekeraars en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Het persoonlijke pensioenoverzicht laat nu nog alleen zien hoeveel mensen uiteindelijk per maand zouden moeten krijgen op basis van AOW en hun eigen pensioenregeling. Daar komen volgend jaar twee mogelijke bedragen bij, op basis van een optimistisch en een pessimistisch scenario voor de economische groei. „Ik vind het belangrijk dat mensen een realistischer beeld krijgen van het pensioen dat ze kunnen verwachten en de risico’s die daarmee samenhangen”, zegt de minister. „Daarom worden er scenario’s toegevoegd. Zo weet je wat je te wachten staat en kun je er rekening mee houden.” Alle pensioenuitvoerders gaan de nettobedragen op basis van de scenario’s op dezelfde manier berekenen, met rekenmethodieken die door de overheid zijn vastgelegd. Het ministerie bekijkt samen met de pensioenkoepels en de AFM hoe de informatie het beste kan worden gepresenteerd, zodat pensioendeelnemers niet in verwarring raken over de grotere onzekerheden waarmee gepensioneerden kunnen worden geconfronteerd. Daarnaast is er gepolderd tussen werkgevers en werknemers en daaruit is gelekt. De SER, met de benoemde kroonleden zijn er niet bij betrokken. De sociale partners zetten, in de concept van de deal waarmee de Telegraaf naar buiten kwam, een grote stap: van een fluctuerende premie en een gegarandeerd pensioen naar een vaste premie en een wisselende hoeveelheid geld voor de oude dag. De inhoud van de kassen van de pensioenfondsen is in grote mate afhankelijk van de opbrengst van beleggingen. Waarom: omdat Draghi en de ECB een monetair beleid voeren van extreem lage rentes. VK: Pensioenfondsen zijn nu gedwongen de premies aan te passen aan de behaalde rendementen. Werkgevers en werknemers stellen voor om een nieuw ‘pensioencontract’ te introduceren, gericht op het beleggingsresultaat. Een sector kan vervolgens in de cao met de werknemers een afspraak maken over de hoogte van de premie en wat die inleg aan het eind van de rit ongeveer zou moeten opleveren. Daar zit het risico voor de deelnemers: je weet wel hoeveel premie je maandelijks moet betalen maar niet hoeveel pensioen je daar ooit van krijgt. Alle deelnemers delen samen de risico’s: als het resultaat tegenvalt voelt iedereen dit. Ons pensioenstelsel, de collectieve verzekering die ons een onbezorgde oude dag garandeert, gaat op de schop. Ogenschijnlijk onverwoestbare pilaren hebben ruim een halve eeuw het stelsel gestut. Maar in dit decennium, de jaren tien van de 21ste eeuw, gaan ze tegen de vlakte. Het heilige ‘65 jaar’ sneuvelde al. De volgende pilaar de geldtransfer van jong naar oud wankelt. Minister Wouter Koolmees (D66) van Sociale Zaken zou het liefst zo snel mogelijk de sloopkogel door het stelsel halen. Als in onze vergrijzende samenleving de jongeren van nu straks ook nog op pensioen moeten kunnen rekenen, dan is een grondige verbouwing nodig, meent hij. Op zijn pad vindt hij de vakbonden en de werkgeversorganisaties. Deze sociale partners zijn, elk om eigen redenen, huiverig voor Koolmees’ hervormingsdrang. De bonden hebben veel ouderen in de achterban, mensen die hun verworven zekerheden niet kwijt willen. De bazen houden van rust op de werkvloer (in plaats van vakbondsacties) en zien hun oude (vaak dure) werknemers graag bijtijds met pensioen gaan. Pensioendeskundigen, experts en zzp-organisaties zien helemaal niets in de pensioenplannen van de sociale partners. Zzp-organisaties laten weten zich met hand en tand te verzetten tegen het verplichte pensioen voor zzp’ers. „Wij zijn hier niet blij mee”, zegt voorzitter Charles Verhoef van Zelfstandigen Bouw. Hij spreekt van een „gedrocht” en een „Russisch-roulette pensioen”. Verhoef vindt het bovendien onbegrijpelijk dat zzp’ers moeten meedoen aan een systeem waar ze zelf niet voor hebben gekozen. „Zelfstandigen moeten dus geld inleggen, terwijl ze later niet weten hoe hoog hun pensioen is. Ik vraag me af of de opdrachtgevers voortaan ook premie moeten afdragen?” Voorzitter Maarten Post van Stichting ZZP Nederland, met 40.000 leden de grootste zzp-organisatie in ons land, laat weten dat hij nooit akkoord zal gaan met een verplichtstelling. „Het kan niet zo zijn dat vakbonden en werkgevers verplichtingen doorvoeren zonder dat wij aan tafel zitten.” Zzp-expert Pierre Spanink zet grote vraagtekens bij de verplichtstelling. „Met deze regeling bescherm je zzp’ers niet. Een zelfstandige met een laag inkomen draagt ook weinig premie af en bouwt een laag pensioen op. Zzp’ers die bewust zzp’er zijn, hebben vaak al geregeld hoe hun oude dag eruit ziet.” Deskundigen menen dat de pensioenplannen weinig kans van slagen hebben omdat de voorstellen te veel afwijken van het regeerakkoord. Hoogleraar risicomanagement Theo Kocken van de VU Amsterdam wordt niet warm of koud van het akkoord. „Dit gaat de regering nooit accepteren. Ik snap de politiek erachter ook niet, er is helemaal geen uitruil. Een rem op de verhoging van de AOW-leeftijd is wel het laatste waar de regering op zit te wachten.” Bastiaan Starink, pensioenspecialist van het accountantskantoor PwC, denkt evenmin dat minister Koolmees enthousiast wordt van de plannen. „Het wordt voor Koolmees een dure dobber (de pensioengerechtigde leeftijd wordt vertraagd): het kost veel geld en nadrukkelijke plannen uit het regeerakkoord zitten er nauwelijks in.” Hoogleraar pensioenrecht Erik Lutjens van de VU ziet maar weinig verandering ten opzichte van het huidige stelsel. „Er is veel afstand genomen van de argumentatie dat een grote ingreep in het pensioenstelsel nodig is om het toekomstbestendig te maken. Ik verwacht niet dat het kabinet met deze ideeën akkoord gaat.” Positiever is de Tilburgse hoogleraar economie Lans Bovenberg, die een adviserende rol heeft in de commissie die over de toekomst van ons pensioen praat. „Ik denk dat het mee kan vallen. Werkgevers en bonden geven een opzet tot een persoonlijk pensioen.” En dat moet je juist niet willen. De kracht van het pensioenstelsel zit in de solidariteit. Deelnemers bouwen 40 jaar hun pensioen op met een maandelijkse premiebetaling. Tijdens de werkzame jaren komen periodes voor van grote en lage economische groei, die gepaard gaan met wisselende rentes en rendementen. Wij zitten nu in een periode van lagere rendementen en in een tijd waarin reserves moeten worden belegd in financiële producten die risicovol kunnen zijn en renteopbrengsten die laag zijn. Maar die markt duurt niet eeuwig, die markt komt beslist weer in beweging naar hogere renteopbrengsten. Het enige wat we niet moeten doen is veranderen doorvoeren die in angst tot stand zijn gekomen.

Tja, het is maar hoe je de polder definieert. In het geval van cao-onderhandelingen zijn dat inderdaad werkgevers en vakbonden. Maar voor grote adviezen met een breed maatschappelijk belang wordt doorgaans de Sociaal-Economische Raad (SER) ingeschakeld. En daar zitten als derde partij onafhankelijke kroonleden in. Die SER is in het conceptakkoord, dat is gelekt, aan de kant geschoven. De club van voorzitter Mariëtte Hamer is ronduit te kakken gezet. Jarenlang waren zij en hoogleraar Kees Goudswaard nauw betrokken bij het pensioenadvies. Maar op het moment suprême hokten VNO-onderhandelaar Guusje Dolsma en FNV-evenknie Tuur Elsinga samen en stonden de kroonleden plus voorzitter buitenspel. Ach, hoe erg is dat nu helemaal, zou je kunnen denken. Gezichtverlies voor Hamer – dit lijkt me einde oefening voor haar als leider van de polder – maar meer toch niet? Was het maar zo gemakkelijk. Want waarom zijn VNO en FNV buiten die kroonleden om gaan wheelen en dealen? Niet omdat ze zo stoffig en bureaucratisch zijn. Maar omdat ze kritisch zijn en belangeloos. Naast hoogleraren gaat het om De Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau. Strenge toezichthouders en rekenmeesters dus die de polderpartijen soms de ongemakkelijke waarheid vertellen. Maar die waarheid wil de polder niet horen. Werkgevers en vakbonden brengen hun deelbelangen in, smeden een akkoord en doen dan alsof dat de maatschappelijke gewenste uitkomst is. Dat is het niet. De werkgevers hebben zich in het akkoord verzekerd van een stabiele premie. Voor de rest zal het hun worst wezen. Vakbond FNV was het om de oude achterban te doen. De AOW-leeftijd moet minder snel omhoog en de huidige pensioenen zo snel mogelijk geïndexeerd. De jonge generatie heeft het nakijken. Dit kunnen DNB, CPB en de overige kroonleden nooit accepteren. Zij staan voor een transparant en eerlijk verdeeld pensioen. Zij willen een persoonlijke pensioenpot om een einde te maken aan het generatieconflict. Het doorschuiven van de rekening naar de toekomst is deze experts een gruwel. De sociale partners claimen dat zíj over het pensioen gaan. Maar het pensioen is te belangrijk om aan de polder over te laten. Het klutsen van belangen van bedrijven met die van vergrijsde FNV-leden is natuurlijk niet hetzelfde als een breed maatschappelijk draagvlak. Gelukkig zit D66’er Wouter Koolmees op Sociale Zaken. Het kan niet anders of hij gooit dit opportunistische werkje in de prullenbak. Ja toch, minister Koolmees?

DFT: Justitie in de Verenigde Staten is een onderzoek begonnen naar mogelijke manipulatie door handelaars bij obligaties van de grote hypotheekverstrekkers Freddie Mac en Fannie Mae. Dat meldden ingewijden die op de hoogte zijn van de zaak. Er wordt onderzocht of fraude is gepleegd door prijsmanipulatie en mededingingsovertredingen, aldus de bronnen. De waarde van de markt van obligaties van Freddie Mac en Fannie Mae bedraagt circa $550 mrd. De beide hypotheekbanken werden tijdens de financiële crisis in september 2008 genationaliseerd door de Amerikaanse overheid om te voorkomen dat ze zouden bezwijken onder de crisis op de huizenmarkt. Met die redding was bijna $190 mrd gemoeid. De grootste houders van schulden van Freddie Mac en Fannie Mae zijn institutionele beleggers zoals bijvoorbeeld BlackRock. Maar ook de Federal Reserve en Amerikaanse staten zoals Maryland en Florida bezitten veel obligaties van beide bedrijven.

De bedrijvigheid in de industrie van de eurozone is in mei minder sterk gegroeid in vergelijking met een maand eerder. Dat meldde de Britse marktonderzoeker Markit op basis van definitieve cijfers. De inkoopmanagersindex die de bedrijvigheid weerspiegelt, daalde naar een stand van 55,5, van 56,2 in april. Dat cijfer komt overeen met een voorlopige raming. Het is de laagste stand van de Markit-index in vijftien maanden. Een niveau van 50 of meer duidt op groei, daaronder op krimp. Er was onder meer sprake van een zwakkere orderontvangst uit het buitenland. De index voor de Duitse industrie liet voor mei een stand zien van 56,9 en voor Frankrijk was dat 54,4. Voor Italië en Spanje werden niveaus gemeten van respectievelijk 52,7 en 53,4. De Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (Nevi) meldde dat de groei van de bedrijvigheid is afgezwakt naar het laagste niveau in acht maanden met een stand van 60,3. De index voor de Britse industrie steeg in mei van 53,9 naar 54,4. Economen hadden juist een daling van de graadmeter verwacht.

De Amerikaanse economie gaat vanaf deze zomer in de vertraging richting een recessie. Europa volgt. Dat patroon voorziet routinier Paul Brain, hoofd vastrentende waarden bij Newton IM, onderdeel van vermogensbeheerder BNY Mellon IM dat $1,9 biljoen onder beheer heeft. Brain waarschuwt vanuit een historisch perspectief. Sinds de kredietcrisis van 2008 zijn markten zeker in herstel gekomen, stelt hij. Echter Europa raakt, ondanks het omvangrijke stimuleringsbeleid van centrale banken, slechts langzaam uit de crisis. Het kan volgens Brain volgens normale berekeningen zeker twintig jaar duren voordat de markt ten volle is hersteld. Brain: ,,We zijn nu waarschijnlijk halverwege. Dat is niet erg positief.” De Europese consumentenbestedingen zijn nog altijd te zwak om de inflatie overtuigend op te drijven. Dat is onder meer het gevolg dat de lonen niet meegaan in het tempo van de economische groei. Verder merken spaarders niets van de aantrekkende economie: de rente op spaargeld blijft extreem laag (ca 0,1-0,2%. De oplopende rente, een gevolg van het terugdraaien van het zeer ruime monetaire beleid, treft nu zichtbaar de beleggingen in staatsschulden van groeilanden, aldus Brain.

Het verwachte effectieve rendement op zulke langjarige obligaties wordt veel lager, en soms nihil, als centrale banken rentes verhogen. En dan eerst in de VS, later in Europa nu de rentes gaan stijgen vanaf historisch ongekend lage niveaus. Voor beleggers is het een financiële wereld met verschillende snelheden geworden en dat zal voorlopig zo blijven”, zegt de eloquente Brit Brain, dertig jaar actief in vastrentende waarden en in de Londense City zeer gewaardeerd vanwege zijn scherpe analyses. Hij heeft met miljarden onder handen menig crisis voorbij zien komen en er lering uit getrokken. Zijn Newton IM beheert €57 miljard, BNY Mellon $1,9 biljoen. Net als in de VS, het Verenigd Koninkrijk en Japan beweegt de Europese Centrale Bank (ECB) naar afbouw van het stimuleringsprogramma sinds 2008. De Amerikaanse Federal Reserve bouwt het snelst af: binnen een jaar brengt zij $500 miljard aan opgekochte obligaties terug naar de markt, met alle gevolgen van dien voor de prijs. In de Noord-Amerikaanse markt worden na de zes renteverhogingen sinds 2016 vermoedelijk nog zes stappen in het komende jaar gezet, aldus Brain. Het groeipatroon van de economie ligt op 3,9% van het bbp, maar verzwakt daar. Vanaf de zomer zouden de signalen van recessie zichtbaar moeten worden, weet Brain. De Europese Centrale Bank zal volgens verwachting vanaf september beginnen met de afbouw van zijn steunprogramma en in 2019 volgt een renteverhoging.

Slotstand indices d.d. 1 juni 2018; week 22: AEX 559,18; Bel20 3809,22; CAC40 5465,53; DAX 30 12.724,27; FTSE 100 7.701,77; SMI 8625,66; RTS (Rusland) 1164,37; DJIA 24.635,21; NY-Nasdaq 100 7083,93; Nikkei 225 22.171,35; Hang Seng 30.492,91; All Ords 6104,00; SSEC 3.075,14; €/$1,1659; BTC/USD volatile: $7.711,00; 1 troy ounce goud $1293,10; dat is €35.633,18 per kilo; 3 maands Euribor -0,321% (1 weeks -0,378%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,555%; 10 jaar VS 2,91%; Belgische Staat 0,77%, 10 jaar Duitse Staat 0,38%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) 0,07%, Japan -4,8345; Italië 2,67%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,329.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.