UPDATE27052017/378 De S&P 500 index is momenteel sterk overgewaardeerd

Ir. Jeroen Dijsselbloem sloeg zich deze week, bij Nieuwsuur, flink op de borst over de prestaties die hij in de afgelopen jaren heeft gerealiseerd in Nederland en in Europa. Hij wordt geprofileerd als demissionair minister van Financiën, als Tweede Kamerlid van de PvdA-fractie en als de voorzitter van de Eurogroep, bestaande uit de 19 ministers van Financiën uit de eurolanden. Dan zou je zeggen ‘dat je iemand bent’, die veel bereikt heeft en die gezag afdwingt. In ieder geval wordt hij hier en daar op handen gedragen. Hij is een technocraat, die streng op de centen heeft gepast en zuinigheid heeft gepredikt van een calvinistische en zelfs moralistische basis. Zijn CV mag gezien worden want hij laat een boedel achter voor het volgende kabinet met een financiële ruimte van €3,5 mrd en een aantrekkende werkgelegenheid. Petje af zou je moeten zeggen. Toch zijn er over het door hem gevoerde beleid wel enige kanttekeningen te plaatsen. Het is niet allemaal nieuw wat ik schrijf. Al jaren geleden heb ik er al op gewezen dat het financiële beleid dat de Eurogroep voert is terug te voeren naar hetzelfde beleid dat tijdens de 30er jaren van de vorige eeuw (de Groote Crisis) door de kabinetten van Hendrik Colijn (ARP, ook calvinist) werd uitgevoerd. De regering Colijn koos er voor om de hand zoveel mogelijk op de knip te houden. De begroting moest sluitend zijn en aan de waarde van de Nederlandse gulden wilde Colijn lange tijd niet tornen. Deze zuinige politiek kreeg vooral van de socialisten veel kritiek, zij meenden dat de overheid de economie veel sterker moest sturen. Doordat de regering onmachtig bleek om de crisis op te lossen, kregen veel Nederlanders twijfels over de parlementaire democratie: stond dit systeem niet voor verdeeldheid en gebrek aan daadkracht? In de kabinetten Rutte I en Rutte II stond Dijsselbloem voor het doorvoeren van forse bezuinigingen, onder meer in de zorg. Vanaf het eerste moment heb ik aan de bel getrokken over de snelheid en de omvang waarmee de bezuinigingen werden doorgedrukt (overheidslasten werden verschoven naar lokale platforms, die veel goedkoper zouden moeten gaan werken). Ik ben een groot voorstander geweest van hervormingen in de samenleving, die technocratisch werd aangestuurd. Achteraf moeten worden vastgesteld dat de €50 mrd aan bezuinigingen een veel te zware belasting voor de samenleving was. Met €15 mrd minder was hetzelfde resultaat behaald. Erger was dat Dijsselbloem, de eigenwijze Colijn volgde en de leer van Keynes negeerde. Hij deed dat met ‘open ogen’ en met krachtige steun van zijn Duitse collega. Wat Dijsselbloem nooit had mogen doen is de opbrengsten van de bezuinigingen terug in de schatkist storten. Daarmee werd dat ‘dood geld’ voor de Nederlandse economie. Met dat geld hadden investeringen gepleegd moeten worden in de toekomst, voor een volgende generatie. En dan doel ik op infrastructurele projecten als de opleiding in het onderwijs voor banen in de nieuwe techniek (de oude techniek is van de babyboom-generatie), de gevolgen van de globalisering, een duurzamer samenleving, behoud van de natuur en het milieu, energietransitie. De ondernemers hebben kortgeleden aan de bel getrokken dat ze wel in die toekomst willen investeren maar de politiek moet wel eerst de blauwdrukken aanbrengen en de fundamenten opzetten. Het is onbegrijpelijk dat het monetaire beleid van de ECB daar gratis geld voor beschikbaar stelt en de regeringsleiders zich blijven vastklampen aan de ooit vastgestelde fiscale en begrotingsnormen in het Stabiliteits- en Groeipact. Het doel hiervan is gericht op houdbare overheidsfinanciën en bevatten een veiligheidsmarge ten opzichte van het maximaal toegestane begrotingstekort en maken een anticyclische begrotingspolitiek mogelijk. Daarvoor koos de EU als leidraad. Bas Jacobs, sinds 2007 hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Erasmus School of Economics van de Erasmus Universiteit Rotterdam, schreef daar eerder al over dat Sinds 2010 er ongeveer €25 mrd bezuinigd is op overheidsuitgaven. Daarnaast brachten belasting- en BTW-verhogingen €15 mrd extra binnen. Daarmee werd ‘het huishoudboekje van Rutte’ weliswaar op orde gebracht, maar liep de Nederlandse economie daardoor maar liefst 6% aan groei mis (bron ING). Ook zouden er onder de streep nauwelijks banen zijn bijgekomen. Zonder het strenge overheidsingrijpen hadden zo’n 350.000 meer mensen een baan gehad. Het strenge bezuinigingsbeleid van de kabinetten Rutte heeft onze economie onnodige schade toegebracht. de laatste troonredes stonden bol van ronkende retoriek. De regering zal luid van de daken roepen: ‘herstel van de economische groei’, ‘teruglopend begrotingstekort’ en ‘daling van de werkloosheid’. Het beleid begint na ‘zware jaren’ eindelijk zijn ‘vruchten af te werpen’. En we zijn ‘sterker uit de crisis gekomen’. Helaas klopt er alleen weinig van dit verhaal, stelt Jacobs. De economische voorspoed nu heeft nauwelijks iets te maken met het beleid van Rutte 2. Wat de regering vandaag ook beweert. Reden: de regering heeft eigenlijk alleen maar beleid gevoerd dat het economisch herstel sinds 2012 heeft beschadigd. Heeft de regering dan helemaal niets goeds gedaan? Jawel, een aantal lange-termijnhervormingen doorvoeren. Echter, ook die hebben op korte termijn meestal wel pijn gedaan. Het zoet van het regeringsbeleid ligt daarom in de toekomst, terwijl bijna vijf jaar lang het leven economisch zuur was. En dát is het echte verhaal van Rutte 2. Hij stelt dat de enorme deceptie van de sociaaldemocraten, de PvdA in ons land, in Europa is toe te schrijven aan gebrek van vertrouwen in het financiële beleid van de EC en de technocraten van de Eurogroep, waarvan Dijsselbloem de personificatie is. Daarbij komt dat op het departement van minister Schippers een financieel lek is gevonden van €4,5 mrd, waardoor er een tekort is ontstaan van €1 mrd die het volgende kabinet voor haar rekening zal moeten nemen. Tot dusverre ontkent het ministerie van Financiën deze tegenvaller. En dan ligt er ook nog een claim van de NAVO van 2% defensie-uitgaven per jaar, waar Trump op aangedrongen heeft, waarvoor nog een bedrag van €6 mrd beschikbaar moet komen. Dijsselbloem claimt dat met minder overheidsinvesteringen de economie weer is gaan groeien en de werkgelegenheid toeneemt. Waar hij geheel aan voorbijgaat zijn de gevolgen van de opkoopprogramma’s van de ECB sedert maart 2015. Tot op de dag van vandaag hebben de ECB en de 19 nationale centrale banken uit de eurozone voor het gigantische bedrag van €1.930 mrd de liquiditeiten verruimd. Dit programma loopt nog tot einde dit jaar en zal dan €2.350 mrd bedragen. Wat de gevolgen kunnen zijn van deze enorme bubbel, tot welke chaos en geldvernietiging dit gaat leiden, komt op enig moment op ons af. Daarmee zullen alle optimistische uitspraken van Dijsselbloem van generlei waarde te zijn geweest.

De Eurogroep onder voorzitterschap van de Nederlandse Minister van Financiën, Ir Jeroen Dijsselbloem, heeft deze week opnieuw een verklaring van onvermogen afgegeven. Dat is geen nieuws want dat doen ze al jaren. De doelstelling was dat de 19 ministers van Financiën van de eurolanden, het IMF en de ECB (de zogenaamde trojka) in vergadering bijeen, weer geen overeenstemming hebben kunnen bereiken over de ‘houdbaarheid’ van de Griekse schulden. Het IMF vindt de aannames aan Europese kant over de Griekse schuldhoudbaarheid totaal onrealistisch en wil niet meedoen als er andere rekensommen worden gemaakt. Hier wordt gesteld dat de Eurogroep/EC aannames pleegt over financieel/economische ontwikkelingen in Griekenland, die totaal niet realistisch zijn. Of met andere woorden: Er moet wat gebeuren aan de Griekse schuld na afloop van het derde hulpprogramma als dat halverwege 2018 is afgelopen om tot een houdbare schuld te komen. Er is nog geen akkoord over schuldverlichting voor Griekenland. Ministers van Financiën van de eurozone hadden de hoop daarover een politiek akkoord te sluiten, maar vooralsnog bleek overeenstemming een brug te ver. Duitsland en Nederland blokkeren zo een ontwikkeling. Mijn stelling is dat Europa schulden van Griekse leningen moeten worden kwijtgescholden. Tot dusverre was dat onbespreekbaar. Dat betekent dat het IMF nog niet terug aan boord is als partner in het Griekse schuldenprogramma. Volgens eurogroepvoorzitter Dijsselbloem is een akkoord wel in de maak, zo zei hij bij de persconferentie na een lang overleg. Over drie weken bij een volgende vergadering van eurogroep moet de knoop definitief worden doorgehakt. „Er is nog tijd, maar niet heel veel”, merkte directeur van noodfonds ESM Klaus Regling op. Vorige week stemde het Griekse parlement in met een reeks pijnlijke bezuinigingsmaatregelen, onder andere op gebied van pensioenen en belastingen. Zij vinden dat ze hun deel van de deal zijn nagekomen. In juli moeten de Grieken een paar grote afbetalingen doen aan schuldeisers. Zij wachten met smart op uitbetaling van een volgende tranche uit het noodprogramma. Maar als de Eurogroep alsmaar beslissingen naar de toekomst verschuift hebben de Grieken nog maar een uitweg en dat is aankondigen dat de betalingen groot €7,5 mrd niet kunnen worden betaald. Dat is het enige machtsmiddel dat de Grieken nog hebben. Volgens Dijsselbloem zijn de ministers van Financiën het wel eens over het feit dat Griekenland na 2018 voor een periode van vijf jaar een primair begrotingsoverschot (voor betaling rentes) van 3,5% moet halen. Vorig jaar mei spraken de eurolanden af dat Griekenland voor de ‘middellange termijn’ zo’n overschot zou moeten laten zien, zonder dat dit verder werd gespecificeerd. Duitsland rekende aanvankelijk op tien jaar. Waar volgens Dijsselbloem nu nog meer huiswerk voor nodig is, is wat er precies aan schuldverlichting voor Athene mogelijk is. „We moeten specifiek zijn hoever we willen gaan”, maakte hij duidelijk dat het IMF zich niet opnieuw met een kluitje in het riet laat sturen. Hij benadrukte na het overleg dat het zeker geen uitgemaakte zaak is dat Griekenland schuldverlichting krijgt. Dat wordt pas bekeken of dat nodig is na afloop van het derde hulpprogramma halverwege volgend jaar. Met name Duitsland en ook Nederland hameren op betrokkenheid van het IMF bij het Griekse hulpprogramma. Vooraf was de kans op succes door diplomaten ingeschat op fifty/fifty. Maar het lukte dus nog even niet. Desalniettemin blijft Dijsselbloem vol vertrouwen. „We kunnen succesvol zijn als we iets meer tijd nemen.” Aan geheel andere ontwikkeling is dat Griekse ondernemers massaal Griekenland verlaten en zich vestigen net over de grens in Bulgarije en Cyprus. Inmiddels staan 17.000 Griekse ondernemingen ingeschreven in het handelsregister in Bulgarije. De vlucht is het gevolg van de winstbelasting tarieven, zeg maar de vennootschapsbelasting daar: van 10% en 12,5%, terwijl de Trojka de Grieken hebben afgedwongen dat in Griekenland 29% belasting moet worden betaald. Daarnaast zijn er ook een groot aantal grote bedrijven die helemaal geen belasting meer betalen omdat ze hun winsten laten lopen via trustkantoren, onder meer op de Zuidas in Amsterdam, in belastingparadijzen. Het IMF dringt al enige tijd aan op lagere lasten voor ondernemingen om daarmee de economie te stimuleren.

Een nieuw kabinet moet door een juridische blunder van het ministerie van Volksgezondheid stevig de hand op de knip houden, melden bronnen aan De Telegraaf. Onbedoeld heeft het departement ervoor gezorgd dat de overheid de aankomende jaren al verplicht is om aan verpleeghuiszorg miljarden euro’s uit te geven. Het gaat volgend jaar al om honderden miljoenen, oplopend tot zo’n €2,1 mrd in 2021, wordt gemeld. Verwacht werd dat dit pas op termijn het geval zou zijn. Een ander een gapend gat van €600 mln op de begroting is ontstaan vanwege ruilvoetproblematiek. Eerder werd al bekend dat er ook bij het ministerie van Onderwijs grote tekorten zijn. Ingewijden reageren ontsteld. Het miljardentekort voor de verpleeghuiszorg is in principe uit goede bedoelingen ontstaan. Ruim voor de verkiezingen was compleet politiek Den Haag – van PVV tot GroenLinks – het er over eens dat de kwaliteit in de verpleeghuiszorg tekortschiet. Meer handen aan het bed, was het credo. Een aantal partijen wilde echter dat dit geld pas zou worden ingeboekt, als het ook daadwerkelijk nodig was. Onverklaarbaar is het namelijk nog steeds dat het ene verpleeghuis veel meer geld opslurpt dan het andere, terwijl hun bewoners evenveel zorg krijgen. Personeel opleiden kost bovendien tijd, zo klonk het. Pas op termijn hoeft er dus pas meer geld naar extra krachten. Politieke partijen die aan de onderhandelingstafel hebben gezeten zijn echter ruw wakker geschud door nieuws vanuit het ministerie van Volksgezondheid en Financiën. Doordat staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid) het Zorginstituut heeft laten bepalen wat er nodig is voor betere verpleeghuiszorg, is de uitspraak van deze instelling juridisch bindend geworden. Het verraste onderhandelaars aan de formatietafel, bevestigen betrokkenen. Toch kwamen zij mede vanwege de ’aap uit de mouw’ met elkaar overeen om iets te doen aan de ’houdbaarheid van de overheidsfinanciën’, oftewel te gaan hervormen en bezuinigen. Hoe die bezuinigingen moesten worden ingevuld, daar kwamen VVD, CDA, D66 en GL niet meer aan toe. De gesprekken waren toen al afgeketst op strubbelingen over migratie. Bij meerdere fracties wordt het verpleeghuisincident als ’angstaanjagend onhandig’ beschouwd. Gevreesd wordt namelijk dat het ook voor andere sectoren ingrijpende gevolgen heeft. „Gaan we nu straks ook juridisch vastleggen hoeveel leerlingen er maximaal in een klas mogen zitten en welk bedrag daar tegenover staat?”, schetst een geschrokken betrokkene het probleem.

De eerste formatiepoging na de verkiezingen is deze week gestrand. De vier politieke partijen (VVD, CDA, GL, D66) kwamen er niet uit, de inhoudelijke verschillen waren te groot. Informateur Edtih Schippers zocht naarstig naar een combinatie die wel kan werken, maar dat lijkt nog best moeilijk. Zo mogelijk wordt een minderheidsregering gevormd. Aan het Binnenhof staan politieke partijen voor de ingewikkelde opdracht om een oplossing te vinden voor de impasse in de zoektocht naar een nieuw kabinet. De chaos is compleet nu ook de optie voor een kabinet met ChristenUnie en het motorblok van VVD, CDA en D66 is gestrand. Partijen wijzen vooral in de richting van D66-leider Pechtold. De top van CU en andere ingewijden zijn ervan overtuigd dat de democraat helemaal geen serieuze onderhandelpoging wilde doen. Politieke partijen wachten op het verslag van informateur Schippers, waarin ze uiteenzet hoe het nu verder moet met de formatie. Groen Links staat weer in de belangstelling, als ze maar geen eisen gaan stellen. Asscher wil nog steeds niet.

Topman Michael McGarry van het Amerikaanse verfbedrijf PPG Industries houdt alle opties omtrent de overname van branchegenoot AkzoNobel open. Volgens hem steunt geen enkele aandeelhouder van Akzo de zelfstandige strategie die het Nederlandse bedrijf onlangs presenteerde. McGarry sprak tijdens een persbijeenkomst in Amsterdam. Hij benadrukte dat hij nimmer in zijn tijd als baas van PPG zoveel vijandigheid tussen bedrijf en aandeelhouders constateerde, als op de zitting bij de Ondernemingskamer in Amsterdam. De topman zei eerst de uitspraak van de Ondernemingskamer af te wachten alvorens vervolgstappen te zetten. Maar hij benadrukte wel dat PPG nog altijd geïnteresseerd blijft in een overname. Verder zei hij dat het in de strijd om Akzo ,,al lang niet meer” om waarde voor aandeelhouders gaat. De topman zei bereid te zijn om te praten over voorwaarden op het gebied van personeel of duurzaamheid. McGarry erkende dat Akzo op dit moment het meest duurzame bedrijf in de sector is, maar dat PPG een ,,goede tweede” is. Als risico’s voor een vijandig bod noemde McGarry onder meer het geld dat moet worden uitgegeven om aandeelhouders te overtuigen. Wel voegde hij daaraan toe dat financiële middelen geen rol spelen in de eventuele overname van Akzo. Verder betekent vijandig gaan dat PPG met de Europese mededingingsautoriteiten om tafel moet. De risico’s voor Akzo zijn volgens McGarry echter groter. Bij een vijandige poging is er geen sprake meer van een break-up fee mocht de overname onverhoopt niet lukken. Ook zullen er dan mogelijk geen regelingen voor personeel zijn. Toch blijft PPG er bij dat het er het liefst samen met het bestuur van Akzo wil uitkomen. Het Amerikaanse chemiebedrijf PPG haalt hard uit naar demissionair minister Kamp van Economische Zaken. Kamp is tegen een overname van AkzoNobel door PPG. In een interview met DFT VNDG zegt topman Michael McGarry dat hij de protectionistische houding van Kamp slecht vindt. McGarry zei verder dat het bedrijf niet ,,ten einde raad” is mocht een eventuele overeenkomst enige tijd op zich laten wachten. Daarbij werden onzekere factoren als de huidige dollarkoers, de politieke richting waar de Amerikaanse president Donald Trump voor staat of mogelijke deals die Akzo zal doen genoemd. Een eventuele regeling waarbij Nederlandse bedrijven een jaar bedenktijd krijgen, waar ook in politiek Den Haag over wordt gesproken, zal volgens McGarry geen verschil maken voor Akzo. Hij zei dat het voor de branchegenoot vooral zaak is om de marges op te voeren. Interessant om te zien hoe Amerikaanse beleggers een Nederlands multinational wordt leeggehaald.

Topman Paul Singer van hedgefonds Elliott denkt dat de aanhoudende lage bewegelijkheid en de stijgende trend op korte termijn kunnen leiden tot een bloedbad op de aandelenbeurzen. In een onlangs verzonden brief aan beleggers schreef hij: „Gegeven het groepsdenken en de vastbeslotenheid van beleidsmakers om alles te doen wat nodig is om een nieuwe beurscrash te voorkomen, denken we dat de met een lage volatiliteit gepaard gaande magische stijging van aandelen zal voortduren tot het ontgoochelde moment dat dit niet meer gebeurt. En dan breekt de hel los (vraag ons niet hoe de hel eruit ziet..), een betreurenswaardig scenario dat niettemin kansen biedt die zowel buitengewoon als kortstondig zullen zijn. De enige manier om hiervan gebruik te maken, is toegang hebben tot kapitaal.” Dat lijkt mij eenvoudig: nu beleggingen verkopen, de opbrengst cash beleggen en weer in de markt stappen na de crach. Elliott is de laatste weken in Nederland vooral bekend vanwege zijn steun aan de Amerikaanse verfproducent PPG in diens poging AkzoNobel over te nemen. Begin deze maand meldde persbureau Reuters al dat het hedgefonds $5 miljard heeft opgehaald om in te kunnen spelen op de kansen die een mogelijke crash biedt.

Blokker Holding verkoopt de keten van woonwarenhuizen Leen Bakker aan investeerder Gilde Equity Management. Blokker maakte vorige week al bekend dat het zich volledig gaat richten op de gelijknamige winkels in huishoudelijke artikelen. De andere winkelformules worden de komende tijd verkocht. De overname heeft geen gevolgen voor de werkgelegenheid. Leen Bakker heeft 2300 mensen in dienst en is goed voor een jaaromzet van ruim €330 mln. Het bijna honderdjarige bedrijf is sinds 1988 eigendom van Blokker. De overname door Gilde brengt Leen Bakker onder één (=‘één’) dak met concurrent Kwantum. Dat bedrijf, met een jaaromzet van zo’n €250 mln, werd in 2015 gekocht van het inmiddels failliete winkelconcern Macintosh. Beide ketens blijven als onafhankelijke merken bestaan. Gilde zegt ervan overtuigd te zijn dat Leen Bakker in de nabije toekomst zal blijven groeien. Daarvoor is het wel nodig de online activiteiten te versterken. Daar zal de komende tijd dan ook in worden geïnvesteerd. De ondernemingsraad van Blokker Holding is om advies gevraagd over de transactie. Verder is de verkoop nog afhankelijk van de noodzakelijke goedkeuringen op het gebied van mededinging.

Criminelen en terroristen die op internationale sanctielijsten staan kunnen in veel gevallen gewoon zakendoen met Nederlandse trustkantoren. Een ruime meerderheid van de trustkantoren heeft de Nederlandse sanctielijst ‘niet altijd scherp op het netvlies staan’, zo meldt De Nederlandsche Bank (DNB). Sommige trustkantoren blijken zelfs helemaal geen weet te hebben van de lijst met landen en personen waartegen internationale sancties zijn uitgevaardigd vanwege schending of bedreiging van de internationale vrede en veiligheid. Hierdoor komt het voor dat trustkantoren niet controleren of de Nederlandse lijst is opgenomen in hun systemen om klanten te screenen. „Daardoor veronderstellen ten onrechte te voldoen aan de wet”, stelt toezichthouder DNB. In de praktijk is het zodoende mogelijk dat criminelen of terroristen Nederlandse trustkantoren gebruiken om hun activiteiten te financieren. De grootste vrees bij veiligheidsdiensten is de mogelijkheid om geld uit het kalifaat van terreurorganisatie IS naar strijders in Europa te versturen voor aanslagen. De Nederlandse sanctielijst wordt frequent aangevuld met personen die vertrokken zijn naar conflictgebieden, of die juist zijn teruggekeerd. Dat trustkantoren eveneens niet direct melding maken van ongebruikelijke transacties moet opsporingsdiensten dan ook zorgen baren. DNB is namelijk ook opgevallen dat trustkantoren in de praktijk een transactie niet snel als ongebruikelijk bestempelen. Er wordt pas melding gedaan als eigen diepgaand onderzoek is afgerond. Door niet te voldoen aan de meldplicht kunnen trustkantoren zich schuldig maken aan een economisch delict, waarschuwt DNB.

Bij het Centrum Veilig Wonen zijn vijftien meldingen binnengekomen over de aardbeving bij Slochteren. De beving had een kracht van 2,6. Volgens Läslo Evers, seismoloog bij het KNMI, is dit de zwaarste beving in het gebied sinds 30 september 2015. Die beving had een kracht van 3,1. Daarna waren er wel bevingen boven de 2,0 maar nog niet zo zwaar als deze. „Vanaf magnitude 2 voelen mensen de beving goed en kan schade ontstaan.” De aardbevingen in Groningen ontstaan door gaswinning van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Tegen de gaswinning is veel verzet. Groningers voelen zich onveilig door de bevingen. Het Centrum Veilig Wonen inventariseert onder meer de meldingen. Gaswinningsbedrijf NAM is het niet eens met het besluit van minister Kamp (Economische Zaken) om de gasproductie in Groningen vanaf 1 oktober met nog eens 10% terug te brengen tot 21,3 miljard kubieke meter per jaar. In een zienswijze naar aanleiding van het besluit schrijft de NAM dan ook dat het overweegt naar de Raad van State te stappen om de beslissing aan te vechten. Aanleiding voor de minister was het voordoen van nieuwe aardbevingen rond de Groningse plaats Loppersum. De minister nam het besluit op advies van het Staatstoezicht op de Mijnen, dat constateerde dat een eerder gestelde norm voor aardbevingen dicht genaderd was. De joint-venture van Shell en Exxon vindt echter dat de gaswinning pas teruggebracht mag worden als de norm wordt overschreden. Door dit nu al te doen, zou sprake zijn van ’rechtsonzekerheid’.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft opnieuw het Duitse handelsoverschot verdedigd tegenover kritiek van de Amerikaanse president Donald Trump. De zakenman beschuldigde Duitsland ervan “erg slecht” te zijn op het gebied van handel en suggereerde dat er teveel Duitse auto’s worden verkocht in de Verenigde Staten. Hij zou achter gesloten deuren hebben gezegd dat de Amerikaanse regering daar een stokje voor gaat steken. Merkel vertelde aan Trump dat het handelsoverschot te wijten was aan factoren waar de Duitse regering geen controle op had. Verder legde ze de nadruk op de banen die gecreëerd worden door Duitse investeringen in de Verenigde Staten. Zo hebben de drie grootste Duitse automerken in de VS tienduizenden mensen in dienst in autofabrieken. In 2016 kochten Amerikaanse consumenten 846.000 auto’s van Duitse merken, omgerekend 4,8% van alle autoverkopen. Het kabinet van Trump spreekt zich al langer uit voor protectionistisch handelsbeleid en vaak wordt ook het Duitse handelsoverschot aangevallen. Trump staat hier overigens niet alleen in. Eerder werd er vanuit Griekenland gewezen op het feit dat Duitsland veel meer exporteert dan importeert. De onlangs gekozen Franse president Emmanuel Macron verklaarde voorafgaand aan de verkiezingen dat het handelsoverschot beschadigend was voor de Europese economie. Overigens zei hij ook dat Frankrijk ten eerste een eigen verantwoordelijkheid heeft als het gaat om structurele hervormingen.

De Amerikaanse president Donald Trump wil de komende tien jaar in totaal $3,6 biljoen, omgerekend circa €3200 mrd, gaan bezuinigen op de overheidsuitgaven. Het gaat onder meer om bezuinigingen op steun en ziektekostenvergoedingen voor arme mensen, landbouwsubsidies en overheidsinstellingen. Het budget van Trump voor het fiscale jaar 2018 dat in oktober begint, is deze week voorgelegd aan het Amerikaanse Congres. Zo moet de komende tien jaar ruim $800 mrd worden bezuinigd op Medicaid, dat gezondheidszorg regelt voor arme mensen, en nog eens meer dan $192 mrd op voedselbonnen. Bij landbouwsubsidies gaat het om $38 mrd. Tevens wordt zwaar bezuinigd op aflosregelingen voor studentenleningen. Ook wordt geld bespaard op overheidsinstanties bijvoorbeeld door te snijden in pensioenvoorzieningen van federale werknemers. Daarnaast zal er enorm worden bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, de Amerikaanse posterijen US Postal Service en milieubeschermingsdienst EPA. Er wordt wel extra geld vrijgemaakt voor landelijk zwangerschapsverlof, defensie en veiligheid, en investeringen in infrastructuur. Ook is geld gereserveerd voor het begin van de bouw van de muur langs de grens met Mexico. Verder zouden huishoudens en bedrijven een belastingverlaging krijgen, wat een belangrijke verkiezingsbelofte was van Trump. De begroting is gebaseerd op een groei van de Amerikaanse economie met 3% aan het einde van de eerste termijn van Trump in 2021, wat door economen overigens als erg optimistisch wordt gezien. Het Witte Huis stelt dat met het budget een ,,nieuw fundament wordt gelegd voor de grootsheid van Amerika”, waarbij door de ogen van belastingbetalers naar de overheidsuitgaven werd gekeken. Het is de bedoeling dat binnen tien jaar de Amerikaanse begroting in evenwicht wordt gebracht. Trump zal zelf niet aanwezig zijn bij de bekendmaking van zijn begrotingsplannen. Hij was bezig met zijn eerste buitenlandse reis sinds het aantreden als president in januari. Het is overigens maar de vraag hoe de plannen door het Congres worden ontvangen. Zowel Republikeinen als Democraten hebben veel kritiek geuit op de plannen van Trump.

Nederland voldoet in ‘grote lijnen’ aan het in de EU afgesproken economische beleid, maar er blijft het een en ander aan schorten. Zo moet de regering meer doen om de doorstroming van tijdelijk naar vast werk op de arbeidsmarkt te stimuleren. Ook is het van essentieel belang de zeer hoge schuld van de huishoudens aan te pakken. Berlijn en Parijs zetten in op hervormingen in de eurozone. Dat staat in aanbevelingen die de Europese Commissie deze week in Brussel presenteerde. Daarin analyseert de commissie hoe het beleid per land is uitgevoerd en gidst ze de lidstaten de goede kant op voor de komende twaalf tot achttien maanden. Brussel tikt Den Haag op de vingers over de aanpak van de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente. “De in 2015 aanbevolen intensivering is achterwege gebleven.” Ook het omvangrijke, aanhoudende overschot op de lopende rekening vindt Brussel een probleem. De commissie raadt de regering verder aan meer geld uit te geven om investeringen in onderzoek en ontwikkeling aan te trekken. Ook moet het pensioenstelsel transparanter, eerlijker voor alle generaties en schokbestendiger worden. Kritiek heeft Brussel nog steeds over de ontwikkeling van de particuliere huurmarkt, die wordt gehinderd door subsidies in andere subsectoren van de woningmarkt. In de EU gaat het verder economisch heel goed. EU-commissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken): “De EU groeit en zal deze positieve trend ook in 2018 voortzetten, voor het zesde jaar op rij.” Het werkloosheidspercentage is het laagste sinds 2009 en in sommige landen is het investeringspeil hoger dan voor de economische crisis.

Kredietbeoordelaar Moody’s heeft de kredietwaardigheid van China verlaagd. Het bureau verwacht dat de financiële kracht van China wat zal afzwakken de komende jaren door de stijgende schuld en de minder sterke economische groei. De rating van China ging met één stap omlaag, van Aa3 naar A1. Het is voor het eerst sinds 1989 dat China een afwaardering van Moody’s aan de broek krijgt. De Chinese rating is nu gelijk aan die van landen zoals Japan, Saudi-Arabië, Israël en Estland. Het vooruitzicht voor de kredietbeoordeling bij Moody’s ging van negatief naar stabiel, wat betekent dat een nieuwe afwaardering er voorlopig niet inzit. De Chinese economie gaat gebukt onder hoge schulden van lokale overheden, consumenten en bedrijven. Dankzij ruime kredietverstrekking groeide de Chinese economie in het verleden juist heel sterk. Nu zwakt die groei af, waardoor die toenemende schulden voor steeds meer druk op de financiën zorgen. De Chinese overheid heeft als doelstelling om de economie jaarlijks met minstens 6,5% te laten groeien. Volgens Moody’s zal de groei van de tweede economie van de wereld echter steeds afhankelijker worden van stimuleringsbeleid door de overheid. Door de afwaardering kan het duurder worden voor de overheid om geld te lenen. Overigens is het grootste deel van de Chinese staatsschuld in handen van binnenlandse investeerders. Peking erkent de risico’s die zijn ontstaan door de hoge schulden en is bezig de kredietverstrekking aan banden te leggen. Dat moet ook voorkomen dat er oververhitting op de huizenmarkt ontstaat. Ook werkt de overheid aan andere hervormingen om de economie duurzamer te maken. In een reactie op de afwaardering liet de Chinese overheid weten dat Moody’s de economische moeilijkheden overdrijft en dat het bureau de inspanningen van de staat om de economie te hervormen onderschat.

De redding van de grootste Italiaanse probleembanken is nog allerminst zeker. Rome blijft twisten met Brussel en Frankfurt over de voorwaarden van staatssteun. Het nieuwe hete hangijzer is de redding van de aanstaande fusiebank van Popolare di Vicenza en Veneto Banca. De twee kleinere banken hebben door alle probleemleningen op de balans een kapitaalsinjectie van €6,4 mrd nodig. De Europese Commissie geeft toestemming om maximaal €4,7 mrd uit de Italiaanse schatkist te halen voor de fusiebank. Maar dan moeten houders van aandelen, obligaties en achtergestelde leningen volgens het nieuwe bail-in-mechanisme ook bloeden. Dit betekent concreet dat gewone klanten die als appeltje voor de dorst (pensioen opbouw) als spaarproducten gesleten obligaties in Popolare di Vicenza en Veneto Banca hebben gekocht €1,2 mrd kwijt zijn. „Uitgesloten!”, brieste minister Carlo Padoan van Financiën. De regering vreest voor een afstraffing bij de volgende verkiezingen. Padoan probeert een compromis te bereiken via een soort ‘private garantstelling voor verwachte verliezen’ op slechte leningen. Padoan liet lekken dat er ‘binnen enkele dagen’ overeenstemming met de Europese autoriteiten zou zijn over de redding van Monte dei Paschi di Siena (MPS). Kapitaalverschaffers Fortress en Fondiario zouden bereid zijn met het noodfonds Atlante alle slechte leningen van MPS over te kopen. Eerdere aangekondigde snelle oplossingen voor MPS bleven tot nu toe altijd uit. Sinds december voert Italië al met Brussel en de Europese Centrale Bank uit Frankfurt overleg.

De Federal Reserve ziet meer bedreigingen voor de financiële stabiliteit. Uit de notulen die deze week werden vrijgegeven blijkt dat de centrale bank zich meer zorgen maakt over de stijgende prijzen van bijvoorbeeld vastgoed en financiële activa als aandelen en obligaties. De Federal Reserve is terughoudend in haar bewoording, maar het feit dat er over deze risico’s gesproken is voor de goed geïnformeerde belegger voldoende om voorzichtig te zijn. De ervaring leert ons dat de centrale bank pas heel laat de risico’s durft te benoemen en dat het dan meestal al te laat is om het tij te keren. Zo beweerde Ben Bernanke vlak voor het uitbreken van de huizenmarktcrisis in de Verenigde Staten nog dat er geen sprake was van bubbels in de economie. In de notulen lezen we dat de Federal Reserve zich zorgen maakt over hoge waarderingen voor commercieel vastgoed en mogelijke hervormingen in de hypotheekverlening. Een grote daling van de vastgoedprijzen kan de financiële stabiliteit in gevaar brengen, net zoals dat tien jaar geleden gebeurde op de Amerikaanse huizenmarkt. Veel banken en verzekeraars kwamen toen in de problemen, omdat ze slechte leningen op hun balans hadden staan die niemand meer op waarde durfde te schatten. Het is dan misschien ook geen toeval dat de Federal Reserve opnieuw de geplande renteverhoging voor zich uit schuift. Stijgt de rente te snel, dan kan dat opnieuw een recessie veroorzaken met alle gevolgen van dien voor de huizenmarkt. Niet alleen de huizenprijzen stijgen als gevolg van de extreem lage rente, maar ook de aandelenkoersen. Uit onderzoek van Bank of America blijkt dat de breed gedragen S&P 500 index momenteel sterk overgewaardeerd is. Van de 20 meest gebruikte methodes om de aandelenmarkt te waarderen geven er maar liefst 18 aan dat er momenteel sprake is van overwaardering in de markt. Door de lage rente en de stijging van activaprijzen is het consumentenvertrouwen en het sentiment onder beleggers weer zeer positief geworden. Juist onder deze omstandigheden kun je als belegger wat voorzichtiger worden en een meer defensieve beleggingsstrategie hanteren.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 26 mei 2017; week 22: AEX 528,03; BEL 20 3900,93; CAC-40 5336,64; DAX 30 12.602,18; FTSE 100 7547,63; SMI 9042,03; RTS (Rusland) 1073,04; DJIA 21080,28; NY-Nasdaq 100 5.788,359; Nikkei 225 19.686,84; Hang Seng 25.638,10; All Ords 5792,10; SSEC 3,110.269; €/$ 1,1183; goud $1266,70; dat is €36.379,95 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,55%; 10 jaar VS 2,2407%. 10 jaar Duitse Staat 0,28%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,259.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.