UPDATE 01122018/455 G20: ‘Eerst zien en dan pas geloven’ over hetgeen Donald en Zi hebben besproken

De conclusies na de G20 bijeenkomst

Aan het slot van de G20-top in Buenos Aires hebben de Amerikaanse president Trump en zijn Chinese ambtgenoot Xi Jinping 2,5 uur met elkaar getafeld. De uitkomst is dat beide landen voorlopig geen nieuwe invoerheffingen opleggen aan elkaar. Het geldt voor een periode van ten minste negentig dagen, waarin ze met elkaar verder gaan onderhandelen over de handelsoorlog tussen beide landen. Daarmee zijn hogere importtarieven die de VS vanaf januari wilde laten ingaan, van 10% naar 25%, voorlopig van de baan. De afgelopen maanden is het handelsconflict tussen de VS en China hoog opgelopen. Het conflict tussen de twee grootste economieën van de wereld leidde tot onrust op de financiële markten. Volgens het Witte Huis heeft Xi Jinping allerlei toezeggingen gedaan om meer Amerikaanse producten te kopen. Het gaat dan om sectoren als landbouw, energie en om industriële producten. China zou ook hebben toegezegd meer toezicht te gaan houden op het synthetische opiaat fentanyl, dat gebruikt wordt als pijnstiller maar toegepast als drugs ook verantwoordelijk is voor steeds meer doden in de VS. Het wordt veel illegaal in China geproduceerd. De toezeggingen die Xi Jinping heeft gedaan, zijn volgens NOS-correspondent Marieke de Vries weinig spectaculair. Dat de Chinese president zich opstelt als de grote voorvechter van de vrijhandel en zegt zijn land verder open te stellen voor buitenlandse bedrijven en investeringen, blijft afwachten. “Dat belooft hij al twee jaar, maar daar is in de praktijk nog weinig van terechtgekomen. De belofte om extra landbouwproducten, zoals sojabonen, te kopen, is simpelweg een noodzaak voor China omdat het dat voedsel nodig heeft, zegt de Vries. Waar Xi Jinping de meeste invloed op heeft, is de deal rond de Nederlandse chipmaker NXP. Dat zou in handen komen van het Amerikaanse Qualcomm, maar de verkoop ging deze zomer niet door omdat de Chinese mededingingsautoriteit geen toestemming gaf. “Dat is iets dat Xi Jinping makkelijk kan oplossen”. “Hij hoeft slechts ‘ja’ te zeggen.” De Chinese president heeft aan Trump toegezegd er nog eens naar te zullen kijken. De VS heeft onder Trump voor honderden miljarden dollars aan importtarieven opgelegd aan China, dat op zijn beurt ook tarieven aan de VS heeft opgelegd voor zo’n $60 mrd. Trump vindt het onverteerbaar dat China veel meer naar de VS exporteert dan andersom. Ook vindt hij dat Peking te veel handelsbarrières opwerpt voor het Amerikaanse bedrijfsleven. Voorafgaand aan het gesprek in Buenos Aires zei Trump dat hij een geweldige relatie heeft met Xi Jinping, waarmee hij een harde handelsoorlog uitvecht, hij sprak zijn vertrouwen uit dat er iets goeds uit zou komen. Kennelijk had hij van het Amerikaanse bedrijfsleven harde ‘eisen’ meegekregen. Door de door Trump ingevoerde importheffingen voor in China geproduceerde producten treffen de Amerikaanse bedrijven, boeren en consumenten hard. Het gevolg zal zijn dat als Trump geen deal gaat sluiten met de Chinezen de inflatie gaat stijgen en dat zal onherroepelijk tot hogere rentetarieven leiden. [in plaats van een compromis te zoeken kunnen ze veel betere resultaten boeken als deze twee grootmachten de handen ineen zouden slaan en de krachten zouden bundelen] In de slotverklaring van de G20 wordt opgeroepen tot hervorming van de Wereldhandelsorganisatie WTO. Trump is van mening dat de WTO meer moet doen om de Chinezen te dwingen hun economie open te stellen. China werd in 2001 lid van de organisatie. Ook de Europese Unie is voor hervorming en wil conflicten tussen landen op een effectievere manier beslechten. Volgens Europese diplomaten werd een tekst over vluchtelingen en migratie om consensus te behouden uit de verklaring gehouden. Vooral voor Trump ligt dat terrein gevoelig, met duizenden migranten die tot ergernis van de president vanuit Centraal-Amerika op weg zijn naar de VS. In de verklaring committeerden op de VS na alle landen zich aan de klimaatafspraken die in 2015 in Parijs zijn afgesproken. Washington heeft zich onder Trump teruggetrokken uit ‘Parijs’. (bron: NOS)

Klimaatverdrag Parijs (COP21)/Katowice (COP24)

Nederland is door het Europese Hof van Justitie terechtgewezen over de uitvoering van het Programma Aanpak Stikstof (2015) in het stikstofarrest. Dat laat geen ruimte over voor een andere interpretatie dan ‘de Nederlandse aanpak om kwetsbare natuurgebieden te beschermen tegen de neerslag van stikstof van de industrie, verkeer en landbouw, berust op aannames en bevat geen wetenschappelijk aangetoonde resultaten’. Natuurorganisaties en milieujuristen waren eenduidig over de uitspraak van het Hof in Luxemburg: de geplande uitbreidingen moeten in de kast worden gezet totdat de overheid komt met harde feiten die de aannames over de terugbrenging van de stikstofvervuiling van het milieu ondersteunen. Voor die weg heeft de overheid niet gekozen. Vooralsnog ‘lappen ze het stikstofarrest aan hun laars’, blijkt uit een brief van minister Schouten aan de Tweede Kamer. GS van alle provincies en de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en die van Infrastructuur en Waterstaat hebben besloten dat het arrest geen belemmering vormt om de toestemmingsverlening voor uitbreiding van wegen, fabrieken en veestallen stil te leggen. Het woord is nu aan de Raad van State, die met een uitspraak moet komen. Stikstof is slecht voor de gezondheid en voor het milieu. Hoe gaat het met de uitstoot van CO2 in de wereld en in Nederland? Eén ding is duidelijk. De klimaatdoelstellingen die door bijna 200 landen werden ondertekend worden in eerste instantie niet gehaald. De intenties waren goed maar de uitvoering blijft daarbij achter. Op 13 november publiceerde het NRC dit bericht: Zelfs als landen al hun plannen voor het klimaatakkoord van Parijs uitvoeren, stijgt de temperatuur op aarde toch met 2,7 graden Celsius. Dat voorziet het Internationaal Energieagentschap (IEA) in zijn belangrijkste rapport van het jaar, de World Energy Outlook, over wereldwijde energieproductie en -consumptie tot 2040. Die stijging leidt volgens het VN-klimaatpanel IPCC tot rampen als overstromingen, bosbranden en ijsverlies op Groenland en de Zuidpool. Het akkoord van Parijs beoogt de verwarming van de aarde te beperken tot 2 graden, liever nog 1,5. De wereld is volgens de VN-organisatie IAE volstrekt niet op weg naar een duurzaam energiesysteem dat klimaatverandering binnen de perken houdt. De CO2-uitstoot wordt alleen maar groter, en de vraag naar olie neemt tot 2040 verder toe. Tegelijkertijd loopt de betrouwbaarheid van de energievoorziening gevaar. Het IEA-rapport is pessimistischer van toon dan vorig jaar, toen het agentschap nog „een paar positieve tekenen” zag. Volgens het IEA zijn er nu „barsten te zien in de drie belangrijkste pijlers” van het energiesysteem: betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid. Het IEA, gelieerd aan de OESO, is wereldwijd de meest invloedrijke denktank op het gebied van energie. Het verwacht verder dat de wereldwijde CO2-uitstoot dit jaar, net als in 2017, stijgt. Wat is de stand van zaken in ons land. Ook hier stijgt de uitstoot van CO2 nog wat. Acht grote bedrijven, gas- en kolencentrales, Tata Steel en Shell, nemen 45% van de totale uitstoot voor hun rekening. Deze week kwam het wetenschappelijk klimaatpanel (IPCC) van de Verenigde Naties met de waarschuwing dat landen wereldwijd hun inspanningen moeten verdrievoudigen om de opwarming van de aarde onder de 2 graden te kunnen houden. Om de opwarming te stoppen op 1,5 graad moeten de inspanningen zelfs met een factor vijf omhoog. Als wordt gekeken naar wat er kan worden gedaan om de opwarming te beperken tot 1,5 graad en kan ook wel worden gezien als een laatste wetenschappelijke waarschuwing. Het is een grote waarschuwing: als we de huidige beloften van landen volgen om de uitstoot te beperken, dan stevenen we af op een opwarming van 3 graden in 2100 ten opzichte van het pre-industriële niveau rond 1850. Momenteel ligt de opwarming rond 1 graad. Het rapport toont het grote verschil tussen 1,5 graad en 2 graden opwarming. Drie concrete verschillen: Bij 1,5 graad opwarming ligt de zeespiegel in 2100 gemiddeld 10 centimeter lager dan bij 2 graden opwarming. In het laatste geval krijgen twintig miljoen meer mensen te maken met risico’s van overstromingen. Bij 1,5 graad opwarming komt een ijsvrije zomer in het Noordpoolgebied gemiddeld één keer per honderd jaar voor. Bij 2 graden opwarming is dat één keer per tien jaar. Bij 1,5 graad opwarming verdwijnt 70 tot 90 procent van de koraalriffen. Vrijwel al het koraal verdwijnt bij 2 graden opwarming. Op dit moment, raken de doelen alleen maar verder uit beeld, want de wereldwijde CO2-uitstoot is vorig jaar juist weer gestegen, na een paar jaar stabiel te zijn gebleven. Onderzocht is hoe groot de kloof is tussen deze inspanningen, als je ze bij elkaar optelt, en wat er nodig is om de Parijse klimaatdoelen te halen. Het gat tussen deze twee was niet eerder zo groot. “Als deze kloof in 2030 niet is gedicht, dan wordt het onwaarschijnlijk dat het 2-gradendoel nog bereikt kan worden”, stellen de onderzoekers. Slechts 57 landen halen, zoals het er nu naar uit ziet, hun eigen beloften. “Na de totstandkoming van het Parijse klimaatakkoord moesten alle landen het akkoord ratificeren. Er was de hoop dat ze vervolgens hun beloftes snel vrijwillig zouden aanscherpen, maar op een enkel land zoals Argentinië na, heeft niemand dat gedaan.” Er zijn ook landen die hun eigen doelen wel halen, zoals China, Japan en Brazilië. En ook Rusland, Turkije en India halen hun doelen, ook al gaan die veel minder ver dan van rijkere landen. Andere landen, zoals Argentinië, Australië, Canada en Saudi-Arabië doen duidelijk onvoldoende en halen de doelen niet. Ook de Europese Unie haalt op papier de doelen niet. Maar de verwachting is wel dat de EU uiteindelijk de uitstoot voldoende terug zal weten te brengen. De vraag is alleen of Europa en ook Nederland niet nog verder zouden moeten gaan. “Er is in Parijs afgesproken dat rijke landen nou eenmaal meer moeten doen.” De logica hierachter is dat de rijke landen historisch gezien ook de meeste broeikasgassen hebben uitgestoten. En ook hebben rijke landen meer middelen om de uitstoot aan te pakken, door op een andere manier energie op te wekken en alternatieve productiemethodes te introduceren. Het kabinet Rutte III zal nu de aanpak moeten aanzetten. Wind- en zonneparken is daarbij niet voldoende. Sluiting van oudere energiecentrales moet nu versneld worden uitgevoerd. De daaraan verbonden kosten behoren tot het ondernemersrisico en kunnen niet, ook niet gedeeltelijk, worden verhaald bij de overheid (=de belastingbetalers).

Komende week start in Polen de VN-klimaattop COP24. Hoeveel tijd hebben we nog en gaat het ons überhaupt lukken om overstromingen en hittegolven af te wenden? En wat moeten we dan doen? “Praten werkt averechts” vindt Klaas van Egmond, hoogleraar Milieukunde en Duurzaamheid. Hij verwacht niet veel van de VN-klimaattop die op 2 december 2018 in het Poolse Katowice plaatsvindt. Aan die top doen bijna 200 landen mee. “Praten wekt ten onrechte het idee dat er iets gebeurt, en er gebeurt niets. Dat is nu al dertig jaar gaande.” De hoogleraar ziet dat partijen elkaar gijzelen. “Het idee is: we gaan alleen iets aan dit probleem doen als iedereen meedoet. Dat geldt voor de industrie tegenover burgers, voor Nederland tegenover andere Europese landen en voor Europa tegenover de wereld. Hierdoor slagen we er niet in om iedereen mee te laten doen.” Het doel is om de opwarming van de aarde te beperken tot anderhalf tot twee graden ten opzichte van 1850, toen de Industriële Revolutie een vlucht nam. COP24 borduurt voort op het Klimaatakkoord van Parijs, dat eind 2015 door bijna 200 landen werd gesloten. Daar werd afgesproken dat de deelnemende landen hun CO2-uitstoot terug gaan dringen en dat armere landen via een hulpfonds van honderden miljarden euro’s hulp krijgen met de energietransitie. In Katowice worden de vrijwillige klimaatplannen van de deelnemende landen vergeleken om tot een ‘handboek’ te komen. Als het meezit schroeven de landen het tempo om de uitstoot te verminderen op. Want de aarde warmt sneller op dan verwacht: als de CO2-uitstoot blijft toenemen warmt de aarde eerder vijf graden op dan de geschatte twee van de klimaattop in Parijs. Van Egmond ziet slechts één oplossing: “De rechtvaardige aanpak is een CO2-prijs. Niet alleen voor de industrie en centrales, maar over de hele linie. Dus het vliegtuig, de trein, het schip, de auto en de kachel betalen dezelfde prijs voor uitstoot. Ieder CO2-molecuul die in de atmosfeer terechtkomt heeft namelijk hetzelfde effect.” “Tegelijkertijd moet de belasting op inkomens of huizen omlaag. Want we hoeven er niet aan te verdienen; het gaat om de prikkel om het anders te doen. Dan wordt het interessant om een energiezuinige auto te kopen of je huis te isoleren, in plaats van een lange vliegreis te maken. Als vervuiling een prijs krijgt kan iedereen in vrijheid beslissen wat hij wel of niet doet.” Van Egmond hoopt dat een aantal landen daarvoor het voortouw neemt: “In plaats van te blijven praten moet West-Europa daartoe een voorhoede vormen. Het probleem (de CO2-uitstoot, red.) is hier lang geleden ontstaan, laten wij het dan ook oplossen. We beginnen met Frankrijk, Duitsland en de Benelux om dat CO2-beleid in te voeren. Je zult zien dat andere landen zich daarbij aansluiten.” Remco de Boer, energietransitie-expert en journalist, ziet dat de wereld steeds meer gassen uitstoot. Vanaf nu moeten we bijna 50% minder gaan uitstoten. En dat moet in de rijke en industriële landen gebeuren; andere landen zijn nog niet zo ver. China, verantwoordelijk voor 26% van de broeikasgassen, kan volgens De Boer pas in 2030 de uitstoot gaan temperen. India’s bevolkingsgroei is zo groot dat de uitstoot van broeikasgassen eerst nog zal toenemen. Pas daarna kan het minderen. Toch heeft een land als India een kleine ecologische voetafdruk, zeker vergeleken met West-Europa: 250 miljoen Indiërs, bijna 20%, leven zonder elektriciteit. (bron: Een Vandaag)

Woekerpolis-affaire

Achmea gaat niet in op het ultimatum van de Consumentenbond en de Vereniging Woekerpolis. Die twee organisaties eisten onlangs dat de verzekeraar met nieuwe voorstellen zou komen voor een collectieve compensatie voor woekerpolissen. Nu dreigt een nieuwe rechtszaak rond de kwestie. Achmea laat weten niets in een nieuwe collectieve compensatieregeling te zien. De verzekeraar sloot acht jaar geleden al een akkoord over compensatie voor de gewraakte beleggingsverzekeringen en wil overige klachten over woekerpolissen liever individueel afhandelen. De Consumentenbond is ,,teleurgesteld” over de beslissing. ,,Dit betekent dat het een gang naar de rechter wordt, en dat weet Achmea ook. Ze zoeken de juridische loopgraven op, waarbij een procedure jaren kan duren”, aldus een woordvoerder. Volgens de Consumentenbond en Vereniging Woekerpolis verkocht Achmea 800.000 zogeheten woekerpolissen, waarmee consumenten zwaar werden benadeeld. Dat zijn beleggingsverzekeringen waarbij een groot deel van de inleg niet werd belegd, maar opging aan hoge kosten en premies. De opbrengst valt daardoor vaak vies tegen.

Wekelijkse peiling van de Hond

Kleine verschuivingen dit weekend: PVV, SP En 50+ verliezen 1 zetel, de CU wint er 1 en het FvD 2.

Brexit in zijn eindfase

De EU speelde afgelopen weekend powerplay tegenover het Britse Lagerhuis. De Brexit wordt hard gespeeld door de 27 EU-regeringsleiders en de Europese Commissie om het Britse Lagerhuis, waar de stemming over de Brexit voorwaarden momenteel nog negatief is, te dwingen het concept-akkoord te accepteren. Uitspraken in Brussel van Rutte: ‘geen plan B, geen applaus, geen bloemen, een sombere dag’; Tajani, voorzitter van het EU-\Parlement: ‘het is onmogelijk het akkoord open te breken’; Barnier: ‘het is tijd dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt’; Juncker: ‘dit is de enig mogelijke en beste deal’; Tusk: ‘we zullen vrienden blijven tot het einde der dagen + nog één dag’. Het tekent de sfeer, vooral dat Europa deze deal wil en geen andere. Maar ja, is dat ook de realiteit? De EC, het EP en de 27 EU-regeringsleiders weten dat als het Lagerhuis de deal afstemt en een ‘no deal’ opdoemt, alle Europese partijen opnieuw om de tafel willen gaan om te redden wat er nog te redden is, want een harde Brexit is voor beide partijen een doembeeld. Een chaos dreigt voor de Britten maar ook voor een aantal EU-lidstaten. Dan is de positie van de Nederlandse vissers ineens niet meer een groot probleem, maar dan komt de prioriteit te liggen bij de export van goederen, het transport van vrachtwagens, het vliegverkeer naar Engeland, de toegang van personen, de positie van Ierland en Gibraltar en de uittrede-boete van €40 mrd. En niet te vergeten het gezichtsverlies van de Europese leiders. May blijft de deal verdedigen (en staat in feite aan de Europese kant), maar ik verwacht dat heel andere Britse sentimenten een (hoofd)rol gaan spelen. Vergeet niet dat de Britten in de afgelopen eeuwen met grotere problemen staande zijn gebleven. Juncker speelt blufpoker als hij zegt “Degenen die denken dat ze, door dit akkoord af te wijzen, een betere deal krijgen, zullen de eerste seconden na de afwijzing teleurgesteld worden.” Een dreigement aan het adres van Londen: weiger niet je te onttrekken aan ons gezag. Wij bepalen de regels en jullie gehoorzamen. May kan daar onder de indruk van zijn, maar of zij voldoende steun krijgt in het parlement en onder het volk, moet nog wel blijken. Ik verwacht dat na een afwijzing door het Lagerhuis op 11 december alle partijen weer naar de onderhandelingstafel, misschien wel in Londen, rennen om nieuwe Britse eisen in te willigen. En dan kan Juncker gelijk zijn ontslag indienen. De man had zich toch geen moed ingedronken toen hij zijn laatste uitspraken deed? Ik schreef deze tekst op 26 november 2018. Stemmen uit het volk: Zoals het nu gaat, kan het niet langer. Ons land gaat naar de verdoemenis. Als we straks weer op eigen benen staan, kruipen we vanzelf uit het dal’ Maar geloof me, jullie moeten de veerkracht van de Britten niet onderschatten. Wij komen altijd weer bovendrijven’ “De brexitstemmers zijn bereid wat moeilijke tijden te slikken”, aldus journalist Tim de Wit “zolang hun langetermijndroom maar levend blijft.  
Hoe groot het hart van de Engelsen al in 1938 was voor slachtoffers van het Nazi-regime moge blijken uit een artikel in het AD, waarin de Hoek(van Holland)se onderzoekster Mirjam Visser verslag doet over een actie, waarbij duizenden Joodse kinderen onder de 17 jaar, wisten te ontsnappen aan de Jodenhaat van de Nazi’s, toendertijd genoemd ‘preuszen’ en ‘moffen’, tegenwoordig ‘duitsers’. Ze gingen vanuit Rotterdam met de trein naar Hoek van Holland en vandaar met de ferry naar Engeland. Deze week tachtig jaar geleden vertrok de eerste groep. Eén koffer, geen ouders. De jongsten waren nog geen half jaar oud. ,,Die kinderen, ze zaten nog in wiegjes. Jaren later zagen sommigen hun ouders weer. Maar de kinderen spraken een andere taal en herkenden hen niet meer.” Visser deed onderzoek naar de deze kindertransporten, waarbij in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog duizenden Europese kinderen aan het nazi-gevaar van Adolf Hitler en zijn kompanen wisten te ontvluchten. Dat kon, omdat ouders bereid waren harten te laten breken. Hopend op een betere toekomst voor de kinderen, ver van het nazisme verwijderd. Zíj brachten hen naar het station. Zij wisten dat het waarschijnlijk een definitief afscheid zou zijn. Zíj accepteerden dat op hoog van zegen. Zeker tienduizend jonge vluchtelingen maakten de overtocht. Aan de overkant van de Noordzee waren ze veilig. ,,Ieder kind mocht maximaal 10 Reichsmark [waarde fl 2,85] meenemen. Géén waardevolle spullen. Men was bang dat oudere Joden hun rijkdommen via de kinderen probeerden weg te sluizen.” De transporten kwamen op gang na de Kristallnacht van de nacht van 9 op 10 november 1938, toen duizenden Duitse Joden door nazi’s werden aangevallen. Het bewoog het Verenigd Koninkrijk tot het ondernemen van actie. Zij zegde toe zoveel mogelijk Joodse kinderen in de gemeenschap welkom te heten. Deze kinderen kwamen bijvoorbeeld terecht in pleeggezinnen. ,,De meesten hebben het heel goed gedaan. Eén van de kinderen werd later een Nobelprijswinnaar”, vertelt Visser.

Jaap van Duijn spreekt het land toe op de vooravond van zijn 75ste verjaardag

In zijn column op DFT maakt Jaap van Duijn zich deze week druk over het ’onbegrijpelijke en ondemocratische beleid’ van de Europese Centrale Bank (ECB). Een aantal uitspraken van de emeritus hoogleraar. Vanuit zijn landelijk gelegen woning onder de rook van Rotterdam, met zicht op een enorme tuin, zit Van Duijn op zijn praatstoel. De voortmodderende Europese Unie, die van crisis naar crisis gaat, en het monetaire beleid van ECB-topman Mario Draghi vliegen al snel over tafel. Draghi is een absolute ramp. Het ergste is het ondemocratische karakter van de ECB. Het belangrijkste economische instituut in Europa heeft geen enkel mandaat van het volk [en van de politiek]. Ook Angela Merkel en Mark Rutte kunnen geen invloed uitoefenen op het monetaire beleid van de ECB. Bovendien is het extreme monetaire beleid te idioot voor woorden. Draghi berooft daarmee de Nederlandse gepensioneerden van hun opgebouwde pensioenreserves, want pensioenfondsen moeten vanwege de zeer lage rente veel meer kapitaal aanhouden. Daarnaast heeft hij er voor gezorgd dat de schuldenberg tot recordhoogte is gestegen. Dit zou wel eens de volgende recessie kunnen veroorzaken. Probleem daarbij is dat de ECB ook nauwelijks munitie [is monetaire tools] meer heeft om bij een economische terugval in te grijpen. Misschien gaat helikoptergeld worden ingezet, door nieuwe bankbiljetten aan burgers weg te geven.” [die laatste opmerking snap ik niet want we barsten van het geld dat niks (nul procent rente) waard is] Tussen 1950 en 1990 zakte de waarde van de Italiaanse lire ten opzichte van de gulden met 85%. Je zou misschien denken dat dit rampzalig uitpakte voor de Nederlandse export, maar dat is niet zo. Evenals onder meer de Duitse economie groeit die van ons land vooral door productiviteitsstijgingen. Zuid-Europese landen zoals Italië moesten het tot de invoering van de euro vooral van een devaluatie van hun munten hebben. Dat dit niet meer kan, zie je terug in zeer lage groeicijfers. Het is ook niet zo dat Zwitserland en Denemarken hebben geleden onder het besluit hun eigen munten te behouden.” Italië had met haar toenmalige staatsschuld van 100% nooit toegelaten mogen worden tot de euro. Dankzij de lage rente heeft het land sindsdien nooit hoeven te hervormen. Ondanks de rentestijging in de laatste maanden door de begrotingsperikelen, voelt Italië nog te weinig druk. Ik denk dat op termijn een verlenging van de looptijden op haar staatsleningen en verlaging van de rente onvermijdelijk zijn. Mocht het land uit de euro stappen, wat ik niet verwacht, dan zal dat voor een economische schok zorgen.” Trump is slechts een symptoom van wat momenteel overal speelt [op het gebied van nationalisme, patriottisme, populisme]. Ik heb geen oordeel over het populisme. Zo gaat het historisch gezien altijd. In ons land was er in 1937 nog de slogan: Koop Nederlandse waar, dan helpen wij elkaar. [nu heet het America First] Je hebt een gouden tijd gehad vanaf 1990 tot nu met een sterke groei van de wereldhandel en momenteel krijgen we te maken met enorme tegenkrachten.” Verwacht u dat er een einde komt aan de jarenlange opmars van aandelen? Ik heb mijn beleggingen een half jaar geleden al met de helft teruggebracht en denk dat we nu aan het begin van een bearmarkt staan. Aandelen zijn momenteel duur. In de VS drijft de zeer krappe arbeidsmarkt de lonen omhoog, wat bedrijven gaan voelen. Sommigen zullen zelfs failliet gaan. Bovendien verloopt de conjunctuur in golven en groeit de economie al bijna tien jaar.” Vindt u dat ons pensioenstelsel op de schop moet? Onze pensioenfondsen zijn de rijkste van de wereld. Het probleem zit dan ook niet aan de beleggingenkant, maar in de zeer lage rekenrente. Deze zou moeten weergeven wat redelijkerwijs aan opbrengst bereikt kan worden, dus inclusief het rendement op aandelen. De pensioenfondsen komen er dan veel beter voor te staan.” In hoeverre is de groeiende macht van multinationals een probleem? Uit onderzoek is naar voren gekomen dat de rijken steeds meer hun zin krijgen, terwijl armen steeds vaker aan het kortste eind trekken. Grote bedrijven hebben het nog nooit zo goed gehad als nu. Ze betalen nauwelijks belasting en relatief weinig aan lonen. Het is ook een zorgelijke ontwikkeling dat Rutte vast bleef houden aan het afschaffen van de dividendbelasting, terwijl het niet in de verkiezingsprogramma’s stond. Het is beter om jonge technologiebedrijven te ondersteunen dan Unilever, waar de werkgelegenheid steeds verder afneemt.” [ik vul de column aan met het bericht in Trouw deze week dat Shell in Nederland geen winstbelasting betaalt, stellen ingewijden. Met leningen en verliezen in het buitenland bij de oliewinning zou Shell hier de fiscale winst terugbrengen naar nul. Het bedrijf maakte in 2017 wel €1,3 mrd winst op activiteiten in Nederland, als de tankstations, chemische fabrieken in Moerdijk en de grootste raffinaderij van Europa in Pernis. De Haagse politiek heeft zich ook op dit onderwerp gestort. “Alle bedrijven (en burgers) moeten in Nederland een eerlijke belasting betalen als een bijdrage aan de algemeen maatschappelijke kosten en de infrastructuur. Zeker ook Shell met haar chemische fabrieken, die ze exploiteert. Wat multinationals en andere bedrijven legaal dan wel twijfelachtig illegaal op fiscaal gebied hanteren riekt naar ongewenste belastingontwijking. Verder moet het hele fiscale stelsel veel transparanter worden, daar werken de EU en de OESO aan. Staatssecretaris Snel van D66 gaat volgend jaar de Kamer informeren over het beleid van het kabinet op dit onderwerp] Wat vindt u van de toenemende loonkloof tussen werknemers en managers? In Nederland zijn we doorgeschoten met het belonen van topmanagers. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat ING-topman Ralph Hamers 50% extra moest gaan verdienen. Jeroen van der Veer heeft als voorzitter van de raad van commissarissen bij de bank ook een kwalijke rol gespeeld. Hij wist dat een salarisverhoging van Hamers politiek slecht lag. Het is ook makkelijk om gul te zijn met geld van anderen.” Waarom maakt u zich zoveel zorgen over de migratiestroom naar Europa, mijnheer van Duijn? Volgens voorspellingen zullen er onder andere in Nigeria in 2050 meer inwoners zijn dan nu in de Verenigde Staten. Waar gaan die allemaal blijven? Een deel zal vertrekken, mede vanwege de gevolgen van de opwarming van de aarde. In de komende tien jaar wordt de migratiestroom misschien wel het grootste probleem van Europa. [Rob de Wijk schrijft over het ‘migratiepact van Marrakech’, een VN-project, waar het Forum voor Democratie geleid door Thierry Baudet actie tegen voert, onder meer ‘kennelijk hebben waarden als compassie, humaniteit en rechtsorde plaats gemaakt voor angst en vreemdelingen. Het pact is toch vooral een opsomming van fatsoensnormen en spelregels waar westerse landen, als Australië, Zwitserland en de VS, alsmede Europese landen als Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië, Polen en Oostenrijk, moeilijk tegen zouden kunnen zijn, door hen verworpen. Er wordt twijfel gezaaid over het juridisch niet-bindend zijn van het Pact]

De Amerikaanse economie

Autofabrikant General Motors gaat in de VS massaal werknemers ontslaan. Het bedrijf kondigde een reorganisatie aan die 14.000 personeelsleden hun baan kost. De ontslagen zijn het gevolg van het mogelijk sluiten van vijf fabrieken in Noord-Amerika. Het megabedrijf neemt afscheid van de productie van een lange serie traditionele modellen om zich meer te richten op zelfrijdende en elektrische auto’s – en daarvoor is innovatie noodzakelijk, aldus GM. Volgens directeur Mary Barra is er hierdoor in de toekomst minder behoefte aan klassieke productiemedewerkers die verstand hebben van verbrandingsmotoren en dat er meer computerprogrammeurs nodig zullen zijn. “Het fabriceren van voertuigen wordt in de toekomst meer softwaregeoriënteerd.” De ontslagen betreffen 8% van het aantal medewerkers wereldwijd. Bij GM werken 180.000 mensen. President Donald Trump is onaangenaam verrast door de aankondiging van GM. Trump maakte in zijn verkiezingscampagne een belangrijk punt van het terugbrengen van banen naar de kwijnende Amerikaanse auto-industrie en veel kiezers in Ohio en de andere staten rond de Grote Meren stemden om die reden op hem. Trump heeft verklaard streng te zullen zijn tegen de directie van GM, omdat ‘GM veel te danken heeft aan de VS’. Volgens Trump moeten autofabrikanten vooral auto’s verkopen die consumenten willen rijden, maar naar de klassieke wagens is bij GM steeds minder vraag. Uit verkoopcijfers blijkt dat steeds meer Amerikanen reguliere personenauto’s inruilen voor grote, zware auto’s en SUV’s. De vakbonden in de VS hebben aangekondigd de reorganisatie en de ontslagen niet zonder slag of stoot te zullen accepteren. Zij zijn zeer kritisch over eerdere beslissingen van GM om fabrieken te verplaatsen naar Mexico. Het autobedrijf maakte onlangs ook bekend dat het nieuwste model Chevrolet in Mexico zal worden gebouwd. Ook laat GM auto’s maken in China. Dat heeft te maken met de kostprijs van werknemers in de auto-industrie, in China is dat $8 per uur en in de VS $42. Dat zal Trump moeten accepteren als het gaat om traditionele medewerkers in de autoproductie. Daar kan hij geen handelsoorlog mee winnen. De ontslagen vallen samen met grote spanningen in de handelsoorlog tussen de VS, China en Europa, die waarschijnlijk tot fors hogere prijzen voor geïmporteerde auto’s leidt, zowel in de Verenigde Staten als in Europa. Directeur Barra van GM wilde een verband tussen de handelsspanningen en de ontslagen niet bevestigen, dus ook niet ontkennen. (Bron: DFT) Deze aankondiging van GM komt voor Trump op een verkeerd moment, net nu de economische groei stokt en de populariteit van de president is gedaald. Zijn beleid wordt nog maar gesteund door 40% van het electoraat. In tegenstelling van wat Trump beweert, zegt Goldman Sachs dat de economische groei het komende jaar tot stilstand komt. De beurzen hebben de winst die ze dit jaar boekten weer ingeleverd. De ontslagen van GM, door de fabrieken die ze gaan sluiten en de gevolgen daarvan voor de toeleveringsbedrijven, vallen in de MidWest. Daar waar hij zijn presidentschap aan te danken heeft. Hij garandeerde, als dank voor de stemmers, het behoud en de versterking van de traditionele economische ruggengraad van deze streek. Jullie zullen in Michigan geen één fabriek verliezen, beloofde Trump. In de Wall Street Journal bracht hij deze week naar buiten dat hij GM-bestuursvoorzitter Mary Barra ‘streng’ had toegesproken: hij dreigde de autofabrikant dat ze maar beter geen ruzie met hem kon maken. GM zou hun fabrieken in China moeten sluiten en moeten overbrengen naar de VS. Trump dreigde Barra dat hij alle subsidies, waaronder die voor de ontwikkeling van elektrische auto’s, zou kunnen stopzetten. Dit is Trump zoals wij hem kennen.

Günter Hannich schrijft

deze week over de kritische situatie waarin de grote Griekse banken zich bevinden: ze staan aan de rand van de afgrond. <citaat>die Eurokrise, genauer gesagt die Entwicklung im Krisenland Griechenland, steht derzeit ja alles andere als im Fokus der massenmedialen Berichterstattung. Anders formuliert, noch herrscht relative Ruhe vor dem Sturm. Hinter den massenmedialen Kulissen brodelt es aber bedenklich weiter. Aktienmarkt stürzt weiter abFakt ist, dass das Jahr 2018 für den griechischen Aktienmarkt einmal mehr ein katastrophal schlechtes Jahr war. Wir reden hier über Kursverluste von 30 Prozent und mehr. Hinzu kommt, dass sich die Griechen seit Beginn der Eurokrise in einer extremen deflationären Depression befinden. Der Aktienmarkt musste seit 2010 epische Verluste verkraften. Und nach wie vor kann von einem wirklichen Aufschwung nicht die Rede sein. Besonders heftig unter Druck sind seit 2010 ja die Aktien der griechischen Großbanken. Die Aktie der National Bank of Greece verlor zum Beispiel seit 2010 monumentale 95 Prozent an Wert. Und leider ist ein Ende dieser langen Durststrecke nicht in Sicht. Noch immer leiden die Institute unter der milliardenschweren Last fauler Kredite. Fast die Hälfte der Darlehen sind notleidend. Tatsache ist, dasz in kaum einem anderen Land der Welt die Banken maroder [=noodlijdend] da stehen als in Griechenland. Nach wie vor sind fast die Hälfte aller ausgegebenen Darlehen notleidend. Wir reden hier über ein Volumen von fast 89 Milliarden Euro, die akut gefährdet sind. Allein diese Zahl sagt sehr viel aus über den wahren Zustand der (noch existenten) griechischen Volkswirtschaft. Trotz aller teuren Rettungs- und Stützungsaktionen der letzten Jahre sind mehr als die Hälfe der von den beiden größten Geldhäusers des Landes, Piraeus und Alpha, ausgegebenen Darlehen notleidend. Besonders schlecht, oder besser gesagt mit dem Rücken in der Wand, steht die Piraeus Bank da. Die griechischen Notenbanker drängen die angeschlagene Bank dazu, noch in diesem Jahr eine Notkapitalerhöhung durchzuführen. Es bleibt abzuwarten, ob diese Maßnahme gelingen wird, zumal die Bank ja mit einem Ramsch-Rating ausgestattet ist. [long-time rating S&P B-, Moody’s Caa2 en Fitch CCC] Hier sehen Sie ganz deutlich: Die Lage in Griechenland ist und bleibt extrem angespannt und prekär. Die Banken stehen mit dem Rücken in der Wand. Nicht zuletzt auch deshalb, weil sie bis Ende 2021 regulatorisch gezwungen sind, das Volumen fauler Kredite um €50 Milliarden abzubauen. Ob und wie diese Operation am offenen Herzen gelingen kann, ist völlig offen. Sicher ist indes, dass der Leidensweg der Griechen alles andere als beendet ist. Traurig, aber wahr… © VNR AG, alle Rechte vorbehalten </citaat>

Minister Koolmees is bezig met struisvogelpolitiek

Steeds meer blijkt dat deze minister op Sociale Zaken een zwakke broeder is. Eerst in het Pensioenoverleg dat mislukte en waarvan hij andere partijen de schuld geeft. Probleem is dat de politiek macht wil krijgen over €1.600.000.000 opgebouwd pensioenvermogen bij de pensioenfondsen, dat is opgebracht door werkgevers en werknemers. Dat geld is niet van de overheid en al helemaal niet van de politiek. Hooguit over de randverschijnselen kunnen ze iets zeggen. En laat ik eerlijk zijn tegenover U het kabinet manipuleert de Kamer, werkgevers, de vakbonden, de deelnemers (de grootste groep belanghebbenden) en de media. Bijna alle problemen die nu aan de orde zijn kunnen worden opgelost als het kabinet instemt, met een heel goed te verdedigen maatregel, de verrekenrente van DNB te verhogen naar een acceptabel gemiddeld renteniveau over een periode van 40 jaar. Als de rente, wellicht in stapjes, verhoogt naar, stel, 3% dan zijn op slag de grootste problemen opgelost. Maar die voor de hand liggende voorzet willen Rutte, Koolmees en Hoekstra en DNB niet. En waarom eigenlijk niet? Nu zegt Koolmees ‘een korting op de pensioenen in 2020 wil niemand op zijn geweten hebben’. Koolmees wil dat de korting op pensioenen wordt voorkomen en dat pensioenen weer worden geïndexeerd door een greep te doen in de opgebouwde pensioenreserves. Dan betalen de deelnemers, werknemers dus die nog werken en pensioenpremie betalen, de verbetering van de pensioenen van de gepensioneerden. Dat wordt niet aan de werknemers verteld, nee zelfs, het tegendeel wordt gesuggereerd. De beste oplossing voor alle partijen is om de verrekenrente naar een realistischer niveau (en niet handhaven op het korte termijn denken) dat op de langere termijn kan worden verwezenlijkt. Alle andere probleempjes kunnen partijen, die aan het overleg deelnemen, zelf wel regelen. Los daarvan krijgt Koolmees kritiek op zijn uitspraak over ‘onverzekerde zzp’ers’ dat hij op korte termijn niet kan regelen omdat de lobby van de verzekeraars dat tegenhoudt. Het gaat om het verplicht stellen van een zzp-verzekering tegen langdurige ziekte en handicap, terwijl het aantal zzp’ers, dat onverzekerd is, blijft toenemen. Koolmees beroept zich op het Regeerakkoord waarin staat dat dit kabinet zzp’ers tot niets wil verplichten. Ook niet als er sprake is van ‘eigen bestwil’. Hij heeft een nul-redenatie: ‘zzp’ers moeten zich bewuster worden van de risico’s die ze lopen als zelfstandige’. Maar heel veel zzp’ers, onder meer in de bouw, hebben daar niet vrijwillig voor gekozen, maar als een escape om niet in de ww terecht te komen. Dat beloont dit kabinet niet met de D66’er Koolmees op Sociale Zaken.

Nederlands/Europees fin/eco nieuws

Het blijft voorlopig onduidelijk hoeveel banen er bij KPN zullen verdwijnen als gevolg van de plannen van de nieuwe topman Maximo Ibarra voor de komende drie jaar. Een woordvoerder van KPN zei geen uitspraken te kunnen doen over aantallen banen die zullen verdwijnen en afdelingen waar de hardste klappen vallen. Besparingen op arbeid zullen niet alleen vallen bij het eigen personeel, maar ook bij ingehuurde krachten en medewerkers van leveranciers die voor KPN werken. „De reductie van het aantal arbeidsplaatsen is het gevolg van de versnelde digitalisering die in de hele branche gaande is. Het is ook geen doel op zich, maar het is wel de realiteit dat we over een paar jaar een organisatie zullen zijn met minder medewerkers. Dat is een proces waarbij je de gevolgen van kwartaal op kwartaal zult zien in de cijfers over het aantal banen.” Dit is een proces dat overigens al jaren bij KPN aan de gang is, in een gestaag tempo van ongeveer 500 man minder op de loonlijst per jaar. Ondanks dat de €350 mln die topman Ibarra wil besparen fors meer is dan sommige analisten van tevoren verwachtten, is FNV-bestuurder Bob Bolte „wel eens erger geschrokken”, zegt hij. Hij ziet bij KPN vooral mogelijkheden om te besparen bij de inkoop van diensten bij leveranciers. „Wat wij her en der in het land zien, is dat er sprake is van hoge werkdruk, soms onderbezetting omdat er moeilijk aan mensen te komen is. Waar het bijvoorbeeld gaat om monteurs en op de helpdesk zie ik weinig mogelijkheden om te snijden. De mensen blijven wel bellen. Misschien dat er besparingen vallen in het reduceren van managementbanen. Dat kan ik me wel voorstellen.” Bolte ziet de besparingen eerder bij de externe partijen die KPN inhuurt. „De afgelopen jaren hebben ze gemerkt dat er te besparen valt als ze dingen in huis zelf ontwikkelen. Ik verwacht dat ze dat meer gaan doen.” KPN kondigde aan dat een deel van de besparingen zal komen uit standaardisering en simplificatie van het productportfolio voor de zakelijke markt. Ibarra heeft een aantal maanden zelf aan het hoofd gestaan van dit onderdeel. „KPN doet best veel maatwerk voor hele grote klanten als de banken en de NS en ik kan me voorstellen dat KPN zich afvraagt of ze daar onder de streep veel mee opschieten”, zegt Bolte.

De inflatie in de eurozone in november is gedaald van 2,2%, in oktober, naar 2,0%. De kerninflatie, zonder de invloed van de sterk schommelende prijzen voor energie en levens- en genotsmiddelen, kwam in november uit op 1,0%, ten 1,1% een maand eerder.

Op het hoofdkantoor van Deutsche Bank in Frankfurt is deze week een inval gedaan, zo melden verschillende media. De openbaar aanklager verdenkt de bank van witwaspraktijken, die van 2013 tot dit jaar zouden hebben plaatsgevonden. In reactie op dit nieuws zakte het aandeel van Deutsche Bank naar een nieuw dieptepunt van €8,03. De beurswaarde van Deutsche Bank is in één jaar tijd bijna gehalveerd. De grootste bank van Duitsland staat de laatste jaren zwaar onder druk door verschillende schandalen en misstanden. Het aandeel zakte aan het einde van deze beursweek naar het laagste niveau sinds 1985. Tijdens de inval, die op donderdag en vrijdag heeft plaatsgevonden, werd ook de verdieping doorzocht waar het bestuur van de bank werkt. Een woordvoerder van het OM liet weten dat het onderzoek zich richt op twee medewerkers en een eindverantwoordelijke. Zij zouden 900 klanten hebben geholpen met het oprichten van vennootschappen in belastingparadijzen, waar geld, dat verdiend was met criminele activiteiten, werd witgewassen. Deutsche Bank had dit moeten melden bij de Duitse autoriteiten. De openbaar aanklager in Duitsland zegt aanwijzingen te hebben dat er verdachte transacties hebben plaatsgevonden op bankrekeningen van klanten van Deutsche Bank op de Britse Maagdeneilanden. Deze transacties zouden verband houden met criminele activiteiten. De Financieel Times schrijft dat er in 2016 voor €311 miljoen aan verdachte transacties hebben plaatsgevonden. Het totaalbedrag is waarschijnlijk veel groter, aangezien er al verdachte activiteiten sinds 2013. De dochteronderneming van Deutsche Bank die in de schijnwerper staat heet Regula Limited en staat ingeschreven op de Britse Maagdeneilanden. Volgens de FT is deze dochteronderneming al sinds 2010 eigendom van Deutsche Bank, maar werd deze entiteit in maart 2018 verkocht. De bank heeft aangegeven dat ze volledige medewerking zal verlenen aan het onderzoek.

De kans dat Europa volgend jaar in een recessie terecht komt, schat hoofd ING Investment Office, Bob Homan, op 25%. Vooral de situatie in Italië baart hem zorgen. Niettemin verwacht de bank dat 2019 een beter beleggingsjaar zal worden dan 2018. Als Italië moeilijk blijft doen en een boete krijgt vanwege zijn hoge begrotingstekort, kan het voortbestaan van de Europese Unie in gevaar gekomen. [er is binnen de Italiaanse regering enige beweging dat ze bereid zouden kunnen zijn dat het begrotingstekort naar 2,0% wordt teruggebracht, maar de eis van de EC van 0,8% zal niet haalbaar zijn] Deze dreiging zal het consumentenvertrouwen ondermijnen”, stelt Homan. Hij vindt het vertrek van het VK uit de Europese Unie een minder gevaarlijke ontwikkeling. „Bij een harde Brexit zal het land zelf enkele kwartalen met een economische krimp geconfronteerd worden. Maar voor Europa als geheel zijn de economische gevolgen te overzien.” [die aanname aan de optimistische kant. Denk aan het intercontinentale vervoer en verkeer en aan het vliegverkeer. Denk aan de im- en export van goederen en diensten en personen. Wat wordt de positie van de vele expats en de visserij? En gaat Londen dan nog wel de €40 mrd aan uittredeboete betalen? Vooralsnog ga ik bij een harde Brexit uit van veel onzekerheid, chaos en hogere lasten voor de transportsector en de douane] ING’s basisscenario is wel dat de groei van de Europese economie volgend jaar doorzet, zij het in een gematigder tempo van 1,6%. Voor de wereldeconomie en de Amerikaanse economie voorziet de bank eveneens enige vertraging, tot 3,6% respectievelijk 2,4%. Homan: „Vooral door het hogere groeitempo is de kans heel klein dat de VS in een recessie belandt, ik schat deze op 5%”. Een escalatie van de handelsoorlog met China zal hier volgens Homan ook niet voor zorgen. „In het meest negatieve scenario zal de negatieve impact op de economie van de VS 1% zijn. [als ik naar het sluiten van vijf autofabrieken door GM in de VS kijk en naar een verslechterde situatie onder de landbouwboeren, stijgende prijzen in de VS van Chinese producten, die onder de invoerheffing vallen, zal de inflatie en daarmee de rente doen stijgen. Verder zullen er negatieve impulsen optreden als de effectenkoersen blijven dalen] ING denkt overigens dat er binnenkort een deal komt, wat echter niet het einde van de handelsoorlog betekent.” Terwijl ING voor 2020 een lichte groeiversnelling van de wereldeconomie voorziet, toont de bank zich voorzichtig over de structurele economische groei. „Voor Europa gaan we van 1% uit. Dankzij de nog groeiende bevolking zal deze in de VS hoger uitkomen op 1,5-2%. Maar dat is historisch gezien ook laag.” Ondanks zijn vrij positieve economische groeiprojecties, voorziet ING een sterke terugval van de groei van de bedrijfswinsten tot 6% in 2019 en zelfs 0% in 2020. Homan: „Bedrijven worden geconfronteerd met oplopende rentes en stijgende lonen, die ze vanwege de grotere concurrentie en toegenomen prijstransparantie veelal slechts deels kunnen doorberekenen. Bovendien hebben ze in de afgelopen jaren al zoveel gereorganiseerd, dat de mogelijkheden voor verdere kostenbesparingen beperkt zijn.” Hoewel ook de oplopende rentes voor tegenwind gaan zorgen, denkt ING dat aandelen in 2019 een rendement van 8% kunnen opleveren. „Dankzij de stevige correctie in de afgelopen maanden zijn de waarderingen niet hoog. Waar staatsobligaties in de VS nu een duidelijk alternatief vormen voor aandelen, is dat in Europa niet het geval. Het dividendrendement ligt hier gemiddeld op zo’n 3,5%, terwijl de rente op 10-jarig Duits staatspapier amper 0,4% is”, meldt Homan. ING heeft niettemin geen voorkeur voor aandelen of obligaties. De bank blijft in staatsobligaties beleggen, omdat deze bescherming bieden in tijden van toenemende onzekerheid op de financiële markten. Wel kiest ze voor obligaties met een korte resterende looptijd, die minder last hebben van de voorziene rentestijging.

© 2018 hannesdewitte@02051935.nl
Slotstand indices d.d. 30 november 2018; week 48: AEX 519,37; Bel20 3487,9; CAC40 5.003,92; DAX30 11.257,24; FTSE 100 6.980,24; SMI 9.037,76; RTS (Rusland) 1126,14; DJIA 25.538,46; NY-Nasdaq 100 6.949,01; Nikkei 22.351,06; Hang Seng 26.506,75; All Ords 5.749,3; SSEC 2.588,19; €/$1,1281; BTC/USD $4186,53; 1 troy ounce goud $1221,1; dat is €34.725,76 per kilo; 3 maands Euribor -0,316% (1 weeks -0,376%, 1 mnds -0,368%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,438%; 10 jaar VS 3,0142%; 10 jaar Belgische Staat 0,752%, 10 jaar Duitse Staat 0,309%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,09%, 10 jaar Japan 0,086%; 10 jaar Italië 3,2%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,289.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.