UPDATE20122014/251 Betwiste noodgreep houdt kabinet in leven

De Eerste Kamer heeft dinsdagmiddag voor onrust gezorgd in de coalitie (VVD/PvdA+D66/CU en SGP) door tegen de afschaffing van het recht op vrije artsenkeuze te stemmen. Daardoor blijft artikel 13 van de Zorgverzekeringswet bestaan, daarin is vastgelegd dat zorgverzekeraars de verplichting hebben om voldoende zorg in te kopen voor hun verzekerden (zorgplicht) en door niet-gecontracteerde aanbieders verleende zorg te vergoeden, tegen een marktconforme prijs. Geheel onverwacht stemden drie PvdA-senatoren tegen, waardoor zorgverzekeraars niet een polis mogen gaan aanbieden waarin alleen behandelingen worden vergoed die zijn gedaan door specialisten met wie ze een contract hebben. Dit betekent dat de zorgverzekeraar geen vrije artsenkeuze meer aanbiedt, maar gaat bepalen door welke specialist in welk ziekenhuis een bepaalde medische handeling bij een verzekerde gaat plaatsvinden. De zorgverzekeraars hebben de minister een 'worst' voorgehouden, wat dat op kan gaan leveren: één miljard euro. Het wetsvoorstel van minister Edith Schippers van Volksgezondheid (VVD), sneuvelde met 38 stemmen tegen en 33 stemmen voor. Het was een van de pijlers van het zorgakkoord dat eerder dit jaar werd gesloten. De vraag is nu wat de positie is van deze drie senatoren en of die verwijtbaar hebben gehandeld? Ik doe een stap 200 jaar terug. We schrijven 1814: Napoleon was verslagen en Koning Willem I wordt beëdigd als Koning. Tot dan toe waren de Zeven Verenigde Nederlanden bestuurd door de adel en in de VOC-periode door regentenfamilies. In eerste instantie zette koning Willem I die traditie met de adel op belangrijke plekken voort. De staatsinrichting werd vormgegeven in de Staten Generaal met een Eerste en Tweede Kamer. De leden van de Eerste Kamer koos Willem I zelf uit. De koning koos vaak zijn vriendjes uit de adel, mensen die het met hem eens waren. In die tijd was de adel de eerste en belangrijkste klasse, en dus noemt de koning deze Kamer: de Eerste Kamer. Als je door hem werd benoemd als lid van de Eerste Kamer was dat voor de rest van je leven. Er was ook een Kamer met mensen die gekozen werden. De meesten van hen waren niet van adel: dit werd de Tweede Kamer. De leden hiervan werden gekozen door de leden van provinciale staten, die de belangen vertegenwoordigden van de gewesten. Het moest een klankbord zijn voor de wijze waarop het land werd geregeerd door de Koning, de regering en politiek den Haag (het gewest Holland). De Eerste en Tweede Kamer hadden niet veel te zeggen. Want ook zonder hun toestemming kon koning Willem I belangrijke beslissingen nemen. Ook werden de Kamerleden niet democratisch gekozen: het was maar een kleine groep van de mannen, die mocht stemmen en vrouwen al helemaal niet. In 1848 veranderde er veel. Koning Willem II ging met tegenzin akkoord met een aantal ingrijpende verandering van het staatsbestel, die werden vastgelegd in de Grondwet van Thorbecke. Zo werden de leden van de Tweede Kamer niet meer indirect gekozen door de Provinciale Staten, maar door het volk. De Eerste Kamer werd niet langer door de koning benoemd. Volgens de nieuwe Grondwet worden de leden indirect gekozen, door de provinciale staten. In 1887 werd het aantal leden van de Tweede Kamer van 86 naar 100 en van de Eerste Kamer van 39 naar 50 leden verhoogd. In 1917 werd de invoering van het passief kiesrecht voor vrouwen een feit evenals de invoering van de evenredige vertegenwoordiging bij de verkiezing van de Tweede Kamer. De invoering van de evenredige vertegenwoordiging bij de verkiezing van de Eerste Kamer werd in 1922 ingevoerd. De vastlegging van actief (en daarmee algemeen) kiesrecht voor vrouwen stamt uit 1922. In 1956 werd de uitbreiding van het aantal leden van Tweede Kamer van 100 naar 150 leden een feit en in de Eerste Kamer van 50 naar 75 leden. De Staten Generaal bestaat uit de Tweede Kamer met 150 volksvertegenwoordigers, die worden gekozen door het electoraat. De Eerste Kamer bestaat uit 100 senatoren, die worden gekozen door de gewesten (provincies) en hun opdracht is het beoordelen van de kwaliteit van de wetgeving zoals die wordt aangeleverd door de regering en die is goedgekeurd in de Tweede Kamer. De senatoren hebben van oudsher ook naar de belangen gekeken van de gewesten die ze afgevaardigden naar de Eerste Kamer. Alle parlementariërs zijn geen verantwoording verschuldigd aan de Koning, noch aan enige politieke partij (alhoewel dat wel wordt gesuggereerd door meerdere partijen). De 150 volksvertegenwoordigers worden geacht de stem van het volk te vertegenwoordigen en de belangen van het volk te behartigen. Senatoren zijn niet gebonden aan beleid dat partijgenoten in de Tweede Kamer ondersteunen. In feite zou dat zelfs strafbaar moeten zijn. De wetgever heeft juist 2 Kamers ingesteld met 2 verschillende opdrachten ter bescherming van de kwaliteit van de wetgeving. In die zin is het verwerpelijk dat 3 gedoogpartijen het kabinet steunen en daarbij de stem van hun senatoren inzetten om beleid van de coalitiepartijen door te kunnen voeren. Dat heeft de wetgever zo nooit bedoeld. Ik weet dat daar de regeerbaarheid van dit land niet mee gediend wordt, maar de wet, onderhands, naar je eigen hand zetten is ook niet te verantwoorden. Op de wijze waarop dat wordt uitgevoerd wordt het aantal volksvertegenwoordigers uitgebreid. De specifieke opdracht aan de senatoren wordt nu misbruikt door politieke partijen.

UPDATE: Wat is er nu zo erg dat de vrije artsenkeuze moet worden afgeschaft. Waarom heeft deze week Edith Schippers gedreigd haar functie ter beschikking te stellen? Wat hebben de drie senatoren van socialistische huize, Guusje Ter Horst, Marijke Linthorst en Adri Duivesteijn doen besluiten tegen de Zorgwet te stemmen? De econoom Ernst Hulst, gespecialiseerd op 'gezondheid' werkzaam aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, zegt onder meer: “De innovatie en doelmatigheid van de zorg ligt in de compassie, vrije toegang, transparantie zowel qua verrichting als verantwoording, samenwerking en een vertrouwensrelatie.” 'De kern bestaat uit vertrouwen tussen hulpverlener en patiënt, waarbij de zorgverlener voor alles het belang van de patiënt dient en niet de portemonnee van de aandeelhouders en/of het imago van een ziekenhuis en/of de kleine lettertjes van het zorgcontract tussen zorgverzekeraar en ziekenhuis.' De macht van de zorgverzekeraars is in de voorgelegde Wet groot, veel te groot. Zij dicteren hun voorwaarden zonder daarover publiekelijk verantwoording af te leggen. Het kabinetsvoorstel om de vrije artsenkeuze af te schaffen vergroot de macht van de 5 grootste zorgverzekeraars alleen maar. De verklaring daarvoor is dat de zorgverzekeraars hebben beloofd een miljard euro daarmee te kunnen verdienen voor de schatkist. Die aanname is gebaseerd op drijfzand, zeggen deskundigen. Er is geen hard bewijs dat die besparing kan worden gerealiseerd. Het kabinet Rutte II heeft drie dagen in grote onzekerheid verkeerd of ze de Kerst 2014 zouden overleven. Uiteindelijk is besloten dat in de Zorgwet enkele aanpassingen zullen worden aangebracht en daarna opnieuw wordt voorgelegd aan de beide Kamers der Staten Generaal. Het kabinet doet een grote toezegging, dachten we: 'Ten eerste het waarborgen van de bestaande vrije artsenkeuze voor iedereen, ongeacht de aard van de polis die iemand heeft.' Wat dat exact inhoudt is duidelijk geworden door een uitspraak van minister Edith Schippers. Zij heeft de inhoud van het begrip 'vrije artsenkeuze' naar haar hand gezet door het te definiëren als 'het beschikbaar zijn van meer dan één arts' (dus als er een tweede arts, voor een second opinion, wordt aangewezen). Vrije artsen keuze betekent nu dus niet meer 'de patiënt kan zelf een arts kiezen'. Het kabinet zegt dat in de aangepaste wet iedereen, een second opinion kan vragen, ongeacht het type polis. Het is niet helder hoe zorgverzekeraars dat gaan uitvoeren. Ik ga ervan uit dat een verzekerde die een second opinion aanvraagt niet zelf het recht krijgt om te bepalen door wie hij die '2e stem' wil laten uitvoeren. Ook blijft het vaag of de patiënt met de uitslag in de hand dan wel een vrije artsenkeuze krijgt. Dit is niet nieuw en het is onduidelijk of een zorgverzekeraar de rekening wel betaalt van een niet-gecontracteerde arts. En het is onduidelijk wat er gebeurt als het tweede advies afwijkt van dat van de behandeld arts. Voor acute zorg blijft de vrije artsenkeuze sowieso bestaan. Dat is niet nieuw, het is een bevestiging van de bestaande situatie. Wat wel nieuw is is dat 'als een patiënt gebruik maakt van een zorgverlener die geen contract heeft met zijn verzekeraar, maar de patiënt dat niet kon weten, dan moet de verzekeraar de rekening wel betalen'. Verzekeraars mogen ook voor een aanvullende ziektekostenverzekering wel risicoselectie toepassen. Voor de basisverzekering is dat niet toegestaan. De nu nog geldende verplichting voor de zorgverzekeraar om de rekening van een niet-gecontracteerde zorgverlener grotendeels te betalen, wordt ook in het nieuwe wetsvoorstel geschrapt. Dit betekent wel dat de vrije artsenkeuze zoals neergelegd in artikel 13 van de Zorgwet niet overeind blijft. De zorgverzekeraar levert zijn dwangmatig opgelegde beleid niet in. Vooralsnog gaan deze aanpassingen om helemaal niks, want als de vrije artsenkeuze wel was aangetast, was minister Schippers opgestapt. De wet zal opnieuw naar de Tweede Kamer gaan en vervolgens weer ter beoordeling aan de Senaat worden voorgelegd. Voor het geval dat de Wet opnieuw sneuvelt, en ik hou daar rekening mee gezien de interpretatie van Schippers geeft over het begrip 'vrije artsenkeuze', heeft het kabinet een noodgreep achter de hand door het afkondigen van een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB), die geen instemming van de het Parlement nodig heeft. Over een AMvB wordt advies uitgebracht door de Raad van State. Na vaststelling vindt publicatie plaats in het Staatsblad. Een AmvB is een Koninklijk Besluit en is geen wet in formele zin. Dit wil zeggen dat het door een rechter aan de grondwet getoetst kan worden. In feite gaat Rutte dan over tot het regeren bij decreet. Is het afkondigen van een decreet, in dit geval, staatsrechtelijk wel te verdedigen? Is er sprake van een noodsituatie, zoals in 1940, toen Koningin Wilhelmina in de Meidagen naar Engeland moest vluchten? En in welke mate is het democratisch onderbouwd? Voor mij zijn de 3 dissidenten vooralsnog 'helden' die zijn opgekomen voor de positie van de burger in dit machtsproces. Ik zou er geen moeite mee hebben als Schippers opstapt. Ze tracht de boel te belazeren en dat is een minister (trouwens ook een premier) onwaardig. Het volk heeft daarover ook zijn mening uitgesproken en is daarover duidelijk. Maurice de Hond peilde de stemming: Van de ondervraagden vindt 76% het goed dat de Eerste Kamer de wet van minister Edith Schippers niet heeft aangenomen. 66% beoordeelt het optreden van de drie tegenstemmende senatoren als positief. Ook een merendeel van de VVD-kiezers (54%) is van mening dat de zorgwet niet door de Eerste Kamer had moeten worden aangenomen. 29% van de ondervraagden denkt dat het kabinet het einde van de regeerperiode haalt. 55% had graag gezien dat het kabinet nu was gevallen. De beide coalitiepartijen leveren dit weekend ieder één zetel in en hebben in de peiling samen nog maar 28 zetels (VVD 18, PvdA 10). Die 2 zetels gaan naar de PVV, die daarmee op 30 zetels komt. En daarmee dus groter wordt dan de coalitie, waarop het kabinet Rutte II regeert. Het CDA en D66 volgen met 24 zetels, daarna de SP met 17 en GL en de CU/SGP met 10. Het gevolg daarvan is dat er geen enkele regeercombinatie een meerderheid scoort, als de PVV en de SP buitenspel worden gezet. VVD+CDA+D66 doen het beste met 66 zetels. Roemer heeft de sleutel in handen om het sociale veld te vertegenwoordigen.

Energieminister Suhail Al-Mazrouei van de Verenigde Arabische Emiraten stelde dat de OPEC niet aan het productieniveau zal toornen als de olieprijs naar $40 per vat zal dalen. OPEC zal volgens hem ten minste een kwartaal wachten voordat een volgende vergadering wordt ingelast. ,,We richten ons beleid niet op een bepaald prijspeil maar op de marktdynamiek van vraag en aanbod. OPEC blijft van mening dat de markt zal stabiliseren''. Op enig moment gaat dat gebeuren, laat daarover geen twijfel bestaan. De vraag is alleen wanneer. Als het aan de OPEC-lidstaten ligt wordt de marktprijs getoetst aan de markt van vraag en aanbod. En dat hangt dan weer nauw samen met de ontwikkeling van de wereldeconomie en voor ons van de groei in de eurozone.
De verwachtingen voor de inflatie in de eurozone zijn gedaald naar een nieuw dieptepunt, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De graadmeter waarmee de verwachting voor de inflatie over vijf jaar wordt gemeten, is gezakt naar iets minder dan 1,7%. Dat geeft aan dat er in de markten wordt gerekend op een inflatie die nog een lange tijd onder het door de ECB nagestreefde peil van 2% ligt. De verwachting voor de toekomstige inflatie is een belangrijke graadmeter bij de besluitvorming binnen de ECB over het monetaire beleid in de eurozone (daarover bestaan in het bestuur grote verschillen van mening). ECB-president Mario Draghi gaf onlangs aan dat de centrale bank begin volgend jaar bepaalt of er nieuwe maatregelen nodig zijn in de strijd tegen de bijzonder lage inflatie. En dan zeg ik er achteraan dat ik niet uitsluit dat de komende maanden meer landen in de eurozone in een deflatoire spiraal terechtkomen. Draghi is een voorstander van een verdere monetaire verruiming door het gaan aankopen van staatsobligaties uit eurolanden. Ik heb het al veel eerder gezegd dat ik twijfels heb over het nut van zo een monetair beleid. Uit de tweede veiling van het TRTLO is naar voren gekomen dat banken helemaal niet stonden te trappelen voor een toewijzing op 4-jarige leningen met een rente van 0,15%. Erger nog ze gaan meer geld terugsluizen naar de ECB dan ze hebben opgenomen. De vraag is dan ook of de banken wel zitten te wachten op QE. Is er wel vraag naar zo goedkoop geld (anders dan om verliezen te financieren) waarmee het bedrijfsleven wil gaan investeren en huishoudingen willen gaan consumeren. Ik breng in herinnering een uitspraak die de halverwege dit jaar aangetreden topman van de werkgevers, Hans de Boer, deed bij zijn aantreden bij VNO/NCW: 'wij hebben een stip op de horizon nodig'. Ik sta op het standpunt dat de Europese politici eerst nieuw beleid moeten maken alvorens de ECB de in het slop liggende economie weer tot leven kan brengen. Wat er nu gebeurt is 'tijd verliezen'. De problemen worden niet opgelost maar vooruitgeschoven. Nationale belangen krijgen een hogere prioriteit dan Europese. En politici elkaar maar op de schouder slaan dat ze zo goed doen. Het tegendeel is de werkelijkheid. Bij de bekendmaking van de politicus van het jaar deed, deze week, de leider van de oppositie in de Tweede Kamer, ene Alexander, een uitspraak die de kennis etaleert van de belangrijkste politicus van dit moment. De partij die het kabinetsbeleid door dik en dun steunt. 'We zitten te wachten op de al aangekondigde belastinghervorming, want als de belasting op arbeid wordt verlaagd, we spreken dan over de loonbelasting, dan wordt het een stuk gemakkelijker voor werkgevers om weer mensen aan te nemen'. Niemand van de aanwezige politici en presentatoren vroeg hierop door. Enige logica in die uitspraak is er niet. Ja, als de belastingen omlaag gaan, niet als ze worden verschoven van directe naar indirecte belastingen, en daardoor het netto besteedbaar inkomen stijgt, dan kan dat betekenen dat de consumptie weer wat aan gaat trekken en dat uiteindelijk de werkeloosheid kan gaan afnemen. Maar in deze stelling speelt ook de koopkracht, de waarde van de € vs $ en de hoogte van de rente een rol. Zo simpel als Alexander het presenteerde is het jammer genoeg niet. Maar het tekent wel hoe onze toppolitici denken en handelen over de toekomst van dit land. Op hetzelfde moment was bekend dat de AEX door de 400-grens was gezakt met een daling van 2,48% op 396,09 punten. Daarmee is de beursgraadmeter, slechts één dag, onder de ultimostand van 2013 van 399,77 aanbeland geweest. Vermogensstrateeg Joop van de Groep (Antaurus) benadrukt dat de sterke correctie in de olieprijzen in de afgelopen maanden in beginsel positief is. ,,Diverse experts becijferen de impuls voor de wereldeconomie op 0,5%. Dat beleggers de dalende olieprijzen toch als negatief zien, komt door de druk op de inflatie." Volgens hem wijst de verdere terugval van de kapitaalmarktrente in onder meer Nederland erop dat beleggers een deflatiescenario in Europa aan het inprijzen zijn. ,,Deflatie is met name slecht voor de Zuid-Europese landen, aangezien de reële waarde van hun schulden dan stijgt. Dat betekent wel dat een grootschalig obligatieopkoopprogramma door de ECB vrijwel onvermijdelijk is geworden." Ik herhaal mijn vraag nog maar weer een keer: 'wat gebeurt er als er een grootschalige instroom van geld plaatsvindt en de banken het niet opnemen. Dan zou je kunnen zeggen dat 'de markt van vraag en aanbod' de prijs vaststelt. Maar de rente is al bijna nul, dus daarop kan de markt niet corrigeren. Wat dan wel? Het vertrouwen in de munt daalt en dat gaat leiden naar een lagere euro-notering t/o andere valuta. De import wordt duurder en dat impliceert dat de koopkracht onder druk komt te staan. Maar ook de vermogens worden minder waard waardoor de pensioenfondsen het moeilijker krijgen en de dekkingsgraad daalt; de aandelen worden minder waard. Door de goedkopere euro trekt de export aan, dat gelukkig wel.

KLM heeft haar personeel het mes op de keel gezet in de eerste cao-ronde met de vakbonden. Als die niet meegaan met harde KLM-maatregelen om weer gezond te worden, dan komen tot 2020 bijna 5000 banen op de tocht te staan, 15% van het totale personeelsbestand. "Het is slikken of stikken. KLM’ers krijgen opnieuw te maken met loonbevriezing, minder vrije tijd, afbouw van bijzondere verlofdagen, strakkere roosters en meer goedkope flexwerkers. Wij eisen garanties, maar die krijgen we nog niet", aldus boze bondsbestuurders. Air France KLM gaf eerder al de derde winstwaarschuwing van dit jaar af. De bedrijfswinst zal nog eens €200 mln lager zijn dan verwacht. KLM wil de arbeidskosten komende vijf jaar met 10% verlagen en productiever gaan werken. Dit om het operationele resultaat naar minstens €600 mln per jaar te tillen. De meeste vakbonden eisen daarentegen een loonsverhoging van 3%. Volgens de KLM-directie is een verdubbeling van de winstmarge naar 7% nodig. Dit onder meer om te kunnen investeren in vloot, product, passagier en innovatie. De bonden vinden echter dat het loon omhoog moet „na jaren op de nullijn te hebben gestaan en honderden miljoenen te hebben bezuinigd”. Volgens de KLM-directie zijn die bezuinigingen echter nog niet genoeg geweest en zijn er tot 2020 nog meer besparingen nodig van zeker €700 mln. KLM-topman Pieter Elbers stelde dat KLM zonder Air France geen toekomst heeft. „We zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ontvlechting van de groep is uitgesloten. Wel moeten we onze werkprocessen veranderen. KLM moet wendbaarder en slagvaardiger worden, want de concurrentie doet het vaak beter wij. Zo doorgaan kan niet langer.” 'KLM is een dinosaurus die het lek niet boven krijgt', zegt Peter Paul de Vries op RTLZ. ‘’Ze profiteren niet van de lage olieprijs, omdat ze de brandstof lang tevoren hebben ingekocht. Daardoor vliegen ze duur. ‘’Daarbij is het Franse deel (AF) inflexibel. Easyjet en Ryanair hebben een nieuw business model. Air France-KLM schakelen niet snel genoeg om naar efficiënter vliegen.

Ik schrijf al geruime tijd dat ik mij zorgen maak over de door Draghi aangekondigde verdere monetaire verruiming (QE). Ik herhaal de argumenten niet die ik eerder heb benoemd. Maar ……. er komt beweging vanuit de ECB, die gaat kijken naar manieren om minder risico te lopen als wordt overgegaan tot QE. Zwakke eurolanden zouden zelf voor de verliezen op moeten draaien. Althans dat zeggen anonieme bronnen. De ECB zou de centrale banken van landen als Griekenland en Portugal geld opzij kunnen laten zetten voor mogelijke verliezen op gekochte obligaties. Op 22 januari komt het bestuur van de ECB weer bij elkaar en steeds meer economen en analisten rekenen op een aankondiging van het grootschalig opkopen van staatsobligaties. Op deze manier hoopt de bank de inflatie, die ver beneden het gewenste niveau van net onder de 2% ligt, aan te wakkeren. Ook moet het de waarde van de euro verminderen en is de hoop dat de kredietverlening dan meer op gang komt. Maar met name Duitsland en Nederland zijn tegen deze zogeheten quantitative easing (QE). Volgens de president van de Bundesbank, Jens Weidmann, en zijn Nederlandse collega Klaas Knot verdwijnt met QE de prikkel voor landen als Frankrijk en Italië om de economie te hervormen. Door de landen in de periferie meer risico te laten lopen zouden de tegenstanders van QE wellicht kunnen worden overgehaald, zo is de gedachte. Ik waarschuw ervoor dat bij zo een beleid uit Frankfurt uiteindelijk, bij verliezen die de ECB op staatspapier lijdt, niet de banken de rekening wordt gepresenteerd maar de belastingbetalers krijgen die verliezen voor hun kiezen. Voorstel door mij afgewezen. De geruststellende woorden uit Frankfurt over een deflatoire prijsspiraal in Europa/eurozone worden enigermate bijgesteld. Europese Centrale Bank-bestuurder Vitor Constancio trekt aan de bel over er aankomende negatieve inflatiecijfers, als gevolg van de sterk gedaalde olieprijs. De raming voor de ontwikkeling van het prijspeil in de Eurozone van 0,7% waarmee de ECB begin deze maand naar buiten kwam, is volgens Constancio al verouderd. Hij merkt op dat de olieprijzen sindsdien met nog eens 15% zijn gedaald. ,,We, de ECB dus, verwachten nu negatieve inflatie in de komende maanden en dat is iets waar elke centrale bank veel aandacht voor moet hebben'', stelt de vice-voorzitter van de ECB. Maar Constancio heeft niet de indruk dat de Eurozone afkoerst op deflatie. ,,Daarvoor heb je een langere periode van negatieve inflatie nodig. Als de negatieve inflatie een tijdelijk fenomeen is, zie ik geen gevaar daarvoor.'' Deze laatste uitspraak is een doekje voor het bloeden. In feite zitten we al veel langer in een negatieve prijsspiraal, gezien het monetaire beleid dat is gevoerd door de nominale rentestand te verlagen naar 0,5%. Het absolute minimum is 0% om investeringen te kunnen stimuleren. Al de renteverlagingen die we al achter de rug hebben niet geleid tot het vertragen van de deflatoire ontwikkeling. Ik begrijp wel dat de ECB wil proberen het beeld van een deflatoire prijsontwikkeling te verdoezelen teneinde geen schade toe te brengen aan de investeringsplannen, die worden ontwikkeld. Maar toch = deflatie is deflatie en geen negatieve inflatie.

Günter Hannich schrijft over de Börseneuphorie vor dem Ende: bereiten Sie sich vor. Die vergangene Woche war an den Börsen extrem: Um genau zu sein – extrem schlecht. Viele Indizes erlebten die schwächste Woche seit drei Jahren. Das galt beispielsweise für den maßgeblichen US-Index Dow Jones. Der größte Unsicherheitsfaktor ist aktuell der Ölpreis. In sechs Monaten hat der Ölpreis fast 50 Dollar verloren. Mit deutlich unter 60 Dollar notiert Öl so niedrig wie seit dem Krisenjahr 2009 nicht mehr. Einen solchen massiven Absturz gab es zuletzt im Sommer 2008. Das zog damals auch andere Rohstoffe mit nach unten. Nur noch mal für Ihr Verständnis: In 10 der vergangenen 11 Wochen hat der Ölpreis gemessen an der US-Sorte WTI auf Wochensicht im Preis nachgegeben. Heute sieht es ähnlich aus. Vor allem bei den Industriemetallen geht es aktuell weiter nach unten. Hier sorgen eben gebremste Aussichten in vielen Ländern für sinkende Preise. Ein nachlassendes Wirtschaftswachstum schlägt sich direkt in einer niedrigeren Nachfrage bei wichtigen Industriemetallen wie eben Kupfer oder Nickel nieder. Griechenland-Krise ist wieder aktuell – das belastet die Börsen nicht nur in Athen. Weitere Krisennachrichten aus der Euro-Zone sorgten für die deutlichen Rückgänge am Aktienmarkt zum Wochenschluss. Mehr oder weniger über Nacht ist Griechenland wieder in den Krisenfokus gerückt: Der Aktienmarkt ist in wenigen Tagen um 20% eingebrochen. Nach dem Hoch im März 2014 hat die Börse in Athen bis jetzt wieder 40% an Wert verloren.

Regelmatig in het verleden heeft de relatie van de EU met Turkije onder druk gestaan. Ook de afgelopen week weer. De Turkse president Tayyip Erdogan deed de zoveelste greep naar de macht door af te rekenen met de Islamitische leider Fethullah Gülen en mensen die hem steunen. Iemand die hem in de weg loopt wordt genadeloos afgestraft. Wat meer of minder corruptie, het deert hem niet. De Turkse economie hapert al vijf jaar. Het fragiele land betaalt een hoge prijs voor het Erdogan-beleid. Hij bouwde op staatskosten een imposant paleis met >1000 kamers in het hartje van Ankara. De Turkse politie arresteerde deze week meer dan twintig journalisten. Zij werken voor media die gelieerd zijn aan de beweging van de Turkse geestelijke Fethullah Gülen, die in de VS woont. Ook een voormalige politiechef is opgepakt. Agenten van een anti-terreureenheid deden onder meer een inval bij de grootste krant van Turkije, Zaman, in Istanbul. Ze werden opgewacht door journalisten en sympathisanten die spandoeken omhoog hielden met de tekst: "De vrije pers kan niet monddood worden gemaakt." Het lukte de agenten toen nog niet om de hoofdredacteur en bepaalde journalisten op te pakken. Een redacteur van de Engelstalige editie zegt dat de arrestanten ervan worden verdacht lid te zijn van een organisatie die een staatsgreep wil plegen. Ook zijn het hoofd van het TV-kanaal Samanyolu en een aantal van zijn medewerkers aangehouden. De arrestaties passen bij het antwoord van de regering-Erdogan op de anti-corruptie operatie van politie en justitie van 17 december vorig jaar. Toen werden tientallen zakenmensen, ambtenaren en familieleden uit de omgeving van Erdogan opgepakt. Fethullah Gülen zou de drijvende kracht achter deze operatie zijn geweest. De Turkse regering heeft sindsdien alle aantijgingen van corruptie, ook aan het adres van de zoon van de president, tegengesproken. Volgens president Erdogan zijn ze onderdeel van een complot tegen de staat. Veel politiemensen, aanklagers en rechters die bij de anti-corruptie-operatie betrokken waren, werden het afgelopen jaar opgepakt of overgeplaatst. Erdogan wees er eerder al op dat hij het 'netwerk van verraad' in Turkije zal aanpakken. De EU reageerde snel op de aantasting van de vrije meningsuiting in Turkije. Erdogan sloeg hard terug: “houd jullie wijsheid alsjeblieft voor jezelf. Wij maken ons geen zorgen over wat de EU zegt en of de EU ons als lidstaat accepteert, dergelijke zorgen hebben wij niet. “ Wilders zal dat graag gehoord hebben. Voor de juiste beeldvorming is het van belang te weten dat de EU jaarlijks €600 mln aan Turkije schenkt bedoeld om de eisen die gelden voor toetreding tot de EU te helpen realiseren. Wij zijn bezig een dictator in het zadel te houden, die geen oog heeft voor democratische waarden. Het moet toch niet nog gekker worden.

De landen van de Europese Unie voldoen dit jaar naar verwachting gemiddeld aan de afgesproken begrotingsnorm van 3%. Dat is dan voor het eerst sinds 2008, wat blijkt uit een rapport van de Europese Commissie over de economie in Europa. Volgens het rapport plukken de landen binnen de EU en de eurozone de vruchten van het beleid van de afgelopen jaren om het begrotingstekort in te dammen. De gemiddelde staatsschuld zal volgend jaar nog wel verder oplopen, zo is de verwachting, maar vanaf 2016 wordt een daling voorzien. Nederland zat tot juni dit jaar nog op het 'strafbankje' van Brussel vanwege een begrotingstekort van boven de 3%. In de zogeheten herfstprognose stelde de commissie echter dat het begrotingstekort van Nederland dit jaar uitkomt op 2,5%. In 2015 en 2016 zal het tekort verder zakken naar respectievelijk 2,1 en 1,8%. Wat Dijssel en de EC er niet bij zeggen is dat de oude EC van Barosso per 1 september van dit jaar voor alle 28 lidstaten een boekhoudtruc heeft doorgevoerd voor de berekening van het bruto binnenlands product (bbp), waardoor het begrotingstekort en de staatsschuld, uitgedrukt in een percentage van het bbp, er een stuk vriendelijker zijn gaan uitzien. Het rapport erkent dat het economisch herstel in de EU 'fragiel en ingetogen' blijft. Onder meer trekt de arbeidsmarkt slechts mondjesmaat aan, waarbij ,met name langdurig werklozen de verschillende begrotingen drukken. Toch denkt de Europese Commissie dat het financiële plaatje in de EU en de eurozone gunstiger is in vergelijking met andere grote economieën. Wel benadrukt het rapport dat begrotingsdiscipline hand in hand moet lopen met structurele hervormingen en investeringen ter ondersteuning van het herstel. Daarbij wordt opgemerkt dat het voor sommige van de lidstaten een 'uitdaging' zal zijn om zich aan de eerder gemaakte afspraken te houden.

Een heel ander onderwerp gaat over Jean-Claude Juncker en de LuxLeaks. Het OM in het groothertogdom heeft besloten een mogelijke klokkenluider van de uitgelekte belastingontwijking dossiers te gaan vervolgen. Voor Europa is/zijn die klokkenluider(s) held(en), die zaken hebben blootgelegd, die grote, enorm grote, schade aan de lidstaten hebben toegebracht. Als er al 'kwaad' moet worden vervolgd dan zijn het de landen die hebben meegewerkt aan de uitvoering van door de fiscale juristen bij de grote accountantskantoren bedachte constructies. Wat dat betreft zit Juncker in een moeilijke situatie. Hij moet vanuit zijn huidige functie de staat Luxemburg terechtwijzen voor het beleid, waarvoor hijzelf verantwoordelijk is geweest. De klokkenluider(s) moeten worden voorgedragen voor een Orde van Verdienste, maar hen zal slechts hoon resten. Het Luxemburgse OM gaat een Franse accountant, Antoine Deltour, die tot 2010 werkzaam was bij PwC in Luxemburg en die, volgens de aanklacht, voor zijn vertrek honderden dossiers zou hebben gekopieerd. In deze zaak is het van groot belang dat Justitie erachter komt waar de informatie waarmee het International Consortium of Investigative Journalists (ICI) naar buiten is gekomen, vandaan komt. De vraag is waar vandaan de dossiers komen van andere accountantskantoren en de dossiers van PwC die dateren van na het vertrek van Deltour bij PwC. Zo op het eerste oog zou het kunnen gaan om meerdere bronnen. Deltour ontkent in alle toonaarden. Er zitten aan deze zaak haken en ogen en levensgrote financiele claims, die onbetaalbaar zijn. Deze zaak moet met ko7usenvoeten aan worden behandeld en voor Juncker is daarin een hoofdrol weggelegd (maar niet als voorzitter van de EC). Wordt vervolgd.

Het FNV zegt dat de nieuwe pensioenregels van staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken), die deze week door de Eerste Kamer zijn goedgekeurd, er niet voor zorgen dat er weer vertrouwen ontstaat over hun pensioenen. Het FNV verwacht dat de koopkracht van miljoenen Nederlanders hierdoor zal worden aangetast. ,,Na vier jaar maatschappelijk debat is dit een magere uitkomst en ontbreekt er een goed toekomstperspectief. Hierdoor zullen de meeste pensioenen de komende jaren niet meestijgen met de prijzen of de lonen.

In Nederland is een nieuwe groep daklozen in opmars. Het zijn mensen die door schulden, werkloosheid of een te zware hypotheeklast hun woning kwijtraken, dat schrijft de koepelorganisatie Federatie Opvang. ,,Deze mensen komen in een neerwaartse spiraal terecht van hoge woonlasten, een inkomen dat wegvalt en dan rest vaak de WW of de bijstand". Steeds meer huurders komen in de gevarenzone omdat zij te maken hebben met lagere inkomsten, stijgende huren en onbetaalde rekeningen van huur, zorgpremie, energierekeningen en andere vaste lasten, als alimentatie. Daardoor neemt het aantal huisuitzettingen toe en doen steeds meer mensen een beroep op de maatschappelijke opvang. Vorig jaar hadden meer dan 60.550 mensen geen eigen dak boven hun hoofd. In 2012 waren dat er bijna 58.000 en in 2010 ruim 55.000. Bij de groep 'nieuwe daklozen' die zich nu aandient, spelen psychische problemen niet of nauwelijks een rol. De Federatie Opvang regelt traditioneel vooral opvang en ondersteuning van bijvoorbeeld verslaafden, verwarde mensen, slachtoffers van mensenhandel en ex-gedetineerden. Maar laten we niet vergeten dat er een groep nieuwe daklozen ontstaat van ondernemers die door de crisis het hoofd niet meer boven water konden houden: bedrijf gesloten, inboedel en voorraad verkocht, woonhuis geveild, gezin uit elkaar gevallen. Ook kan de situatie verergeren als de fiscus incasseert zonder de door de wetgever vastgelegde 'belastingvrije voet' te respecteren. De vraag naar een slaapplek daklozen is groter dan het aanbod!

Ik heb al eerder een aantal keren aandacht gevraagd voor de aanleg van een aantal vliegvelden waar nauwelijks dan wel nooit een vliegtuig landt. De Europese Rekenkamer heeft daar onderzoek naar gedaan in 20 projecten in Estland, Griekenland, Spanje, Italië en Polen. Aan de projecten werd in de periode 2003-2013 >€600 mln aan Europees geld geïnvesteerd. Door gebrek aan planning bij de beoordeling van de subsidieaanvragen is >€½ mrd verloren gegaan. Er werden vliegvelden aangelegd op plekken waar daar geen behoefte aan bestond, die niets toevoegde aan de bestaande infrastructuur. Deze investeringen leverden nauwelijks extra werkgelegenheid op, Weggegooid geld dus. De EC verleende wel geld aan projecten die door de lidstaten werden ingediend, maar beoordeelden niet het economisch nut en de resultaten die de projecten, wel, dan wel niet, opleverden.

Het aantal werklozen kwam in november uit op 630.000 personen, 3 duizend meer dan in oktober. Van mei tot en met augustus daalde de werkloosheid nog sterk. In november was net als in oktober 8% van de beroepsbevolking werkeloos. Alhoewel de cijfers seizoen gecorrigeerd worden gepresenteerd, dat verwacht ik tenminste, is er toch nog sprake van het 'zomers' effect. De werkzame beroepsbevolking is in de afgelopen drie maanden met gemiddeld 8.000 per maand toegenomen. Er meldden zich dus meer mensen op de arbeidsmarkt, maar dit leidde alleen tot een toename van het aantal werkenden.

Zwitserse banken die geld bij de centrale bank stallen, moeten daar vanaf 22 januari 0,25% rente over betalen. De Zwitserse frank daalde op de mededeling: devaluatie van deze sterke munt is ook precies wat de centrale bank beoogt. De dure frank is het Alpenland namelijk al tijden een doorn in het oog. Hierdoor wordt het voor andere landen immers duurder om Zwitserse producten te kopen.

Meer dan de helft van de Nederlandse glasgroentebedrijven zit in acute problemen. Uit een anderhalf miljoen euro kostende analyse van bureau McKinsey blijkt dat de meeste bedrijven in de sector onvoldoende kasstroom beschikbaar hebben om aan rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen. Alle alarmbellen in de sector zijn deze week afgegaan. De sector staat al jaren onder druk. Vooral de telers van tomaten, paprika’s en komkommers hebben het uitermate zwaar. Maar liefst zes op de tien bedrijven in de branche staat onder versterkt toezicht van de afdeling bijzonder beheer van de bank. Het ligt niet zozeer aan de Russische boycot van Europese landbouwproducten, maar veel meer aan het uitblijven van vernieuwingen in de sector. Jaar in jaar uit werd de tuinbouw uitgeroepen tot paradepaardje van de Nederlandse landbouw. Maar vele subsidies maakten de sector lui. Teveel werd vertrouwd op standaard producten. Maar die kunnen in landen als Marokko en Spanje inmiddels veel goedkoper, en net zo goed, worden geproduceerd. Inmiddels is er een enorme overproductie in ons land. In bijeenkomsten in Asten en Zoetermeer werden de ondernemers in de branche op de hoogte gebracht van de bevindingen van McKinsey. Voorzitter Nico van Ruiten van brancheorganisatie LTO Glaskracht noemt de uitkomsten „zorgwekkender dan gedacht”. Hij hoopt dat de Nederlandse telers de hand in eigen boezem steken en de stap naar verandering willen nemen. Dit is een goed advies, alleen hoe doet een tuinder dat die onder bewind staat van Bijzonder Beheer bij een bank?

PostNL moet regionale vervoerders van zakelijke post toegang blijven geven tot zijn netwerk van aanleverpunten, sorteercentra en bezorgers. Dat stelde de Autoriteit Consument & Markt (ACM) op basis van een eigen analyse van de postmarkt. PostNL mag daarbij van de toezichthouder geen verschil maken tussen de post van eigen klanten en die van concurrenten. Regionale postvervoerders zijn volgens de ACM belangrijk, omdat zij er als concurrent van marktleider PostNL voor zorgen dat bedrijven kunnen profiteren van een betere service, tegen lagere kosten. De kleinere bedrijven zijn voor bezorging buiten hun regio echter afhankelijk van het netwerk van PostNL. ,,Sandd en regionale postvervoerders zijn een alternatief voor PostNL'', aldus de ACM. ,,Maar regionale postvervoerders zijn wel afhankelijk van PostNL om hun zakelijke klanten te kunnen bedienen. Alleen PostNL heeft een landelijk dekkend netwerk waarmee elke dag post bezorgd kan worden.'' Deze besluitvorming van de ACM is slecht onderbouwd. Hier wordt ingegrepen in de marktwerking van postbezorging. Wat Sand en regionaal georiënteerde postbedrijven doen is de krenten uit de pap pikken en daarmee goed geld kunnen verdienen. Bij de postbezorging gaat het niet alleen om post af te leveren in appartementsgebouwen, maar ook aan de boeren op het platteland. Daar behoren heel verschillende kostenplaatjes bij. Door PostNL op te zadelen met de bezorging van veel kostende bezorgplekken verstoort de ACM een gezonde marktwerking. PostNL adviseer ik in beroep te gaan, ook om te voorkomen dat de meerkosten waarmee PostNL wordt geconfronteerd worden afgewenteld op de burger.

De waarde die op Europese aandelenmarkten wordt verhandeld, is voor 24 tot 43% toe te schrijven aan high frequency traders, de razendsnelle computergestuurde handel. Hoe hoger de marktkapitalisatie van een aandeel, hoe populairder dat is voor high frequency traders, ook wel flitshandelaren genoemd. Deze aandelen zijn namelijk meer liquide, iets dat essentieel is om razensnel in en uit een aandeel te kunnen stappen. Er komt onderzoek naar de risico’s en mogelijke voordelen van flitshandel.

De economische crisis die eind 2008 begon werkt de laatste jaren sterk door in de armoedecijfers. In 2013 hadden 1,255 miljoen mensen een inkomen onder het niet-veel-maar-toereikendcriterium (7,9 procent van de bevolking). Sinds 2007 kwamen er 412.000 arme personen bij. Afgemeten aan de lage-inkomensgrens hadden 726 duizend huishoudens (10,3 procent van alle huishoudens) in 2013 kans op armoede. Daarmee is het aantal huishoudens met een laag inkomen ten opzichte van 2012 met 70.000 gestegen, een groei van één procentpunt. In totaal moesten ruim 1,4 miljoen mensen in 2013 rondkomen van een laag inkomen. Ruim 190.000 huishoudens hadden in 2013 al ten minste vier jaar achtereen een laag inkomen. Dit waren er 23.000 meer dan in 2012. Het percentage huishoudens met kans op langdurige armoede maakte hierdoor de sterkste stijging door sinds de economische crisis en steeg van 2,6% in 2012 tot 3,0% in 2013. Ruim de helft van deze huishoudens is aangewezen op een bijstandsuitkering. Ondanks deze negatieve ontwikkeling is het percentage huishoudens met kans op langdurige armoede nog steeds lager dan in de beginjaren van deze eeuw toen het aandeel ruim boven de 4% uitkwam. Afgemeten aan het niet-veel-maar-toereikendcriterium nam de langdurige armoede in 2013 eveneens toe, van 2,5 procent naar 2,9 procent van alle mensen.

RTLZ: Olie is het machtigste politieke wapen dat beschikbaar is. De Saoedi's zijn leidend in de Opec, die zegt: "we moeten de Amerikanen met goedkope schalie-olie een lesje leren". Nog belangrijker is echter dat Isis bij een lage olieprijs moeite heeft zichzelf te financieren. ‘’In de achtertuin van Saoedi-Arabië is Isis in hele korte tijd opgerukt. De economie van Isis bestaat uit losgeld, gestolen kunst, vrouwenhandel en gestolen olie. Die olie verkopen ze op de zwarte markt voor een fractie van de marktprijs''. ''De beste manier om een vijandig leger onderuit te halen is te zorgen dat je het in de financiën raakt. Er kan straks als de olieprijs nog verder daalt veel moeilijker soldij worden uitbetaald. Hoe gaat Isis zichzelf financieren bij een olieprijs op de legale markt van $50?’’ ‘’Venezuela gaat failliet door de lage olieprijs en dat leidt ertoe dat Cuba nu een deal sluit met de VS omdat hun belangrijkste financier financieel helemaal onderuit is gegaan’’.

In het laatste blog van dit jaar nr 252 ga ik aandacht besteden aan de deplorabele toestand waarin pensioenfondsen in de VS zijn geraakt als gevolg van het monetaire beleid zoals dat is en wordt gevoerd door de FED met betrekking tot de extreem lage rentetarieven. Verder zal ik aandacht schenken aan een bericht van het CBS over een forse daling van het gemiddelde vermogen van Nederlandse huishoudens en het IMF dat af wil van het Amerikaanse veto-recht. Maar ook over 'de autocratieën van de Oude Wereld, die zich hebben omgevormd tot de mega-welzijnsstaten van de Europese Unie, die dringend geld nodig hebben.' Na het zoet komt het zuur, een beschouwing over de ongerustheid onder de oudere en kwetsbare mensen bij de grote reorganisatie in de zorg die per 1 januari 2015 in werking treedt. De confrontatie van de belangen van de verzekerden met die van die van de zorgverzekeraars en de schatkist van de overheid.

Slotstand indices 19 december 2014/week 51: AEX 418,37; BEL 20 3278,69; CAC 40 4.241,65; DAX 30 9786,96; FTSE 100 6.545,27; SMI 8976,24; RTS (Rusland) 768,06; DJIA 17804,80; NY-Nasdaq 100 4.281,783; Nikkei 17.621,40; Hang Sen 23108,28; All Ords 5312,70; €/$ 1,2231; goud $1.194,20; dat is €31.368,24 per kg, 3 maands Euribor 0,081%, 10 jarig Staat 0,752%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.