UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

Ik heb deze week keuzes moeten maken aan welke onderwerpen ik in dit blog aandacht zou besteden. Er was zoveel aan de hand: Brexit, de Turkse inval en Noord-Syrië, de vrouwen en kinderen van IS-strijders, een Nederlandse ontwikkelingsbank, die in Afrika actief is met het genereren van economische groei en die participeert in bedrijven waar moord, doodslag, intimidatie, milieuschade, willekeurige arrestaties en landroof plaats-vind, het Pensioenakkoord en de EU-top.

Ik breng, bij grote uitzondering, aanstaande woensdagmorgen een tussentijds blog uit met nummer 501a met hopelijk de uitkomst over een Brexit-deal.

Noodfonds ESM eist verdere uitbouw van bankenunie en eurozone

Ria Cats schrijft over de publicatie van een rapport van het Noodfonds van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) dat een permanent financieel noodfonds is dat leningen verstrekt aan lidstaten van de Europese Unie (EU) die in financiële problemen verkeren, over de voltooiing van de Europese bankenunie op https://fd.nl/economie-politiek/1320406/noodfonds-esm-eist-verdere-uitbouw-van-bankenunie-en-eurozone# De recente bankencrisis had veel minder ingrijpend kunnen uitpakken als de Europese Unie toen al een gemeenschappelijk garantiestelsel voor spaartegoeden had gehad. Het ESM heeft de afgelopen jaren onder meer Ierland en Griekenland door de crisis geholpen met honderden miljarden euro’s. Die bedragen hadden volgens het ESM flink lager kunnen liggen als er al wel een Europees deposito-garantie-stelsel was geweest dat alle spaartegoeden tot €100.000 garandeert. Tot ergernis van het in Luxemburg gevestigde noodfonds is zo’n garantiestelsel er nog steeds niet. Daarmee is ook de in 2012 opgerichte Europese bankenunie nog niet compleet. Die behelst een set afspraken waarin wordt geregeld dat alle Europese banken onder hetzelfde, centrale toezicht vallen en straks ook dezelfde garantiekaders hanteren. Dat moet het geknakte vertrouwen in de financiële sector terugbrengen en de stabiliteit van banken na de crisis vergroten. Het ESM dringt erop aan dat de EU-landen alsnog vaart maken met het garantiesysteem voor Europese spaartegoeden, als laatste grote pijler onder de bankenunie. Het overleg hierover zit al jaren in een impasse, omdat rijke lidstaten als Nederland en Duitsland er weinig voor voelen. Berlijn en Den Haag wijzen erop dat vooral Zuid-Europese banken nog problemen hebben. Het bankwezen in onder meer Griekenland en Cyprus kampt met hoge percen-tages aan oninbare rommelleningen. En Italiaanse banken hebben nog veel Italiaanse schuldpapier op hun balans, terwijl de torenhoge Italiaanse staatsschuld onhoudbare proporties dreigt aan te nemen. Duitsland en Nederland willen niet voor dergelijke risico’s opdraaien via een Europees garantiestelsel. In Brussel is een ambtelijke werkgroep al sinds begin dit jaar bezig om te kijken hoe het moeizame dossier toch weer in beweging kan worden gebracht. Bedoeling is dat de Europese regeringsleiders zich op een eurotop in december over de voltooiing van de bankenunie en de verdere versterking van de eurozone buigen. Het ESM stelt, vanwege de grote aarzelingen van Noord-Europese landen voor het garantiesysteem, tussen 2021 en 2027 voorzichtig en gefaseerd in te voeren. Banken die relatief veel slecht krediet of schuldpapier van hun thuisland op hun balans hebben, zouden meer geld moeten inleggen in het systeem dan andere banken. Volgens een ESM-expert hanteert het Amerikaanse garantiestelsel voor spaartegoeden ook zo’n risicoweging. Zo wordt een prikkel ingebouwd voor banken om hun balansen op te schonen. Bovendien gaat het Europese stelsel in de eerste fase alleen spaartegoeden dekken als de nationale garantiestelsels zijn uitgeput. Achtereenvolgende Nederlandse regeringen hebben zich met hand en tand verzet tegen een verdere uitbouw van de bankenunie. Ik denk ook dat daar weinig draagvlak voor is onder de bevolking. Als gekeken wordt naar het onheil dat de ECB aanricht voor ons spaargeld en onze opgebouwde pensioenreserves, dan is het vertrouwen in de monetaire autoriteit aan erosie onderhevig. Ik heb al eerder geschreven dat de ECB in haar huidige vorm geen éénduidig monetair beleid kan voeren. Wat goed is voor Zuid-Europa is slecht voor Noord-Europa. Wat goed is voor rijk is tegelijkertijd slecht voor arm. Er zijn al eens gedachten geweest om de euro op te delen in een neuro (voor de rijke landen) en een zeuro (voor de arme). Maar ik kan mij geen beeld vormen hoe de schulden in euro’s dan moeten worden verdeeld. Want in feite wil dan niemand die schulden en garanties op zich nemen. Toch zullen er voor de lange termijn besluiten over moeten worden genomen en dan zullen de rijke eurolanden moeten besluiten instappen of eruit stappen. Andere opties zie ik momenteel niet. Overigens hoeft dat niet te betekenen dat die rijke landen dan ook uit de EU stappen. Er vindt dan alleen een conversie plaats van de euro naar een andere valuta. Los daarvan: de Nederland is in de EU vaak ergens tegen. Wij gebruiken een veto, zoals deze week ook met de start van toetredingsgesprekken van Noord-Macedonië en Albanië met de EU. Wij waren het enige land dat van oordeel was dat die beide landen nog niet ‘klaar’ voor de eerste stap naar het lidmaatschap van de EU. Alleen de Fransen wilden eerst de eisen voor toelating nog eens toetsen.

Economische data

De bouwproductie in de eurozone is in augustus met 0,5% afgenomen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat maakte het Europese statistiekbureau Eurostat bekend. In juli ging de productie nog met een herziene 0,2% omhoog. In de gehele Europese Unie nam de bouwproductie in augustus met 0,2% af. (bron: DFT)

De Duitse economische groei voor volgend jaar is flink teruggeschroefd van 1½% naar 1%. De economische groei van het derde kwartaal is nog niet bekend, maar de verwachting is een groei in heel 2019 van 0,5%. Nederland voerde vorig jaar voor €113,2 mrd uit naar onze oosterburen en importeerde €78 mrd.

Hopen op Haagse hulp aan pensioenfondsen

Na een horrorkwartaal zijn vier van de vijf grote pensioenfondsen diep in het rood geschoten. Alleen de politiek kan de kortingen, waar fondsen hun deelnemers al op voorbereiden, nog uit de weg werken. Pensioenfondsen staan er zo slecht voor dat alleen de politiek kortingen zou kunnen voorkomen van volgend jaar. Een herstel met dank aan de financiële markten zit er niet meer in, zeggen pensioenexperts. De fondsen die er slecht voor staan, zijn inmiddels al begonnen hun deelnemers met e-mails te waarschuwen voor de kortingen. Ambtenarenfonds ABP, het grootste van Nederland, laat in die mail weten dat de pensioenen volgend jaar ’zeer waarschijnlijk’ verlaagd worden. Zorgfonds PFZW stelt dat de kans op korten ’steeds groter’ wordt, schrijft Leon Brandsema op https://www.telegraaf.nl/financieel/226145267/pensioenkorting-is-zeer-waarschijnlijk Het is de eerste keer dat het fonds zijn deelnemers zo expliciet en direct waarschuwt voor kortingen, zegt een woordvoerder. De waarschuwingen zijn ook hard nodig na een rampzalig derde kwartaal op de financiële markten. Daarin ging de rente hard omlaag en viel het rendement op aandelen ook bepaald niet mee. Vooral in juli en augustus ging het hard, een klein herstel in september bood weinig soelaas. Pensioenfondsen zien hun dekkingsgraden, de financiële thermometer, tot diep onder 100% zakken, blijkt uit berekeningen van de Telegraaf. Het is vooral de alsmaar lagere rente die voor die daling van de dekkingsgraden zorgt. „De lage rente doet pijn en werkt heel hard door op de verplichtingen van pensioenfondsen”, legt pensioenexpert Pieter Kiveron van KPMG uit. De verplichtingen zijn de toekomstige uitkeringen van een fonds. Wachten op een oplossing in de vorm van een stijgende rente om kortingen te voorkomen, heeft geen zin. Voor de rest van het jaar ziet Ivo Arnold, hoogleraar economie aan universiteit Nyenrode, weinig factoren waardoor de rente zou gaan stijgen. „Het economisch klimaat verslechtert. Dat komt onder meer door het Amerikaanse handelsbeleid en de onzekerheid rond Brexit.” Een verdere rentedaling ligt eerder voor de hand. Vanwege de verslechterende economische groei en lage inflatie gaat de Europese Centrale Bank vanaf 1 november weer obligaties kopen, voor €20 mrd per maand. Dat zal een nog verder drukkend effect op de rente hebben. Nu een herstel met dank aan de financiële markten er niet meer in zit, wordt er flink druk op minister Koolmees (Sociale Zaken) uitgeoefend om de rekenregels dan maar aan te passen. ABP-voorzitter Corien Wortmann pleitte daar onlangs voor in deze krant. Daarop volgde deze week een brief van veertig mensen waaronder hoogleraren en oud-pensioenfondsbestuurders met een pleidooi voor een hogere rekenrente, waarop Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Commissie rekenrente en rekenrendementen voor pensioenfondsen, zware kritiek had. Volgens Erik Lutjens, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en een van de ondertekenaars van die brief, is het nog niet te laat voor politiek ingrijpen. „Als het belang heel groot is, kan het heel snel gaan. Als iedereen het wil, kan een aanpassing binnen een maand door de Kamers geloodst zijn. Dat is ook gebeurd met de wijziging van de AOW-leeftijd, die bij het pensioenakkoord werd beklonken.” Of het verstandig is om de rekenregels aan te passen, daar verschillen de meningen over. Minister Koolmees, met DNB-president Klaas Knot aan zijn zijde, was tot nu toe onvermurwbaar. Ook Kiveron zet vraagtekens bij het aanpassen van de rekenrente. „We hebben met elkaar de regels afgesproken op basis waarvan we nu moeten korten. Dat is vervelend, maar ik denk dat het goed is als mensen merken dat het op en neer kan gaan. In het nieuwe pensioencontract zal er vaker gecorrigeerd gaan worden, zowel naar beneden als naar boven.” De dekkingsgraden van de grootste pensioenfondsen zijn in het derde kwartaal flink onderuitgegaan. Kortingen op de pensioenen lijken onvermijdelijk te wor-den en ook voor de komende jaren ziet de situatie er niet rooskleurig uit. ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, zag de dekkingsgraad in het derde kwartaal dalen van 95,3% naar 91%. Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) noteerde 92,2% en PME 93,4%. BpfBouw, het op twee na grootste pensioenfonds, zag ook de dekkingsgraad dalen, maar zit met 108,1% nog in een comfortabele positie. Voor het ABP geldt dat er gekort moet worden als de actuele dekkingsgraad op 31 december 2019 onder de 95% ligt. Borgdorff van het PFZW doet een oproep aan de politiek om hulp. “Want onder de huidige regelgeving is het verlagen van de pensioenen niet te voorkomen.” De dalingen zijn te wijten aan de lage renteniveaus op kapitaalmarkten. Op basis daarvan wordt een zoge-heten rekenrente vastgesteld. Tegen dit tarief moeten fondsen hun toekomstige verplichtingen verrekenen. Hoe lager die rekenrente, hoe meer de fondsen nu in kas moeten hebben. Een lagere dekkingsgraad betekent dus niet dat de fondsen opeens armer zijn geworden. Ze hebben nog evenveel geld in kas. Maar om met een lagere rekenrente dezelfde pensioenen te kunnen uitbetalen, moet er nu meer in kas worden gehouden. Dat komt naar voren in de lage dekkingsgraden. Bestuurders van de fondsen balen. “In de eerste drie kwartalen van dit jaar behaalden we een rendement van 18,8% en de omvang van de pensioenpot was nog nooit zo groot. En onze deelnemers en gepensioneerden? Die zien daar niets van terug”, zegt Peter Borgdorff.

De vraag is nu hoe serieus President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank genomen moet worden met zijn uitspraak dat de twee grootste pensioenfondsen, ABP en PFZW, mogelijk de pensioenen niet hoeven te korten, als dat kortingen in 2020 achterwege kunnen blijven als zeker is dat later minder hoge buffers vereist zijn. Klaas Knot doelt op de uitwerking van het pensioenakkoord. De uitlating van Knot, als toezichthouder,is rele-vant voor de onderhandelingen van minister Koolmees met de pensioenfondsen over manieren om pensioenkortingen te vermijden. Fondsen die al jaren te weinig dekking hebben, zoals PME en PMT, moeten sowieso de pensioenen gaan korten. (bron: NOS). Dit is een vreemde en ook vage uitspraak voor een centrale bankier. De pensioenopbouw van het ABP vindt plaats voor overheidsambtenaren en onderwijspersoneel, in de sectoren Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, defensie, politie, rechterlijke macht en publiekrechtelijke ZBO’s (met uitzondering van het UWV ); de sectoren MBO en HBO, en de privaatrechtelijke ZBO’s die zogeheten B3-lichamen zijn en de sectoren PO, VO, WO, onderzoekinstellingen en (tot 1 jan 2014) de universitair medische centra. Elk van deze sectoren is verdeeld in een publiekrechtelijk deel en een privaatrechtelijk deel. Dit laatste bestaat vooral uit het bijzonder onderwijs in de genoemde sectoren. Het pensioenfonds PFZW behartigt de pensioenbelangen voor werknemers werkzaam in ‘zorg en welzijn’. Daarvoor gaat Knop andere regels toepassen dan voor bijvoorbeeld werknemers in de metaal, wier pensioenfondsen er al langer slechter voorstaan, dat gezegd hebbende, gaat het om algemene regels, die aangepast kunnen worden. Ambtenaren en werknemers in de zorg kunnen geen andere behandeling krijgen dan die uit het bedrijfsleven. Hoe betrouwbaar ben je dan nog als centrale bankier als het voortschrijdend inzicht je, op zo korte termijn nadat je van van de toren geblazen hebt (en dat heeft laten bevestigen door de Commissie Dijsselbloem) dat er gekort MOET gaan worden, de regels gaat aanpassen voor een selecte elite? Regels zijn regels is het devies van DNB en nu opeens moet minister Koolmees geholpen worden met zijn Pensioenakkoord. Nu moet, mijn inziens, dat hele akkoord de papiervernietiger in, omdat het vernieuwingen zijn, waarvoor, zeker op dit mo-ment, geen noodzaak voor is. Op dit moment is de eerste prioriteit dat de pensioenfondsen en pensioenreserves behouden blijven. Op het moment dat de rust is teruggekeerd, pas dan kun je naar de toekomst kijken op welke wijze je verder moet gaan. Dat duurt echter zeker nog wel één of twee decennia. Ik heb al eerder laten blijken dat ik twijfels heb over de gevolgen van het Pensioenakkoord voor de deelnemers en de gepensioneerden. Wat Koolmees nastreeft is om de solidariteit uit het pensioenstelsel te halen. Jongeren moeten hun eigen reserves moeten kunnen opbouwen en krijgen inspraak met welke risico’s belegd wordt. Dan verwordt het pensioensysteem tot een casinospel. Voor die hele ombouw is €60 mrd nodig. Dat is een enorm bedrag op de rijksbegroting, tenzij Koolmees de pensioenfondsen ertoe dwingt dat zij dat geld uit hun reserves moeten halen. De overheid heeft een truc bedacht de AOW gaat in 2019 en 2020 samen met 8,3% omhoog, een paar tientjes per maand dus, maar daar moeten dan wel de stijgende vast lasten van betaald worden en de stijgende inflatie van 1%. Wat er dan extra beschikbaar komt zal pas later blijken. Maar denkt Koolmees daarmee kunnen de aangekondigde pensioenkortingen wel doorgaan, want dan gaan de ouderen er niet op achteruit. Dat laatste is nog maar helemaal de vraag. De veranderen in het pensioensysteem door het Pensioenakkoord hebben grote nadelen: pensioenfondsen hoeven dan geen beloftes meer te doen over de hoogte van de pensioenuitkeringen. Deelnemers hebben wel de plicht om maandelijks de pensioentremie te betalen maar krijgen daarvoor geen garantie hoeveel dat op de pensioengerechtigde leeftijd gaat opleveren. Het stelsel zou minder rentegevoelig worden maar daar staat tegenover dat lagere buffers/zekerheden hoeven te worden aangehouden voor de opbouw van de pensioenreserves. Voor werknemers is dat dus een sigaar uit eigen doos. Het risico dat op de pensioenuitkeringen gekort moet worden door de te lage dekkingsgraden (vanwege de lage rente dan wel de hoge negatieve rente) blijft bestaan. Een herziening kan pas worden doorgevoerd zodra het monetaire beleid weer in rustiger vaarwater is gekomen. Dat kan nog wel decennia duren, tenzij het monetaire systeem haar vertrouwen verliest.

Staan we aan de vooravond van een nieuwe huizencrisis?

https://www.topics.nl/staan-we-aan-de-vooravond-van-een-nieuwe-huizencrisis-a13497647ad/

Waar spreken we over: het bedrag aan hypotheken in ons land beslaat €529 mrd, het spaargeld van de huishoudens bedraagt €370 mrd, BBP €800 mrd, reserves pensioen-fondsen €1500.

Het systeemrisico op de huizenmarkt’ is toegenomen, sprak de President van De Nederlandsche Bank (DNB) afgelopen dinsdag. De huizenprijzen zijn harder gestegen dan inkomens. Dat was niks nieuws. Maar de vraag is waardoor die run op vastgoed is ingezet. Twee zaken spelen daarbij een rol: de rol van beleggers op de vastgoedmarkt, die de prijs van woningen opjagen, zodanig dat burgers met een inkomen tot 2x modaal kansloos zijn een betaalbare woning te bemachtigen. Die beleggers hebben toegang tot een markt waar ‘gratis’ geld, in overvloed beschikbaar is. Daardoor is er geen sprake meer van een gelijk speelveld voor professionele beleggers en de huishoudens. Die situatie is ontstaan sinds de monetaire autoriteiten, waaronder ook onze Klaas Knot, een jaar of vijf geleden, hebben besloten enorme hoeveelheden geld, €2600 miljard, in de markt te pompen waarvoor geen tot nauwelijks interesse was bij overheden, bedrijven en investeerders, met als gevolg dat de rente ging dalen tot nu zelfs negatieve rentes. En dat proces wordt volgende maand weer in werking gesteld. Het gevolg ervan is dat de prijzen op effectenbeurzen (aandelen en obligaties) en op de woningmarkt fors zijn gestegen en spaarders en het pensioen van werknemers de prijs daarvoor betalen. Dus …….. het monetaire beleid heeft die forse stijging van de woningprijzen veroorzaakt. Nu stelt DNB dat een zestal banken (waardoor ABN Amro, ING en RABO) hun buffers moeten verhogen van €10 naar €13 mrd. Dat bedrag is maar een fractie van het totaal uitstaande bedrag aan hypotheken van ca €700 mrd. Als de risico’s moeten worden ingeschat, zoals die door DNB worden benoemd moeten de buffers naar 5% en dat is dan €35 mrd. Deze verwaarbaarloze verhoging is slechts gedaan voor de politieke buhne. Maar er is nog een heel andere reden die hier meespeelt en waar de centrale bank niet op ingrijpt. Huizenkopers kunnen in Nederland nog tot 100% van de koop/taxatie prijs van een woning een hypotheek krijgen. Nergens in de EU is dat nog mogelijk. Andere landen hanteren de norm tussen de 65% en 80%. Dat zijn veel gezondere financieringscondities, waardoor de banken mindere buffers hoeven aan te houden en huiseigenaren, bij ‘slecht weer’, minder snel in geldproblemen komen. Met deze ingreep op de hypotheekmarkt en de waarschuwing dat ‘een prijscorrectie niet is uitgesloten’ schept de centrale bank een onzeker klimaat. Zeker als ze erbij stellen dat de fiscale aftrekbaarheid van de rente verder moet worden afgebouwd. [dit artikel werd gepubliceerd in het Parool van 17 oktober 2019] Door de stijgingen van de huizenprijzen zijn de risico’s zo toegenomen dat banken meer geld achter de hand moeten houden om klappen op te vangen. De risico’s zijn in ieder geval behoorlijk toegenomen door de almaar stijgende huizenprijzen. ‘Een prijscorrectie is niet uitgesloten,’ schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in een rapport over de financiële stabiliteit. Huizenkopers nemen meer risico: bij 60% van de transacties in de grote steden bieden ze nog steeds ruim boven de vraagprijs. Huishoudens moeten dus meer lenen en zijn hierdoor kwetsbaar voor prijsda-lingen. DNB verwacht dat de prijzen dit jaar 5,9% stijgen, tegen 9% vorig jaar. Voor 2020 en 2021 verwacht de centrale bank een stijging van 2,8% en 2,3%. ABN Amro, ING, Rabobank, Volksbank, NIBC en Van Lanschot Kempen hebben de risico’s van de hypo-theken die ze hebben uitstaan te laag inschatten. Als de huizenprijzen gaan dalen, komen woningen onder water te staan: hun waarde is lager dan de hypotheek. Die woningen vormen het onderpand van de banken. Ook kan het gebeuren dat huishoudens hun te hoge schulden niet meer kunnen afbetalen. Daardoor worden de onderliggende woningen geveild, waardoor de bewoners naar een andere huisvesting op zoek gaan. De dan nog onbetaalde rekening komt dan terecht bij de banken. De hypotheekrenteaftrek moet verder worden afgebouwd. Ook na de voorgenomen afbouw is de regeling nog altijd gene-reus, vindt DNB. Op de achtergrond speelt mee dat de hypotheek financiering onderdeel vormt van een neo-liberaal overheidsbeleid. Daarin moeten we de positie van de premier, met zijn vriendjes in het bedrijfsleven, niet onderschatten. Bouwers en projectontwik-kelaars verdienen meer aan de ontwikkeling en bouw van koophuizen dan aan sociale woningbouw. Dus werd het accent gelegd op meer koopwoningen. Daarvoor moesten kopers worden gecreëerd. De oplossing leek simpel: we verhogen de grens waarmee kopers hun huis kunnen verhypothekeren van 80% taxatiewaarde bij executie naar 100% en incidenteel zelfs naar 110% en 120% van de koopprijs. Daardoor kon Jan Modaal ook een eigen huis kopen en dat werd verkocht als een sociaal winstpunt (in de politiek). Maar het gevolg was dat die laatste groep kopers geen financiële reserves achter de rug had en bij zwaar weer op de vastgoedmarkt in financiële problemen kwam. Ook al omdat ze extra aflossingen moesten doen, omdat het huis ‘onder water stond’, en voor die extra leningen extreem hoge rentetarieven moesten betalen. Gelukkig zijn de woningprijzen wel sterk gestegen, zodat er op dit moment nog geen sprake is ‘van donkere wolken’. Voor die groep overgefinancierde hypotheken moeten de grote hypotheekbanken nu extra buffers gaan vormen. Het gevolg van dit hele proces was dat de huurprijzen daardoor fors gingen stijgen.

BackRock beheert €6.272 mrd vermogen en is groter dan de ECB

DFT meldt dat de Amerikaanse mega-vermogensbeheerder BlackRock in het derde kwartaal een lager beleggingsresultaat behaalde dan een jaar eerder: https://www.telegraaf.nl/financieel/2072789069/lagere-winst-voor-black-rock De netto winst daalde met $110 mln op een vermogen van $6900 mrd, maar maakte een resultaat van 1,75%. Het vermogen steeg met $84 mrd. De lagere winst schrijft de vermogensbe-heerder toe aan een lagere niet-operationele winst en een hoger belastingniveau. De omzet steeg met 3 procent, onder meer vanwege meer commissies en een forse stijging van de inkomsten uit technologische diensten.

Mondiale groeiverwachting verder gedaald

IMF snijdt groeiverwachting nog verder terug staat op https://www.telegraaf.nl/financieel/537332210/imf-snijdt-groeiverwachting-nog-verder-terug

De wereldwijde economische groei verzwakt verder. Het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) komt op een lagere groeiraming van 3% uit voor dit jaar. Het is de vijfde groei-beperking op rij. Het is het zwakste vooruitzicht sinds 2009. Halverwege vorig jaar was het scenario nog een toename van 3,9%, maar sindsdien verergerde het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China.De laatste inschatting van het IMF in juli was een toename met 3,2%, maar ook dat bleek niet houdbaar, De wereldeconomie kent veel risico’s, maar de situatie is niet hopeloos: veel landen voeren zelfstandig steunoperaties uit om hun bedrijven te ondersteunen en consumenten meer te laten besteden. Voor volgend jaar gaat de economie daardoor in kracht maar iets terug, van 3,5% naar 3,4%, aldus het IMF. De groei die wel bereikt wordt is echter breekbaar. „Er is geen ruimte voor beleidsfouten”, aldus IMF-hoofdeconoom Gita Gopiath in het rapport. Het IMF heeft ook zijn groeivoor-spelling voor de Nederlandse economie wederom verlaagd. De instelling denkt dat de economie in ons land volgend jaar nog maar met 1,6% vooruitgaat. De prognose voor dit jaar blijft staan op 1,8% groei. In zijn voorjaarsraming was de organisatie al beduidend somberder geworden over de economische vooruitzichten voor Nederland. Overigens is het fonds nog wel een tikkeltje positiever dan het Centraal Planbureau (CPB), dat in 2020 slechts 1,5 procent groei voorziet, na 1,8 procent groei dit jaar. Voor de goede orde dit zijn aannames en die mee dan wel tegenvallen. Absoluut zijn die prognoses nooit. Ze zijn altijd afhankelijk van mee dan wel tegenvallende (veelal externe) ontwikkelingen.

Kabinetsplan stikstof onvoldoende

Geruzie in de coalitie over aanpak van de veestapel staat op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/767/articles/987113/2/1
In de coalitie is onenigheid over de aanpak van de veestapel in de stikstofcrisis. Nu blijkt bovendien dat de kabinetsmaatregelen niet genoeg zijn. 
De regionale maatregelen die het kabinet wil nemen om de hoeveelheid stikstof in de lucht terug te dringen, zijn niet genoeg om de natuur te laten herstellen. Dat blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek. Het kabinet wil rond kwetsbare natuurgebieden de stikstofuitstoot terugdringen, maar volgens onderzoekers van Wageningen University & Research is dat niet genoeg. Zij onderzochten in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wat het effect van stikstof op de 163 Natura 2000-gebieden is. Volgens hen is er ‘ruim een halvering’ van de binnenlandse emissie nodig om een deel van de stikstofuitstoot die uit het buitenland in ons land neerslaat, te compenseren. Dat is nogal een duidelijke uitspraak van een wetenschappelijk instituut en harde kritiek op de besluiten van het kabinet over de aanpak van de stikstofproblematiek. Met name de beperking van de aanpak tot de omgeving rond de Natura 2000-gebieden De onderzoekers stellen dat de regioaanpak niet voldoende is en dat het hele land moet worden ingezet bij de verlaging van de maximum snelheid op snelwegen (wat mij betreft tot 100 km per uur) en de stikstof neerslag die optreedt bij onder meer bouwactiviteiten. Dat de kringlooplandbouw versneld ingevoerd moet worden en eco/bioboeren financieel moeten worden ondersteund. Ook de veeteelt zal een bijdrage moeten leveren, ook in de vorm van het terugbrengen van de koeien naar de wei (waardoor de stikstofneerslag verminderd). Ik heb de vraag al eerder gesteld maar doe het hier opnieuw omdat stikstof uit het buitenland hier neerslaat. Hoe kan dat? Wat is fijnstof eigenlijk? VVD-Kamerlid Mark Harbers pleit voor de inzet van innovatieve technologie. “Als een boerenbedrijf in stikstofinstallaties investeert en daardoor amper uitstoot heeft, hoeft er geen koe of varken minder te worden gehouden.” Die vlieger gaat volgens de onderzoekers niet op. Bovendien gaat de VVD daarmee in tegen de gemaakte afspraken in de coalitie, stelt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. “Dat we boeren helpen bij de omslag naar kringlooplandbouw óf bij een eerlijke uitkoopregeling staat helder in het regeerakkoord, het klimaatakkoord én in de kabinetsreactie op het rapport-Remkes.” “Als we huizen willen bouwen en natuur willen beschermen, is het nodig, dat er wordt ingegrepen in de veehouderij”, zegt Tjeert de Groot.

Deze week is de Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geïnfor-meerd door een aantal juristen deskundig op de juridische aspecten van de aangekondigde stikstofbeleid. Deze kabinetsplannen zijn mogelijk ook onwettig, net zoals die van de PAS, schrijft Emiel Hakkenes op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/juristen-ook-nieuwe-stikstofaanpak-kabinet-is-in-strijd-met-de-wet~b9b7dab7/ Minister Schouten kan er maar beter van uitgaan dat ze dat niet zijn: de stikstofmaatregelen die zij heeft aangekondigd, waarmee bouwen bij natuurgebieden weer mogelijk moeten worden, zijn waarschijnlijk in strijd met de Europese wet. De regering zoekt naarstig manieren om natuurgebieden te beschermen tegen stikstofuitstoot, terwijl er tegelijkertijd economische activiteiten in de buurt kunnen plaatsvinden. Het uiteindelijke doel is glashelder én verplicht: een ‘goede staat van instandhouding’ van Natura-2000-gebieden. Die goede staat wordt mede bereikt door niet te veel stikstof in het gebied terecht te laten komen. De totale hoeveelheid stikstof die een gebied aankan zonder dat de toestand van de natuur verslechtert, heet ‘kritische depositiewaarde’. Volgens recent onderzoek in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wordt in vrijwel alle Nederlandse natuurgebieden méér stikstof aangetroffen dan volgens de kritische depositiewaarde verantwoord is. Het stikstofniveau ligt gemiddeld 33% boven de norm, met lokaal overschrijdingen van 75%. Minister Schouten stelt zich op het standpunt dat die slechte staat van de natuurgebieden geen reden hoeft te zijn om elke vorm van stikstofuitstoot in de buurt te verbieden. Schouten wil een drempelwaarde invoeren; bouwprojecten krijgen een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft. Boeren en bouwondernemers zijn voorstander van het invoeren van een dergelijke drempelwaarde, mits die niet te laag wordt gesteld, omdat het een helder crite-rium is. Maar juristen waarschuwen dat het invoeren van een drempelwaarde vragen om problemen is. Immers, Europese wetten dragen Nederland op ervoor te zorgen dat de Natura-2000-gebieden in goede staat geraken en blijven. Het toestaan van stikstofuitstoot in de buurt draagt eerder bij aan het tegendeel. Als iemand om die reden een rechtszaak zou aanspannen, krijgt hij waarschijnlijk gelijk. Dat is slecht nieuws voor de regering, die op zoek is naar stikstofmaatregelen die aan de Europese wet voldoen. De maatregelen die golden vanaf 2015 zijn eerst door het Europese Hof en vervolgens door de Raad van State ongeldig verklaard. De commissie had een handvol omgevingsjuristen uitgenodigd om een visie te geven op de stikstofplannen van de regering. Over het invoeren van een drempelwaarde stelt de Nijmeegse jurist Minke Oude Breuil in zijn bijdrage: “Een drempelwaarde komt pas in beeld wanneer er wetenschappelijke zekerheid bestaat dat op een bepaald moment geen sprake meer is van een ongunstige staat van instandhouding”. Zijn collega-jurist Emma Sonnemans schrijft aan de Kamerleden: “Aangezien in Nederland de meeste stikstofgevoelige habitats al met een overschrijding van de kritische depositiewaarde te maken hebben, zal een drempelwaarde voor deze gebieden juridisch niet haalbaar zijn”. Valentijn Wösten, die als jurist voor milieuorganisaties vele procedures voert, ziet een herhaling van zetten. De toenmalige minister Gerda Verburg probeerde in 2007 een drempelwaarde voor stikstof in te voeren. Wösten: “Dit is doodsimpel onhoudbaar, aangezien die drempelwaarde een geweldig groot aantal bedrijfsactiviteiten vrij spel zou geven voor stikstofemissies, en het onmogelijk is de effecten daarvan als natuurpositief aan te merken. De rechter kon daarom niets anders doen dat dit als onwettig aan te merken.” Minister Schouten heeft ook de Raad van State om advies gevraagd over het invoeren van een drempelwaarde. Ze hoopt voor het eind van het jaar antwoord te krijgen van het adviescollege.

PFAS legt op grote schaal bedrijven stil; baggeraars, grondverkopers, hoveniers en ook de bouw- en transportsector hebben een groot probleem
Een reeks kleine stofjes legt de volledige keten van grondverzetters lam. Baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector zitten met de handen in het haar door de nieuwe normering van PFAS. Deze verzameling van zo’n 6000 moeilijk afbreekbare chemische stoffen werd in de jaren zestig nog geroemd om zijn water- en vuilafstotende kwaliteiten. Tapijt, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen, regenjassen, tefalpannen; ze zitten er vol mee. Maar nu blijkt dat de stoffengroep schadelijk is voor de volksgezondheid. Het Rijk hanteert sinds juli striktere regels waardoor vele honderden bedrijven op omvallen staan, is te lezen op https://www.trouw.nl/economie/door-pfas-staan-honderden-bedrijven-op-omvallen~bfa5eec2/

In blog 498 schreef ik al onder de kop ‘PFAS misschien nog wel erger dan de stikstofcrisis’ over de gevaren voor de maatschappij over deze nauwelijks af te breken chemische stof PFAS. Vooral bedrijven die het goedje aantreffen in de grond, bagger en zand die ze opgraven of vervoeren, voelen de pijn van de nieuwe regelgeving. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstaat presenteerde op 8 juli een Tijdelijk Handelingskader. Die leert dat een kilo droge grond maximaal 0,1 microgram PFAS mag bevatten. Een problematische normering, zeggen brancheorganisaties. Want in bijna elke schep grond die wordt verzet, kan een te hoge concentratie worden aangetroffen. Het gevolg: werkzaamheden die stil worden gelegd en ‘besmette grond’ die zich ophoopt en nergens afgeleverd kan worden. Waar moeten we heen met onze mensen en onze grond”, vroeg de wanhopige brancheorganisatie Cumela vorige week in een persbericht. De brancheorganisatie vertegenwoordigt bedrijven die in opdracht van hoveniers, bouwbedrijven en baggeraars graafwerkzaamheden uitvoeren. De sector vreest nog voor het einde van het jaar zesduizend mensen te moeten ontslaan. Voor 25% tot 30% van de bedrijven dreigt over een maand al een faillissement, blijkt uit een enquête. Uit het artikel blijkt dat honderden bedrijven in deze sector moeten vrezen voor hun voortbestaan. Het grote probleem is dat in bijna alle grond, die wordt opgegraven, gesaneerd moet worden om de PFAS deeltjes te verwijderen, wat een vrijwel onmogelijke opgave is. Met alle gevolgen vandien die zich ermee bezig houden als baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector. Honderden bouw-, bagger- en waterbouwprojecten stil zijn gelegd door provincies, gemeenten en waterschappen. De Nederlandse Vereniging voor Waterbouwers spreekt van een omzetverlies van zo’n €900 mln. “Honderden bedrijven die grond, zand en grind vervoeren vrezen voor hun voortbestaan”, De getroffen sectoren hebben een constructief gesprek gehad op het Ministerie van Infrastructuur en Waterschap. “Voorop staat dat PFAS een risico vormt voor de gezondheid en het milieu.” En waar staan dan de bedrijven die omvallen en de werknemers die op straat komen te staan? Het is van het grootste belang dat het kabinet zich beraad over de gevolgen van de CO2-uitstoot, de stikstof-problematiek en nu ook de PFAS voor de economische activiteiten, de financiële gevolgen en de sociaal/maatschappelijke aspecten. We hebben decennia lang een verdienmodel uitgevoerd, waarin alleen is gekeken naar het gewin en nooit naar de gevolgen ervan voor het milieu, het klimaat, de gezondheid van mens en dier, biodiversiteit en dierenwelzijn. Die rekening krijgen we nu gepresenteerd en wie gaat die betalen?

Het Syrische leger trekt naar het noordoosten om de ‘Turkse agressie tegen te gaan’

Wat deze wending gaat betekenen voor de inwoners van de regio – waar volgens de VN inmiddels 140.000 mensen op de vlucht zijn – is nog onduidelijk. https://www.trouw.nl/buitenland/damascus-mengt-zich-in-de-strijd-om-noord-syrie~bd936400/ De chaos in Noord-Oost Syrie, het omstreden gebied waar de Koerden zich hebben gevestigd, is groot na de inval van het Turkse leger en de luchtaanvallen. Gevallen Koerdische militairen en burger doden en gewonden. De onzekerheden zijn groot over de gevangen genomen IS strijders. De Syrische Koerden van de YPG hadden er eerder al voor gewaarschuwd dat ze geen prioriteit meer te kunnen geven aan het bewaken van IS-leden en hun gezinnen – zo’n 100.000 in totaal in verschillende kampen – nu ze hun handen vol hebben aan het beschermen van de eigen bevolking. Niet alleen de gevangenen, ook andere vluchtelingen, bewoners en hulpverleners hebben Ain Issa ondertussen verlaten op zoek naar een veiliger plek. De Syrische Koerden (SDF), die de Amerikanen eerder hielpen in de strijd tegen IS, voelen zich nu door hen in de steek gelaten. Zij hebben zich nu verenigd met de Syrische dictator Bashar al-Assad, om zo sterker te staan tegen het Turkse leger. De regering in Damascus zegt met de Koerden de ‘Turkse agressie tegen te zullen gaan’, maar ziet het akkoord zonder twijfel als uitgelezen kans om het noorden van het land weer onder controle te krijgen. De aankondiging van Washington vorige week dat het zich uit Syrië zou terugtrekken, maakte de weg vrij voor Ankara om het land binnen te vallen en de confrontatie aan te gaan met strijders van de YPG, die zij als terroristen beschouwen omdat ze gelieerd zijn aan de PKK. Volgens de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn er de eerste 5 dagen in totaal zo’n 440 Koerdische strijders gedood, de Syrische Koerden spreken van 56 strijders. Op bemiddeling, van welke partij of welk land dan ook, zit Erdogan niet te wachten. Gisteren zei hij hoe dan ook ‘niet te zullen onderhandelen met terroristen’. Het Turkse plan, zo zegt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan herhaaldelijk, is erop gericht een strook van 30 kilometer breed in het noorden van Syrië te ontdoen van de Koerdische milities. Daar wil hij een groot deel van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen, die oorspronkelijk onderweg waren naar Europa, vestigen die nu worden opgevangen in zijn land.
Erdogan’s tegenstanders twijfelen aan de intenties van Turkije. Sommigen waarschuwen voor een etnische zuivering van de Koerden. De vluchtelingen die Erdogan in het nu door de Koerden beheerste gebied wil repatriëren, zijn van Arabische oorsprong. Door hen daar te plaatsen verliezen de Koerden in de regio hun meerderheid, verwachten ze. De EU beraadt zich over eigen sancties tegen de Navo-bondgenoot. De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen bijeen in Luxemburg, hebben besloten dat de EU voorlopig geen wapens meer levert aan de Turken. Erdogan dreigde vorige week de deur naar Europa voor miljoenen Syrische vluchtelingen in Turkije open te zetten als de EU de kritiek op de inval niet inslikt. Dat dreigement vinden de lidstaten onaanvaardbaar. De Nederlandse regering pleitte voorafgaand aan de bijeenkomst voor ‘maximale sancties’ tegen Turkije. De 700 IS-gevangenen, moeders en kinderen, die sinds afgelopen weekend weer vrij rondlopen zijn voor de Nederlandse coalitie in elk geval geen reden om Nederlandse Syriëgangers uit het gebied terug te halen.

Binnen de coalitie loopt de onenigheid over het al dan niet terughalen van Syriëgangers steeds hoger op. D66 wil nu ook Nederlanders die gestreden hebben voor Islamitische Staat terughalen, om ze hier te berechten, schrijft Trouw op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/765/articles/987061/6/3 De Nederlandse regering, gesteund door de VVD en het CDA, hebben de aankondiging van Donald Trump een jaar geleden al dat de VS zijn troepen uit het Midden Oosten terug zou gaan trekken, in de wind geslagen. Of ze gedacht hebben ‘dat zegt hij wel maar daar krijgt hij het Pentagon nooit in mee, dus doen wij niets. Dat pakte heel anders uit. Twee weken geleden gaf hij opdracht het Amerikaanse leger terug te trekken uit Noord-Syrië. Europa in grote problemen, want NATO-partner Turkije kreeg toestemming Noord-Syrië binnen te vallen. Trump serveerde de Koerden, die de Amerikanen in de strijd tegen IS jaren hadden gesteund en het vuile werk hadden opgeknapt (waarvoor ze duizenden slachtoffers hadden geofferd), af met als reden dat ze in juni 1944 niet hadden meegevochten bij de inval van Normandië. Dat slaat helemaal nergens op. Maar de realiteit is wel dat Trump, tot op zekere hoogte, achter Erdogan staat (hij mag er alleen geen slachtpartij van maken). Koerden voelen zich in de steek gelaten. Zij waren niet langer in staat de gevangen genomen IS-strijders en hun familie te bewaken. Het gevolg was dat vele IS’ers voor de weg naar de vrijheid kozen. Waar staat ons land in dat proces? Verdwaald, de weg kwijt? In feite wil het kabinet geen IS-strijders en hun familie terug laten komen en hier te berechten. Ze moeten daar, in het Midden Oosten, mogelijk in Irak, door een tribunaal maar worden berecht en straffen daar moeten uitzitten. Trump heeft nog weer eens bevestigd dat hij een onbetrouwbare bondgenoot is en vrienden kent hij niet. Hij is onberekenbaar, maar doet wel wat hij zijn kiezers heeft beloofd: Amerikaanse soldaten terugtrekken uit het buitenland. Voor de goede orde heeft hij ook al aangekondigd dat hij ook uit Europa troepen gaat terugtrekken. Mijns inziens terecht want we zijn nu bijna 75 jaar na het einde van WOII en nog steeds zou Europa moeten leunen op de Amerikanen op het gebied van zijn verdediging. Wij hadden allang op eigen benen moeten staan, maar dit was goedkoper, wellicht te goedkoop. Het gevolg is dat Europa nu bij de Amerikaanse wapenindustrie orders zullen moeten geven om onze bewapening/verdediging op orde te brengen. Vreemd is wel dat NATO-bondgenoot Turkije met de Amerikanen niet tot overeenstemming kon komen over een bestelling van raketten en die nu in Rusland heeft besteld. Onbegrijpelijk is ons buitenland-beleid met betrekking tot IS, de Koerden en de situatie in Syrië. In feite doen we niets, ook niet voor onze onderdanen die daar in gevangenschap zitten. Wij verkondigen in de hele wereld onze mensenrechten, soms tot vervelends toe. En n u schenden wij ze. Ik denk dat de internationale gemeenschap ons daarvoor ter verantwoording zal roepen. <citaat> Voor D66 is na de ontsnapping van meer dan honderden strijders uit een gevangenenkamp in Noord-Syrië een extra reden om voor berechting hier te zijn. “We zijn nu op een kantelpunt”, zei Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vorig weekend bij ‘Buitenhof’. “Minister Blok staat voor een keuze. Gaat hij nog meer gevangenen laten ontsnappen, of kiest hij voor berechting in Nederland om ervoor te zorgen dat ze hun straf niet ontlopen?” In het televisieprogramma ging Sjoerdsma in debat met VVD-Kamerlid Sven Koopmans. Diens partij peinst er niet over om IS-strijders terug te halen. De VVD is voor berechting door een tribunaal in de regio, net als D66 voorheen. Koopmans vindt dat het aan de Turken is om Europese gevangenen op te sporen en weer vast te zetten. “Wij blijven voor berechting in de regio. Onbegrijpelijk dat D66 zegt dat ze hierheen moeten komen. Dan lopen strijders na zes jaar straf weer vrij rond. Ik wil ze daar houden.” Binnen de coalitie overweegt de ChristenUnie ook het terughalen van strijders. Het CDA kiest steeds dezelfde lijn als de VVD. Eerder hadden de coalitiepartijen vergelijkbare discussies over het terughalen van kinderen van IS-strijders. Vanwege het verzet van de twee grootste coalitiefracties zijn er nog geen kinderen teruggehaald. Tekenend voor de sfeer in de coalitie op dit thema is de kritiek die Sjoerdsma bij Buitenhof uitte op minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken. Sjoerdsma verwijt hem een gebrek aan daadkracht en visie. “Blok is afwachtend, misschien zelfs apathisch.” </citaat> Ik snap het standpunt van de VVD niet, maar ik denk dat dat niet aan mij ligt, want de stelling is niet logisch. Het gaat om Nederlandse ingezetenen en vrouwen en kinderen en aan die laatsten kan niet ten laste worden gelegd dat ze hebben deelgenomen aan militaire activiteiten in een buitenlands leger. Ze zijn er mogelijk zelfs het slachtoffer van. Die kinderen horen hier op school te zitten en niet daar in een gevangenenkamp, onder erbarmelijke omstandigheden. En hoe bedenkt een VVD’er dat de Turken onze landgenoten daar maar moeten gaan opsporen en ze daar moeten gaan bewaken. En wie bedenkt dat je die landgenoten niet hier maar daar moet laten berechten en hun straf uit laten zitten. Omdat ze moeten worden berecht daar waar slachtoffers zijn gemaakt. Maar in Irak is er geen IS-slachtoffer gevallen. IS is weliswaar ontstaan uit de gardetroepen van Saddam Hoessein, een soenniet, maar die kun je niet door een sjiitische rechtbank laten berechten en daar de doodstraf laten uitvoeren. Volgens de VVD kan dat wel want dat is hun pragmatische beleid.

Erdogan onder sterke druk van de VS en EU, Russen bemiddelen; beurzen dalen

De Turkse invasie in noordoost Syrië zorgt voor veel onrust op de financiële markten in Turkije. De EU en de VS hebben sancties afgekondigd. Daarnaast hakt een Amerikaanse aanklacht tegen een Turkse bank er flink in, meldt De Telegraaf. De EU besloot eerder deze week om geen wapens meer te leveren aan NAVO bondgenoot Turkije, maar vooral de economische sancties van de VS lijken de beurs in Istanbul te raken. De VS heeft een aantal Turkse ministers op een sanctielijst geplaatst, verhoogt de importheffingen op staal naar 50% en staakt voorlopig de onderhandelingen over een handelsakkoord. De afgekondigde maatregelen van de VS worden trouwens door zowel Democraten als Repu-blikeinen als onvoldoende beschouwd. In het Congres wordt gewerkt aan een wet die veel verdergaande sancties oplegt. Inmiddels gaat de beurs in Turkije al wel onderuit. Vooral bankaandelen krijgen tikken. Dat heeft waarschijnlijk dan weer voornamelijk te maken met het feit dat het Amerikaanse OM de Turkse bank Halkbank ervan verdenkt mee te hebben gewerkt aan het omzeilen van sancties tegen Iran. De Turkse beurs heeft tijdelijk de mogelijkheid opgeschort om ‘short te gaan’ op zeven Turkse banken, waaronder Halkbank. Als beleggers short gaan dan speculeren ze op koersverliezen. Halkbank, officieel Turkiye Halk Bankasi, werd dit jaar al 23% minder waard.

Einde van belastingparadijzen op komst: negatief voor Nederland

Multinationals moeten belasting gaan betalen in de landen waar hun klanten zich bevinden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor in een nieuw plan. Overheden zouden ook meer macht moeten krijgen om belastingen te innen bij multinationals. Door allerlei fiscale constructies betalen grote ondernemingen nu alleen belasting in landen waar ze een locatie hebben of bijvoorbeeld patenten hebben ondergebracht. “Het huidige systeem staat onder spanning en zal niet overleven als we de spanning niet verwijderen”, verklaart Pascal Saint-Amans, hoofd belastingbeleid bij de OESO. Hij legt uit dat een nieuw systeem een impact van enkele procentpunten op de belastingkosten van multinationals zal hebben en dat grote investeringshubs hier misschien hinder van zullen ondervinden. Dit impliceert bijvoorbeeld dat Ierland of andere belastingparadijzen minder belasting zullen innen. Aan de andere kant kunnen grote markten voor multinationals, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, juist meer belasting heffen. Eerder dit jaar kwamen 130 landen en gebieden overeen dat het herschrijven van de huidige belastingregels nodig was. De OESO kreeg de taak om de nieuwe regels te bedenken. (bron: nu.nl)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 18 okt 2019; week 42: AEX 572,72; Bel20 3757,78; CAC40 5.636,25; DAX30 12.633,6; FTSE 100 7.150,57; SMI 9.970,26; RTS (Rusland) 1355,27; DJIA 26.770,2; NY-Nasdaq 100 7.868,49; Nikkei 22.492,68; Hang Seng 26.719,58; All Ords 6.758,40; SSEC 2.938,14; €/$1,116499; BTC/USD $8.035,1; 1 troy ounce goud $1489,6, dat is €42.834,38 per kilo; 3 maands Euribor -0,407%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,438%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,259%; 10 jaar VS 1,7459; 10 jaar Belgische Staat -0,095%; 10 jaar Duitse Staat -0,387%; Franse Staat -0,126%; VK 0,633%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1548%; Spanje -0,238%; 10 jaar Italië 0,91%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, de goudprijs noteerde opnieuw <$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,19%; Duitsland -0,114%; Nederland -0,143%; Japan 0,4012%; Frankrijk 0,721%; GB 1,201%; Spanje 1,134%; Canada 1,6648%; Italië 2,051%; VS 2,2356%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,634%; Denemarken -0,595%; Nederland -0,569%; Frankrijk -0,426%; België -0,446%; Japan -0,2699%; Spanje -0,221%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog

Trump bepaalt, en hij alleen: hij is een dwingeland

President Donald Trump laat bondgenoten vallen als een baksteen, luidt de kritiek. Het lijkt hem weinig te kunnen schelen. Voor hem telt alleen dat hij een belofte nakomt. De risico’s van Trumps werkwijze staat op de voorpagina van de weekend-editie van het Parool https://www.parool.nl/wereld/trump-bepaalt-en-hij-alleen~bcaa4c46/ De schrijvers van het artikel zijn Peter Baker en Lara Jakes, © New York Times. <citaat> Niemand had verbaasd hoeven zijn, en toch was iedereen het. De Amerikaanse president Donald Trump had al lang geleden duidelijk gemaakt dat hij weg wilde uit het Midden-Oosten, maar zelfs zijn trouwste aanhangers geloofden niet dat hij het ook zou doen. Ze vergisten zich en nu dient zich de internationale crisis aan die zijn tegenstanders hadden gevreesd. Trump wist wat hij deed, en ging in de Turks-Koerdische crisis rechtstreeks in tegen zijn partij en zijn regering. Hij faciliteerde de Turkse aanval op Amerika’s Koerdische bondgenoten, een staaltje Trumpiaanse buitenlandpolitiek in haar rauwste vorm. Het is een beleid dat vooral stoelt op reflexen en zich steeds minder aantrekt van andermans adviezen. Trump toonde zich nooit onder de indruk van de ervaren topfunctionarissen die hem op veiligheidsgebied moeten bijstaan. Hij verveelde zich bij de traditioneel-diplomatieke en nooit erg opwindende manier van overleggen. </citaat> Trump gaat bij alles wat hij doet en waarover hij tweet zijn eigen weg. Hij negeert de afspraken die gemaakt zijn met bondgenoten, raadpleegt ze niet bij zijn eigen beslissingen, laat staan dat ze met ze overlegt. Zijn regering heeft hij marionetten gemaakt, ja-knikkers, de meningen van zijn chefs van staven negeert hij en de belangen van de wereld bij zijn beslissingen zijn van nul en gener waarde voor hem. In die zin heeft hij zichzelf gedevalueerd als wereldleider. Maar ja, hij scheept de hele wereld, met zijn (handels) beleid, wel op met zijn ‘America First’ strategie. China is daar al het slachtoffer van en Europa zal volgen. Dat hij daarmee ook zijn eigen land in de problemen brengt, is voor hem van minder belang zolang hij een meerderheid van het electoraat maar achter zich houdt. In feite is het Congres voor hem nog van belang zolang ze hem niet voor de voeten lopen. En oh wee, als Democraten of Republikeinen dat wel doen. Hij heeft er wel voor gezorgd dat het Hooggerechtshof hem door dik en dun zal blijven steunen. <citaat> De president schokte Amerikaanse diplomatieke en militaire kringen met zijn besluit vijftig tot honderd Amerikaanse militairen uit het Syrisch-Turkse grensgebied terug te trekken. De door Trump genegeerde experts hadden even nodig om van de schrik te bekomen. Met zijn zoveelste tweet heeft Trump het hele Amerikaanse Midden-Oostenbeleid op zijn kop gezet, met als onmiddellijk gevolg dat de Turkse strijdkrachten nu dezelfde Koerdische strijders bestoken die de Amerikanen hebben geholpen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) uit te schakelen. Amerikaanse diplomaten lieten zich geërgerd uit over de eerbied waarmee Trump de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bejegent. Trump vertelde hem dat hij, en hij alleen, het nieuwe Syriëbeleid bepaalt, niet het ministerie van Buitenlandse Zaken. Nicholas Burns, een vroegere Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken: “Trumps appeasement jegens Erdogan kost hem en de Verenigde Staten iets wat je moeilijk terugkrijgt: onze geloofwaardigheid als een betrouwbare bondgenoot.” Toch gunt Washington de Turken enige manoeuvreerruimte. Een hoge functionaris suggereerde dat Turkse militairen in het noorden van Syrië Koerdische strijders hard mogen aanpakken, maar ze niet mogen afslachten. Doen ze dat wel, dan zal Amerika reageren. Dat hij de Koerden uitleverde aan de genade van Turkije, leek hem niet te deren. Immers, ‘de Koerden hielpen ons niet in Normandië,’ twitterde hij. Ze vochten tegen IS uit eigenbelang, niet om de VS te steunen. En het was Obama’s schuld dat Washington zo nauw samenwerkte met de Koerden. </citaat> De Europese bondgenoten zijn woest, maar is dat wel terecht. Trump heeft ze gewaarschuwd dat hij zijn troepen uit het Midden Oosten zou gaan terugtrekken en dat Europa in actie moest komen. Dat negeerde de Europese leiders, behalve misschien Frankrijk en het VK (in eerste instantie). Het risico is nu dat de Koerden de gevangen genomen IS-strijders zullen laten gaan omdat zij nu alle energie moeten inzetten in de strijd tegen de Turken in N-O Syrië, waarvan ze hadden gehoopt dat ze daar een eigen soevereine staat hadden kunnen vestigen. Dat lijkt nu een vervlogen illusie te zijn geworden. Europa moet nu de gevangen genomen IS-strijders en hun familie terughalen uit het oorlogsgebied, maar daar lijken en nog niet toe bereid. Onze leiders zijn daar niet toe in staat, ze beperken zich tot het verminderen dan wel stopzetten van de wapenexport naar Turkije, maar dat kan betekenen dat de Russen wapens gaan leveren en dan staat Europa met lege handen. Uiteindelijk zal de wereldorde over dit Europese kortzichtig handelen een oordeel uitspreken. Op de achtergrond staan nog wel 3½ miljoen Syrische en Afghaanse vluchtelingen die door Turkije zijn opgevangen op hun tocht naar Europa. Als daarvan ½ miljoen onze richting opkomen reken de Euro-pese leiders in de grootste problemen. Het allerlaatste nieuws van NOS over dit dossier meldt dat in een Syrisch kamp bij de plaats Ain Issa zeker 785 mensen ontsnapt zijn. Dat melden Koerdische strijdkrachten in de regio. De ontsnapping werd eerder al gemeld door het vanuit Groot-Brittannië opererende Syrisch Observatorium voor Mensenrechten. Het kamp zou getroffen zijn door Turkse bombardementen. Het zou gaan om een groep aan Islamitische Staat gelieerde vrouwen en hun kinderen. Ain Issa wordt al sinds woensdag door Turkije gebombardeerd. De Koerdische strijdkrachten melden dat gevangenen de poorten van het kamp aanvielen, en daarna gevlucht zijn. In het kamp zitten 12.000 mensen. Voor het overgrote deel zijn dat vluchtelingen. Ook werden er in een deel van het kamp zo’n 1000 buitenlandse aan IS gelinkte vrouwen met hun kinderen vastgehouden. Het aantal mensen dat in Noord-Syrië op de vlucht is geslagen na de inval van Turkije woensdag is opgelopen naar 130.000, melden de Verenigde Naties. De organisatie vreest dat nog eens 400.000 mensen de komende tijd hun huis moeten verlaten. De Koerdische strijders die het kamp bewaken, zeggen al langer dat er een risico bestaat dat de IS’ers ontsnappen. Nu Turkse troepen in de regio oprukken bestaat de kans dat ze het kamp niet langer kunnen beheren. Het kamp in Ain Issa verkeert volgens het Syrische Observatorium voor Mensenrechten “in een staat van anarchie”. Het kamp ligt dicht bij de stad Raqqa, het voormalige IS-bolwerk van de terreurorganisatie. Zaterdagzei een woordvoerder van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) dat het bewaken van IS’ers “niet langer een prioriteit is”. “Wie geeft om de beveiliging van de gevangenen is van harte welkom om hierheen te komen en voor een oplossing te zorgen.” De SDF beveiligt volgens hem liever steden en burgers. Hij waarschuwde dat de operatie van Turkije ervoor zorgt dat IS zich kan hergroeperen. Het Syrische Observatorium voor Mensenrechten meldt negen executies, die zouden hebben plaatsgevonden, waaronder die van de Koerdische politica: Hevrin Khalaf. Zij is zaterdag vermoord, zo melden zowel Koerdische strijdkrachten als Turkse media. De 35-jarige was “uit haar auto gehaald door Turkije gesteunde strijdkrachten”, zegt de politieke tak van de SDF. Ze zou vervolgens geëxecuteerd zijn. Turkse media melden dat ze na een “succesvolle operatie” uiteindelijk “geneutraliseerd” is. Het Syrische leger gaat zich met de Turkse inval bemoeien en gaat de Koerden steunen?

Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel’

Dat zegt Felix Zulauf, vermogensadviseur en eigenaar en president van Zulauf Asset Management, een in Zug, Zwitserland gevestigd hedgefonds, dat hij in 1990 oprichtte en nu als zijn eigen familiebedrijf functioneert. Volgens MacroAxis had Zulauf Asset Management $ 1,7 miljard aan activa onder beheer. Zulauf is al bijna 30 jaar een vast lid van de Barron’s Toundtable. Hij is al meer dan 40 jaar actief in de financiële sector. Hij begon zijn loopbaan bij UBS, waar hij uitgroeide tot hoofdstrateeg en een veel gevraagde beurswatcher in de media. Met de voorspelling van de crisis van 1987 werd zijn aanzien nog groter. Peter van Maldegem interviewde hem voor het Belgische financiële dagblad De Tijd: https://www.tijd.be/markten-live/fondsen/strategie/macro-econoom-zulauf-mario-draghi-is-voor-mij-de-grootste-crimineel/10170857.html <citaat> Pensioenfondsen, banken, maar ook ons vertrouwen in geld, het ligt allemaal aan diggelen door het beleid van de centrale banken. Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld.’ Dat zegt de Zwitser Felix Zulauf, gekend om zijn haarscherpe marktanalyses. Ik ben heel pessimistisch voor Europa. We zijn volledig mismeesterd, de huidige generatie in Europa zal geen vrije markt meer kennen’, zegt hij. De financiële markten zijn in de ban van de recessievrees. Felix Zulauf: ‘Het is duidelijk dat de economie vertraagt. En ik zie weinig redenen om te geloven dat daar snel verandering in zal komen. Velen menen dat de wereldeconomie vertraagt door de handelsoorlog. Dat is een verkeerde analyse. Ik zie twee redenen voor de economische inzinking. Ten eerste is er China. Daar is de kredietmarkt tot de laatste druppel uitgeperst om de hoge groei te handhaven. De enige manier om die niet te laten ontploffen is langzaam de lucht uit de zeepbel te halen. China is dat aan het doen. Het gevolg is dat de hoge groeiverwachtingen voor het land niet meer realistisch zijn. Dat heeft een belangrijke impact op de rest van de wereld. Want China was sinds 2009 de locomotief van de wereldeconomie. De helft van de exportgroei in Europa was te danken aan China. Behalve in China neemt ook de groei in de Verenigde Staten af. Ik acht een herhaling van een recessie zoals we die in 2008 en 2009 zagen weinig waarschijnlijk. Ik denk dat de economie verder zal vertragen en in 2020 een dieptepunt bereikt.’ Ik hou het niet voor onmogelijk dat we geraken in een situatie van stagflatie: een stijgende inflatie bij een lagere economische groei dan wel een krimp. Hoe geraken we uit de recessie? Zulauf: ‘Hiervoor kijk ik vooral naar de overheid. We hebben overheidsuitgaven nodig om uit het dal te kruipen. De kans is groot dat Amerikaans president Donald Trump dat in 2020 zal doen. Een gewaagde voorspelling is dat niet, want dat zien we bij alle Amerikaanse presidenten in het jaar van de verkiezingen. En ik verwacht dat de centrale bank in de VS de rente verder zal verlagen. De vraag is alleen hoe agressief. Ik denk dat een agressieve verlaging met minstens 100 basispunten nodig is.’ Waarom denkt u dat? Zulauf: ‘Als je naar de conjunctuurcyclus kijkt, moet je altijd zoeken waar de kredietexcessen liggen, want daar zit de grootste kwetsbaarheid. De grootste kredietexcessen in de huidige cyclus liggen in de groeilanden, inclusief China. Veel schulden zijn uitgedrukt in Amerikaanse dollars. Zolang de dollar sterk blijft omdat de Fed de rente niet voldoende verlaagt, heeft de wereld een probleem. Dan stevenen we af op een grote crisis. Die zal in de groeilanden beginnen. De zwakste landen zitten al in een crisis, denk aan Argentinië en Turkije, en er kunnen er andere volgen. Indonesië staat er niet goed voor, Zuid-Afrika zit in slechte papieren, en ook China herbergt alle kenmerken van een crisis in wording. Al denk ik wel dat China door zijn autocratisch systeem een grote crisis kan afwenden.’ </citaat> Dan maakt Zulauf een kritische kanttekening bij het interpreteren van economische ontwikkelingen in relatie tot monetair beleid. “Centraal bankiers zijn de slechtste econo-mische voorspellers die er zijn. Toch hangt iedereen aan hun lippen. Geen enkele crisis hebben ze zien aankomen, en ze doen altijd het tegenovergestelde van wat moet.” <citaat> Hoe kijkt u naar het beleid van de Europese Centrale Bank? Zulauf: ‘Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld. In zijn korte periode aan de macht vernietigde hij de geloofwaardigheid van de nog jonge centrale bank, ons vertrouwen in geld en ons vertrouwen in wetten. Want volgens de wet moet eigendom beschermd worden. Maar als je geld afneemt, wat bij negatieve rentes gebeurt, dan is dat tegen de wet. Draghi vernietigde op die manier ook het banksysteem. De banken zien zwaar af in het huidige renteklimaat. De bankaandelen staan opnieuw dicht bij de dieptepunten van 2008 en 2012, zonder dat we nu een crisis hebben gehad. Dat is het gevolg van een miserabel monetair beleid. Het enige waar Draghi in geïnteresseerd is, is Italië en de zwakke euro-landen te redden.’ ‘Draghi heeft ook het pensioensysteem onderuitgehaald. Hij heeft de pensioenfondsen in ernstige problemen gebracht. Over 25 jaar zal je zien welke schade hij heeft aangericht voor de mensen die dan met pensioen gaan. Hij heeft het begrip van de samengestelde intrest – waarbij de rente op de rente een sneeuwbaleffect creëert – van tafel geveegd. Hij straft de spaarders en moedigt de speculanten aan. Als je in een economie de drijfveren voor sparen wegneemt, creëer je een probleem. Want een economische wet zegt dat sparen gelijk is aan investeren. Als je het sparen wegneemt, is dat nefast (= rampzalig) voor de investeringen en ondermijn je op lange termijn de productiviteit. Natuurlijk kan je kapitaal creëren door de geldpersen van de centrale banken te laten draaien. Maar dat is helemaal iets anders dan geld dat via het rentesysteem organisch groeit. Dit is geen vrije economie meer.’ Velen hebben kritiek op het beleid van de centrale banken. Maar wat is het alternatief? Zulauf: ‘De oplossing ligt bij de overheid. Belastingen moeten lager, regulering moet minder. Mensen moeten aangemoedigd worden om te sparen en te investeren. Maar ik zie dat jonge mensen vandaag zeggen: waarom zou ik me doodwerken? Ik kom goed rond, ik ga het wat kalmer doen. Wel, dat is niet hoe rijke naties gebouwd worden. Dat is te veel socialisme. De huidige generatie is de eerste generatie die veel zal erven, maar ze zal slechter af zijn dan haar ouders. Met onze demografie en de beperkte productiviteitsgroei kan je geen groei creëren. En onze systemen hebben groei nodig. In China is het compleet anders. Die mensen willen vooruit. Op lange termijn wordt China een groot succes.’ Welke gevolgen heeft het rentebeleid op de financiële markten? Zulauf: ‘De negatieve rente heeft geleid tot een complete misallocatie (= onjuiste toedeling) van kapitaal. Er zijn onevenwichtigheden ontstaan die je niet hersteld krijgt in een vrije markt. Je kan ze enkel herstellen via een planeconomie. Daarom worden we meer en meer in zo’n geleide economie geduwd. Ik denk dat de vrije markt over is voor de komende generatie. Er is meer manipulatie en tussenkomst van overheden. Volgens een studie van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) verdient tussen 6% en 12% van de beursgenoteerde ondernemingen – de zombiebedrijven – in het Westen hun kapitaalkosten niet terug. Die bedrijven overleven dankzij de onnatuurlijk lage rente waartegen ze kunnen lenen. Dat verlaagt de productiviteit en de welvaart. Net zoals communisten dat deden in het verleden. Nee, we zijn volledig mismeesterd. Ik zie veel gelijkenissen tussen de Europese Unie en de centraal geplande economie zoals we die in de Sovjet-Unie kenden. Centralisatie in grote unies werkt niet. Het zal productiviteit opeten in plaats van er te creëren.’ ‘De creatie van de euro was fout. Niet omdat het slecht is één munt te hebben, wel omdat de euro onevenwichtigheden creëert. Die zouden in evenwicht gebracht moeten worden, wat niet lukt. Zonder unie zou Italië zijn munt kunnen devalueren. Dat zou veel problemen oplossen. Nu heeft Italië een munt die te sterk is. Het kan dat niet aan. Italië zit gevangen in een deflatie-verhaal. Veel Italianen trekken naar het buitenland om een job te vinden. Italiaanse mannen blijven gemiddeld tot 37 jaar thuis, en er worden weinig kinderen geboren. Heeft de misallocatie van kapitaal al tot te hoge waarderingen op de aandelenmarkten geleid? Zulauf: ‘Ook hier weer de centrale banken. Grote correcties zijn niet meer mogelijk, want zodra de markten met 20% corrigeren, grijpen de centrale banken in. In de VS heeft 60% van de aandelen een hoger dividendrendement dan de overheidsrente op tien jaar. In Europa is dat 100% van de aandelen. 100%, dat is toch geen teken van een vrije markt meer?’ ‘Ik verwacht de komende tien jaar een rendement voor de wereldwijde aandelenindex MSCI World van 2% à 2,5% per jaar. Dat zal volledig uit het dividendrendement bestaan. En om dat te halen moet u verdragen dat uw aandelenportefeuille de komende tien jaar schommelingen van 20% opwaarts en neerwaarts zal kennen. Dat klinkt weinig aantrekkelijk, maar het is nog altijd beter dan een negatieve rente zoals die op een tienjarige overheidsobligatie.’ Belegt u anders dan 40 jaar geleden? Zulauf: ‘Zeker. Tot de laatste cyclus kon je nog spreken van een vrije markt, vandaag niet meer. Nu wordt de markt geleid door de centrale banken en hun substituten, de BlackRocks en Goldman Sachsen van deze wereld, die gigantische kapitalen onder beheer hebben. Je ziet de grote bewegingen niet meer. De overheden beheersen de cyclussen, die minder heftig zijn en langer duren.’ ‘De Amerikaanse aandelenmarkt zit al tien jaar in een stierenmarkt (stijgende beurzen, red.). Niet omdat de beste bedrijven Amerikaans zijn. Wel omdat kapitaal zich wereldwijd onveilig voelt in zijn eigen omgeving en op zoek gaat naar veilige havens. Het kapitaal kan nog wel even verder vloeien naar de VS. Maar Trump moet voorzichtig zijn. Want als de VS het voordeel van de dollar als referentiemunt verliezen, verliezen ze heel veel. We zien het nu al met de cryptomunten. Hun succes is een gevolg van het wantrouwen in de centrale banken.’ </citaat> Zulauf zegt nogal wat: Draghi is een crimineel, over de toekomst van Europa is hij mismeesterd, banken maken moeilijke tijden door, centrale bankiers zijn de slechtste economische voorspellers, als de ECB sparen ontmoedigt is dat nefast (= rampzalig) voor investeringen, het pensioenstelsel wordt ontmanteld en negatieve rente leidt tot een complete misallocatie van kapitaal met andere woorden ‘het volk wordt daarvan het slachtoffer’. Concluderend, het financieel/monetaire systeem dient het kapitalisme ten koste van onze sociaal/maatschappelijke waarden. En dan de vraag “wie beschermt de belangen van de burgers in dit proces? “

De vraag die al enige tijd te horen is: hoe is het toch mogelijk dat de economie zo lang standhoudt in een periode van hoogconjunctuur. In de VS al >10 jaar. Hoe is dat mogelijk? Het lijkt erop dat het geheim schuilt in het monetaire beleid van goedkoop geld in de markt pompen en zodoende een recessie afwenden. Maar het einde van dat wondermiddel lijkt in zicht, want de bijwerkingen die dat met zich meebrengt verstoren het finan-cieel/monetaire en sociaal/maatschappelijke evenwicht. Daarnaast is door Donald Trump, de President van de Verenigde Staten, een handelsoorlog ontketend tegen zijn grote economische rivaal, de Volksrepubliek China, met het instellen van invoerheffingen op de hele export van China naar de VS en handelsverboden met grote Chinese techbedrijven. Daardoor daalt de wereldhandel en neemt de economische groei af. Verder dreigt er een valutaoorlog, aangezwengeld door de VS. Verder gaat de VS, op 18 oktober aanstaande, bepaalde Europese producten (uitgebreidere info verderop in dit blog) belasten met importheffingen. Al die ontwikkelingen zullen een drukkend effect uitoefenen op econo-mische bedrijvigheid, hier en elders. Vooralsnog vallen bij onze oosterburen de zwaarste klappen, die ongetwijfeld ook een uitstraling zullen hebben op andere Europese landen. De effecten van het beleid van de ECB, nog meer goedkoop geld in omloop brengen, zullen die ontwikkeling niet stoppen. We bevinden ons, ook de VS, nu op een route die ons zal leiden naar een recessie. Hoe zwaar die wordt en welke uitstraling die met zich meebrengt is op dit moment nog niet in beeld te brengen. Hoe gaan de effectenbeurzen en de vastgoedprijzen reageren, welke gevolgen heeft dat voor de inflatie, hoe verstandig gaan wereldleiders regeren, welke effecten mogen we verwachten van een economie die gevoed wordt door negatieve rentes. Veel vragen geen antwoorden. De vraag blijft actueel wat mensen met hun spaargeld/vermogens moeten doen om ze te beschermen tegen mogelijk onheil. Wat is wijsheid bij deze verwachtingen? Toch in vastgoed of in goud of andere edele metalen en grondstoffen/mineralen, misschien wel in bitcoins of nog meer dichterbij: cash in een ouwe sok.

De mooie tijden zijn voorbij

Dit is te lezen op DFT. Wereldwijd neemt de vrees voor een economische neergang toe. Deze week zagen we deze angst ook bij beleggers. De beurzen doken in het rood. Economische analisten waarschuwen al langer voor de kans op een lagere groei en zelfs een recessie. Maar die valt, zoals we al eerder schreven, niet te voorspellen. Volgens de heersende opvatting is een onverwachte recessieklap niet waarschijnlijk en wordt uitgegaan van een sluipende economische verslechtering die in veel landen al zichtbaar wordt. Zo wordt gewezen op recente cijfers die wijzen op een verzwakking van de internationale economie. Daardoor lopen steeds meer landen het risico dat ze te maken krijgen met tegenvallende groeicijfers of zelfs een stilstand of krimp. Door de handelsruzie tussen de VS en de EU is er nu sprake van een versnelling. Een voorbeeld van de economische malaise zien we in Duitsland. In het tweede kwartaal van dit jaar kromp de Duitse economie al met 0,1% en het toonaangevende Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO) meldde dat een recessie in het derde kwartaal waarschijnlijk is. De economie van Duitsland heeft net als de meeste Europese landen te maken met de afzwakkende mondi-ale economie, de handelsoorlogen van de VS met China en Europa, en onzekerheden rond de Brexit. Vooral met de Duitse industrie gaat het minder goed en de kans op een verdere verslechtering neemt toe als Washington het dreigement uitvoert om auto’s en onderdelen van auto’s uit Europa te gaan belasten. Deze week debatteerden de financiële specialisten van de fracties in de Tweede Kamer met de bewindslieden van Financiën over de Mil-joenennota 2020. Opvallend was dat er niet gesproken werd over de dreigende donderwolken boven onze economie, maar vooral over de feestelijke lastenverlichting voor de middenklasse en de extra uitgaven van het kabinet Rutte III voor de publieke sector (zorg, defensie, onderwijs, veiligheid). Zo leert de ervaring dat een Duitse economische neergang al snel negatieve effecten heeft op onze economische groei. Daarnaast krijgt de Nederlandse economie tevens last van binnenlandse factoren, zoals de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, de stikstofproblematiek, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Daardoor loopt de minister van Financiën, Wopke Hoekstra, een reële kans op tegenvallende begrotingsinkomsten. We voorspellen nu al dat we dan volgend jaar op Prinsjesdag te maken krijgen met ouderwetse bezuinigingsoperaties, ook wel aangeduid ‘als de broekriem aanhalen’. Binnen de Tweede Kamer was van dit alles nog niets te merken. Een deel van de linkse oppositie (PvdA en de SP) vindt zelfs dat Rutte III nog steeds te weinig uitgeeft en eist extra uitgaven voor onder-wijs, de zorg en de laagste inkomens. De PvdA dreigt daarbij tegen het Belastingplan te stemmen als deze wens niet wordt gehonoreerd. Ondanks de gezamenlijke linkse tegenbegroting krijgen de sociaaldemocraten daarvoor geen steun van GroenLinks. De woordvoerder van deze partij, Bart Snels, gaf een opsomming van alle verbeteringen die Rutte III in de Miljoenennota had opgenomen en stelde vast dat die ook vergaand tegemoet komen aan de wensen van de PvdA. Snels vond dan ook dat deze partij een politiek spelletje speelde. Daarmee maakte hij ook duidelijk dat de PvdA bezig is met een nederlagenstrategie. Wij herinneren ons nog dat met deze strategie in het verleden slechte ervaringen zijn opgedaan. Maar samen met GroenLinks was er nu best wel een kans geweest om bijvoorbeeld voor het onderwijs een extra bedrag binnen te halen. Deze week verscheen in De Telegraaf onder de aansprekende kop  ’Lonen omhoog, maar niet genoeg’ een helder artikel over de teleurstelling dat werkend Nederland bij lange na niet de 4 tot 5% loonstijging krijgt waaraan politiek Den Haag zijn zegen heeft gegeven. Maar Den Haag gaat daar niet over en wij zien dat werkgevers nu al rekening gaan houden met de donkere wolken die bij veel ondernemers tot lagere bedrijfsresultaten zullen leiden. In zijn analyse heeft DFT-commentator Martin Visset een vooruitziende blik: „Nu er donkere wolken verschijnen boven onze economie is het wachten op het moment dat ondernemers weer op de rem gaan staan.” Gezien de aanzienlijke kans op lagere bedrijfsresultaten is de looneis van 5% van de FNV voor volgend jaar kansloos. Het gaat hier om een structurele loonkostenpost die door goed draaiende bedrijven nu nog is op te vangen, maar bij dalende winsten niet meer en dat gaat dan banen kosten. Maar aan de andere kant hebben werknemers de afgelopen jaren een forse achterstand opgelopen. Ook in het economische belang van het bedrijfsleven zelf moet daaraan wat gedaan worden. Daarom moet naast een verantwoorde cao-loonstijging, gezocht worden naar een tegemoetkoming voor werk-nemers die voor bedrijven geen extra lastendoorwerking heeft naar de komende jaren. Dat kan via vormen van verplichte winstdelingsregelingen, maar ook door werknemers een eenmalige extra loonbedrag uit te keren. Politiek Den Haag zou daarbij kunnen regelen dat dit bedrag wordt vrijgesteld van belastingen en premies. Door de huidig hoge druk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op.

ChristenUnie en PvdA willen dat er een fonds komt dat risicovolle of problematische schulden van huishoudens opkoopt. Door tussenkomst van zo’n fonds hebben mensen nog maar één schuldeiser, lopen de schulden niet verder op en kunnen hulpverleners zich volledig richten op schuldhulpverlening en de sanering ervan, luidt hun redenering. Een gezin met diepe schulden heeft volgens hen gemiddeld veertien schuldeisers, voor in totaal €43.000. „Schulden zijn een pervers verdienmodel geworden van incassobureaus en handelaren die een slaatje willen slaan uit de situatie”, stelt Tweede Kamerlid Eppo Bruins van de ChristenUnie. Omdat het Rijk en de Belastingdienst nog steeds voorrang krijgen bij het innen van schulden komen huurders met achterstand nooit uit de problemen”, zegt voorzitter Marnix Norder van Aedes. „Een dak boven je hoofd is in die situatie belangrijker dan een boete of een bekeuring.” De branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) juicht de komst van zo’n fonds toe. „Dat haalt de stop uit de fles van het schuldenprobleem”, aldus voorzitter Marco Florijn. „Ruim een half miljoen mensen en huishoudens met geldzorgen leven nu ongezond. De spanningen die bij schulden horen, leveren psychische en sociale problemen op.” De NVVK pleit er overigens niet voor dat alle schulden worden kwijtgescholden. „Maar dat mogelijk is wordt er afgelost want ook schuldeisers hebben recht op een faire behandeling van hun vordering”, zegt Florijn. “Maar kwijtschelding is soms een middel dat meer oplevert dan doorgaan met incasseren.”

Om het aantal huisuitzettingen verder te laten afnemen is het belangrijk dat het Rijk en de Belastingdienst geen voorrang meer krijgen bij het innen van schulden. Dat zegt de vereniging van woningcorporaties Aedes. Voor het vijfde jaar op rij is het aantal huisuitzettingen gedaald. Vorig jaar gingen woningcorporaties bij 3000 huishoudens over tot uitzetting, 19% minder dan in 2017. Onder huurders met een huurachterstand zijn opvallend veel mensen met verward gedrag, blijkt uit een enquête van de vereniging onder 170 woningcorporaties. Of je mensen die diep in de schulden zitten, veelal niet het gevolg van eigen schuld, die schulden niet zou moeten kwijtschulden wijs ik niet radicaal af. Het komt regelmatig voor dat mensen het slachtoffer worden van externe factoren of slachtoffer worden van fouten van derden. Sowieso moeten bedrijven die op afbetaling leveren aan mensen die al een aantekening hebben bij het BKR, schulden niet kunnen laten innen door incassobureaus of deurwaarders. Mensen die in een uitkering of bijstand zitten kunnen niet belaagd worden voor het betalen van achterstanden. De hoogste prioriteit moeten huurschulden, zorgpremies en energierekeningen en rekeningen voor voedsel krijgen. De laagste naar postorderbedrijven, DUO studieschulden, de fiscus en de overheid. Mensen in een uitzichtloze situatie moeten kwijtschelding van schulden krijgen en met een schone lei, wel met beperkingen om herhaling te voorkomen, een herstart kunnen maken. Mensen met een gat in hun hand moeten op cursus en begeleiding krijgen.

Ex-topbankiers van centrale banken trekken aan de bel bij de ECB

Kortheidshalve verwijs ik naar de link van het NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/05/ex-topbankiers-hekelen-ecb-a3975730

Wat mij aanspreekt is de uitspraak dat het huidige monetaire beleid op een verkeerde diagnose is gebaseerd en dat de ECB hiermee haar onafhankelijkheid dreigt te verliezen.” Dat is harde taal richting Frankfurt. Draghi zal met zo’n afscheidscadeau, bij zijn afscheid over 3 weken, niet in dank afnemen. Eerder wees hij Klaas Knot terecht dat hij uit de school had geklapt. In zijn hele financiële loopbaan had hij dit nooit eerder meegemaakt, bracht hij in de openbaarheid. In feite bracht Knot dezelfde boodschap als de vier voormalige centrale bankpresidenten. Ik heb al eerder gesteld dat het monetaire beleid van de ECB ons de afgelopen drie jaar in een deplorabele toestand heeft gebracht. Maar Draghi is ook het slachtoffer geworden van het feit dat overheden van de 19 eurolanden, vooral de rijkere landen die nu de bel luiden, helemaal niets gedaan hebben om de economie te stimuleren, het tegendeel zelfs: de begrotingsoverschotten werden gebruikt om de staatsschuld af te lossen. En daarvoor slaan ze zich op de borst, de onnozelen. Wat ik Draghi kwalijk neem is dat hij in 2016 niet is gestopt toen duidelijk werd dat de regeringsleiders zich niets aantrokken van de noodkreten van hem dat hij de problemen niet alleen kon oplossen. Hij had daadkracht moeten tonen en het opkoopprogramma toen al moeten stilleggen, maar hij ging door en dat neem ik hem kwalijk. De kritiek van de ex-topbankiers beperkt zich tot één onderwerp. Waar weinig aandacht aan wordt besteed is het streven om de 19 eurolanden samen te smeden tot een eenheid, waarvoor één monetair beleid kan worden gevoerd. Zowel binnen de EU als binnen de eurozone blokkeren de rijkere landen zo’n hervorming van de Unie. Ik heb daar volledig begrip voor, maar dat betekent dan wel dat de Muntunie uiteen valt in een neuro-zone (rijkere landen) en een zeuro-zone (armere landen). Voor de kortere termijn kan dat een oplossing zijn, als duidelijk wordt aan wie welke schulden binnen de ECB worden toebedeeld. Neem de Griekse, Italiaanse en andere landen met een staatsschuld >100%. Draghi heeft tijdens zijn 8-jarig beleid de zwakke eurolanden en de zwakke banken de hand boven het hoofd gehouden in plaats van een harde sanering door te voeren. Een probleem zou dan zijn geworden hoe pensioen- en spaargelden bij die getroffen banken veilig gesteld hadden kunnen worden. Daarvoor hadden de rijke banken zich dan garant moeten stellen. En dat willen ze niet. Die willen ‘hutje bij mutje’ houden. Ook komt er geen eurozonebegroting (BICC), die wordt geblokkeerd door Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk, in zijn oorspronkelijke opzet zoals de Fransen het hebben voorgelegd. Waar nu overeenstemming over is bereikt stelt niets tot heel weinig voor, maar onze minister Hoekstra is enthousiast over wat hij voor Nederland binnen heeft gehaald. Maar de vraag is of het nog om de belangen van enkele soevereine staten gaat of om die van Europa?

Nóg meer obligaties kopen zou geen effect hebben op de inflatie, maar de bijwerkingen worden steeds groter. De Duitse krant Bild beeldde Draghi uit als ’Graaf Draghila’, compleet met vampiertanden, die de spaarders uitzuigt. Hoe anders is dat in het Verenigd Koninkrijk. Niet omdat de Britten nou zo blij zijn met Mark Carney, de gouverneur van de Bank of England (BoE). Maar dat is in ieder geval niet omdat Carney de geldkraan wijd opendraait. Terwijl zijn vakbroeders in de VS en Frankfurt de rente alweer aan het verlagen zijn en in de eurozone straks weer obligaties worden ingekocht, houdt Carney vol dat de markten rekening moeten houden met een ’geleidelijk stijgende rente’. Is dat omdat de Britse economie er zo florissant bij ligt? Mwah. De arbeidsmarkt draait goed, de werkloosheid schommelt al sinds begin dit jaar onder de 4%. Maar ook in het Verenigd Koninkrijk ligt een recessie op de loer. De groei in de dienstensector is bijna tot stilstand gekomen, de bouw en de industrie krimpen al een aantal maanden. In het tweede kwartaal kromp de economie al eventjes met 0,2%. Wat beleggers betreft, mag het dus allemaal wel wat ruimer. Dat zou niet alleen de Britse economie een zetje kunnen geven, maar vooral de aandelen- en obligatiebeurs helpen. „Carney is niet mijn favoriete centrale bankier”, zei een Britse obligatiebelegger me met het typisch Britse gevoel voor understatement. Ook Brexiteers zijn niet gelukkig met Carney. Die beschuldigen hem van bangmakerij, omdat hij waarschuwt dat een no-deal Brexit voor grote economische schade zou zorgen. Als het puntje bij paaltje komt, zal de BoE de economie wel weer stimuleren. Bij de meest recente rentevergadering was al wat meer twijfel te horen. De rente gaat alleen nog omhoog als er een duidelijk groeipad omhoog is, en als de wereldeconomie herstelt. En daar lijkt het voorlopig allemaal niet op. Maar zo lang insinueren dat de rente eerder zal stijgen dan dalen, komt de geloofwaardigheid van de BoE niet ten goede. Het is dat Draghi, die als hij eind van de maand afzwaait bij de ECB al 72 jaar is, het waarschijnlijk wat rustiger aan zal gaan doen. Maar anders hadden heel wat beleggers hem graag zien stuivertje wisselen met Carney. Want van schroom om de geldkraan open te zetten, heeft Draghi geen last.

Centrale banken willen dat overheden ingrijpen in de huizenmarkt om stijgende huizenprijzen tegen te gaan. Bij elf van de dertig landen in de Europese Unie moet actie worden ondernomen, vindt toezichthouder European Systemic Risk Board (ESRB). Onder meer Nederland, Zweden en België zijn opgeroepen om meer veiligheidsmaatregelen in te voeren, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De zakenkrant sprak met Francesco Mazzaferro van de ESRB. Dit instituut is na de financiële crisis opgericht om systeemrisico’s in de financiële sector te voorkomen en te beperken. “We willen dat mensen begrijpen dat we in veel landen terug zijn op de pieken van voor de crisis in de huizenmarkt”, aldus Mazzaferro. De ESRB adviseert overheden zoals Nederland om bijvoorbeeld de maximale hypotheekschuld die particulieren op kunnen nemen verder te begrenzen. Ook zouden financiële partijen gedwongen kunnen worden hun bufferkapitaal te verhogen. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), hamert al langer op maatregelen om de schulden van huizenkopers te beperken. Nederlandse huizenbezitters hebben vergeleken met andere landen hoge hypotheekschulden. Bij een congres van de ESRB vorige week vertelde hij dat doordat politieke maatregelen uitblijven, dit er onder meer voor zorgt dat starters op de huizenmarkt minder makkelijk een huis kunnen krijgen. “De politieke cyclus is simpelweg niet gesynchroniseerd met de economische cyclus en politici zullen nooit een probleem oplossen dat ze niet hebben”, zei Knot toen.

Een veertigtal wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven pleit er in een brief aan de Tweede Kamer voor dat de rekenregels voor pensioenen worden aangepast. Het huidige stelsel zorgt volgens hen voor een onzeker pensioen. Het huidige systeem zou uitgaan van “korten wanneer mogelijk”, terwijl volgens de groep pas “indien nodig” voor korten moet worden gekozen. “Er is geen enkel ander land dat zoveel pensioenvermogen per inwoner heeft opgebouwd als ons land. En toch lezen we dagelijks in de krant dat onze pensioenfondsen in grote moeilijkheden verkeren”, staat in de brief. Het pensioenstelsel zou volgens hen rekening moeten houden met de feitelijke rendementen van de pensioen-fondsen, die er ook zijn, in plaats van met de risicovrije rente, die op dit moment bijna de 0% heeft bereikt. De dekkingsgraden zijn op dit moment gebaseerd op “het theoretische geval dat pensioenfondsen de komende vijftig jaar geen rendement meer zullen maken”, aldus de critici. De rekenregels worden daarnaast momenteel “in extremis” aangehouden, stellen ze. Bekende ondertekenaars van de brief zijn hoogleraren en ondernemers o.a. voormalig CDA-minister Elco Brinkman, oud-directielid bij De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin en voormalig voorzitter van de Sociaal-Economische Raad Herman Wijffels.

Strategisch Actieplan voor Artificiële Intelligentie

Staatssecretaris Mona Keizers op Economische Zaken heeft deze week een document aan de Tweede Kamer over de aanpak van kunstmatige intelligentie in de samenleving van de toekomst.

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/10/08/actieplan-intensieve-publiek-private-samenwerking-en–investeringen-voor-ai

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/08/nederland-steekt-miljarden-in-terugwinnen-ai-terrein-a3976006

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/09/ai-op-de-agenda-nu-de-miljarden-nog-a3976255

Het is een onderwerp waar ik al eerder aandacht voor heb gevraagd in het kader van de inrichting van de samenleving voor de huidige en komende generaties. Wij gaan op weg naar een maatschappij waarin duiding moet worden gegeven van de mens in relatie tot de factoren arbeid, kennis/opleiding, inkomen, zorg, veiligheid en privacy. De komst van algoritmen en robotisering spelen daarin een grote rol en vereisen andere opleiding en vorming van werknemers. Ook moeten de waarden van democratie en de positie van waar de macht komt te liggen (bij de, hoofdzakelijk Amerikaanse, mega tech-bedrijven of toch nog bij de politiek) en duurzaamheid worden vastgelegd. In dat hele proces heeft Nederland, maar ook de Europese Unie, een achterstand van zeker tien jaar. Wij moeten beginnen daarover te denken, de architecten moeten nog aan het werk worden gezet de blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Daarbij speelt een grote rol het format waarin Europa gestructureerd gaat worden: als een eenheid dan wel een eenheid van een groot aantal soevereine staten, die hun eigen belangen zo optimaal mogelijk willen blijven behartigen. Een aantal citaten uit de reacties, die het NRC optekende, over het gepresenteerde ‘actieplan KI/AI’ door een staatssecretaris op EZ en niet door de minister van OCW. Vreemd!!! <citaat> Ahold Delhaize-topman Frans Muller maakt zich zorgen. Zijn bedrijf wordt met de dag afhankelijker van werknemers met verstand van kunstmatige intelligentie. Het lastige: die zijn nauwelijks te vinden. En als je ze vindt, vertrekken ze naar het buitenland. „En echt niet alleen naar China of Silicon Valley. Ook naar Duitsland, naar Frankrijk, naar Scandinavië”, zegt Muller. „We hebben het als Nederland de laatste jaren laten lopen.” Computers worden steeds beter, efficiënter en sneller in taken waar je normaal gesproken menselijk denkwerk bij nodig hebt. Kunstmatige intelligentie (KI) – ook wel artificiële intelligentie, AI – is inmiddels overal. Chatten met een robot van de klantenservice. [wat nog lang geen succes is] Netflix dat met behulp van slimme algoritmes aangeeft welke films je moet zien. De NS-app die voorspelt hoe druk de trein is. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar in razend tempo op. Daarbij concurreren landen wereldwijd om de grootste talenten. ……. Staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) maakte vorige week bekend dat het kabinet de komende zeven jaar €1 mrd in de ontwikkeling van KI steekt. Nog eens €1 mrd komt van een groep van zo’n zestig bedrijven, verenigd in de zogenoemde AI-Coalitie. Het kabinet stopt dit jaar €64 miljoen euro in deze technologische ontwikkeling, onder meer door te investeren in defensietechnologie, scholing van ambtenaren en innovatiesubsidies. Dat bedrag wordt de komende jaren verdubbeld. Of het om ‘nieuw’ geld gaat of dat het uit bestaande investeringsfondsen moet komen, is nog niet duidelijk. Daarnaast gaat een groep van vijf Nederlandse multinationals de komende vier jaar tientallen miljoenen euro’s extra investeren in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. ING, Philips, KLM, NS en Ahold Delhaize financieren onder meer de aanstelling van 25 hoogleraren en universitair (hoofd)docenten binnen dit vakgebied op Nederlandse universiteiten. De nieuwe wetenschappers combineren hun onderzoekswerk met een parttimebaan bij de bedrijven – een zogenoemde joint appointment. Alle 170.000 medewerkers van de vijf bedrijven worden geschoold in kunstmatige intelligentie. En de multinationals stellen ‘innovatieve teams’ samen die in Nederland AI-problemen gaan oplossen. Dit plan – Kickstart AI – werd gepresenteerd en is een initiatief van Ahold Delhaize-topman Frans Muller. „We hebben mooie bedrijven, geweldige universiteiten en er wordt hier goed Engels gesproken”, zegt Muller in een toelichting op het kantoor van NS, met commercieel directeur Tjalling Smit. Muller: „Dan gaat het je aan het hart dat je in Nederland zo aan kracht verliest. Toen heb ik een aantal collega’s opgebeld.” Het extra geld is hard nodig om concurrerend te blijven. Wetenschappelijke instituten zien topwetenschappers steeds vaker voor Duitsland of Frankrijk kiezen. Vanuit wetenschappelijke opleidingen stroomt te weinig talent door naar bedrijven. Jaarlijks studeren in Nederland zo’n zevenhonderd studenten KI af aan universiteiten, terwijl er tienduizenden nieuwe arbeidskrachten nodig zijn. De vijf universiteiten die de studie KI aanbieden, houden het studentental noodgedwongen beperkt. De staf is te klein om grotere aantallen goed onderwijs te geven. De Universiteit van Amsterdam neemt daarom jaarlijks maar honderdvijftig masterstudenten aan, terwijl zich vijfhonderd kandidaten aanmelden. Zouden er meer wetenschappers zijn in deze discipline, dan konden de universiteiten ook het aantal studenten uitbreiden. </citaat> Al eerder heb ik aan de orde gesteld in welke mate KI wordt ingepast in het nieuwe maatschappijmodel. Blijven robots ondergeschikt aan de mens of wordt de mens dienstbaar aan de robotisering. Het FNV streeft naar het eerst, ik denk dat uiteindelijk de robot de regie gaat overnemen met alle gevolgen vandien voor de samenleving. Is dat dan een verrijking of verarming en welke gevolgen zal dat hebben voor de mens. Ik vrees grote, want zo een proces zal uitmonden in een vorm van moderne slavernij. <citaat> De grote filosofische vraag die wetenschappers verdeelt: zal de computer ooit los van de mens kunnen functioneren? Het zogenoemde singularity-kamp stelt dat het huidige tempo van technologische ontwikkelingen uiteindelijk leidt tot een nieuwe levensvorm: zelfstandig denkende en lerende computers. Het andere kamp gaat uit van een toekomst waarin machine en mens intensief samenwerken. Daarbij zal de computer steeds meer relatief eenvoudige taken van de mens overnemen. </citaat> Commentaar uit de media: wij hebben de wedloop al verloren. Wij gaan de Nationale AI-strategie de achterstand niet verkleinen, dat is een urgent probleem voor ons land. De plannen van staatssecretaris Mona Keizer (CDA) overtuigen niet om het tij te keren. Het is te weinig en te laat. Het plan veegt vooral eerder al toegezegde budgetten bijeen: bestaande beloftes over mogelijk aan te boren fondsen en eerder toegezegde gelden.AI vergt veel meer geld van de €64 mln, lef en wilskracht. Het driesporenbeleid geeft geen nieuwe inzichten: kansen benutten, de juiste voorwaarden scheppen en de fundamenten versterken. Wie gaat de rechten beschermen van AI-projecten waarbij de privacy van de burger in beeld komt? De realiteit nu is dat consumenten met een muisklik al hun data gratis ter beschikking stellen aan Facebook, Google, Microsoft en nog tal van andere, voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven. De EU is trots op haar privacy-wetgeving, in Nederland de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), alleen het is theorie want de Amerikaanse tech-bedrijven leggen hun eigen regels op en de handhaving van de Europese wetgeving lukt niet. Ik heb nu bijna anderhalf jaar een klacht lopen tegen Facebook, die onze privacy-regels schendt, maar de macht van Facebook is zo groot dat zelfs de overheid en het bedrijfsleven massaal gebruik maken van dit communicatiemiddel. Dan sta je ‘als Brussel’ voor schut. Uitgaande van de positieve gedachte dat de EU over 5 jaar erin zou slagen de privacy-regels af te dwingen dan is het nog maar de vraag hoe het bedrijfsleven en de consumenten daarop gaan reageren. Het gaat om data die in de toekomst veel waard zal zijn en de VS zal hun opgebouwde positie niet zomaar inleveren. Zeker niet zolang Trump in het Witte Huis zit. De strategie van mevrouw Keizer wekt een warrige, oppervlakkige en sterk verkokerde indruk. (bron: NRC)

De ernst van de klimaatproblematiek

Klimaat is een deelonderwerp waar nu, bij de komst van de nieuwe Europese Commissie en de aanpak door het kabinet Rutte III, grote politieke aandacht naar uitgaat vanuit de gedachte dat als wij ons hiervoor gaan inzetten de toekomst van de aarde zal zijn gered. ‘domme fransje’ gaat ernaar streven ons continent in 2050 energie-neutraal te maken en op dat voornemen is hij trots. Maar wat gebeurt er dan dat de grote CO2-vervuilers niet hebben geparticipeerd in dit proces? Dan zijn wij een straatarm continent en stroomt het zeewater gewoon ons lage land binnen. Zonder de Chinezen, Amerikanen, Saoedies, Russen en andere grootvervuilers is het zinloos. Overigens ben ik er wel een groot voorstander van de komende generaties een schone wereld over te dragen. Maar dat moeten we wel doen met gezond verstand en voldoende financieel draagvlak daarvoor in de samenleving.

Bouwbedrijven verwachten miljarden euro’s omzet mis te lopen door de stiktofproblematiek. Bouwbedrijven verwachten in totaal €3 mrd te verliezen en ook zijn de bouwers bang voor gedwongen ontslagen. De ABN AMRO waarschuwt voor het verlies van 70.000 banen in de bouw, als effectieve maatregelen uitblijven. Ook is de voltooiing van de bouw van minstens vijftienduizend nieuwbouwwoningen onzeker. Een bloedbad, zegt Guus de Groot, van bouwbedrijf Van Omme & De Groot. “De politiek heeft zich volledig verkeken op de impact van de maatregel.” Het nieuwe stikstofbeleid kwam onverwachts, bouwbedrijven hebben er niet op geanticipeerd, zegt De Groot, en de gevolgen zijn onderschat. Tientallen projecten staan klaar om van start te gaan, zegt De Groot, de materialen zijn besteld, personeel is er, de aanbetalingen zijn gedaan maar ze kunnen niet beginnen. Want zelfs voor de bouw van energieneutrale kantoorgebouwen en woningen zijn busjes nodig om het personeel te vervoeren of bouwkranen met een dieselmotor. Dat zorgt voor uitstoot van stikstof. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten kan uitvoeren dan gepland. Bij elke bouwactiviteit komt stikstof vrij, staat in Programma Aanpak Stikstof (PAS), en dat klopt. “We zouden best met een elektrische auto naar de bouwplaats willen komen, maar een elektrische kraan heb ik niet. Ik weet niet eens of die bestaan. Bovendien zouden er dan ineens zesduizend van moeten zijn voor heel Nederland.”

De veiligheid op de snelwegen is de afgelopen jaren verslechterd. Dat blijkt uit onderzoek van de SWOV, de stichting die de verkeersveiligheid onderzoekt. Het aantal ongevallen is gestegen van 17.000 in 2014 naar 38.000 vorig jaar. Daarbij zijn ook meer doden gevallen; 63 in 2014 tegen 81 in 2018. De voornaamste oorzaken zijn harder rijden en afleiding,vooral door smartphones. Ook heeft de opsporing van crimineel gedrag in het verkeer de laatste jaren meer prioriteit gehad dan het handhaven van de verkeersregels. Er worden minder automobilisten aan de kant gezet. De SWOV pleit voor meer controles. De regering moet dus de verkeersregels handhaven. Waar heb ik dat meer gehoord?

De twintig grootste olie-, gas- en kolenbedrijven zijn sinds 1965 goed voor een derde van de wereldwijde uitstoot van CO2 en methaangas. Dat schrijft de Britse krant The Guardian die de bedrijven liet analyseren door het Amerikaanse Climate Accountability Institute. Die gebruikte daarvoor gegevens van de bedrijven over de productie. Het Brits-Nederlandse Shell staat zevende op de lijst van grote vervuilers. In totaal stootten de twintig bedrijven van 1965 tot en met 2017 ongeveer 480 miljard ton aan CO2 uit. Het Saudi-Arabische staatsbedrijf Saudi Aramco was daarbij goed voor haast een zesde van dat totaal en stootte daarmee zowat 5 procent van het wereldwijde totaal in die periode uit. Daarna volgen Chevron, Gazprom, ExxonMobil, het Iraanse staatsoliebedrijf, BP en Shell. De uitstoot komt overigens voor een groot deel op conto van gebruikers van de fossiele brandstoffen. Die zijn goed voor 90 procent van de uitstoot die aan de bedrijven is toegerekend. De winning, raffinage en levering van de fossiele brandstoffen beslaat de andere 10%.

Als grootste schuldeiser van de Nederlandse veehouderij moet Rabobank ook meebetalen aan een oplossing voor het stikstofprobleem, vindt oppositiepartij GroenLinks. De bank heeft de agrarische sector te makkelijk geld geleend en de belastingbetaler mag niet opdraaien voor de risico’s, vindt GroenLinks. In Den Haag wordt op dit moment hard nagedacht over oplossingen om de stikstootuitstoot in de buurt van natuurgebieden in te perken. Een commissie onder leiding van Johan Remkes noemt onder meer een zogenaamde warme sanering – het uitkopen van boeren – als oplossing. Dat komt er simpel gesteld op neer dat de overheid met een grote zak geld boeren verleidt om te stoppen met hun bedrijf. Maar daar is GroenLinks het niet mee eens. De oppositiepartij wil dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat ook Rabobank gaat meebetalen aan een oplossing. Dat GroenLinks de pijlen op Rabobank richt, is logisch. De bank is met afstand de grootste geldverstrekker voor boerenbedrijven. “Het politieke debat gaat er nu om: hoe gaan wij boeren tegemoetkomen die moeten of willen stoppen met hun bedrijf?”, legt Bart Snels, Kamerlid van GroenLinks uit. “En dan is het natuurlijk de vraag wie wij als belastingbetaler aan het helpen zijn: de boeren of Rabobank?” Het gaat om de €26,1 mrd die de bank heeft uitgeleend aan 47.000 boeren, waarvan 29.000 werkzaam in de veehouderij. Die leningen met hulp van de belastingbetaler aflossen, is ‘een gekke constructie’, aldus Snels. Hij vindt dat Rabobank moet meedelen in de pijn, door leningen waarop niet wordt afbetaald, helemaal af te schrijven. “Het zijn slechte leningen en het is echt de vraag of al die leningen hadden moeten worden gegeven.” GroenLinks is ook kritisch over het toezicht op de Rabobank door De Nederlandsche Bank. Die had de bank moeten wijzen op de problemen van de sector. Groenlinks gaat hierover vragen stellen aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra. De bank wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van GroenLinks. Een woordvoerder laat in een schriftelijke reactie wel weten dat boeren ‘van oudsher een belangrijke en gewaardeerde groep klanten’ zijn. “En ja, deze klanten staan voor een uitdaging”, aldus de woordvoerder. De bank legt de verantwoordelijkheid bij de boeren zelf: “Het is aan de ondernemer om het moment van investeren en het tempo van verduurzaming te bepalen.” Maar, de bank zal de boeren niet in de steek laten. “Klanten kunnen rekenen op maximale ondersteuning van de bank.”

Het kabinet neemt de adviezen van de stikstofcommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes over. Daardoor gaat in de buurt van beschermde natuurgebieden de maximumsnelheid omlaag en wordt de veestapel verkleind. Dat schrijft minister Carola Schouten (Landbouw) aan de Tweede Kamer. Er komt voor boerenbedrijven geen sprake van dwang om te stoppen. “Vrijwillige sanering is het uitgangspunt”, schrijft Schouten. Er wordt ook gekeken of boeren geholpen kunnen worden met investeringen in innovaties. Dit doet het kabinet: Er wordt per regio onderzocht hoe het zit met de stikstof-uitstoot. Doel is om de natuur te laten herstellen in kwetsbare natuurgebieden, de Natura2000-gebieden. In de buurt van die natuurgebieden worden maatregelen genomen om de stikstofuitstoot te verlagen, zoals het verlagen van maximum-snelheid. Op welke wegen de snelheid omlaag moet, wordt later bekend. Voor woningbouw wordt per project gekeken hoe hoog de uitstoot is en hoe die kan worden gecompenseerd. Bouwprojecten die weinig of geen stikstof uitstoten en van energieneutrale huizen, kunnen doorgaan. De provincies mogen weer bouwvergunningen verstrekken, zodat de bouw weer kan worden hervat op basis van nieuwe richtlijnen. Voor boeren komt een vrijwillige uitkoopregeling. Als eerste wordt gekeken naar oude, vervuilende boerderijen (in de buurt van kwetsbare natuurgebieden). Voor de plannen trekt het kabinet extra geld uit – hoe veel is nog niet bekend maar het zou gaan om €500 mln. De maximumsnelheid op wegen gaat “daar waar het stikstofeffect heeft” omlaag. Deze beide maatregelen liggen politiek zeer gevoelig bij de twee grootste regeringspartijen. De VVD wil eigenlijk niets weten van snelheidsverlaging en het CDA wil niet zomaar tornen aan de veestapel. De maatregelen zijn nodig omdat er te veel stikstof wordt uitgestoten in de buurt van beschermde natuurgebieden. Vrijwel bij iedere economische activiteit komt stikstof vrij. De vergunningen waarmee die projecten werden goedgekeurd, zijn eind mei door de Raad van State verworpen. Daardoor liggen nu achttienduizend bouwprojecten stil.

In Nederland lijden 118 van de 160 Natura 2000-gebieden (Europese beschermde natuurgebieden) onder de uitstoot van stikstof. Binnen de landbouwsector komt stikstof vrij uit ammoniak. Dit gebeurt bij vermenging van urine met ontlasting. Verkeer en de industrie stoten stikstofoxide uit, dat ook schadelijk is voor de natuur. En 35% komt binnen uit het buitenland. De vraag is waar komt dat binnen en in welke vorm en exporteren wij ook stikstof? En is fijnstof, dat een probleem is in de grote steden voor de gezondheid van de bewoners, dan geen probleem?

Zonder concrete maatregelen zullen de komende jaren als gevolg van de stikstofkwestie 70.000 banen in de Nederlandse bouwsector verdwijnen, voorspellen economen van ABN AMRO in een gepubliceerd rapport. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten zal uitvoeren dan gepland. In totaal waren er vorig jaar 527.000 banen in de bouw. ABN AMRO rekende uit dat door de omzetschade van bedrijven 70.000 banen verloren kunnen gaan. Naar verwachting zal een deel van het banenverlies gecompenseerd worden door de vele openstaande vacatures in de bouw. In het tweede kwartaal van 2019 waren 18.800 vacatures niet vervuld. Toch zal de huidige krapte op de arbeidsmarkt geen garantie zijn voor de toekomst en verwachten de economen dat uiteindelijk 51.000 op dit moment vervulde voltijdbanen zullen verdwijnen.

Het dagblad Trouw kwam ui met een speciale uitgave getiteld De Duurzame 100. De redactie heeft uit de 100 een selectie gemaakt van 16 initiatieven onderverdeeld in ‘wat wel’ en ‘wat niet’. Mijn commentaar op vijf ervan. “Ga kijken bij mensen die al aan de slag zijn met een gasloos huis.” Klimaatactivisten zien de gastransitie als de hoogste bijdrage die huishoudens kunnen leveren aan de klimaatproblematiek. De maatschappelijke gevolgen ervan zijn veel groter dan momenteel in beeld zijn. Als je ideaal is in de winter in een koud huis te wonen, prima, maar leg dat niet op aan je medeburgers. Huisartsen adviseren een huiskamertemperatuur van 22 jaar ouderen. Dat haalt niemand, nog afgezien van de financiële investering, die een warmtepomp installeert. Een warmtepomp levert slechts 16 graden en met vloerverwarming 18, misschien 19 graden. En dan nog een electrische verwarming erbij komt je nog 2 graden hoger uit, maar dan zijn in de winter de maandelijkse energiekosten voor ouderen met een AOW-eetje en een klein pensioen al lang niet meer op te brengen. Dat hele traject levert geen comfortabel woongenot meer op. Advies: steek de energie in wel te realiseren projecten. De volgende: “Vier je successen én je mislukkingen”. Wat heb je te vieren als je je energie gestopt hebt in een project en je erachter komt dat de aannames niet het gewenste resultaat opleveren. Het project was een illusie, het geld dat erin gestopt is is pleite en alle energie heeft geen resultaat opgeleverd. Daaruit moet je lessen trekken, dat nooit gaan vieren. Volgende: “Verzin nieuwe woorden”. Wie bedenkt zoiets, wat is de positieve bijdrage van het verzinnen van nieuwe woorden? Geen enkele. Volgende: “Loop niet mee met de doemdenkers”. Er zijn twee soorten doemdenkers: mensen die alles bij het oude willen houden en geen beeld hebben waar de wereld naartoe gaat en de andere kant zijn mensen die juist vooruitkijken en zien dat de aanpak niet zal leiden tot het gewenste doel. Die waarschuwen daarvoor, maar die worden door de activisten gezien als doemdenkers omdat zij niet meedenken in hun aanpak. Dat is dikwijls te herleiden tot wijsheid, gezond verstand en de financiële en sociale haalbaarheid van doelstellingen. En dan de laatste: “Gooi nooit met modder, geen onwaarheden vertellen, geen verdeeldheid zaaien, geen politieke spelletjes spelen, niet verbitterd raken”. Dit is een moeilijke omdat hij wordt gerangschikt onder ‘wat niet te doen’. Bij mij roept dat het beeld op van niet voor de revolutie kiezen. Kop in het zand stoppen en dat moeten we niet willen, toch? Polderen, tot aan het einde aan toe. Geen van beide is mijn keuze. Duurzaamheid is geen tienjaren plan, maar daar heb je een hele generatie voor nodig. Verder is duurzaamheid en de daaraan gekoppelde klimaatproblematiek onderdeel van de herstructurering van heel onze samenleving, die ik een veel hogere prioriteit geef omdat dat proces binnen tien tot maximaal 15 jaar moet zijn gerealiseerd (om de achterstand die het Avondland al heeft versneld moet worden weggewerkt om nieuwe generaties de mogelijkheid te geven een bijdrage te leveren aan de Nieuwe Wereld. Duurzaamheid kan op een termijn van 50 jaar worden gerealiseerd, als tenminste de grote vervuilers van dit moment, instappen met krachtig beleid.

Slotstand indices d.d. 11 okt 2019; week 41: AEX 577,42; Bel20 3727,92; CAC40 5.665,48; DAX30 12.511,65; FTSE 100 7.247,08; SMI 10.018,43; RTS (Rusland) 1329,63; DJIA 26.816,59; NY-Nasdaq 100 7.843,87; Nikkei 21.798,87; Hang Seng 26.308,44; All Ords 6.721,9; SSEC 2.973,66; €/$1,104; BTC/USD $8.308,00; 1 troy ounce goud $1488,8, dat is €43.357,05 per kilo; 3 maands Euribor -0,418%; 1 weeks -0,496%; 1 mnds -0,473%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,306%; 10 jaar VS 1,7501; 10 jaar Belgische Staat -0,145%; 10 jaar Duitse Staat -0,439%; Franse Staat -0,162%; VK 0,609%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,69%; 10 jaar Japan -0,1842%; Spanje -0,234%; 10 jaar Italië 0,919%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,599.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs daalde, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente noteerde lager, 5-jarig negatieve rente steeg ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,3%; Duitsland -0,072%; Nederland -0,094%; Japan 0,3868%; Frankrijk 0,687%; GB 1,167%; Spanje 1,127%; Canada 1,6597%; Italië 2,033%; VS 2,231%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,78%; Duitsland -0,692%; Denemarken -0,656%; Nederland -0,615%; Frankrijk -0,568%; België -0,482%; Japan -0,3109%; Spanje -0,233%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog

UPDATE 05102019/499 Trump: mijn enorme en ongeëvenaarde wijsheid

Er zijn de nodige problemen geweest met het uploaden van blog 498. Er staat nu een sterk gestripte versie online op

http://www.02051935.nl/update-28092019-498-abn-amro-verliest-e21-mrd-op-een-beursdag-aan-waarde/

Wijziging in de presentatie van dit blog

Met blog 500 ga ik veranderen aanbrengen op de wijze waarop ik mijn visie op feiten en ontwikkelingen ga presenteren. Het blog zal kleiner worden en meer verwijzingen bevatten. Ik ga de lay out in verschillende kleuren presenteren. Zo worden mijn reacties in blauw gekleurd. Het blijft wel een weekendblog.

De tijden van een lage inflatie zijn voorbij als gevolg van invoerheffingen

Bij de huidige ontwikkelingen past ook een positieve benadering voor de monetaire autoriteiten nu de VS een handelsconflict met de EU niet schuwen. Europa zal nu, dan wel over negen maanden als de WHO de VS zal veroordelen voor staatssteun aan Boeing, terugslaan met heffingen op Amerikaanse producten. Op dit moment is er nog sprake van een conflict, maar we moeten er rekening mee houden dat, als de messen worden geslepen, het een echte handelsoorlog wordt. Als die ontwikkeling gaat optreden zal de ECB snel van één probleem verlost worden, want dan zal de inflatie gaan stijgen, mogelijk wel tot ver >2%. Maar daardoor zal de koopkracht dan wel worden aangetast en zal de economische groei nog verder worden aangetast. Zoals we nu al zien bij de Chinees-Amerikaanse handelsvete daalt de wereldhandel en loopt de economische groei terug. En de gevolgen voor de EU en de VS kunnen nog groter zijn want de handel tussen de VS en de EU ($1300 mrd) is 43% groter dan die van China en de VS ($737 mrd).

De gevolgen van een harde Brexit voor de financiële wereld

Banken riskeren chaos door niet snel genoeg in te spelen op een eventuele no-dealbrexit. Dat stelt voorzitter Jose Manuel Campa van de Europese bankautoriteit in een interview met persbureau Bloomberg. Volgens hem hebben veel in het Verenigd Koninkrijk gevestigde banken wel nieuwe bedrijfsonderdelen opgezet op het Europese vasteland, maar wordt tot het laatste moment gewacht met het verplaatsen van personeel daarheen. De baas van de belangrijkste toezichthouder voor de bankensector in de Europese Unie begrijpt dat het verhuizen van medewerkers veel impact voor ze heeft, maar afwachten is niet goed voor de financiële stabiliteit. Met nog drie weken te gaan tot de deadline lijkt een akkoord van Londen met de Europese Unie over de voorwaarden van een uittreding steeds onwaarschijnlijker. Voorzitter van de ook in Londen gevestigde Franse bank Société Générale Lorenzo Bini Smaghi noemt een no-dealbrexit een enorm risico dat kan leidde tot een wereldwijde recessie. (bron: DFT)

Einde van belastingparadijzen op komst: negatief voor Nederland

Multinationals moeten belasting gaan betalen in de landen waar hun klanten zich bevinden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor in een nieuw plan. Overheden zouden ook meer macht moeten krijgen om belastingen te innen bij multinationals. Door allerlei fiscale constructies betalen grote ondernemingen nu alleen belasting in landen waar ze een locatie hebben of bijvoorbeeld patenten hebben ondergebracht. “Het huidige systeem staat onder spanning en zal niet overleven als we de spanning niet verwijderen”, verklaart Pascal Saint-Amans, hoofd belastingbeleid bij de OESO. Hij legt uit dat een nieuw systeem een impact van enkele procentpunten op de belastingkosten van multinationals zal hebben en dat grote investeringshubs hier misschien hinder van zullen ondervinden. Dit impliceert bijvoorbeeld dat Ierland of andere belastingparadijzen minder belasting zullen innen. Aan de andere kant kunnen grote markten voor multinationals, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, juist meer belasting heffen. Eerder dit jaar kwamen 130 landen en gebieden overeen dat het herschrijven van de huidige belastingregels nodig was. De OESO kreeg de taak om de nieuwe regels te bedenken. (bron: nu.nl)

Opnieuw gaat de fiscus de fout in

De Raad van State heeft de fiscus opnieuw op de vingers getikt omdat ten onrechte de huurtoeslag is stopgezet van huurders die tijdelijk te veel geld hadden. De Woonbond zegt in Kassa dat er mogelijk honderden gedupeerden zijn. Mensen met een laag inkomen kunnen tot een huurprijs van €720 huurtoeslag krijgen. Velen komen boven die grens door huurverhogingen, maar houden toch hun toeslag. Die raakten ze kwijt,als ze bijvoorbeeld door een ontslagvergoeding meer dan €30.000 vermogen kregen. Zodra ze er weer onder kwamen, kregen ze de toeslag niet terug. De fiscus is nu gedwongen de regels aan te passen. (bron: NOS) [ik neem aan dat hier wordt bedoeld dat zij alsnog moeten overgaan de stopgezette huurtoeslag met terugwerkende kracht uit te betalen]

Jaap van Duijn in zijn column op DFT over het onzinnig korten van pensioenen

Terwijl de pensioenfondsen meer vermogen hebben dan ooit tevoren – zowel absoluut als in relatie tot het bbp – moeten sommige op de pensioenen gaan korten, en dat nadat de uitkeringen al jaren niet voor inflatie zijn gecompenseerd. Grote groepen gepensioneerden hebben de afgelopen jaren zeker al zo’n 15% aan koopkracht ingeleverd. Het pensioenvermogen bedraagt nu ruim €1400 mrd, meer dan twee keer zoveel als voor de crisis van 2008. Toch moeten ze volgens bankpresident Knot gaan korten, en graag een beetje snel ook. De boosdoener is de inmiddels de negatieve rente op staatsleningen, die zo laag is als gevolg van het opkoopbeleid van de ECB, waar dezelfde Knot medeverant-woordelijk voor is. De onjuiste assumptie (=veronderstelling) van de ECB – één van de vele foute aannames waar het beleid van Draghi op is gebaseerd – is dat het omlaag drukken van de kapitaalmarktrente tot meer investeringen leidt. Maar iedereen met een beetje normaal verstand weet natuurlijk dat een bedrijf bij een 1% rente niet gaat investeren als het dat bij 2% ook niet doet. Dat leerde ik 50 jaar geleden al op de econo-menschool. Een bedrijf investeert als het extra productiecapaciteit nodig heeft en dan is de rente slechts een belemmering als die heel hoog is. Het beleid van de ECB heeft dan ook niet gewerkt, maar de rente is inmiddels wel negatief, wat alle economische verhoudingen op zijn kop zet. Nu hoor je allerlei experts, onder wie Knot zelf, roepen dat de rente nog heel lang heel laag blijft. Maar hoe weten ze dat eigenlijk? Geen enkele van de deskundigen heeft de enorme rentedaling sinds 2008 voorspeld, maar nu de rente eenmaal zo laag is, weten ze ineens wel dat hij laag blijft. De idiote situatie die we nu hebben, van pensioenfondsen die rijker zijn dan ooit tevoren maar wel moeten korten, ontstaat omdat ze hun vermogen wel gewoon mogen beleggen, in aandelen, vastgoed, infrastructuur, leningen, etc., maar dat hun verplichtingen worden bepaald onder de veronderstelling dat ze alleen maar in vermogenstitels met een heel laag risico, lees staatsleningen, beleggen. Dat leidt tot een rekenrente die nu vlakbij nul ligt. Zo is het hier geregeld en zo rekenen we onszelf arm. Het ABP pleit nu terecht voor een hogere rekenrente. Tientallen jaren lang was die gefixeerd op 4%, wat prima was en zelfs nog aan de voorzichtige kant, omdat ieder pensioenfonds met een redelijke mix van aandelen, onroerend goed en leningen gemiddeld genomen (niet ieder jaar) 4% kon halen. Het feitelijke rendement ligt eerder op 6 à 7%. De vraag kan worden gesteld of 4% nog steeds een haalbaar gemiddeld rendement is. Ik zou niet weten waarom niet. Pensioenfondsen kunnen in de hele wereld beleggen en de wereldeconomie groeit. Bedrijven maken winst en onroerend goed is schaars. Op wat langere termijn zijn juist staatsleningen riskant, omdat daarop vrijwel zeker verlies zal worden geleden. [zo is de koers van Nederlandse Staat 4% 2037 175%, 5,5% 2028 151% 3n 7,5% 2023 127%. Al die leningen betalen op de einddatum slechts 100% terug. Let uit je verlies]

Wim Bolhuis schrijft in een opiniërend artikel op RTLZ over 

De geheime agenda van Mario Draghi (en Christine Lagarde)

“Go out with a bang”. Dit Engelse gezegde was zelden meer toepasselijk dan op de laatste maanden in functie van ECB-president Draghi. De Italiaan neemt eind oktober officieel afscheid, waarna IMF-topvrouw Christine Lagarde hem opvolgt. Zo’n overgang kan hoffelijk, in stilte verlopen. Maar ‘Super Mario’ gooit tot het laatste moment stenen in de vijver van de Eurozone. Stenen zo groot als rotsblokken. U denkt waarschijnlijk aan het recente ECB-besluit om de depositorente verder te verlagen en het opkoopprogramma opnieuw te starten. Onze media rapporteerden eensgezind: spaarders en gepensioneerden worden gepakt door Frankfurt! De stabiliteit van het financiële systeem komt in gevaar! DNB-president Klaas Knot stuurde een boos persbericht uit. Historisch. Het Duitse ECB-bestuurslid Sabine Lautenschläger stapte op. Ongekend. Er ontstond een discussie over een verbod op het rekenen van negatieve spaarrentes door banken, zoals in België. Bizar. Minister Hoekstra volgde de Belgen niet (ergens vreemd, zetten Nederlandse spaarders al geld over naar de buren?). Alleen missen we door deze emotie en hectiek mogelijk belangrijke macro-economische lessen. Omdat we te weinig aandacht schenken aan de inhoudelijke overwegingen van Draghi. Net zoals we weinig aandacht geven aan zijn ideeën over het toekomstige financieel-economische beleid in de Eurozone. Het leuke is dat hij over beide steeds opener wordt, nu het einde van zijn termijn eraan komt. Zijn laatste persconferentie is nu al een klassieker door de ongekend duidelijke en confronterende standpunten. Vergeet niet, ‘Super Mario’ is een klasse-econoom. In 1976 heeft hij zijn proefschrift behaald aan het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (MIT), een van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld. Hij was topambtenaar op het Italiaanse ministerie van Financiën. Vice-president van Goldman Sachs. Gouverneur van de Italiaanse Centrale Bank. En nu acht jaar voorzitter van de ECB. Mijn favoriete en recente Draghi-rotsblok is sinds enkele dagen de speech ‘Stabilisation policies in a monetary union’ die hij woensdag uitsprak in Griekenland. Omdat dit geschreven tekst is, weet je zeker dat je de denktrant van ‘Super Mario’ goed te pakken hebben. Ik zal een korte samenvatting geven. Belangrijk is dat Draghi waarschuwt dat het natuurlijke renteniveau in Europa de komende jaren verder daalt, net zoals in Amerika en Japan, door terugvallende arbeidsproductiviteitsgroei, de vergrijzing, de toenemende inkomensongelijkheid, een overschot aan besparingen en een algemene stijging van risico-aversie. Hierdoor zal er meer gespaard worden en meer in veilige bezittingen belegd. Dit zorgt voor een lager natuurlijk renteniveau. Dit betekent dat de ECB zijn beleidsrente niet zomaar kan (gaan) verhogen. De beleidsrente kan dan immers snel hoger komen te staan dan het dalende natuurlijke renteniveau. Is dit eenmaal gebeurd, dan zal het de economische ontwikkeling neerslaan en de inflatie drukken, doordat de hoeveelheid investeringen daalt. Daarop zou de ECB alleen maar kunnen reageren met een ongewenste extra reeks van renteverlagingen. Essentieel is dat Super Mario vervolgens concludeert dat hierdoor de optimale beleidsmix om de Europese economie te stabiliseren moet veranderen. De traditionele monetaire ECB-gereedschapskist wordt immers bot, alleen onorthodoxe middelen resteren. Daarom vindt hij dat ter ondersteuning het Europese begrotingsbeleid op fors royalere wijze moet worden ingezet. Handig hiervoor is dat hij denkt dat begrotingsbeleid in de nieuwe omgeving veel sterkere effecten heeft dan voorheen – de multiplier ligt hoger. Hierbij refereert Draghi aan de lezing ‘Public debt en low interest rates’ die topeconoom Olivier Blanchard in januari gaf voor de American Economic Association. Toeval of niet: Blanchard promoveerde ook aan het MIT, in 1977, een jaar na Mario. Dat het begrotingsbeleid nu sterker is, komt volgens Blanchard doordat hogere uitgaven en lagere belastingen de huidige onzekerheid onder huishoudens over de toekomstige economische ontwikkeling kunnen verlagen. Het vergroten van zekerheid moedigt aan om minder te sparen, meer te spenderen. Daarnaast kunnen overheids-nvesteringen de toekomstige productiviteit verhogen. In zijn speech gooit Draghi vervol-gens een enorm rotsblok richting de Europese politici. Hij stelt dat, als ze echt meer conventioneel monetair beleid zouden willen, de politici hun begrotingsbeleid meer in lijn moet brengen met het ECB-beleid. Lees: meer stimuleren. Super Mario rekent kalm voor dat het Europese begrotingsbeleid zijn centrale bank in de steek heeft gelaten: “Van 2009 tot 2018 was het gemiddelde begrotingssaldo (het tekort of overschot over de begroting, zonder rentebetalingen), geschoond voor de conjunctuur -5,7% bbp in Japan en -3,6%bbp in de VS, maar 0,5% bbp in de Eurozone.” De ECB moest het alleen doen. In tegenstelling tot de Bank of Japan en de Federal Reserve. Daarnaast concludeert Draghi dat de natuurlijke rentestand in de Eurozone in de toekomst alleen significant kan stijgen door structureel groeibeleid en expansiever begrotingsbeleid. Denk aan investeringen in onderwijs, innovatie en infrastructuur en verhoging van arbeidsparticipatie van ouderen. En hiermee een groter aanbod van Europese staatsobligaties om zekere beleggingsopties te bieden en excessief sparen tegen te gaan. In de Eurozone staat de hoogte van publieke investeringen al tien jaar nagenoeg stil en zijn de uitgaven aan infrastructuur en R&D in bijna elk land gedaald. Als overheden meer zouden uitgeven, zou het renteniveau net zoals in Japen en de VS hoger zijn. Het laatste Italiaanse rotsblok is de opvatting dat de EU het beste zelf een investeringsimpuls kan uitvoeren. Zo kan er een doelmatige verdeling van de extra uitgaven over de Eurozone gekozen worden. Daarom pleit Super Mario voor een gedeelde Europese begroting. Draghi stelt dat regeringsleiders veel te weinig stappen zetten naar een gezamenlijke, positieve coördinatie van het begrotingsbeleid. Plons! Plons! Plons! Het is voor Nederlandse politici, ambtenaren en journalisten makkelijk en populair om boos te worden op Frankfurt. Geef gewoon Mario overal de schuld van. Simpel. Maar kijken we ook nog verder dan dat? Deze speech moet tot denken aanzetten. Eigenlijk betalen we nu een verlate renterekening voor de breed gesteunde Europese bezuinigingsstrategie van de afgelopen tien jaar. Daarom de afsluitende ‘bang’ van Draghi in zijn speech: “Policymakers have a responsibility to learn the lessons of the past, to study the experiences of others, and to avoid foreseeable risks to the public by altering their policies today. (…) The diagnosis of what needs to be done is clear. The roadmap has been laid out.”. Als er al een geheime agenda van Draghi zou zijn, mede mogelijk gemaakt door het MIT, ligt deze nu echt helemaal open en bloot op tafel. Zijn oproep om hier rustig en rationeel naar te kijken is een hele redelijke. Een macro-economische beleidsinzet geba-seerd op emotie, cultuur en religie krijg je op langere termijn sowieso als een boomerang terug. En we zijn als Nederland toch niet naïef? Christine Lagarde gelooft in de agenda van Mario Draghi en zal daar de komende jaren naar gaan handelen. “You better be prepared”. [na lezing van dit artikel is de vraag ‘waar staat de burger, met zijn spaargeld en opgebouwde pensioenrechten, wie beschermd de 350 miljoen burgers in de eurozone tegen dit beleid? Want waar leidt dit naartoe, niemand kent de gevolgen van negatieve rentes op de langere termijn. Ja, het blaast luchtbellen in de koersen op de effectenmarkten en de waardes van vastgoed stijgen explosief, daardoor zullen de verschillen tussen rijk en arm verder toenemen. Wat ik mis is een beschouwing over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van dit beleid]

Van Lanschot Bankiers geven geen rente meer op spaargeld

Wie spaart bij Evi, een beleggings-app van de private bank van Van Lanschot Kempen, krijgt 0,00% spaarrente over het tegoed. Eerder was dit nog 0,03%. Dat heeft de bank bekendgemaakt aan haar klanten. Is dat dramatisch, zeker niet. Want bij een rente van 0,03% krijg je voor €100.000 spaargeld ook maar €30 per jaar. Waar praten we dan nog over? Wel over essentiële zaken. De bank is niet meer in staat om een redelijke rente te betalen voor het geld dat klanten daar in bewaring geven, met het vooruitzicht dat mogelijk binnenkort de klanten geld toe moeten gaan betalen omdat de banken niet meer de mogelijkheid hebben kredieten te verstrekken tegen een rente waarvan ze staande kunnen blijven. Dus daarom moeten de spaarders te hulp schieten om hun bank overeind te houden. Dat klinkt heel ongezond en dat is het ook. In de laatste 5000 jaar is dat nog nooit voorgekomen. Moeten we daaruit concluderen dat de puinhoop, die de monetaire autoriteiten ervan maken, chaos veroorzaakt. De tijd zal het leren. Als een reactie op het huidige renteklimaat zijn wij genoodzaakt dit te doen”, legt een woordvoerder van de bank uit. Evi is een vermogenscoach en wij richten ons vooral op online vermogensbeheer. Het totale volume spaargeld is dan ook zeer beperkt, omdat maar een klein gedeelte van onze klanten geld op een spaarrekening heeft staan.” Van Lanschot Kempen is met veel vermogende klanten een bank die sterk nadeel ondervindt van de negatieve rente bij de ECB. Daarom wil de bank graag dat haar klanten beleggen. Vorig jaar werd al aangekondigd dat klanten die alleen een betaal- of spaarrekening hebben, enkele duizen-den, zouden moeten vertrekken. De ideële bank Triodos geeft spaarders al langer geen enkele rente meer. De grootbanken zijn daar nog niet aan toe, maar ook daar gaat de rente steeds verder omlaag. Bij ING is de spaarrente bijvoorbeeld 0,02%. Negatieve rentes zijn er ook in Nederland, maar vooralsnog alleen voor vermogende spaarders. Van Lanschot Kempen heeft bijvoorbeeld een negatieve rente voor klanten die meer dan €2,5 miljoen op hun spaarrekening hebben. Ook bij Hof-Hoorneman Bankiers, vermogensbeheerders, private banking, moeten vermogende klanten toeleggen op hun spaargeld.

Economische data

De productie van de Duitse industrie is in augustus met 0,3% gestegen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau. Daarmee kwam een einde aan twee maanden met dalingen van de productie. In juli nam de industriële productie in Duitsland met een herziene 0,4% af. Op jaarbasis ging de productie in de Duitse industrie in augustus met 4% omlaag, na een afname met 4,2% in de voorgaande maand. Een cijfer over de Duitse fabrieksorders toonden in augustus een daling met 0,6% op maandbasis. De Duitse industrie kampt met tegenwind van de wereldwijde handels-spanningen, de economische afzwakking en onzekerheid rond de Brexit. Econoom Peter Vanden Houte van ING stelt dat het bloeden in de Duitse industrie even is gestopt. Het is volgens hem nog te vroeg om te spreken van een trendbreuk. Er wordt nog verdere zwakte verwacht. De econoom zegt dat steun voor de Duitse economie vooral zal moeten komen door fiscale stimulering van de overheid. De goederenexport van Duitsland is in augustus sterker gedaald dan verwacht. Een maand eerder was de Duitse export nog toegenomen. De uitvoer nam met 1,8% af in vergelijking met juli, toen nog sprake was van een groei met 0,7%. De import van de grootste economie van Europa nam in augustus met 0,5% toe vergeleken met juli, toen de Duitse invoer met een bijgestelde 2,4% daalde.

De inflatie in de eurozone is in september verder teruggezakt. De consumentenprijzen stegen vorige maand met 0,9%, het laagste punt sinds eind 2016. Dat blijkt uit cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat. Ook de kerninflatie blijft laag op 1%. De kern-inflatie is de inflatie zonder de prijzen van energie en voedsel, die vaak sterk op en neer bewegen. De verder dalende inflatie is een tegenvaller. De Europese Centrale Bank (ECB) een inflatie van “iets onder 2%” als doel. De ECB probeert al jaren om de inflatie op te krikken door middel van steunmaatregelen. Onlangs publiceerde het weer een nieuw pakket steunmaatregelen. Daarnaast zijn er ook slechte cijfers van onderzoeksbureau IHS Markit met betrekking tot de Europese industrie. De inkoopmanagersindex (PMI) is gedaald tot het laagste niveau sinds oktober 2012 in de eurozone van 47 naar 45,7 punten. Dat heeft met name te maken met een flinke afname in het aantal orders. Volgens ING-economen noemen de ontwikkeling „zorgwekkend” en mogelijk de introductie tot nieuwe maatregelen van de Europese Centrale Bank.

De bedrijvigheid in de dienstensector in de eurozone is in september minder sterk uitgevallen dan eerder gedacht. Dat komt naar voren uit definitieve cijfers van markt-onderzoeker Markit. De inkoopmanagersindex die de bedrijvigheid in de sector weer-spiegelt, noteerde een stand van 51,6 terwijl bij een voorlopige raming een niveau van 52 werd gemeld. In augustus kwam de graadmeter uit op 53,5. De samengestelde index, met ook de industrie, kwam uit op 50,1 tegen 51,9 een maand eerder. De index voor de Duitse dienstensector noteerde 51,4 tegen 52,5 bij een voorlopige raming. De graadmeter voor de dienstensector in Frankrijk was 51,1 terwijl eerder 51,6 werd gerapporteerd. Voor Italië en Spanje werden standen van respectievelijk 51,4 en 53,3 gemeten. De Markit-inkoopmana-gersindex voor de Britse dienstensector noteerde voor september een stand van 49,5 tegen 50,6 een maand eerder. Daarmee toonde de dienstensector van Groot-Brittannië een krimp, door alle onzekerheid over de Brexit.

Invoerheffing Europese producten in VS

De VS voert importheffingen van 25% in op een reeks Europese goederen en 10% op vliegtuigen. Het gaat onder meer om kaas, hammen, varkensvlees en boter uit Nederland, blijkt uit een lijst op

https://ustr.gov/sites/default/files/enforcement/301Investigations/EU_Large_Civil_Aircraft_Final_Product_List.pdf die de Amerikaanse handelsgezant Robert Lighthizer heeft gepubliceerd. De helft van de Nederlandse export van kaas naar de VS wordt wel getroffen door de nieuwe importheffingen. Nederland exporteert voor zo’n €80 mln aan kaas per jaar naar de VS. Minstens €39 mln daarvan wordt belast met een Amerikaanse heffing van 25%, zegt minister Kaag voor Buitenlandse Handel. Ook mosselen, maar die exporteren we vrijwel niet naar de VS, varkensvlees, ingevroren fruit, kersen, en peren uit Nederland en andere EU-landen worden getroffen door de importheffingen. Nederlandse koekjes, zalm, koffie en alcohol staan ook niet op de lijst. Nederlandse worsten van varkensvlees weer wel. De heffingen gaan op 18 oktober in met een max. van €6,8 mrd. Verder voert de VS ook heffingen van 25% op onder meer Franse wijn, Spaanse olijfolie, boter, yoghurt en Schotse en Ierse whisky in. [Spaanse en Franse olijfolie, Franse, Spaanse en Duitse wijn, kan ik volgen, ook Franse en Italiaanse Parmenzaanse kaas en sap van elke groente, behalve tomaten, geconcentreerd of niet, Duitse koffie, helikopters en lenzen voor kamera’s] De VS kreeg toestemming van handelsorganisatie WTO om importheffingen in te stellen op $7,5 mrd aan Europese goederen. De WTO concludeerde dat dit een geëigende reactie is op de illegale subsidie die de Europese Unie heeft verleend aan vliegtuigbouwer Airbus.

WTO: traagste groei in tien jaar

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) meldde dat de handel waarschijnlijk in het het traagste tempo van de afgelopen tien jaar groeit. De bedrijvigheid in de industrie van de Verenigde Staten is in september flink afgezwakt ten opzichte van een maand eerder. Dat meldde onderzoeksbureau ISM. De inkoopmanagersindex voor de Amerikaanse industrie ging naar een stand van 47,8 van 49,1 in augustus. Dat is het laagste niveau in ruim tien jaar. De onderzoekers van ISM wijzen vooral naar de aanhoudende handelsspanningen tussen China en de Verenigde Staten die het vertrouwen in de Amerikaanse industrie ondermijnen. Ook kampt de industrie in ‘s werelds grootste economie met tegenwind van de afkoelende wereldeconomie. De moeilijke gang van zaken in de Amerikaanse industrie kan de Federal Reserve mogelijk extra bewegen om de rente verder te verlagen. De Britse marktonderzoeker Markit publiceerde zijn eigen definitieve index voor de Amerikaanse industrie. Die noteerde voor september een stand van 51,1. Dat was juist een verbetering ten opzichte van het niveau van 50,3 een maand eerder. [wie moet je hier nu volgen?]

De aandelenkoersen daalden zakten dinsdagnamiddag nadat Amerikaanse productiecijfers fors onder verwachting bleken. Randstad behield de koppositie, ASR noteerde op de bodem van de AEX. KPN leverde in, na de aanstelling van een topman uit eigen gelederen. De cijfers van vandaag tonen dat de pijn veroorzaakt door de handelsoorlog steeds groter wordt. Zeker in Europa naderen we een niveau dat in lijn is met wat we in de grote financiële crisis hebben gezien, vooral in Duitsland. En los daarvan” „zijn er weinig redenen om op korte termijn te hopen dat er iets gaat veranderen: het monetaire beleid is al soepeler dan begin dit jaar. Dat beleid alleen kan de economie niet stutten, daarvoor is een veel agressiever fiscaal beleid met stimulering nodig.

500 banen verdwijnen bij Treant

Treant Zorggroep schrapt de komende jaren vijfhonderd banen bij ziekenhuizen in Emmen, Hoogeveen en Stadskanaal. Het concern zegt gedwongen ontslagen niet uit te kunnen sluiten. Topman Rolf de Folter zegt dat het schrappen van de banen samengaat met het verplaatsen activiteiten naar andere ziekenhuizen. Deze maatregelen zijn onderdeel van een breder plan voor de zorg in de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen. Zo worden de ziekenhuizen in Stadskanaal en Hoogeveen zogeheten weekziekenhuizen. De afdelingen Spoedeisende hulp (SEH) in deze plaatsen worden basisspoedposten voor niet-levensbedreigende situaties. In sommige gevallen kunnen medewerkers meeverhuizen naar de andere locaties. Ook voor ondersteunend personeel heeft het plan gevolgen. Omdat de uitvoering van de plannen enkele jaren beslaat, rekent het bedrijf erop dat een deel van het baanverlies wordt opgevangen door natuurlijk verloop.

Centrale banken willen dat overheden ingrijpen in de huizenmarkt om stijgende huizenprijzen tegen te gaan

Bij elf van de dertig landen in de Europese Unie moet actie worden ondernomen, vindt toezichthouder European Systemic Risk Board (ESRB). Onder meer Nederland, Zweden en België zijn opgeroepen om meer veiligheidsmaatregelen in te voeren, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De zakenkrant sprak met Francesco Mazzaferro van de ESRB. Dit instituut is na de financiële crisis opgericht om systeemrisico’s in de financiële sector te voorkomen en te beperken. “We willen dat mensen begrijpen dat we in veel landen terug zijn op de pieken van voor de crisis in de huizenmarkt”, aldus Mazzaferro. De ESRB adviseert overheden zoals Nederland om bijvoorbeeld de maximale hypotheekschuld die particulieren op kunnen nemen verder te begrenzen. Ook zouden financiële partijen gedwongen kunnen worden hun bufferkapitaal te verhogen. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), hamert al langer op maatregelen om de schulden van huizenkopers te beperken. Nederlandse huizenbezitters hebben vergeleken met andere landen hoge hypotheekschulden. Bij een congres van de ESRB vorige week vertelde hij dat doordat politieke maatregelen uitblijven, dit er onder meer voor zorgt dat starters op de huizenmarkt minder makkelijk een huis kunnen krijgen. “De politieke cyclus is simpelweg niet gesynchroniseerd met de economische cyclus en politici zullen nooit een probleem oplossen dat ze niet hebben”, zei Knot toen.

Stikstof-problematiek en bio-massa

Als grootste schuldeiser van de Nederlandse veehouderij moet Rabobank ook meebetalen aan een oplossing voor het stikstofprobleem, vindt oppositiepartij GroenLinks. De bank heeft de agrarische sector te makkelijk geld geleend en de belastingbetaler mag niet opdraaien voor de risico’s, vindt GroenLinks. In Den Haag wordt op dit moment hard nagedacht over oplossingen om de stikstootuitstoot in de buurt van natuurgebieden in te perken. Een commissie onder leiding van Johan Remkes noemt onder meer een zoge-naamde warme sanering – het uitkopen van boeren – als oplossing. Dat komt er simpel gesteld op neer dat de overheid met een grote zak geld boeren verleidt om te stoppen met hun bedrijf. Maar daar is GroenLinks het niet mee eens. De oppositiepartij wil dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat ook Rabobank gaat meebetalen aan een oplossing. Dat GroenLinks de pijlen op Rabobank richt, is logisch. De bank is met afstand de grootste geldverstrekker voor boerenbedrijven. “Het politieke debat gaat er nu om: hoe gaan wij boeren tegemoetkomen die moeten of willen stoppen met hun bedrijf?”, legt Bart Snels, Kamerlid van GroenLinks uit. “En dan is het natuurlijk de vraag wie wij als belasting-betaler aan het helpen zijn: de boeren of Rabobank?” Het gaat om de €26,1 mrd die de bank heeft uitgeleend aan 47.000 boeren, waarvan 29.000 werkzaam in de veehouderij. Die leningen met hulp van de belastingbetaler aflossen, is ‘een gekke constructie’, aldus Snels. Hij vindt dat Rabobank moet meedelen in de pijn, door leningen waarop niet wordt afbetaald, helemaal af te schrijven. “Het zijn slechte leningen en het is echt de vraag of al die leningen hadden moeten worden gegeven.” GroenLinks is ook kritisch over het toezicht op de Rabobank door De Nederlandsche Bank. Die had de bank moeten wijzen op de problemen van de sector. Groenlinks gaat hierover vragen stellen aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra. De bank wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van GroenLinks. Een woordvoerder laat in een schriftelijke reactie wel weten dat boeren ‘van oudsher een belangrijke en gewaardeerde groep klanten’ zijn. “En ja, deze klanten staan voor een uitdaging”, aldus de woordvoerder. De bank legt de verantwoordelijkheid bij de boeren zelf: “Het is aan de ondernemer om het moment van investeren en het tempo van verduurzaming te bepalen.” Maar, de bank zal de boeren niet in de steek laten. “Klanten kunnen rekenen op maximale ondersteuning van de bank.”

‘Biomassa is juist slecht voor milieu’, dat schrijven Annemieke van Dongen en Chris van Mersbergen in het Parool. De miljardensubsidies die Nederland stopt in biomassacentrales, zijn weggegooid geld, concludeert de Europese koepel van wetenschappers (EASAC). Energie opwekken met hout uit bossen zorgt voor meer CO2-uitstoot dan kolen en gas. ,,Het is een waanidee dat het verbranden van biomassa duurzaam is.’’ In Nederland staan over een paar jaar maar liefst 628 biomassa-installaties, blijkt uit een inventarisatie van het AD. Daarvoor heeft de overheid €11,4 mrd subsidie gereserveerd. Het kabinet beschouwt biomassa als een duurzame energiebron die de komende jaren nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen te kunnen dichtdraaien. Zo worden grote kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven omgebouwd tot biomassacentrales. De European Academies Science Advisory Council bestaat uit de verschillende Nationale Academiën van Wetenschappen van de EU-lidstaten. De EASAC zorgt voor een samenwerking tussen deze Academiën met als doel de Europese beleidsmakers op een wetenschappelijke manier te adviseren. De verschillende Academiën van Europa hebben de EASAC opgericht, zodat ze samen hun doel kunnen bereiken, namelijk het opbouwen van de wetenschap op politiek vlak op EU-niveau. Door middel van de EASAC werken de Academiën samen om onafhankelijk, deskundig en op bewijs gebaseerd advies over de wetenschappelijke aspecten van de openbare orde te verstrekken aan mensen die te maken hebben met of beïnvloeden van het beleid binnen de Europese instellingen. De Raad, The council, is het bestuursorgaan van de EASAC. Een vertegenwoordiger van elk academie zit in hun persoonlijke hoedanigheid in de Raad. De Raad bepaalt het bestuur van de EASAC, keurt de start van een nieuw project goed, benoemt de leden van de projectgroepen, bekijkt en keurt rapporten voor dat deze worden gepubliceerd. De Raad heeft 27 individuele leden, allemaal zeer ervaren wetenschappers, die zijn genomineerd door de nationale academiën van wetenschappen van elke EU-lidstaat, de Academia Europaea en ALLEA. De nationale academiën van wetenschappen van Noorwegen en Zwitserland zijn ook vertegenwoordigd. De ombouw van fossiele brandstof naar hout werkt averechts voor het klimaat en is een slechte besteding van publiek geld, stelt de EASAC. “Biomassa is een heel slechte energiebron. Verbranding van hout levert weinig energie op, waardoor netto meer CO2 uit de schoorsteen komt dan bij kolen en gas,” zegt hoogleraar Louise Vet, die voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in EASAC zit. “Door een Europese afspraak hoeven we die uitstoot alleen niet in onze klimaatboekhouding op te nemen,” zegt Vet. De Europese afspraak luidt dat de CO2-uitstoot van biomassa meetelt in het land waar de biomassa is geoogst – in de praktijk veelal Noord-Europa en Amerika. Omdat daar weer nieuwe bomen worden geplant die CO2 opnemen, wordt biomassa als duurzaam beschouwd. Maar dat is onterecht, stellen de wetenschappers. “Het duurt jaren, soms zelfs decennia, voordat dezelfde hoeveelheid CO2 is opgenomen door nieuwe bomen,” zegt Vet. “Het is een waanidee dat het in één klap verbranden van biomassa in deze enorme hoeveelheden duurzaam is.” De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige week al om de subsidies voor biomassa te heroverwegen. Alleen energiebedrijf RWE krijgt al €2,6 mrd subsidie om biomassa te stoken in zijn kolencentrales. RWE noemt het advies van de stikstofcommissie ‘bizar en onjuist’. Energiebedrijf Vattenfall wil bij Diemen de grootste biomassacentrale van Nederland bouwen. Het gaat daar wel om veel lagere subsidies dan bij het meestoken van biomassa in kolencentrales. Mochten subsidies worden stopgezet, dan eisen energiebedrijven compensatie, zegt branchevereniging Energie Nederland. Dat gaat het volk dus geld kosten. De aantrekkelijkheid voor het kabinet ligt bij het niet hoeven mee te tellen van de CO2 uitstoot door biomassa (hout) zodat er de komende decennia minder streng hoeft te worden tegen de grote vervuilers. Dat moet Rutte aangetrokken hebben. Er is ook wel enige tegenwind te beluisteren. Nieuwe bomenplant zou sneller CO2 opnemen dan waar het EASAC vanuit zou gaan. Maar wat blijft is de afhankelijkheid van de leveranciers uit Noord-Europa en Noord Amerika. Worden tegelijkertijd wel zoveel bomen aangeplant met dezelfde capaciteit CO2 opname als er worden gekapt. Houdt de EU daar toezicht op?

Hoekstra houdt zich niet aan de begrotingsregels van de overheid

Minister Wopke Hoekstra van Financiën gaat onderzoeken of de huidige begrotingsregels in de toekomst soepeler kunnen. Financiële meevallers moeten nu in principe worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen, maar die is laag genoeg, vinden Hoekstra en verschillende partijen in de Tweede Kamer. Op Prinsjesdag bleek dat het kabinet zich volgend jaar niet aan de eigen begrotingsregels zal houden en dat vindt Hoekstra prima uit te leggen. “Voor het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord was eerst geen geld gereserveerd. Ik vind het verstandig dat het kabinet daar extra kosten voor maakt”, zegt de bewindsman tijdens de Financiële Beschouwingen, het debat over de begroting voor volgend jaar. Dit jaar duikt het aandeel van de staatsschuld onder 50% van de omvang van de Nederlandse economie (het bbp). Dat is alsnog ver verwijderd van de 43% in 2007, het niveau van voor de crisis. Hoekstra noemt dat cijfer “geen heilig streven”. Bovendien, benadrukt de bewindsman, zijn de rentelasten voor de overheid nu een stuk lager dan in 2007. Wat de ideale staatsschuld moet zijn, moet nu worden onderzocht. “Is 42% beter dan 44%? Moeten we streven naar 35%? Ik vind dat arbitrair”, zegt Hoekstra daarover. De analyse moet er liggen voordat in 2021 een nieuw kabinet aantreedt, zodat met eventueel nieuwe regels gewerkt kan worden. VVD en CDA opperden eerder dat er meer geld naar de burgers moet nu het economisch beter gaat. De twee grootste regeringspartijen denken aan een nieuwe formule waarin een deel van het begrotingsoverschot naar aflossing van de staatsschuld gaat en een deel naar lastenverlichting voor burgers. Volgens de partijen moeten vooral de middeninkomens hiervan profiteren. Ook zo’n ‘meevallersformule’ wil Hoekstra laten onderzoeken, maar daar is hij minder enthousiast over. De bewindsman wil zelf de balans kunnen zoeken tussen het verlagen van de staatsschuld, investeringen en lastenverlichting voor burgers. De SGP waarschuwde juist dat de huidige begrotingsregels er niet voor niets zijn en riep op tot matiging. “De Raad van State uitte forse kritiek op het huidige begrotingsbeleid en het Centraal Planbureau geeft aan dat het verstandig is om een buffer aan te leggen om een toekomstige crisis aan te kunnen.” Vorig jaar was Hoekstra nog een stuk zuiniger toen de overheidsfinanciën werden besproken. Hij legt nu uit dat de staatsschuld het afgelopen jaar is gedaald, net als de rente en daarmee ook de rentelasten. Tegelijkertijd zijn er ook risico’s, met name vanuit het buitenland. “Ik ben niet optimistisch over hoe andere Europese landen zijn voorbereid op een volgende crisis”, aldus Hoekstra. (bron: nu.nl) [die vraag kun je ook stellen over ons eigen land: wat zijn de buffers waard in een recessie, een economische terugval bij onze oosterburen, de handelsoorlogen van Trump, de onduidelijke gevolgen van het monetaire beleid, de terugval van de wereldhandel en economische groei, de dalende inflatie in de eurozone, het ontbreken van investeringen in de toekomst, kortom heel veel onzekerheden over de toekomst. Een andere vraag is met hoeveel schuld we opgezadeld gaan worden van zwakke eurolanden als de euro gaat worden geconverteerd in de neuro en de zeuro? Wij zijn een rijk land met een schatkist waar €15 mrd aan cash in zit, waar de regering geen bestemming voor heeft, terwijl we geen cent hebben geïnvesteerd in de samenleving voor nieuwe generaties. Hoe was het ook weer ‘was regeren niet vooruitzien’? Daar is dit kabinet niet mee bezig, het wachten is op een volgende regering met visie op de toekomst en blauwdrukken waarmee de maatschappij aan de slag kan]

180 woningcorporaties trekken aan de bel

Meer dan 180 woningcorporaties tekenden formeel bezwaar aan tegen de verhuurdersheffing, die in 2014 is opgelegd om de gestegen staatsschuld terug te brengen. Deze zou er volgens de corporaties namelijk toe leiden dat corporaties onvoldoende kunnen investeren in nieuwbouw, verduurzaming en het betaalbaar houden van huurprijzen. Verhuurders met meer dan vijftig huurwoningen betalen in 2019 een heffing van 0,561% over de WOZ-waarde van de woningen. Het gaat om woningen met een huur onder de €720,42 per maand. De heffing bedraagt dit jaar voor alle corporaties samen zo’n €1,7 mrd. “De verhuurdersheffing staat ons in de weg om te doen waarvoor we opgericht zijn: betaalbare woningen voor iedereen. Dat wij deze extra heffing moeten betalen en verhuurders van vrije sector huurwoningen niet, is op z’n minst merkwaardig”, stelt bestuurder Hester van Buren van woningcorporatie Rochdale. Ook de Woonbond, die zich inzet voor huurders, schaart zich achter het bezwaar. “Het is volstrekt onverantwoord om deze heffing in stand te houden terwijl we midden in een wooncrisis zitten”, aldus directeur Paulus Jansen. Volgens het kabinet moet de financiële bijdrage van verhuurders ervoor zorgen dat de woningmarkt beter functioneert. Ook moeten de opbrengsten van de heffing de nationale schuld verminderen. [dit is de grootst mogelijke nonsense. Er is geen enkele reden om de staatsschuld nog verder te verlagen. We zitten nu al <50% bbp. Als we de plussen wegstrepen tegen de minnen is er zelfs geen staatsschuld meer maar een overschot van €100 mrd. En functioneert de woningmarkt door de opgelegde verhuurdersheffing nu beter: helemaal niet] De corporaties en de bond stellen echter dat de heffing in strijd is met de Woningwet, waarin staat dat woningcorporaties hun middelen moeten inzetten in het belang van de volkshuisvesting. (bron: nu.nl) Volgens de bestuursvoorzitter van de grootste woningcorporatie in Amsterdam, Rochdale, is voortzetting van de verhuurdersheffing door de regering onverantwoord in tijden van woningnood. Deze woningbouwvereniging heeft vorige week bijna €38 mln overgemaakt naar het rijk. Van dat geld had de Amsterdamse woningcorporatie makkelijk 500 sociale huurwoningen in de stad kunnen bouwen, zegt bestuursvoorzitter Hester van Buren. Het bedrag dat de corporaties betalen, is gekoppeld aan de WOZ-waardes van hun huurwoningen en die stijgen vooral in Amsterdam hard. “We betalen dit jaar €4 mln meer dan in 2018,” zegt Van Buren. “We vinden het, in deze tijden van woningnood, onverantwoord dat we dit geld niet in kunnen zetten voor nieuwe huizen. We hebben de wettelijke taak om al onze financiële middelen te gebruiken voor woningbouw. Het rijk dwingt ons te handelen in strijd met de wet. Daar maken we bezwaar tegen.” “We willen met deze petitie vooral mensen alert maken op de afbraak van de sociale woningbouw, waardoor mensen tot hun dertigste thuis moeten blijven wonen of in een vakantiehuis moeten zitten omdat er te weinig betaalbare woningen zijn.” Rochdale haalt dat geld weg “bij de huurders. We hebben vorige week twee maanden aan huurinkomsten overgemaakt. We moeten de maximale huurstijgingen doorvoeren om dit bedrag te kunnen betalen. Het is geld van de huurders. Deze heffing gaat ten koste van de betaalbaarheid in Amsterdam.” “Woningcorporaties betalen net zoveel belasting als projectontwikkelaars en commerciële bouwers en daar komt deze heffing bovenop. Dat geld verdwijnt in een groot gat.” Critici zeggen dat de corporaties miljarden op de balans hebben staan, is dat zo? “Het staat inderdaad op de balans, maar we hebben het niet in onze zakken zitten. 90% van ons resultaat is het gevolg van waardestijgingen van ons vastgoed. Dat geld zit vast in stenen. Daarvan kunnen we de heffing niet betalen.” Het kabinet heeft op Prinsjesdag een korting op de verhuurdersheffing aangekondigd. “Dat is een mooie stap, maar niet voldoende. De heffing gaat nog altijd omhoog, maar iets minder snel. Dit is minder meer, netto gaan we er op achteruit. Het is een sigaar uit eigen doos.”

In Amsterdam moet er de komende jaren meer sociale huurwoningen bouwen om aan uw ambities en die van het gemeentebestuur te voldoen. Gaat dat nog lukken? “Dat ligt eraan. Sociale woningbouw is als een tanker die op gang moet komen. We hebben tijdens de crisis veel projecten moeten uitstellen. Die weer op gang brengen, kost tijd. We hebben in elk geval genoeg mogelijkheden, dus het moet kunnen.” U moet niet alleen meer bouwen, maar ook duurzamer. Vooral in Amsterdam zijn de eisen streng. Is die combinatie haalbaar? “Nee, we kunnen niet aan al die duurzaamheidseisen voldoen. Anders gaat het erg lang duren. We hebben erg veel op ons bordje liggen. Het bestuur van Amsterdam moet wel realistisch in zijn aannames van wat wij kunnen waarmaken.” (bron: Parool)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 okt 2019; week 40: AEX 573,89; Bel20 3666,14; CAC40 5.597,63; DAX30 12.263,83; FTSE 100 7.360,32; SMI 9.952,5; RTS (Rusland) 1329,37; DJIA 26.629,56; NY-Nasdaq 100 7.697,63; Nikkei 21.885,24; Hang Seng 26.092,27 All Ords 6.636,9; SSEC 2.905,19; €/$1,09996; BTC/USD $8.027,6; 1 troy ounce goud $1504,00, dat is €44.055,98 per kilo; 3 maands Euribor -0,423%; 1 weeks -0,502%; 1 mnds -0,474%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,441%; 10 jaar VS 1,5418; 10 jaar Belgische Staat -0,255%, 10 jaar Duitse Staat -0,586, Franse Staat -0,288; VK 0,366; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,79%, 10 jaar Japan -0,2164%; Spanje -0,12%; 10 jaar Italië 0,812%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,628.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht lager, de goudprijs blijft schommelen rond de $1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente noteerde lager, 5-jarig negatieve rente steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,39%; Duitsland -0,111%; Nederland -0,09%; Japan 0,3496%; Frankrijk 0,5145%; GB 0,949%; Spanje 1,007%; Canada 1,4349%; Italië 1,929%; VS 2,0291%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,85%; Duitsland -0,795%; Denemarken -0,76%; Nederland -0,722%; Frankrijk -0,637%; België -0,562%; Japan -0,372%; Spanje -0,307%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 05102019/499 Trump: mijn enorme en ongeëvenaarde wijsheid

UPDATE 28092019/498 ABN Amro verliest €2,1 mrd op één beursdag aan waarde

Door problemen met het uploaden van dit blog zijn in het weekend problemen ontstaan, waardoor blog 498 pas later gepubliceerd kon worden. Daardoor wijs ik de lezers erop dat Buitenhof, gepresenteerd door Pieter Jan Hagens, zondagmiddag aandacht besteedde aan de ‘gevolgen van de negatieve rente’ met economisch columnist en commentator voor NRC Handelsblad Maarten Schinkel en financieel-economisch journalist voor Het Financieele Dagblad Hella Hueck. Hier een reflectie over hetgeen in 12 minuten aan de orde werd gesteld. De wereld van het geld lijkt op zijn kop te staan. Leerden we voorheen nog dat ‘gratis geld niet bestaat’, sinds vorige maand krijgen Denen geld toe bij het afsluiten van een hypotheek. En ‘sparen is een deugd’ gaat ook lang niet altijd meer op. In Zwitserland betalen sommige mensen al om hun spaargeld bij een bank te stallen. Is dit een voorbode van wat ons in Nederland te wachten staat? De huidige stand van zaken is dat de grote banken voor direct opneembaar spaargeld nog maar €2 rente per jaar betalen voor €10.000. Waar hebben we het dan nog over? Rente komt voort uit het kapitalistische systeem. In het religieuze Midden Oosten is, evenals bij ons in de Middeleeuwen, het rekenen van rente voor geleend geld verboden. De ontwikkeling van negatieve rente is in de afgelopen 5000 jaar ook nooit voorgekomen. Dat is dus een nieuw feit, waar we nog geen idee over hebben hoe dat in te passen is in de huidige economische processen. De beide deskundigen spreken over ‘niet normaal’, over gekte als er geld wordt toebetaald als mensen geld lenen. Zij benoemen de huidige ontwikkeling aan de vergrijzing van de samenleving. Ouderen consumeren minder en sparen meer. Daardoor wordt er minder geïnvesteerd door het bedrijfsleven en worden schulden afgelost en aandelen worden teruggekocht op de beurs. Daarmee wordt te weinig economische groei gegenereerd en blijft de inflatie hangen rond de 1%. Daarbij komt dat het monetaire beleid, dat de grote centrale banken uitvoeren, ertoe leidt dat er enorme hoeveel geld in de markten worden gepompt, waar onvoldoende vraag naar is. Met welk doel? Een negatieve rente? En dan, wat betekent dat voor de waarde van ons geld? Vertegenwoordigt geld nog wel een waarde? Ja, wordt gezegd, de prijs die ervoor op de markten tot stand komt. Dat bestrijd ik, dat is de verrekenprijs waartegen wordt gehandeld op de vrije markten. Maar als de centrale banken de geldhoeveelheid verdubbelen dan blijft de verrekenprijs dezelfde, maar wordt de waarde van de munten gehalveerd. In feite zou een valuta dan moeten devalueren, maar dat gebeurt niet omdat er gelijkvormige ontwikkelingen tussen partijen plaatsvinden. Daardoor wordt de waardedaling van onze euro, als voorbeeld, gemaskeerd. En de vraag is of dat het vertrouwen in valuta niet gaat ondermijnen.

De aanname van Draghi was ‘dat ik nu maar veel geld in de markt pomp, dan daalt de rente en gaan bedrijven weer investeren en burgers weer consumeren. Maar zo werkte het niet, het werd een complete mislukking: meer geld roept negatieve effecten op, zolang de blauwdrukken niet beschikbaar zijn voor het kader van de nieuwe samenleving voor volgende generaties. Tevens is het volk ongerust over de vraag of het opnieuw geld in de markt pompen om een recessie te voorkomen, niet het paard achter de wagen spannen is? Wie er optimaal van profiteren zijn de rijken dezer aarde door de alsmaar stijgende vastgoedprijzen en door speculatie met gratis geld op de effectenbeurzen.

Aan de orde werd ook gesteld het begrip ‘helikoptergeld’, waarbij moet worden gedacht aan het gratis overmaken van een geldbedrag aan alle 344.500.000 inwoners van de 19 eurolanden door de centrale banken. Dit om de consumptie te activeren en daarmee de investeringen. Dit plan is tot dusverre nog niet uitgevoerd omdat er twijfels zijn of de bevolking niet tegengesteld gaat reageren aan de doelstelling. Hella Hueck bracht twee alternatieven in: verlaag de belastingen e/o voer een geleide loonpolitiek in en verhoog de belastingen met 15%. En de pensioenen en AOW dan?

Vervuld Japan een voorbeeldfunctie voor ons? Ik deel de mening van Hella Hueck niet dat dat misschien wel zou kunnen. De opkoop van obligaties zou enigszins worden afgeremd, maar de inkoop van aandelen zou worden geactiveerd. Dat kan de koersvorming van aandelen sterk beïnvloeden. De vraag is dan of de BoJ, als aandeelhouder van Japanse bedrijven, zich ook gaat mengen in het beleid van bedrijven? Het land is wel actief op het binnenhalen van immigranten, die voldoen aan strenge eisen om daarmee de vergrijzing op de langere termijn minder relevant te maken. Het mag wel zo zijn dat Japan een rijk land is, maar er is geen land op de wereld met een zo extreme staatsschuld als Japan: 250%. De pensioenfondsen, dus de gepensioneerden, hebben hun pensioenreserves hoofdzakelijk belegd in die enorme hoeveelheid Japanse staatsobligaties. Dus ‘hoe rijk’ ben je nou, of moet ik vragen ‘hoe arm’? Is het een land dat op de pof leeft en zich rijk waant met de schulden? Voor mij is het een schrikbeeld: een doemscenario wat daar gevoerd wordt. Op enig moment stort dat staketsel in en dan worden alle vermogens vernietigd, ook de onze. Beide deskundigen hadden geen idee hoe het verdergaat, dat standpunt deel ik.

Staatsbank verdacht van onvoldoende controle op witwassen van crimineel geld

Het Openbaar Ministerie doet een strafrechtelijk onderzoek bij ABN Amro om witwassen en de financiering van terrorisme. De bank doet geen mededelingen waar de zaak precies over gaat. Wel zegt ABN Amro volledig mee te werken aan het onderzoek. Het OM verdenkt de bank ervan gedurende een langere periode ongebruikelijke transacties niet, of niet op tijd te hebben gemeld. Ook zouden cliënten niet voldoende onderzocht zijn en heeft de bank niet op tijd afscheid genomen van klanten. Een woordvoerder zegt dat de bank is ingelicht over het onderzoek. Over de duur en de reikwijdte ervan is nog niks bekend. Beleggers zijn ongerust over de gevolgen voor de bank. Het aandeel ABN Amro sloot de week af met een verlies in twee beursdagen van 10,8%, daarmee daalde de waarde van het aandeel met €2 mrd. De Nederlandse Staat bezit nog 56% van de aandelen en verloor daarmee €1.1 mrd. Het onderzoek is gestart na een melding van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Die gaf ABN Amro vorige maand de opdracht om alle 5 miljoen particuliere klanten opnieuw door te lichten. Doordat de bank de klantendossiers niet op orde heeft, kan het risico dat een rekeninghouder betrokken is bij criminele activiteiten niet goed worden ingeschat. Er werd toen ook al rekening gehouden met juridische sancties, zoals een waarschuwing of een boete. De Nederlandse Staat heeft nog 56% van de aandelen in bezit. Daarmee is de staat nog steeds meerderheidsaandeelhouder. Minister Hoekstra van Financiën noemt het onderzoek zorgelijk, maar wil er verder niet op vooruitlopen. De minister zegt wel dat hij zich als aandeelhouder laat informeren. Hij vindt het goed dat de bank alle medewerking aan het onderzoek zegt te verlenen. Hoekstra benadrukt verder dat hij al eerder heeft gezegd dat hij zich door ABN Amro op de hoogte laat houden van de voortgang van de maatregelen van de bank in het ‘cliëntenonderzoek’. Volgens de minister hebben banken een belangrijke functie om criminelen buiten de deur te houden en is het in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de banken zelf om die taak serieus te nemen. (bronnen: VK, NOS, nu.nl)

ECB-bestuurslid Sabine Lautenschläger stapt per 31 oktober op

Haar vertrek als bestuurslid van de Europese Centrale Bank is enigszins opmerkelijk, aangezien haar termijn eigenlijk pas over twee jaar afloopt. Ze is het vijfde lid van het bestuur in de geschiedenis van de ECB dat opstapt. De ECB geeft geen reden voor haar vertrek. Lautenschläger is een uitgesproken tegenstander van het opkoopbeleid van de ECB. Gezien de ECB onlangs een nieuw opkoopbeleid aankondigde, speculeren analisten dat haar vertrek hiermee te maken heeft. “Als Lautenschlägers vertrek echt te maken heeft met haar verzet tegen het opkoopbeleid van de ECB, zou het de kloof binnen het bestuur groter maken”, aldus ING-econoom Carsten Brzeski. “Het feit dat de weerstand tegen het laatste beleidsbesluit erg uitgesproken is geweest, ook na het besluit, toont aan hoe fragiel de ECB momenteel is.” Vlak na het besluit van de ECB om een nieuw opkoopprogramma te starten, sprak ook DNB-president Klaas Knot zich uit tegen de steunmaatregelen. Dat is niet gebruikelijk; meestal worden meningsverschillen binnen de raad binnenskamers gehouden. Mario Draghi heeft daarop gesteld dat Knot met zijn handelen de resultaten van het beleid negatief kan beïnvloeden. (bron: nu.nl) [wat betekent dit voor de bestuurskracht van de ECB op het moment dat er een wisseling van de wacht optreedt (vertrek Draghi, aantreden Lagarde)]

Signaal dat we voor een crash staan op de aandelenbeurs

Het vertrouwen van Nederlandse particuliere beleggers is in september toegenomen na de dip van een maand eerder. Volgens de maandelijkse beleggersbarometer van ING wordt het beleggersvertrouwen gesteund door de stijgende AEX-index op de beurs in Amsterdam. De graadmeter van de bank komt deze maand uit op 116 punten, een toename met 11 punten vergeleken met augustus. De meerderheid voor het onderzoek ondervraagde investeerders merkte een verbetering in hun beleggingsportefeuille in de afgelopen drie maanden en de meesten hebben ook positieve verwachtingen voor de komende drie maanden. De verwachtingen over de AEX zijn sterk verdeeld, al zijn er net wat meer beleggers die een stijging verwachten dan een daling. Al met al voorspelt men dat de AEX in december op 568 punten zal staan, aldus ING. De index sloot vrijdag op 578,31 punten. [als het vertrouwen van beleggers stijgt in een onzekere markt, laat de geschiedenis zien, dan is dat dikwijls een signaal dat de markten voor een periode staan van grote koersverliezen. Beleggers worden op het verkeerde been gezet door de enorme hoeveelheden geld dat gratis in de markt beschikbaar is. Dat wekt het idee dat je gratis kunt speculeren, maar die aanname is vals, want het geleende geld moet je onder alle omstandigheden, ook bij verlies, wel terugbetalen

Formule 1 op Zandvoort?

Het kabinet gaat er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de Formule 1 in Zandvoort doorgaat, ondanks de stikstofuitspraak van de Raad van State. Dat zegt minister Bruins. “Er moeten nog allerlei vergunningen worden aangevraagd en verleend”, zei hij in een reactie op een vraag van presentator Rick Nieman van WNL op Zondag. “Dat geldt voor Zandvoort en de provincie Noord-Holland. Die zijn daar ongelofelijk hard mee bezig.” Afgelopen woensdag presenteerde een commissie onder leiding van oud-minister Remkes een advies om het stikstofprobleem aan te pakken. Het eenvoudigst kan door de veestapel flink in te krimpen en de maximumsnelheid per direct omlaag te doen. Bruins zei dat het kabinet er “natuurlijk” alles aan gaat doen om de race door te laten gaan. “Heel Nederland kijkt ernaar uit en het zou fantastisch zijn als we ‘vroem’ horen op 3 mei volgend jaar.” De Raad van State oordeelde 4 maanden geleden al dat het Nederlandse programma om stikstof terug te dringen niet voldoet. Allerlei bouwprojecten staan sindsdien op losse schroeven. In Den Haag wordt daarom nu met smart uitgekeken naar het eerste advies van Remkes, die volgend jaar nog met een veel groter advies komt voor het stikstofbeleid. Van de 378 miljoen kilo stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) kwam in 2017 155 miljoen kilo voor rekening van de landbouw, blijkt uit cijfers van het RIVM. Dat is zo’n 40%. De hoeveelheid stikstof die in Nederland wordt uitgestoten, is slecht voor de biodiversiteit, de verscheidenheid aan planten en dieren. 35% van de stikstof in Nederland is afkomstig uit het buitenland. Om de VVD achterban tegemoet te komen en ‘vroem’ in hun personenwagens te kunnen blijven doen met 130 km per uur, wil het kabinet de maximale snelheid alleen in die gebieden waar de natuur direct wordt belast, maar dat betekent dan wel dat er meer gesneden moet gaan worden in de veestapel. En dat is ook heel onwenselijk voor het CDA en de CU. Vergeet Formule 1 op Zandvoort, ga op de eerste plaats voor het milieu. (bron: nu.nl) [er is kritiek ontstaan over de uitspraak van VVD-minister Bruins dat het kabinet zich gaat inzetten voor de liefhebbers van ‘vroem, vroem’. Maar in welke context moet dat worden bezien om de doelstellingen de stikstofuitstoot terug te brengen, conform het advies van de Commissie Remkes?

Verdere afzwakking van de industriële productie in Europa in september

De bedrijvigheid in de Franse industrie is in september afgezwakt, terwijl in Duitsland de krimp van de industrie sterker werd. In de gehele eurozone was eveneens sprake van afzwakking van de industriële bedrijvigheid. Dat bleek uit de voorlopige inkoopmanagersindex van marktonderzoeker Markit. De index voor Frankrijk zakte naar een stand van 50,3 van 51,1 in augustus. Voor de Duitse industrie ging de index naar 41,4 van 43,5 een maand eerder. Dat is het laagste niveau sinds medio 2009. Een stand hoger dan 50 wijst op groei, daaronder op krimp. Ook in de dienstensector in Frankrijk en Duitsland was sprake van een afzwakking van de bedrijvigheid in september, aldus Markit. Dat geldt ook voor de samengestelde graadmeters voor beide landen. De index voor de industrie in de eurozone kwam uit op een stand van 45,6 tegen 47 in augustus. De index voor de dienstensector in het eurogebied viel ook minder sterk uit, net als de samengestelde graadmeter. De Europese industrie ondervindt tegenwind van de wereldwijde handelsspanningen, de afkoelende wereldeconomie en de onrust rond de Brexit. De bedrijvigheid in de Amerikaanse industrie is in september gestegen, terwijl de economische activiteit in de dienstensector ook verder aantrok. Dit bleek uit voorlopige cijfers van Markit Economics. De samengestelde inkoopmanagersindex steeg daardoor van 50,7 in augustus naar 51,0 deze maand, het hoogste niveau in twee maanden. De voorlopige index voor de industrie steeg van 50,3 naar 51,0, het hoogste niveau in vijf maanden. De voorlopige index voor de dienstensector verbeterde van 50,7 naar 50,9, het hoogste niveau in twee maanden.

Het vertrouwen in de economie van de eurozone is in september stevig gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat meldde de Europese Commissie. Het sentiment bevindt zich inmiddels op het laagste niveau sinds februari 2015. De index waarmee de commissie het vertrouwen meet, ging van 103,1 in augustus naar 101,7 deze maand. Vooral in Nederland, Spanje en Duitsland ging het vertrouwen hard omlaag, terwijl het sentiment in Frankrijk min of meer stabiel bleef. Het vertrouwen staat al langer onder druk door de afzwakkende economische omstandigheden en zorgen over de handelsspanningen en de brexit. Volgens de commissie was er deze keer met name in de industrie en in mindere mate in de detailhandel een daling van het vertrouwen te zien. Bij consumenten ging het vertrouwen juist omhoog en in de dienstensector en de bouw veranderde het beeld niet heel erg.

De Spaanse economie zal dit en volgend jaar minder sterk groeien dan eerder gedacht. Dat meldt de Spaanse centrale bank die wijst op de wereldwijde economische afkoeling en de onzekerheid door de brexit. Ook zwakt de Spaanse arbeidsmarkt af, aldus de bank. Er wordt nu voor dit jaar gerekend op een economische groei met 2%, terwijl in juni nog werd uitgegaan van 2,4%. Voor 2020 wordt een groei van 1,7% voorspeld. Hier werd eerder een plus van 1,9% voorzien. Spanje behoort tot de sterkst groeiende economieën van de eurozone, maar heeft nu net als andere Europese landen te kampen met tegenwind door de wereldwijde onzekerheid. De werkloosheid in Spanje is gedaald naar 14%, wat tot de hoogste percentages van Europa behoort. De Spaanse centrale bank verwacht dat de werkloosheid tegen eind 2021 verder zal dalen tot circa 13%.

De economie van de eurozone lijkt in het derde kwartaal te zijn stilgevallen, blijkt uit cijfers van marktonderzoeker IHS Markit over de activiteiten van inkoopmanagers. De samengestelde inkoopmanagersindex, die de bedrijvigheid in zowel de dienstensector als de industrie weerspiegelt, daalde van 51,9 punten in augustus naar 50,4 in september. De stand is een stuk lager dan verwacht en staat nu op het laagste niveau in ruim zes jaar. “De uitkomsten van het onderzoek suggereren dat de risico’s voor de economie neerwaarts zijn en de economie in de komende maanden zal krimpen”, schrijft Chris Williamson, hoofdeconoom bij IHS Markit. Het meest zorgwekkend voor de Europese economie is de achteruitgang in de dienstverleningssector. De dienstensector blijft al maandenlang overeind, terwijl de verwerkende industrie al maandenlang in de hoek zit waar de klappen vallen. De dienstensector daalde van 53,5 punten naar 52,0 punten. De verwerkende, harde industrie, kreeg de zwaarste klap te verduren. De verwerkende industrie daalde verder van 47,0 punten in augustus naar 45,6 in september. Vooral de Duitse economie ondervindt hier hinder van; die economie is meer gericht op de verwerkende industrie dan bijvoorbeeld de Nederlandse.

Economische groei Nederland 2e kwartaal met 20% (van 0,5% naar 0,4%) gecorrigeerd

De economische groei in het tweede kwartaal is bij de tweede berekening lager uitgevallen dan in eerste instantie berekend was, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. De economische groei van april tot en met juni kwam uit op 0,4%, in plaats van de eerder berekende 0,5%. Ten opzichte van de eerste berekening is vooral het handelssaldo naar beneden bijgesteld. Wel werd de bbp-groei gestimuleerd doordat huishoudens meer consumeerden. Ten opzichte van een jaar eerder groeide de economie in het tweede kwartaal met 1,8%; 0,2% lager ten opzichte van de eerste berekening. Volgens de tweede berekening steeg het aantal banen van werknemers en zelfstandigen in het tweede kwartaal met 42.000 ten opzichte van het eerste kwartaal van 2019. De eerste berekening kwam uit op een stijging van 40.000, aldus het statistiekbureau. Ook publiceerde het CBS cijfers over de het begrotingsoverschot van de Nederlandse Staat. Zij kreeg bijna €14 mrd meer binnen dan zij uitgaf in de eerste helft van 2019. Hiermee kwam het begrotingsoverschot uit op 1,8%. De overheidsschuld als percentage van het bbp komt uit op 50,9%, tegenover 52,4% eind 2018. Het gerealiseerde overschot in de eerste helft van 2019 is ruim €2 mrd hoger dan het overschot over heel 2018. De miljoenennota gaat uit van een overschot van €10,8 mrd voor heel dit jaar, oftewel 1,3% bbp. Nederland voldoet daarmee ruimschoots aan de Europese eisen, waarbij het begrotingstekort niet groter mag zijn dan 3% van het bbp en de staatsschuld maximaal 60% van het bbp mag bedragen.

De staalbedrijven worden getroffen door teruglopende industriële productie
De internationale staalsector voelt steeds meer druk van de handelsspanningen, de afkoelende wereldeconomie en politieke onrust rond bijvoorbeeld de Brexit. Grote staalmakers in Azië en de Verenigde Staten luiden de noodklok, terwijl ArcelorMittal eerder al zijn verwachtingen voor de staalvraag heeft verlaagd. De voorzitter van de Japanse staalbranchevereniging zegt dat er duidelijk sprake is van een gevoel van afzwakking in de industrie. Vorige maand kwamen de grote Japanse staalbedrijven Nippon Steel en JFE Holdings al met winstwaarschuwingen, recent gevolgd door waarschuwingen van de Amerikaanse branchegenoten U.S. Steel, Nucor en Steel Dynamics. De Europese staalsector staat onder druk, door onzekerheid aan het handelsfront en tegenvallende cijfers over de Europese industrie. Zo daalde maandag de koers van ArcelorMittal in Amsterdam met 6,4%, ook mede door een adviesverlaging van Oddo BHF. Het Duitse Salzgitter ging 5% omlaag in Frankfurt, terwijl Thyssenkrupp meer dan 3% verloor. Ook roestvrijstaalbedrijven hadden het lastig met een min voor bijvoorbeeld Aperam van 3,2%.

Klaas Knot waarschuwt de politiek

Pensioenfondsen die in de problemen zitten, zouden niet moeten wachten met het korten van pensioenen, vindt DNB-president Klaas Knot. “Uitstel van korten betekent dat de rekening doorschuift naar jongere generaties,” zegt hij in gesprek met de Telegraaf. De grote pensioenfondsen staan er momenteel zo slecht voor dat ze zeer waarschijnlijk moeten korten. De twee grootste pensioenfondsen hebben momenteel zelfs een dekkingsgraad van onder de 90%. De dekkingsgraad geeft de verhouding aan tussen de pensioenverplichtingen en het geld in kas. Bij 100% is er precies genoeg geld in kas, bij alles daaronder zijn er te weinig middelen om de pensioenverplichtingen na te komen. Volgens Knot is het nu beter om “op een bepaald moment de pijn te nemen” en dus te korten op de pensioenen. “Als je dit steeds voor je uitschuift, dan hou je steeds die onzekerheid. Dat hebben we nu al jaren gedaan, de rek is er een keer uit.” De DNB-president vraagt zich sterk af of ons pensioenstelsel in de huidige economische tijden nog werkt. „Toezeggingen zijn gewoon heel duur, dus we moeten ons afvragen of we toezeggingen blijven doen of dat we ons meer moeten richten op beschikbare premieregelingen.” Daarbij is alleen de pensioenpremie zeker, maar het toekomstige pension zelf niet. Knot: „De vraag is: welk pensioen kan je je veroorloven in de huidige financiële situatie?” Een van de redenen waarom de pensioenfondsen het lastig hebben, is de lage rente. Knot erkent dat het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) hier een factor in is, maar vindt het te makkelijk om de ECB de schuld te geven van de kortingen. “Er is in de pensioenwereld meer misgegaan. Er zijn ook pensioenfondsen die helemaal niet hoeven te korten en zelfs de pensioenen indexeren. Die hebben andere beleggingskeuzes gemaakt.” De langzame hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel heeft volgens Knot niet meegeholpen. “Tien jaar geleden spraken we al over een pensioenhervorming. Dat heeft tien jaar geduurd. Dan zijn we nu natuurlijk laat.” De ECB kondigde eerder deze maand een nog lagere rente en een nieuw pakket aan maatregelen aan. Niet lang daarna kwam Knot met een officiële verklaring waarin hij zijn onvrede uitte over dat beleid – iets wat redelijk uniek is. Die persverklaring heeft Knot vooraf gedeeld met zijn collega’s, vertelt Knot nu. “De ervaring leert dat dit soort meningsverschillen nooit binnenskamers blijft. Om mijn collega’s niet te verrassen heb ik dan ook aangekondigd dat ik met een publieke toelichting zou komen.” Er was ook aandacht voor de lage spaarrentes, en wat er gebeurt als die in de toekomst negatief zouden worden. Dat laatste ziet Knot nog niet zo snel gebeuren, ook omdat de ECB extra maatregelen neemt om banken enigszins te ontzien bij de laatste renteverlaging. Als het toch zo ver komt, weet Knot ook niet wat er dan gaat gebeuren. „We weten niet hoe spaarders zich gaan gedragen bij een negatieve rente. Als mensen massaal geld gaan weghalen bij de banken, zou dat wel effect hebben op onze financiële stabiliteit. Maar weten niet wat er zou gebeuren, omdat het niet eerder is voorgekomen.” Maar de DNB-voorman wijst er ook op dat er gevaren en kosten zitten aan je geld van de bank halen. „Consumenten moeten ook een alternatief hebben. Je kunt balen van negatieve rente. Maar massaal geld van de bank halen betekent ook dat je kosten moet maken”, zegt Knot, die vooral op de kosten om je huis te beveiligen doelt. (bronnen: DFT en nu.nl)

De Pensioenfederatie waarschuwt voor de grote gevolgen van de huidige lage rentestand. De belangenorganisatie van de pensioenfondsen stelt in een zogeheten positionpaper dat aanhoudende lage rente kan leiden tot veel hogere pensioenpremies, een lagere pensioenopbouw en “een stapeling van pensioenverlagingen”. De positionpaper wordt verspreid vanwege een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de effecten van de lage rente.

“Naarmate de rente daalt, wordt pensioen duurder. De verwachting van de Pensioenfederatie is dat de premies hard stijgen”, schrijft de belangenorganisatie. Uit de analyse van de Pensioenfederatie blijkt dat de pensioenpremies wel met 10 tot 30% kunnen stijgen. Als deze optie niet wenselijk is, kunnen in plaats daarvan ook de opbouwpercentages onder de loep worden genomen. De Pensioenfederatie waarschuwt dat pensioenopbouw mogelijk met een derde omlaag moet: van 1,875% naar tussen de 1,3% en 1,5%. “Ook dit is reden tot zorg en op termijn nog belangrijker dan de nu dreigende verlagingen”, schrijft de belangenorganisatie. Hiermee zou je in veertig jaar niet 75% van je pensioen opbouwen, maar 44%. Naar verwachting moeten de pensioenen van zo’n twee miljoen mensen volgend jaar worden verlaagd. Het is volgens de belangenorganisatie nog moeilijk om te zeggen hoe groot de verlagingen zullen zijn, maar verlagingen van 8% zijn “niet denkbeeldig”, zelfs niet als een verplichte dekkingsgraad van 100% in plaats van 104,3% wordt aangehouden. Het is niet zeker dat het bij die kortingen blijft, aldus de Pensioenfederatie. Het zou kunnen dat de pensioenen nog verder worden gekort, een “stapeling van verlagingen”, als gevolg van de lage rentestand. [dit is een heel somber beeld dat de Pensioenfederatie schetst. De optie van nog meer pensioenpremie gaan betalen is niet realistisch. Bij het ABP bedraagt de premie 24,9% van het brutoloon, daarvan betaalt de werknemer 7,47%. Een kwart van het bruto loon van een (semi) ambtenaar gaat naar het pensioenfonds en er is geen zekerheid over de pensioenuitkering na 40 jaar betalen. Neem een ambtenaar die €40.000 bruto verdient, waarvoor wordt dus jaarlijks €10.000 ‘gespaard’ voor de oude dag, maar zegt Klaas Knot ‘we moeten af van de garantie hoeveel pensioen dat later gaat opleveren]

De vernieuwing van het pensioenstelsel is te laat gekomen. Volgens Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, trekken de dreigende kortingen nu een zware wissel op het pensioenakkoord. Knot ging maandagmiddag langs in de Tweede Kamer om te praten over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank, waar hij onlangs kritiek op uitte. Maar in de praktijk ging het grotendeels over pensioenen. De DNB-president zet daarin de nodige vraagtekens bij de houdbaarheid van ons pensioenstelsel. We moeten ons pensioenstelsel opnieuw inrichten om met de lage rente om te gaan. En daar zijn we nu laat mee”, zegt Knot. Hij ziet dat het voor de zomer gesloten pensioenakkoord nu alweer onder vuur ligt vanwege de dreigende kortingen voor miljoenen Nederlanders. Knot: „De kortingsproblematiek legt opnieuw een hypotheek op de overgang naar een nieuw stelsel.” [met deze toelichting probeert de President van de Nederlandsche Bank, die onze belangenbehartiger is in de ECB, zijn eigen straatje schoon te vegen. Hij moet aan de pensioenfondsen en de werknemers uitleggen waarom het geld nog maar zo weinig waard is, dat beleggers op kapitaalmarkt genoegen moeten nemen met negatieve rentes, met alle gevolgen daarvan voor ons spaargeld en onze pensioenreserves bij de pensioenfondsen en verzekeraars. Het monetaire beleid van de inkoop van (staats)obligaties van de 19 eurolanden in de afgelopen jaren, waardoor de effectenmarkten volledig zijn ontwricht en dat in 2017 al had moeten worden gestopt zodat de inkoop niet werd opgevoerd naar €2600 miljard. De ECB had moeten wachten tot het moment dat de overheden waren overgegaan tot het investeren in de toekomst (op een breed vlak), zodat de economische groei nieuwe impulsen hadden gekregen. Dat is tot dusverre nog altijd niet aangevangen en in plaats van dat de geldhoeveelheid zou worden teruggebracht, dat kan niet want daarmee worden de belangen van partijen op de financiële markten geschaad, worden ze verder opgehoogd. Dat beleid is dienstbaar aan de doelstellingen van het neoliberalisme en voor een ander monetair beleid zitten er in de gereedschapskist van de monetaire autoriteiten geen ‘tools’ meer. Het probleem in dit dossier zijn de regeltjes die door DNB aan de pensioenfondsen worden opgelegd: het werk van technocraten die ervan uitgaan dat het mislukte beleid van Draghi, waar Klaas Knot, mogelijk onvrijwillig, in heeft geparticipeerd, nog zeker wel 30 jaar voortgezet wordt. Als we kijken naar de koersen voor 30-jarige Nederlandse leningen betalen beleggers er nog altijd op toe. Dat is heel ongezond en voorspeld weinig goeds voor de komende decennia. De schuld geven aan pensioenfondsen, wegens slecht beleggingsbeleid, is helemaal niet zo relevant als Knot wil doen lijken. Er zijn inderdaad pensioenfondsen die wat meer risico’s hebben genomen in de beleggingen en mogelijk hebben belegd in hoger renderende ondernemingen (mogelijk omdat die zich niets aantrekken van duurzamer produceren, of sterk vervuilende producten op de markt brengen dan wel bedrijven financieren die oorlogsmateriaal produceren) maar dat kan ook omslaan. We moeten ons wel realiseren dat zowel op de obligatie- als op de aandelenmarkten en in vastgoed prijsvorming plaatsvindt, gestimuleerd door het vele gratis geld dat beschikbaar is, waarin grote luchtbellen zitten. Op enig moment lopen die leeg en vindt er een enorme kapitaalvernietiging plaats. Het allerergste is dat Knot zegt is hij zich afvraagt of ons pensioenstelsel in de huidige economische tijden nog werkt. „Toezeggingen zijn gewoon heel duur, dus we moeten ons afvragen of we toezeggingen blijven doen of dat we ons meer moeten richten op beschikbare premieregelingen.” Daarbij is alleen de pensioenpremie zeker, maar het toekomstige pensioen zelf niet. Hoe durft hij zich op deze wijze te uiten. Nee, Klaas, stop de pensioenverlagingen en keer snel terug naar een gezond monetair beleid, waarin de euro zijn waarde weer terugkrijgt. Waar ik mij het meeste zorg over maakt dat binnen het kabinet en onze volksvertegenwoordigers de verwachting heeft gepost gevat dat het in dit pensioendossier zou gaan om een tijdelijk probleem omdat de verwachting is dat knappe koppen wel in staat zullen dat dat probleem op te lossen. Het probleem is, naast het mislukte ECB-beleid waardoor de monetaire autoriteiten geen of nauwelijks meer sturend beleid kunnen voeren, van structurele aard: de steeds stijgende vergrijzing van de samenleving en als gevolg daarvan de dalende economische groei. Oudere mensen investeren minder en gaan meer voor zorg, terwijl ze sparen voor de oude dag. Nu kan het een oplossing zijn dat de verrekenmodellen worden versoepeld en de rekenmeesters ervan uitgaan dat het monetaire beleid weer zal terugkeren naar ‘vroegere tijden’ waar beleggers die wilden investeren voor het geld dat ze daarvoor leenden een redelijke rente moesten betalen. Veertig jaar geleden was daar een vaste basis voor: 4% + inflatie. Vandaag de dag zou dat 5% zijn. Een tarief waarmee alle pensioenfondsen weer uit de problemen zouden zijn en aan pensioenuitkeringen weer een inflatie uitkering zouden kunnen toekennen. De realiteit is echter dat dat scenario ‘onwaarschijnlijk’ is op de kortere termijn. De voorstellen van Klaas Knot zijn maatschappelijk onwenselijk en de knappe knoppen lossen de problemen ook niet op. Daarvoor spelen op de achtergrond financieel/economische ontwikkelingen een rol, die de problematiek alleen maar zullen vergroten: een recessie in 2020, de handelsoorlogen die de VS voert, de geo-politieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten, het binnenlandse en buitenlandse beleid van Donald Trump, de zwakke positie van Europa en de afhankelijkheid van het monetaire beleid, wereldwijd, aan de neoliberale doelstellingen. Er deed zich deze week nog een andere ontwikkeling voor die voor onrust zorgde. Superrijken zouden massaal aandelen aan het verkopen zijn en de opbrengsten niet herbeleggen maar overbrengen naar Zwitserse banken waar ze cash beleggen en daarvoor ¾% negatieve rente betalen. Dat betekent dat ze een crash op de financiële markten verwachten en meer vertrouwen in de stabiliteit van het Zwitserse banksysteem dan in dat van de FED, ECB en BoJ. Daarbij komt dat de FED vorige en deze week banken moest ondersteunen, die met liquiditeitstekorten zaten]

Duitse inflatie daalt verder

De inflatie in Duitsland is in september gezakt naar 1,2% op jaarbasis, van 1,4% een maand eerder. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van voorlopige cijfers. Op maandbasis bleven de Duitse consumentenprijzen onveranderd. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 0,9%, tegen 1% een maand eerder. [op de vraag waardoor die ontwikkeling zich voordoet heb ik geen antwoord]

Obligatiezeepbel?

De obligatiezeepbel die zich sinds tien jaar (of zelfs dertig jaar) heeft gevormd, zal vroeg of laat uiteenspatten. Maar een zeepbel spat slechts uiteen na een periode van overdreven optimisme. De uitgifte van meer dan $135 mrd aan investmentgradeobligaties in september 2019 kan geïnterpreteerd worden als een signaal van een dergelijke euforie in de aanloop naar de val. Toch hoeven we niet uit te gaan van het worstcasescenario. Een geleidelijke herschikking van de prijzen van activa kan in de tijd gespreid verlopen, parallel met een zwakker economisch momentum. De handelsoorlog die de Verenigde Staten en China uitvechten, leidt onvermijdelijk tot een vertraging van de wereldwijde groei. Minder groei in combinatie met een aantrekkende inflatie blijkt een bijzonder ongunstig scenario voor beleggingen met hoge waarderingen of met een negatief rendement, schrijft Igor de Maack, beheerder van DNCA Investments.

Teloorgang Thomas Cook voor de Grieken

De teloorgang van de Britse reisgroep Thomas Cook zal een grote impact hebben in Griekenland. De toeristische sector houdt rekening met een klap van tot €500 mln. Er is sprake van “de zwaarste klap sinds de financiële crisis”, zo schrijft de Griekse zakenkrant Naftemporiki. De Griekse toerismefederatie verwacht dat de sector €250 tot €500 mln minder zal verdienen door het ineenklappen van Thomas Cook. De hoteluitbaters rekenen met een verlies van €300 mln.
Griekenland stond op de derde plaats in de rangschikking van belangrijkste bestemmingen voor Thomas Cook-reizigers. Vooral Kreta, Rhodos en Kos waren populair. Thomas Cook baat in Grie
kenland ook vier eigen hotels uit en telt er 640 werknemers. Het is nog niet duidelijk wat er daarmee zal gebeuren. (bron: hln.be)

De Europese auto-industrie waarschuwt voor de rampzalige gevolgen van een brexit zonder akkoord

Dat zou het effect van een “aardschok” hebben op de productie van voertuigen in Europa. “Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zonder akkoord zou een aardbeving veroorzaken voor de handelsomstandigheden, met miljarden euro’s aan taksen die de keuze van consumenten aan beide kanten van het Kanaal dreigen te beïnvloeden”, waarschuwen de Europese branchevereniging van autoconstructeurs ACEA, de vereniging van de onderaannemers (CLEPA) en 21 nationale verenigingen in een gezamenlijk persbericht. De autosectoren van de EU en het Verenigd Koninkrijk hebben een vlotte handel nodig en zouden erg bestraft worden door taksen en administratieve lasten op de onderdelen en de voertuigen”, aldus Bernhard Mattes, voorzitter van de Duitse sectororganisatie. “Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie moeten alle noodzakelijke maatregelen treffen om een Brexit zonder akkoord te vermijden.”De verenigingen van de Europese autobouwers oordelen dat de bijkomende douanerechten in het geval van een ‘no deal’ op ongeveer €5,7 mrd zouden uitkomen. Autoconstructeurs zoals het Duitse BMW, het Franse PSA en het Japanse Nissan hebben momenteel fabrieken in Groot-Brittannië. De toekomst van die fabrieken is onzeker bij een brexit zonder akkoord. (bron: hln.be)

Economische Zaken staat postfusie PostNL met Sandd toch toe op grond van artikel 47 van de Mededingingswet

De overname van Sandd door PostNL mag toch doorgaan. [na bekendmaking van het nieuws steeg de koers van het aandeel PostNL met 10%; kassa voor de aandeelhouders, die Mona daarvoor graag bedanken] Dat heeft staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken bekendgemaakt. Eerder blokkeerde de Autoriteit Consument en Markt (ACM) de overname, omdat die zou leiden tot een monopolie op de postmarkt. Keijzer beroept zich hiervoor op artikel 47 van de Mededingingswet. Het kabinet mag het oordeel van een toezichthouder negeren als er “gewichtige redenen van algemeen belang” zijn. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat het kabinet hiervan gebruikmaakt.

Keijzer staat de overname onder strenge voorwaarden toe. Zo komt er een rendementsplafond van 9%, waardoor bijvoorbeeld de postzegelprijs niet harder stijgt dan de daadwerkelijk daarvoor gemaakte kosten. Ook beperkt ze de prijsstijging van zakelijke brieven, die de toezichthouder op zo’n 30% tot 40% had geschat. [ik heb al weinig vertrouwen in het vage beleid dat deze staatssecretaris voert, maar hier bepaalt ze een rendementsplafond van 9% om de prijzen voor postbezorging beheersbaar te houden. Dat rendement van 9% is in deze tijden veel te hoog: 3% zou veel reëler zijn geweest. Nu de concurrentie van tafel is, kan PostNL doen wat ze willen. Postzegels gaan gegarandeerd weer omhoog en de concurrerende tarieven voor zakelijke post van Sanddt zullen fors worden verhoogd. Mona, je had naar de toezichthouder moeten luisteren] De toezichthouder had de overname begin september verboden, omdat de postprijzen door het monopolie flink zullen gaan stijgen. Zowel bedrijven als consumenten zouden hiervan nadelen ervaren, die volgens de ACM niet opwegen tegen de voordelen van de fusie. Een andere voorwaarde van het kabinet is daarom dat PostNL toegang verleent tot het landelijke netwerk aan regionale postvervoerbedrijven. Het kabinet wil bovenal de kwaliteit van de postbezorging behouden, tegen een eerlijke prijs en met goede arbeidsvoorwaarden voor de bezorger. [over de overname van al het personeel van Sanddt door PostNL lees ik niets, terwijl die toezegging door PostNL wel is gedaan. Ik sluit helemaal niet uit dat meer dan de helft van het Sanddt-personeel binnen twee jaar is weggerangeerd]

Deutsche Bank in witwasproblemen

De Duitse autoriteiten hebben een inval gedaan bij het hoofdkwartier van Deutsche Bank in Frankfurt, bevestigt het Duitse ministerie van Justitie. Ze zijn op zoek naar informatie met betrekking tot de witwaszaak bij de Deense branchegenoot Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten meldde. Danske Bank wordt inmiddels in meerdere landen onderzocht vanwege de witwaszaak, waaronder in de Verenigde Staten, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Estland. De kleine Estse tak van Dankse Bank zou bij in totaal €200 mrd aan verdachte transacties betrokken zijn. Bij het onderzoek zijn drie aanklagers en negen agenten van de federale politie betrokken. Justitie kon niet zeggen hoelang het onderzoek in Frankfurt zal duren. In een verklaring laat Deutsche Bank weten mee te werken. “Deutsche Bank heeft de feiten onderzocht en heeft de opgevraagde documenten, voor zover dat mogelijk was, geleverd”, schrijft de bank.

Boete voor Daimler Benz

Autofabrikant Daimler heeft een boete van €0,87 mrd gekregen voor betrokkenheid bij het dieselschandaal, maakte het Duitse Openbaar Ministerie en de automaker bekend. De fabrikant gaat niet tegen de boete in beroep. De maker van onder meer Mercedes-Benz-auto’s schoot volgens de rechter sinds 2008 tekort bij toezichthoudende taken en moet daarom binnen zes weken het boetebedrag betalen. In 2015 werd het dieselschandaal bekend. Autofabrikanten, waaronder Daimler, bleken op grote schaal sjoemelsoftware te gebruiken om de stikstofuitstoot van dieselauto’s minder hoog te laten lijken. Zo kwamen auto’s door de keuring terwijl die in werkelijkheid toch te veel schadelijke stoffen uitstootten.

Econoom slaat alarm: ‘Minstens 50% kans dat eurozone uit elkaar valt’

Paul Diggle, econoom bij Aberdeen Standard Investment (ASI) trekt aan de bel. Volgens hem is de kans minstens 50% dat de eurozone uit elkaar valt bij de volgende recessie, schrijft de Telegraaf. Bij een volgende recessie ontstaat er economische krimp die per land verschilt. De sterkere economieën kunnen een grotere klap verdragen dan de zwakkere economieën. Diggle voorspelt dat bij een volgende recessie deze klappen ervoor zullen zorgen dat de verschillen tussen landen te groot zullen worden en daarmee onhoudbaar op de lange termijn. Grote verschillen zorgen namelijk voor politieke fragmentatie (denk aan de Griekse schuldencrisis), helemaal als zo’n beetje alle EU-landen met een recessie te maken krijgen. Diggle ziet eigenlijk maar twee opties: verdere integratie of het uiteenvallen van de muntunie. Die laatste lijkt hem het meest waarschijnlijke, vanwege het scenario uit de vorige alinea. Mocht het inderdaad zo lopen, dan zullen volgens de econoom landen met hoge schulden keihard afgestraft worden door de financiële markten. Die munten zullen dan namelijk gedevalueerd worden. De schade zou volgens hem vele malen groter worden dan toen in 2008 met de val van Lehman Brothers. Totaal geen prettig vooruitzicht dus! Een paar jaar geleden verwachtte men wel weer een crisis die EU-integratie juist verder zou aanzwengelen, maar Diggle komt dus met aardige argumenten tegen dat idee. Misschien komt er dan toch een Neuro en een Zeuro? Of misschien alleen een Neuro en ontstaat er regelrechte paniek in de Zuid-Europese landen. De angst is in ieder geval bij deze econoom aanwezig. (bron: DDS)

Beleggers halen hun goud weg uit Hong Kong

Beleggers hebben de afgelopen weken goud weggehaald uit Hong Kong en overgebracht naar opslaglocaties in Singapore en Zwitserland. Volgens de FTmaken beleggers zich zorgen over de aanhoudende politieke crisis in de stadstaat. China wil haar grip op Hong Kong versterken, maar een deel van de lokale bevolking verzet zich daar hevig tegen. Zij gaan al wekenlang de straat op om hun zelfstandige status te verdedigen. Ook werd er bij het vliegveld gedemonstreerd. Volgens een goudhandelaar in Hong Kong hebben de ongeregeldheden veel impact op de goudmarkt. Beleggers hebben volgens hem al voor miljoenen dollars aan edelmetaal uit de stadstaat weggehaald en overgebracht naar andere locaties. Ook komen er sinds de demonstraties geen nieuwe klanten binnen die hun goud daar willen opslaan. Een van de belangrijkste opslagplaatsen voor goud in Hong Kong zit op de luchthaven. Tussen deze locatie en Singapore vinden regelmatig goudtransporten plaats. Een escalatie van de politieke situatie kan het lastiger maken om goud uit de kluis te halen en naar het buitenland te transporteren. Vermogende Chinezen, die tot voor kort goud kochten in Hong Kong, doen dat nu liever in Singapore. Albert Cheng, hoofd van de Singapore Bullion Market Association, heeft meer verzoeken gekregen van particulieren die goud in Singapore willen kopen. Volgens Philip Klapwijk, analist bij Precious Metals Insights, is er al langer een verschuiving van vermogen gaande van Hong Kong naar Singapore. De politieke crisis heeft deze trend alleen maar versneld. Kredietbeoordelaars als Moody’s en Fitch hebben de stadstaat onlangs een afwaardering gegeven vanwege de aanhoudende protesten.

In zijn column op DFT schrijft Jaap van Duijn, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, deze week over: uitvoering overheidstaken

De eerste taak van iedere regering is ervoor te zorgen dat de essentiële overheidstaken, zowel kwalitatief als kwantitatief, naar behoren worden vervuld. Zij is immers de enige partij die daarvoor kan zorgen. Burgers kunnen zelf geen leger onderhouden en bedrijven kunnen de rechtspraak niet verzorgen. Een overheid hoeft niet groot te zijn. Het liefst hebben we een kleine, goed georganiseerde en efficiënte overheid. Maar die moet wel alle taken uitvoeren, voorkomen dat er tekort aan personeel en materieel is en zorgen dat overheidsdienaren fatsoenlijk worden betaald. Rutte liep vorige week vrolijk rond en er lijkt ineens geld genoeg te zijn, maar hoe hebben zijn kabinetten het er tot dusver van afgebracht? Hoe staat het met onze defensie, met justitie, de politie en het onderwijs? Het antwoord is: niet best. In 1995 gaf Nederland nog 2% van het bbp aan defensie uit – het door de NAVO geëiste percentage – maar onder Rutte is het gedaald naar 1,1%, waarmee Nederland ver onder het NAVO-gemiddelde zit. Tot vorig jaar ging er ieder jaar meer personeel bij Defensie weg dan er bijkwam. Voor deelname aan internationale missies is er nauwelijks nog capaciteit. En dan de openbare orde en veiligheid, onderwerpen waar de VVD van Rutte zich altijd zo graag mee identificeert en waarvoor de partij ook de ministers heeft mogen leveren. Commentaar is eigenlijk overbodig: voortdurend gedoe op het departement, overbelaste rechters (dus veel te weinig rechters), zaken die jaren blijven liggen, nauwelijks greep op de georganiseerde criminaliteit. Men zou denken dat de kabinetten van Rutte fors op openbare orde en veiligheid zouden hebben ingezet, maar de uitgaven zijn relatief gezien eerder gedaald dan gestegen. Terwijl de economie gegroeid is, werken er in het openbaar bestuur nauwelijks meer mensen dan tien jaar geleden. De politie krijgt voortdurend nieuwe wetgeving voorgeschoteld die gehandhaafd moet worden, maar heeft de mankracht niet om dat te doen en verklaart openlijk welke overtredingen ze maar laat begaan, wat uiteindelijk het gezag van de politie alleen maar verder aantast. Blauw is op straat nauwelijks te zien en hoewel meer niet altijd de oplossing is, hebben landen als Duitsland, Frankrijk, Spanje en Italië in ieder geval veel grotere politiekorpsen. Over het lerarentekort is al veel geschreven. Het is een geweldige blamage voor Rutte c.s. dat ze het zover hebben laten komen. De cijfers liegen niet: de uitgaven aan onderwijs zijn onder de kabinetten-Rutte stelselmatig ieder jaar als percentage van het bbp gedaald. Over zaken als milieubeheer en cultuur zullen we het maar niet eens hebben. In euro’s zijn de overheidsuitgaven aan cultuur nu lager dan in 2010, terwijl de cultuurbarbaar Halbe Zijlstra niet eens meer in het kabinet zit.

Duitse inflatie daalt verder

De inflatie in Duitsland is in september gezakt naar 1,2% op jaarbasis, van 1,4% een maand eerder. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van voorlopige cijfers. Op maandbasis bleven de Duitse consumentenprijzen onveranderd. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 0,9%, tegen 1% een maand eerder. [op de vraag waardoor die ontwikkeling zich voordoet heb ik geen antwoord]

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 27 sep 2019; week 39: AEX 578,31; Bel20 3712,08; CAC40 5.640,58; DAX30 12.380,94; FTSE 100 7.426,21; SMI 10.038,00; RTS (Rusland) 1347,72; DJIA 26.820,25; NY-Nasdaq 100 7.681,58; Nikkei 21.878,9; Hang Seng 25.954,81; All Ords 6.824,1; SSEC 2.932,17; €/$1,094103; BTC/USD $8.226,75; 1 troy ounce goud $1495,90, dat is €43.967,81 per kilo; 3 maands Euribor -0,412%; 1 weeks -0,502%; 1 mnds -0,462%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,438%; 10 jaar VS 1,6949; 10 jaar Belgische Staat -0,27%, 10 jaar Duitse Staat -0,584, Franse Staat -0,287; VK 0,418; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,8%, 10 jaar Japan -0,239%; Spanje -0,147; 10 jaar Italië 0,825%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,602.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tpt wat lager, de goudprijs schommelde deze week maar sloot lager en de rente van 10-jarig en 30-jarig papier daalden, c.q. de negatieve rente noteerden hoger, ook de 5-jarige negatieve rente steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,45%; Duitsland -0,125%; Nederland -0,109%; Japan 0,321%; Frankrijk 0,515%; GB 0,954%; Spanje 1,03%; Canada 1,5407%; Italië 1,897%; VS 2,143%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,85%; Duitsland -0,773%; Denemarken -0,749%; Nederland -0,704%; Frankrijk -0,639%; België -0,56%; Japan -0,3579%; Spanje -0,295%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 28092019/498 ABN Amro verliest €2,1 mrd op één beursdag aan waarde

UPDATE21092019/497

De Troonrede van de Koning moest vooral optimisme uitdragen en alle mogelijke tegenslagen moesten worden weggemoffeld

Trouw opende woensdagmorgen daarmee <citaat> De zon schijnt nog steeds over Nederland, maar de schaduwen tekenen zich af. Met een groot penseel tekent het kabinet nu al Hollandse wolkenpartijen aan de horizon, die in de verte opdoemen uit onvoorspelde windrichtingen. Met datzelfde penseel wijst het kabinet aan waar het zonnige plaatje nu ook al zijn schaduwpartijen heeft. Daarmee tekent Rutte-III alvast een bezorgde blik op de toekomst. In de Troonrede belooft het kabinet te bouwen aan een land met meer zekerheden, dat zich wel op tijd moet voorbereiden op de toekomst. Het kabinet Rutte-III is het nieuwe politieke jaar begonnen met de boodschap dat het opnieuw goed gaat met de economie, het zoveelste jaar op rij. Maar de toon is anders dan een jaar geleden, toen de premier nog uitbundige beloftes deed. Alles zou beter worden, was toen het onversneden positieve verhaal. Iedereen zou het merken. Dit jaar is de toon voorzichtiger. Mensen moeten zich weer ‘zeker voelen en vertrouwen in de toekomst kunnen hebben, houden of herwinnen’, sprak koning Willem-Alexander. De Troonrede somde de zorgen op van de middeninkomens: een fatsoenlijk inkomen, waardevol werk, een betaalbaar huis in een veilige buurt, toegankelijke en goede medische zorg. De hele Troonrede ademt bezorgdheid over wat gewone Nederlanders aan onzekerheden blijven voelen, ondanks al die economische voorspoed, met nu al voor het vijfde jaar een begrotingsoverschot. Er is geld genoeg, en de extra uitgaven zijn er ook aan verpleeghuizen, defensie, spoorwegen, politieagenten, leraren. Maar het kabinet tempert vast de verwachtingen over de effecten ervan. Publieke voorzieningen moeten ‘sterker’ worden. Tegelijkertijd is de boodschap dat ‘niet elk vraagstuk met een financiële injectie meteen is opgelost’. Het lerarentekort, zo is de vrees, zal ondanks extra geld nog nijpend blijven. Bij de andere toon hoort ook het relativeren van koopkrachtplaatjes, in de politiek nu vaak nog een belangrijke graadmeter. Nederlanders gaan er komend jaar 2,1% op vooruit. Dat zijn gemiddelden. “De levens van ruim 17 miljoen individuele Nederlanders passen niet in een mal”, erkent het kabinet. “Geen enkel leven voegt zich naar de mediaan van een statistisch model. In het Nederland van de komende jaren zal het vooral moeten gaan over een breder soort zekerheid. Al herhaalde premier Rutte ook de oude belofte dat ‘mensen meer moeten overhouden in de portemonnee’. Maar vooral wil het kabinet de discussie doortrekken. Maar liefst elf keer klonk het woord ‘toekomst’ op Prinsjesdag in de Ridderzaal. Nederland moet zich nu vast, in goede tijden, voorbereiden op ‘de grote veranderingen die nodig zijn’, niet alleen voor het klimaat en de pensioenen, maar ook voor de zorg, het onderwijs en voor de vraag hoe Nederland zijn geld kan blijven verdienen. Minister van Financiën Wopke Hoekstra waarschuwt al dat Nederland niet moet ‘indommelen’. Het kabinet studeert op een speciaal investeringsfonds, te vullen met miljarden euro’s. Met dat geld moet de welvaart vergroot worden zodat alle burgers in het land blijven merken dat er geld is voor publieke voorzieningen. Rutte-III verlegt daarmee ook voor zichzelf vast de horizon, tot ver na deze kabinetsperiode. Het risico voor het kabinet is dat de vette jaren van de economie alweer voorbij zijn voor de burgers in het land het hebben gemerkt, terwijl een onzekere toekomst zich aandient, met de Brexit en handelsoorlogen. Maar het kabinet is optimistisch over de veerkracht van het land, en gelooft niet dat de harde toon op sociale media weergeeft hoe het land er werkelijk voor staat. “Nederland blijft een land van vrijwilligers en van verstandige compromissen in het brede midden. (…) Mensen willen meedoen en hun bijdrage leveren. Dat is wat ons bindt.” Met vier zeer verschillende middenpartijen in één coalitie is die lofzang ook anders te lezen, als een onderstreping van het eigen bestaansrecht van Rutte-III. In het belangrijke pre-verkiezingsjaar dat vanaf vandaag aanbreekt, spreken VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zichzelf ook wat moed in.</citaat> (tekst: Wilma Kieskamp). [wat opvalt in de Troonrede en daarna de aanbieding van de Miljardennota is dat in alle toonaarden het R-woord (recessie) werd gemeden. Begrijpelijk, want Rutte weet dat zodra de consumenten de knip weer op de portemonnee houden de economische groei terugzakt. Daarom moet de koopkrachtstijging de consument activeren het geld te blijven uitgeven desnoods met hogere schulden] Jan Kleinnijenhuis schrijft over de Miljardennota dat “voor het vijfde jaar op rij is er in 2020 een overschot op de begroting, hoewel die wel een stuk lager uitvalt dan dit jaar: 0,2% van het bruto binnenlands product in 2020, om 1,3% in 2019. Dat ligt vooral aan de vertragende economie, waardoor minder belasting en premies in de schatkist vloeien. Gecorrigeerd voor de stand van de economie prijkt er al een structureel tekort op de begroting van -0,4% van het bbp in 2020. Daarmee voldoet de regering nog maar net aan de binnen Europa afgesproken norm van een maximaal tekort van -0,5%, merkt de Raad van State op. Bovendien, vervolgt het advies van de Raad van State, breekt de Minister van Financiën, Wobke Hoekstra, met de jarenlange traditie om inkomsten en uitgaven van tevoren vast te stellen, en die bovendien strikt van elkaar te scheiden. Het kabinet houdt zich niet aan de eigen spelregels. Uitgavenkaders worden verlaagd omdat de regering er op sommige terreinen niet in slaagt het begrote geld überhaupt uit te geven. Miljarden worden doorgeschoven naar latere jaren, en meevallers op het ene terrein worden gebruikt om uitgaven op andere terreinen te doen. Sinds de invoering van het trendmatig begrotingsbeleid in 1994 onder toenmalig minister Zalm, zou dat eigenlijk niet langer mogen. Maar volgens Hoekstra is het nodig om nu even niet op die regels te letten. Ja, de begrote inkomsten worden verlaagd, maar dat is ‘een welbewuste keuze om huishoudens mee te laten profiteren van de gunstige economische ontwikkeling’. Het kabinet trekt 3 mrd uit om de lasten te verlagen, overigens voor de helft op te brengen door bedrijven in de vorm van een mindere verlaging van de winstbelasting. Ook het geschuif met miljarden in de uitgaven is een ‘weloverwogen keuze van het kabinet’, schrijft Hoekstra. Dit om de gevolgen van onder andere het pensioen- en klimaatakkoord op te vangen, en extra geld uit te trekken voor bijvoorbeeld de woningmarkt en de jeugdhulp. De RvS ziet ook enkele “open einden” wat betreft het pensioenakkoord, het Klimaatakkoord en het investeringsfonds. Het is namelijk niet uit te sluiten dat er meer geld nodig is om de klimaatdoelen te halen. De doelen uit de Urgenda-zaak worden waarschijnlijk niet gehaald, bleek al eerder. Het kabinet heeft daar dit voorjaar ook al extra geld voor uitgetrokken. De effecten op de begroting van het pensioenakkoord worden aan het einde van dit jaar in beeld gebracht door het Centraal Planbureau (CPB). Kind van de rekening is de zorg, waar de komende jaren ongeveer €1 mrd per jaar minder voor wordt uitge-trokken. Opvallend is ook dat de regering haar ambities helemaal niet lijkt te kunnen bijbenen. De overheidsuitgaven groeien fors de komende jaren, maar een steeds groter gedeelte van die miljarden worden – bij gebrek aan plannen, personeel of vanwege andere blokkades – helemaal niet uitgegeven, maar doorgeschoven naar latere jaren. Daardoor lijkt op dit moment de staat van de overheidsfinanciën een stuk fraaier dan die in werkelijkheid is, terwijl de uitgaven in latere jaren het overheidssaldo juist negatief zullen beïnvloeden.” Een heel interessante beschouwing over de werkelijke staat van de overheidsfinanciën!!

Algemene beschouwingen begroting 2020

Geen enkel leven voegt zich naar de mediaan van statistisch model, sprak de Koning. Er moet op een andere wijze naar welvaart gekeken gaat worden anders dan het blindstaren op de koopkrachtcijfers, zei Don Ceder (CU). “Als de meest kwetsbare groepen er niet op voorruit zijn gegaan op de hoogtepunt van de economische groei, dan moet de regering zich afvragen of ze misschien geen scherpere keuzes hadden moet maken. Want het lijkt mij niet realistisch dat die – getroffen – groepen bij een volgende recessie er beter vanaf zullen komen. (bron: NRC; tekst Lotfi El Hamidi) Het gaat hier om daklozen, mensen die moeten rondkomen van een uitkering of alleen van een AOW’eetje moeten rondkomen, bijna een miljoen mensen die in armoede leven, 150.000 mensen die gebruik maken van de Voedselbanken en huishoudens (38% van de middenklasse) met financiële betalings-achterstanden, die niet hebben geprofiteerd van de economische groei in een periode dat het geld tegen de wanden klotst.

Het optimisme over de status van ons land: “robuust en stabiel” wordt onderbouwd met met begrotingsoverschotten, een economische groei die behoort tot de top in de eurolanden, een lage werkeloosheid, een vraag naar personeel, een sterke export, positieve handelsbalans, een mediane koopkrachtstijging voor werkenden (waarvoor geen enkele garantie worden gegeven) een staatsschuld van €400 mrd die geen schuld is op de keper beschouwd en eigenlijk een negatieve staatsschuld is van €100 mrd (=geen schuld maar een bezit), maar aan de achterkant staan de mensen aan de onderkant van de samenleving, waaronder , waar nauwelijks aandacht voor is, de gevolgen van het Stikstof-arrest, de mogelijkheid van een halvering van onze veestapel, het onderwijs met te weinig docenten waarvoor in eerste instantie geen extra geld voor salarisverhogingen beschikbaar komt, de acht miljoen gepensioneerden, waarvan hun pensioenuitkeringen worden verlaagd, terwijl de pensioenfondsen €1500 mrd in kas hebben, de spaarders die geen rente meer krijgen over hun spaargelden en ons geld dat steeds minder waard wordt. Daarnaast de donkere luchten aan het firmament vanuit allerlei kanten, die ons hemelse weer kunnen gaan verpesten, we weten niet of, welke en wanneer. Je moet je de vraag stellen welke overwegingen er achter de begroting 2020 zitten. Heeft Rutte III diep nagedacht over onze toekomst? Het lijkt er niet op. De eerdere aankondiging dat er een investeringsfonds van €50 mrd in de komende 5 jaar komt, bleek vooralsnog een papieren aankondiging zonder details. Daarover moet nog worden nagedacht en moeten worden overlegd met de nieuwe EC in Brussel. Er is dus geen enkele aanwijzing in welke richting productieve investeringen gaan plaatsvinden. Ik zou wel zinvolle zaken voor kunnen aangeven. In het NRC wordt ervoor gewaarschuwd dat het fonds voordat het is opgericht al lijdt aan dezelfde kwaal als het begrotingsbeleid: gebrek aan verbeeldingskracht. Ik heb woensdag een deel van de dag een aantal fractieleiders aan het woord gehoord tijdens de Algemene Beschouwingen. Voor mij staken drie hun kop boven het maaiveld uit: Wilders, Marijnissen en toch ook weer Baudet. De eerste twee vertolkten overtuigend dat belangen die het volk heeft, de FvD voorman keek ver vooruit. De vier coalitiepartijen maakten geen sterke indruk. Geen visie op morgen en overmorgen, meer angstvallig vasthouden aan wat we hebben. Wilders kreeg de Kamer aan het glimlachten met zijn advies aan de premier ‘stap op: maak een wereldreis, zoek een vrouw, neem een hond, ga golfen’. Marijnissen schetste het beeld van een rijk land, dat slecht zorgt voor de onderdanen aan de onderkant van de samenleving. Baudet legde de drie grote problemen op tafel: stop de immigratie, stap uit de EU en de ECB en het klimaat.

Ik heb mij de vraag gesteld wat er met Europa gaat gebeuren als er geen nieuwe deal komt met de Britten en er op 31 oktober een harde Brexit komt. Groot-Brittannië zakt, de eerste maanden,terug in een diep dal en chaos, maar de Britten zijn een sterk volk en zullen dat overleven. Maar wat gebeurt er dan in Europa, ervan uitgaande dat de Duitse economie verder terugzakt en Trump met invoerheffingen voor bepaalde Europese goederen zout in de wond gaat strooien. Blijft de EU met nog 27 lidstaten nog eensgezind? Die zogenaamde solidariteit moest dienen als een afschrikking voor landen die ook zouden overwegen om uit de EU of de Muntunie te stappen. Duidelijk moest worden wat hen te wachten stond vanuit Brussel. Maar als de Britten dat trotseren hoe reageren andere landen daarop. Baudet en Wilders hebben wel een punt als ze kritische kanttekeningen plaatsen bij het lidmaatschap van de EU, zeker nu wij ons realiseren dat er twijfels worden geplaatst bij het nastreven van de neoliberale doelstellingen van de EU en de ECB. De macht van het kapitalisme zal moeten worden ingebonden, maar hoe en door wie? Voor mij staat vast dat het huidige pad een doodlopende weg is. De posities van Duitsland en Nederland in de Muntunie wijken sterk af van de 17 andere landen. Wij zijn de rijke landen, dan is er een middengroep en de Zuidelijke landen. De rijke landen passen niet in het profiel voor een monetair beleid. Daarom heeft Mario Draghi acht jaar lang de financieel/economisch zwakke landen en banken overeind gehouden met grote hoeveelheden gratis geld, in plaats van een bankensanering door te voeren. Die last is er nog steeds en wordt weer zichtbaar als de rente weer gaat stijgen. En dat gaat op enig moment ook weer gebeuren. De aan-name dat we de komende decennia in een monetaire situatie blijven van negatieve rente-tarieven is een illusie. De kans dat er op enig moment een enorme kapitaalvernietiging gaat plaatsvinden en we teruggaan naar ‘af’ blijft een reële optie. Het streven van de ECB en de EU is dat de rijkdom van Nederland en Duitsland wordt herverdeeld over de andere 17 landen en dat heeft het kabinet tot dusverre, zoveel als in hun vermogen ligt, geblok-keerd. Maar dat houdt geen stand. Er gaan eurobonds komen (waarbij de rijke landen zich garant stellen voor de nakoming van de rente- en aflossingsverplichtingen van alle eurolanden, dus ook de zwakke broeders), de afwaardering van ons (spaar)geld gaat gewoon door en onze pensioenreserves, die >2 keer zo groot zijn als ons bruto binnenlands product (bbp), veel te riant zijn in relatie tot de pensioenen in de andere eurolanden, gaan gewoon door de regeltjes van technocraten, zoals Jeroen Dijsselbloem (een vijand voor het volk), gaan fors gereduceerd worden naar het lagere Europese niveau. Daar gaat het kabinet geen stokje voor steken. Vooralsnog is de interne markt voor ons land belangrijker dan het beschermen van ons vermogen. Dat is de prijs die het volk moet betalen voor onze relatieve welvaart. Er zijn gelukkig politieke partijen die hier vraagtekens bij zetten, maar die regeren ons land niet.

Terugkijkend op de Algemene Beschouwingen maakt een mens niet vrolijk. Veel beloven en weinig geven doet de gek in vreugde leven, was een uitspraak van mijn moeder zaliger. Dat gevoel kreeg ik regelmatig tijdens het volgen van de beantwoording van de vragen, gesteld door de fractievoorzitters in de Tweede Kamer, door de premier waarom het veel ging om kleine zaken, om aangekondigde toezeggingen die bleken te worden geconditioneerd. De echt grote lijnen naar de toekomst kwamen niet tot nauwelijks aan de orde. Ik noteerde: ‘Rutte wil de verhuurdersheffing niet afschaffen: deze staat de bouw van betaalbare huizen in de weg’; Thieme: kabinet wordt steeds teruggefloten door de rechter: de creativiteit van dit kabinet leidt vooral tot wetsovertredingen’; ‘Begin oktober oplossing voor het stikstofprobleem voor de korte termijn: ten koste van de natuur?’; ‘Zaken bij UWV en DUO moeten op orde zijn: overheidsdiensten te vaak onbereikbaar zijn, te anoniem opereren en weinig behulpzaam zijn’; ‘Investeringsfonds van €50 mrd: onder-wijssalarissen zijn onderwijs structureel wordt gefinancierd en dit fonds is bedoeld voor incidentele investeringen, de premier wil dat het investeringsfonds wordt gebruikt voor kennisontwikkeling en infrastructuur. Of onderwijs de basis niet legt voor kennisont-wikkeling. Eerst moeten werkgevers en werknemers in het onderwijs een nieuwe CAO afsluiten en pas dan gaat het kabinet kijken of er nog meer geld bij moet om voldoende docenten voor de klas te krijgen’.

Magere oogst voor oppositie in ‘hoffelijk’ debat over Rutte’s 2020-plannen

Het kabinet-Rutte III kan verder met de plannen voor 2020. De Tweede Kamer steunt in grote lijnen de voorstellen die op Prinsjesdag zijn gepresenteerd, zo bleek na twee lange dagen debatteren. Premier Rutte toonde zich alleen niet erg gretig om de oppositie tegemoet te komen, zo bleek uit zijn uren durende antwoord. Wel komt er extra geld voor expertisecentra voor jongeren die meervoudige problemen hebben. Extra geld voor onderwijs komt er alleen bij een cao-akkoord. Het debat ging vooral over samenwerken en elkaar wat gunnen. Maar daar bleef uiteindelijk weinig van over. Lodewijk Asscher verwoorde dat na afloop met “Het was steeds: ‘nee’ en ‘geld lost ook niet alles op’. ” Er was trouwens grote tevredenheid over de manier waarop het debat gevoerd was. De VVD noemde het “fatsoenlijk en hoffelijk”, D66 “respectvol”, de ChristenUnie “constructief” en GroenLinks was blij dat er een einde lijkt te komen aan de “scorebord-politiek”. “Ik hoop dat we het lang volhouden”, verzuchtte VVD-fractievoorzitter Dijkhoff. PvdA-leider Asscher trok aan het eind van het debat overigens wel hard van leer tegen het kabinet. “Geldgebrek is niet het probleem van dit kabinet, maar het gebrek aan oog voor wat er nu in de samenleving nodig is.” De PvdA vindt het onbegrijpelijk dat er geen extra geld komt voor gemeenten die hun zwembaden en bibliotheken moeten sluiten, de sociale advocatuur, de verpleegkundigen, leraren en de politie. Asscher wil dat het kabinet €560 mln vindt om het het verschil in lonen tussen leraren in het basis- en voortgezet onderwijs gelijk te trekken. “Bij mij gaat politiek over strijd”, zei hij. “Ik begrijp die tevredenheid niet.” Pieter Heerma van het CDA is verheugd dat “nog nooit in de Tweede Kamer zo veel partijen afscheid namen van doorgeschoten individualisme, te veel neoliberalisme en macht van de markt.” [op de eerste plaats neoliberalisme’’ heette vroeger kapitalisme’’. Op enig moment was dat woord besmet en hebben marketingboys daarvoor een positiever woord bedacht: neoliberalisme. Dat moest uitstralen de ‘nieuwe vrijheid’, maar het is gewoon een voortzetting van het ‘kapitalisme’. De nationale politiek kan wel zeggen dat we minder neoliberalisme, minder marktwerking en minder individualisme willen, maar hoe realiseerbaar je dat in de huidige wereld? Vooralsnog niet. Het kapitalisme, om het oude woord nog maar eens te gebruiken, is zo sterk vertakt in netwerken, dat wij daar in Den Haag geen inbreuk op kunnen uitvoeren. De macht van het ‘geld’ is zo krachtig en wijdverbreid, bij het IMF, in het beleid van de centrale banken, in de EU en in het beleid van veel Westerse economieën, dat wij ons daar niet uit kunnen bevrijden. In feite zijn onze Europese regeringsleiders daar ook niet toe in staat, wij moeten op hoofdlijnen voldoen aan de eisen die het neoliberalisme stelt, of we dat willen of niet. De enige aanpak, die theoretisch tot de mogelijkheden behoort, is in te breken op het neoliberale netwerk. Als, wat ik al meerdere keren aan de orde heb gesteld, de Europese Unie grondig gerenoveerd zou worden onder meer door de fundamenten te versterken en de EU een bredere en sterkere politieke, democratische en sociale basis te geven, dan zou de koppeling met de neoliberale doelstellingen kunnen worden geherformuleerd en minder afhankelijk kunnen worden, waarna de 28 EU-lidstaten hun financieel/economisch beleid daaraan zouden kunnen aanpassen. Ook zou het contract van de Muntunie/EU met de ECB kunnen worden opengebroken en zouden de sociaal/maatschappelijke gevolgen voor de 19 eurolanden van het monetaire beleid kunnen worden geherdefinieerd. Kijk naar het monetaire beleid van de ECB in relatie tot het spaargeld van het volk en de pensioenreserves van de werknemers en de gevolgen daarvan voor de samenleving] De hele Tweede Kamer vindt dat de lonen in het bedrijfsleven 5% zouden moeten stijgen omdat zij achterblijven bij de groei van de economie en de groei van dividenduitkeringen. Alle partijen steunden de motie van SP-leider Marijnissen hierover. De Kamer heeft echter geen macht of invloed op de salarissen in het bedrijfsleven, de motie is dus een principe-uitspraak. Marijnissen vindt dat de medewerkers die grote winsten mogelijk maken daarvan moeten meeprofiteren. Een motie van wantrouwen van Wilders werd verworpen. De oogst voor de oppositie is mager, constateert Ron Fresen, politiek journalist van de NOS/Nieuwsuur. Hij noemt het opvallend dat er structureel geld komt voor de moeilijke gevallen in de jeugdzorg. “Bij de leraren in het onderwijs wordt het afwachten.” “Het is de vraag of sommige oppositiepartijen achteraf tevreden zullen zijn met hun mildheid tegenover Rutte en zijn kabinet en de vier coalitiepartijen. Want politiek werkt wel zo.”

De kans is groot dat Prinsjesdag 2019 de geschiedenis ingaat als de laatste met leuke dingen voor de mensen, schrijft de Telegraaf. Uit de Miljoenennota blijkt dat onze econo-mie nog steeds goed draait, de overheidsfinanciën gezond zijn, de werkloosheid op een laag niveau ligt en dat het kabinet extra uitgaven gaat doen voor de publieke sector (zorg, onderwijs, sociale zekerheid). Maar de meeste aandacht trekt de ’belofte’ van de hoge gemiddelde koopkrachtstijging in 2020 van gemiddeld 2,1%. De ervaring leert echter dat deze prognose veelal niet uitkomt en tegenvalt. Daarom wordt in de Troonrede al opge-merkt dat individuele omstandigheden uiteindelijk bepalen in welke mate er sprake zal zijn van een plus. Het is dan ook verstandig dat het kabinet bij het optimistische beeld voor ons land een aantal bedreigingen de revue laat passeren. De mooie tijden van groei-percentages van 2 tot 3%, met hoge overheidsinkomsten, zijn voorbij. Voor 2020 wordt uitgegaan van 1,5% groei, maar er zijn risico’s dat dit cijfer zal tegenvallen. Daarbij gaat het vooral om de negatieve gevolgen van internationale ontwikkelingen, zoals Brexit, de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten, protectionistische maatregelen in steeds meer landen en een minder goed draaiende Europese en wereldeconomie. Ook binnenlandse factoren kunnen onze groei negatief beïnvloeden. Voorbeelden zijn de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Op de langere termijn slaat ook de vergrijzing toe. In de Prinsjesdag-stukken maakt Rutte III zich terecht bezorgd over de toekomst van Nederland. Om onze huidige welvaart zoveel mogelijk te behouden, is het nodig dat overheden en bedrijven fors gaan investeren in een structurele versterking van onze economie.

Nederland krijgt de komende decennia te maken met de ingrijpende effecten van een verdere digitalisering, de opmars van nieuwe technologieën (kunstmatige intelligentie, robots, algoritmen), klimaatverandering, een lagere productiviteitsgroei en vergrijzing. Door dit laatste zal de groei van het aantal werkenden teruglopen. Nu is ongeveer een op de drie Nederlanders ouder dan 65 jaar; in 2040 is dat ongeveer een op de twee. Daardoor moet de Nederlandse welvaart door een steeds kleinere groep werkenden worden verdiend en is productiviteitsgroei de belangrijkste drijfveer van onze economische groei. Deze is ook nodig om de welvaart in brede zin te garanderen, zoals het kunnen financieren van zorg, sociale zekerheid, het klimaatprobleem, de koopkracht van mensen en beter onderwijs. Bij een lage productiviteitsgroei wordt het lastiger om aan al deze wensen te voldoen. Om deze groei aan te jagen zijn slimme investeringen nodig, waarmee het verdienvermogen van de Nederlandse economie fundamenteel wordt versterkt. Volgens de Prinsjesdagstukken heeft politiek Den Haag de komende jaren een nieuwe totempaal: het Nederlandse verdienvermogen. Daarbij gaat het ruw gezegd om een maatregelenpakket aan publieke en private investeringen waarmee we in ons land een robuuste economische groei realiseren die het mogelijk maakt dat we ook op de lange termijn onze welvaart kunnen betalen. Traditioneel worden overheidsuitgaven in beginsel uit de Rijksbegroting gefinancierd. Dit geldt voor zowel de collectieve uitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, openbaar bestuur enz., maar ook voor allerlei overheidsinvesteringen in bijvoorbeeld infrastructuur en bijdragen van de overheid in projecten in de marktsector. Vooral omdat de Nederlandse overheid op dit moment gratis kan lenen en zelfs op deze leningen kan verdienen, wordt in de Miljoenennota de gedachte geopperd om het verdienvermogen te versterken met behulp van de oprichting van een investeringsfonds. Volgens dit idee van minister Wopke Hoekstra (Financiën) kunnen uit dit fonds private en publieke investeringen worden gefinancierd die ten goede komen aan het verdienvermogen van Nederland over twintig tot dertig jaar. Daarbij gaat het dus om de toekomstige welvaart. Volgens een summiere toelichting in de stukken denkt het kabinet aan investeringen op het terrein van kennisontwikkeling, research & development (R&D), innovatie en infrastructuur. Dit moet nog worden onderzocht, omdat er een strenge selectie van investeringsprojecten moet plaatsvinden op de toegevoegde waarde voor het verdienvermogen. Het mag geen geldpotje voor leuke dingen worden. De ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Financiën gaan onderzoeken hoe een investerings-fonds kan worden opgericht en rapporteren hierover begin 2020 aan de Kamer. Een ver-sterking van het Nederlandse verdienvermogen is op zich een goede gedachte. Maar het staat of valt met de uitwerking. De afgelopen jaren is van verschillende kanten bij de Haagse politiek gepleit voor meer overheidsinvesteringen die de Nederlandse economie fundamenteel versterken. Daarbij werd onder meer genoemd een modernisering van onze fysieke en digitale infrastructuur en recent ook klimaat gerelateerde investeringen. De vraag is wel of een investeringsfonds de beste aanpak is. Met fondsen waarin de overheid geld heeft gestort, hebben we in Nederland slechte ervaringen. Een voorbeeld, uit onze eigen periode als bewindspersoon, was het Fonds Economische Structuur Versterking (FES, ingesteld 1994). Dit fonds, gevuld met gasbaten, was bestemd voor investeringen in de infrastructuur en de kenniseconomie. Maar al snel bleek dat dit fonds niet ‘hobby & lobby proof’ was. FES-geld werd in de praktijk ook ingezet voor andere projecten die uit de gewone begroting gefinancierd moesten worden. Daardoor hield het kabinet meer geld over voor andere overheidsuitgaven, bijvoorbeeld op sociaal terrein. Voor elk kabinet geldt dat de instelling van een investeringsfonds met een grote pot geld, ondanks allerlei waarborgen, in een nachtmerrie kan eindigen. Deze pot wordt belaagd door iedereen met ideeën voor leuke dingen. Onmiddellijk na de primeur van het fonds in deze krant stonden de media al vol met plannen die van alle kanten werden gelanceerd; voor woningbouw, een luchthaven in zee, nieuwe bruggen, snelle trams en railverbindingen, extra subsidies voor bedrijven enz. Daarom moet Rutte III het Nederlandse verdienvermogen niet versterken met een pot geld, maar met speciale staatsleningen, die met alle waarborgen en deskundigheid omgeven, daadwerkelijk worden aangewend voor toekomstgerichte omvangrijke investeringen waarmee we ook op de langere termijn onze welvaart kunnen waarborgen. In politiek Den Haag is Kamerbreed afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Daarom ligt het voor de hand daarbij gebruik te maken van speciale staatsleningen. (bron: DFT) [die gekte over de doelstellingen van Klimaatbeleid moeten, in deze vorm, snel van tafel. Ik ben voor een duurzamer samenleving, laat dat duidelijk zijn, maar ik ben tegen onderdelen ervan, onder meer de gas-transitie, waarvoor geen draagvlak in de samenleving is waarschijnlijk maar door een deel van de huishoudens kan worden gefinancierd en waarvan de lasten niet kunnen worden opgebracht. Ook is er nog helemaal niet duidelijk hoe de verwarming van huizen in de winter gaat plaatsvinden als we het comfort van de huidige CV-ketels willen behouden. De warmtepomp biedt die mogelijkheid niet en een gemeentelijk warmtenet is veel duurder dan de huidige energiekosten. Daarbij komt dat ouderen in de winter een huiskamertemperatuur van 22 graden nodig hebben, zegt mijn huisarts. Voer een Europese vliegtax in voor iedereen die, op een vlieghaven binnen de EU, overstapt dan wel instapt. Voer een Europese belasting in op kerosine en voor de scheepvaart op (stook)olie. Verlaag de maximum snelheid op de snelwegen naar 100 km per uur. Ga nu aan de slag met rekeningrijden voor alle vracht- en personenwagens, niet in 2027, maar al tussen 2021 en 2023. Activeer duurzamer eten en drinken. Beperk het watergebruik en verlaag het gebruik van de industrie van water. Hou het drinkwater schoon. Breng het volk meer in beweging. Wijs het volk op de gevaren van het gebruik van soft- en harddrugs. Maak daardoor de handel in drugs onaantrekkelijker en ontneem de criminelen het geld dat ze daarmee verdienen. Sluit alle financiële banden met financiële instellingen in Belastingparadijzen. Zet de industrie in om de CO2 uitstoot terug te brengen, dwing ze, zo nodig, daartoe. Verlaag de stikstofuitstoot tot acceptabele hoeveelheden. Zet de overheid in een turbo-instelling. Maar doe slechts datgene wat haalbaar is en betaalbaar. Windmolens, zonnepanelen, elektrisch rijden, groene energie allemaal prima, zolang daar draagvlak voor is en niet in strijd is met ons ecologisch beleid. Als die hele transitie €1000 mrd kost, wat Baudet inschat, of op €600 of €800 mrd wat anderen prognosticeren, denk dan wel dat Nederland slechts het 1:25000 deel van het mondiale probleem is en de impact van Nederland op het klimaat maximaal 0,00007 graden is. Ons kleine land stoot niet niet meer dan 160 Mton CO2 per jaar uit, een hoeveelheid die China uitstoot in vijf dagen en de VS in een week. En zolang Trump, een bevriend staatshoofd, in het Witte Huis zit is onze inzet verwaarloosbaar. Laten we dat wel in ons achterhoofd houden bij alles wat we daarover gaan besluiten. Spring niet verder dan onze polsstok lang is. Merkel is erin geslaagd een Klimaatakkoord te sluiten in Duitsland. Kosten: €54 mrd. CO2-belasting wordt vanaf 2021 ingevoerd; benzine en diesel worden dan ca 3 cent duurder, 5 jaar later 9 tot 15 cent. Vanaf 2025 worden nieuwe verwarmingsinstallaties die op stookolie werken afgeschaft; op nieuwe ketels wordt 40% korting gegeven. Eerder werd al bekend gemaakt dat de productie van bruinkool wordt afgeschaft en dat verwarming met bruinkool wordt overgezet naar gas!! De prijs van ecostroom moet omlaag; de prijzen van treinkaartjes voor lange trajecten gaan met 7% tot 19% omlaag; vliegtuigen worden al per 1 januari 2020 belast met hogere belasting voor binnenlandse vluchten; er komt een extra subsidie voor elektrische auto’s die <€40.000 kosten. Kennelijk worden bij de oosterburen niet de gas-gestookte verwarmingsketels aangepakt, zoals in ons land]

Market Garden: 75 jaar na de bevrijding

Bij de indrukwekkende ceremonie op de Schinkelse heide, met 100.000 bezoekers, waarbij het Engelse leger en Britse veteranen die de Slag om Arnhem hebben meegemaakt, waarvan er één 97-jarige nog met een parachute naar beneden kwam, werd ons Koninkrijk vertegenwoordigd door Prinses Beatrix en de regering door de minister van Defensie. Geen Koning, geen premier. De Engelsen werden vertegenwoordigt door Prins Charles, in een gewoon militair uniform met een rode baret. De Slag om Arnhem was een luchtlanding en veldslag tijdens de Tweede Wereldoorlog die van 17 tot 25 september 1944 in en rond de stad Arnhem plaatsvond. Er landden meer dan 10.000 troepen, er sneuvelen 1800 Britse en Poolse militairen, en 2000 gewonden en vermisten en maar 2300 overleefden en werden niet gevangen genomen. Aan de Duitse kant kwamen ongeveer 1800 militairen om. Tijdens de gevechten vielen ook burgerslachtoffers: ongeveer 1000 kwamen om het leven. Ik val in herhaling, maar ik schaam mij diep voor het gedrag van onze premier, die dit jaar heeft samengespannen met de 26 EU-regeringsleiders om de Britse premier Theresa May, in haar pogingen in de principedeal over de Brexit wijzigingen aan te brengen teneinde de deal door het Lagerhuis te loodsen, meerdere malen tot op het bot heeft vernederd. Een volk dat nog maar 75 jaar geleden duizenden jonge mannen hebben verloren en een vermogen aan geld heeft gestoken in de fabricage van militair materiaal om ons, het door Nazi-Duitsland bezette Europa, te bevrijden. Hebben wij ooit ‘dank je wel’ gezegd? Wij hebben een ondankbare regering. Maar goed dat Rutte op de Schinkelse heide zijn gezicht niet heeft laten zien.

In zijn column op DFT schrijft Jaap van Duijn, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, deze week over: Mario Draghi in het economisch tribunaal

Gelukkig is hij volgende maand eindelijk weg, maar op de valreep meende ECB-president Draghi toch nog weer een van zijn kwalijke streken te moeten uithalen door op een persconferentie te roepen dat er zó’n brede overeenstemming over zijn laatste ronde van beleidsmaatregelen was, dat er niet eens gestemd hoefde te worden. Dat was dus een leugen, want als de centrale banken van Duitsland, Nederland, Frankrijk, Oostenrijk en Estland tegen je beleid zijn, is er geen brede overeenstemming. Draghi heeft er steeds een handje van gehad zijn collega’s tijdens persbijeenkomsten voor voldongen feiten te plaatsen en Klaas Knot had daar nu dus schoon genoeg van. Na jarenlang steeds meer gefrustreerd geraakt te zijn door beleid waar geen econoom met normaal verstand achter kan staan, maar waar hij wel medeverantwoordelijkheid voor droeg, kon Knot zich niet langer inhouden. Voor Draghi’s reputatie was het beter geweest als hij al na vier jaar was vertrokken. Dan had hij zich kunnen presenteren als de grote redder van de euro. Nu resteert het beeld van een potentaat, die weinig begreep van hoe een economie werkt, slecht tegen tegenspraak kon en een bizar beleid uitvoerde dat de Europese economie grote schade berokkende. Draghi werd de belichaming van wat fout is aan Europa: niet gekozen machthebbers, onvoldoende democratische controle en besluiten die de belangen van gewone burgers totaal negeren. Als er zoiets zou bestaan als een economisch tribunaal, dan zou het niet moeilijk zijn een lange reeks van aanklachten tegen Draghi te formuleren:

  1. Het voor miljarden beroven van spaarders en gepensioneerden;

  2. Het aanzetten van bedrijven en gezinnen tot het aangaan van schulden;

  3. Het subsidiëren van overheden en grote bedrijven ten koste van burgers;

  4. Het ontwrichten van het financieel stelsel;

  5. Het vergroten van de inkomens- en vermogensongelijkheid;

  6. Het opblazen van zeepbellen op financiële markten met het risico van een crash;

  7. Het ondermijnen van het consumentenvertrouwen door in tijden van hoogconjunctuur een crisisbeleid te voeren;

  8. Het armer maken van burgers door permanente pogingen de inflatie aan te wakkeren.

Het lijkt me dat met zo’n lijst van wandaden een veroordeling onvermijdelijk zou worden. Opmerkelijk is echter wel dat heel veel economen en journalisten jarenlang kritiekloos Draghi’s onzinnige beleid en al zijn claims voor zoete koek hebben geslikt. Pas nu begint het te dagen hoeveel schade Draghi heeft aangericht en zwelt de kritiek aan. Wel een beetje laat, zou ik zeggen. De vraag is nu welk beleid Draghi’s opvolgster gaat voeren, nu de wereldconjunctuur duidelijk over de top is, een recessie in een van de komende jaren waarschijnlijk is en de centrale banken hun kruit hebben verschoten. Nog meer ontwrichtende maatregelen zijn niet uit te sluiten. De rekening zal verder naar de toekomst worden doorgeschoven. [geweldig Jaap, het moest maar eens op een rij gezet worden welke schade Draghi heeft aangericht. Het idee van een economisch tribunaal, ondersteun ik. Maar de vraag is ook waarom onze politieke leiders, kritiekloos, alle ellende, die deze man heeft veroorzaakt, voor zoete koek hebben geslikt. Maar we kijken er wel naar vanuit een Noord-Europees standpunt, de Zuid-Europeanen zullen over zijn beleid heel anders oordelen]

Hoe tevreden zijn wij over de status van onze woning?

Nederlandse huurders zijn vaker niet tevreden met hun woning. In 2009 was 81% tevreden, vorig jaar was dat volgens het CBS gedaald tot 71%. Ook de tevredenheid onder huiseigenaren daalde, maar minder hard. Daar nam het aantal tevredenen in die periode af van 97% naar 93%. De meeste klachten gaan over de tuin of het balkon. Ook zijn huurders vaker niet te spreken over het onderhoud van hun woning. Over de indeling van huizen zijn ze wel tevredener geworden. Van de inwoners van grotere steden zijn Rotterdammers het minst tevreden. In Den Bosch en Ede is de tevredenheid het hoogst.

Het Nibud ziet de koopkracht van de niet-werkenden amper stijgen in 2020

De koopkracht van gepensioneerden en mensen met een uitkering stijgt volgend jaar nauwelijks, schrijft het het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting op basis van de gepresenteerde Miljoenennota 2020. Mensen met middeninkomens gaan er volgend jaar qua koopkracht het meest op vooruit. Het budgetinstituut schrijft dat de meeste mensen hun koopkracht met gemiddeld 1% tot 2% zien stijgen. Vooral tweeverdieners met een middeninkomen en kinderen gaan er in 2020 op vooruit, aldus het Nibud. Mensen met een uitkering vallen volgens het budgetinstituut buiten de boot. Deze groep ziet weinig veranderingen in de portemonnee door genomen kabinetsmaatregelen. Een alleenstaande in de bijstand kan volgend jaar €14 per maand meer uitgeven dan dit jaar. Wel komt een grotere groep huishoudens vanaf volgend jaar in aanmerking voor huurtoeslag, aldus het Nibud. Onder gepensioneerden heerst er veel onzekerheid. Het Nibud ziet de koopkracht van deze groep met 0,5% tot 2,8% stijgen, een flink verschil dus. De onzekerheid heeft met name met mogelijke kortingen op de pensioenen te maken. Sommige pensioenfondsen hebben al laten weten dat zij volgend jaar misschien op de aanvullende pensioenen moeten korten. “In dat geval zal de koopkracht voor deze gepensioneerden veel minder stijgen of zelfs dalen”, schrijft het Nibud.

EenVandaag enquête over de Miljardennota

Drie jaar na het einde van de financiële crisis merkt driekwart van de mensen (76%) niet dat het economisch goed gaat met Nederland. En de volgende crisis is al in aantocht, is de verwachting. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 19.000 leden van het Opiniepanel. De meesten (66%) zien dat het goed gaat met de economie: een flinke stijging ten opzichte van 2014 (18%). Toch plukken mensen daar niet de vruchten van, is het gevoel. De somberheid zit vooral bij lagere inkomensgroepen, maar opvallend is dat ook driekwart van de mensen met een middeninkomen de economische groei steeds niet in de portemonnee voelt. Kosten voor boodschappen, energie en zorg stijgen en de netto inkomsten blijven achter, zeggen ondervraagden. Het gevolg is dat een aanzienlijke groep moeite heeft met het betalen van de rekeningen, zoals voor zorg, de gemeentelijke lasten en de boodschappen (bij allemaal 42%). Daarnaast zegt 31% maar moeilijk de energie en de huur of hypotheek te kunnen betalen. Opvallend is dat naast de lagere inkomens ook de middeninkomens betalingsproblemen hebben. Een panellid met een middeninkomen in het onderzoek: “Als alles duurder wordt, kun je van een loonsverhoging van maximaal twintig euro per maand niet blij worden. Dat dekt de stijgende kosten simpelweg niet.” Een ander panellid vat de frustratie krachtig samen: “Mijn werkgever doet niet aan salarisverhoging, maar het kabinet doet wel aan lastenverzwaring.” Maar 1 op 10 denkt er in 2020 op vooruit te gaan. Het pessimisme op dit moment zet door naar volgend jaar. Een klein deel (12%) van de ondervraagden denkt er in 2020 financieel op vooruit te gaan. 43% verwacht er juist op achteruit te gaan. Nog eens 42% denkt hetzelfde over te houden als dit jaar. Mensen met een lager of met een middeninkomen zijn weer het somberst. “Eerst maar zien of ik een loonsverhoging krijg die hoger is dan de inflatie”, zegt een panellid. Ook maken mensen zich zorgen over buitenlandse dreigingen voor de economie, zoals de Brexit en de handelsoorlog tussen de VS en China. De dreiging van negatieve spaarrente zorgt ook voor onrust: “Ik vermoed dat de negatieve rentes gemeengoed gaan worden en deze kosten verder worden doorberekend aan de burger.”

Kritische kanttekeningen uit de samenleving op de Miljardennota

De Miljoenennota bevat goed nieuws voor werkende Nederlanders en overbelaste overheidsdiensten. Gepensioneerden en met name bedrijven komen er heel wat bekaaider af. De wind voor het bedrijfsleven lijkt aan het Binnenhof volledig gedraaid. Ook in het geval van de energierekening is de logica ver te zoeken: vorig jaar werd de heffingskorting die alle Nederlanders krijgen op de energiebelasting nog verlaagd met circa €50. Komend jaar gaat die korting met grofweg hetzelfde bedrag omhoog. Desondanks houden de Minister van Financiën en zijn staatssecretaris Menno vol dat de overheid betrouwbaar is. Wie minder profiteren, zijn de gepensioneerden. Hun koopkrachtstijging valt ten opzichte van werkenden de helft lager uit. Zij profiteren bijvoorbeeld niet van de hogere arbeidskorting. Desondanks vindt minister Hoekstra het ‘goed verdedigbaar’ dat er voor de portemonnee van werkende Nederlanders wat extra wordt gedaan en niet voor de 8 miljoen ouderen met een pensioenuitkering. Tegelijkertijd is het kabinet opvallend terughoudend over de dreigende pensioenkortingen die boven de markt hangen. Volgens het Centraal Planbureau dreigt bij het huidige rentetarief het pensioen van de helft van alle Nederlanders – werkenden en gepensioneerden – gekort te worden. Wel tekent het planbureau daarbij aan dat de kortingen bescheiden zullen zijn: gepensioneerden leveren in dat geval 0,1% koopkracht in. Dit komt doordat pensioenfondsen kortingen over tien jaar mogen uitsmeren en door het feit dat gemiddeld bijna de helft van het inkomen van gepensioneerden uit AOW bestaat, die wel stijgt. [daarbij een aantekening: de voorstelling van zaken is niet de hele waarheid: de AOW wordt wel verhoogd, maar wel in beperktere mate dan in voorgaande jaren en de kortingen van pensioenuitkeringen voor werknemers die in 2020 en latere jaren hun eerste pensioenuitkering krijgen worden gelijk gekort met het volle percentage en dus niet met 1% per jaar]

Om het woningtekort te lijf te gaan, komt er een bouwfonds van €1 mrd voor gemeenten. Zo moet de doelstelling van 75.000 nieuwe woningen per jaar haalbaar worden. Corporaties die sociale- en middenhuurwoningen bijbouwen, krijgen een korting op de verhuurdersheffing. Het gaat om een korting van in totaal €1 mrd. Tot nu toe bedroeg de heffing €1,7 mrd. [het is nog maar de vraag in hoeverre hier, volgens de EU, sprake is van niet toegestane staatssteun] Huishoudens met een jaarverbruik van 1.179 kubieke meter gas en 2.525 kWh elektriciteit zijn volgend jaar zo’n €100 minder kwijt aan energiebelasting dan in 2019. Consumenten gaan meer belasting voor aardgas betalen, maar minder voor elektriciteit. De belasting voor gas gaat omhoog met 0,0399 euro per kubieke meter (het tarief is nu 0,2931 euro). Voor elektriciteit hoeft volgend jaar per kWh 0,0009 euro minder betaald te worden (het tarief is nu 0,0986 euro). Ook wordt in 2020 per aansluiting 435,68 euro afgetrokken van de energiebelasting. Dit jaar ging het nog om 257,54 euro. [wij zijn een driepersoons huishouden en gebruiken wat meer gas en minder stroom vanwege zonnepanelen, maar de kosten zullen volgend jaar wel enkele honderden euro’s gaan stijgen omdat de verlaging van de heffing op 1000 kWh stroom per jaar met slechts €0,90 wordt verlaagd en 1000 m2 gas met €39 wordt verhoogd. Dat is pure misleiding van dit kabinet

De verlaging van de winstbelasting van 25% naar 22,55% gaat niet door. Er komt een eind aan regelingen waardoor Shell geen winstbelasting betaalt. Het inkomen van de koning, de koningin en prinses Beatrix volgt de groei van de ambtenarensalarissen. Ze krijgen er zo’n 2,5% bij. Samen krijgen ze een kleine €1,9 mln aan inkomen. De totale uitgaven van het koninklijk huis stijgen van €43,2 naar €44,4 mln. Het kabinet denkt dat de koopkracht volgend jaar gemiddeld met 2,1% stijgt. Werkenden gaan er 2,4% op vooruit, bij gepensio-neerden is dat 1,1%. In augustus zag het er nog naar uit dat de gemiddelde koopkracht met slechts 1,2% zou stijgen. Om de koopkracht op te krikken worden de lasten van de burgers met €3 mrd verlaagd. De arbeids- en algemene heffingskorting gaan omhoog, de inkom-stenbelasting daalt. Voor het vijfde jaar op rij is er een begrotingsoverschot. Dat wordt wel minder en slaat in 2021 weer om in een tekort. De staatsschuld daalt volgend jaar tot minder dan 50% van het bbp.

De oppositie mist in de plannen van het kabinet ambitie. “De crisis in de publieke sector wordt niet aangepakt en het klimaatdoel voor volgend jaar wordt niet gehaald”, stelt GL-leider Klaver. PvdA-leider Asscher zegt dat het roer nu om moet: “nu investeren in leraren, agenten en verpleegkundigen. “SP-leider Marijnissen wil dat kabinet meer doet om iedereen te laten delen in de groei. PVV-leider Wilders herhaalt dat premier Rutte liegt. “Hij zegt al jaren dat de mensen het beter krijgen, maar de gewone Nederlander komt nog steeds tekort.” FvD-leider Baudet zegt dat klimaat, EU en immigratie “ons de welvaart kosten”. Het wegwerken van het lerarentekort noemt het kabinet topprioriteit, maar er komt niet meer geld voor dan al bekend was. Er is volgend jaar 21 miljoen voor de werving van zij-instromers.
PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft begrip voor de mensen die denken dat ze de economische groei opnieuw niet gaan voelen. Voor het derde jaar op rij ging het op Prinsjesdag over de groeiende economie en de positieve gevolgen die deze voor mensen in hun portemonnee zou moeten hebben, maar Asscher denkt dat de mensen die daar sceptisch over zijn “het gelijk aan hun kant hebben”. “De energierekening wordt hoger en de btw-verhoging heeft grote effecten”, zegt Asscher. “Voor veel mensen is dat toch concreter dan het verhaal dat de Koning in de troonrede hield. Ze zullen het gevoel blijven houden: die groei is niet voor ons.” Asscher pleit daarom voor investeringen in de publieke sector. “Je ziet dat het in die sector kraakt, dus dat is misschien wel belangrijker dan het zo snel mogelijk vullen van de schatkist. Het investeren in de publieke sector is belangrijk voor de kwaliteit van onze samenleving. Als je kinderen goed les krijgen, gaan ze goede dingen bedenken waardoor we straks banen krijgen.” Jesse Klaver (GroenLinks) ziet in de troonrede een “toekomstvol verhaal”, waarin werd verteld “waar we met Nederland naar toe moeten”. Maar hij vindt wel dat de plannen van het kabinet “in schril contrast staan” met de troonrede. “Ik ben bang dat 2020 een verloren jaar wordt.” Klaver denkt dat mensen de economische groei opnieuw niet gaan voelen. “De belofte dat mensen er allemaal op vooruitgaan, kunnen we niet waarmaken. Er wordt te weinig gekeken naar de dingen die het leven van mensen duurder maken. Denk aan de eigen betalingen aan zorg, of de boodschappen die duurder zijn geworden.” Klaver pleit voor een overheid die “grote diensten” levert. “Zorg dat het openbaar vervoer, de kinderopvang en boodschappen goedkoper worden. Dat is voor mensen ook een manier om meer over te houden.” PVV-leider Geert Wilders vond de troonrede een “mager verhaal”. Hij zag dat echter niet als de schuld van de Koning, “want die leest ook maar de tekst van premier Rutte voor”. “Ik had gehoopt dat er een forse belastingverlaging zou komen”, aldus Wilders. “We hebben €10 mrd aan overschot op de plank liggen. Dat is gewoon te veel betaald belastinggeld. Dat verdienen de mensen terug in hun portemonnee.”Wilders is bang dat de “afkalvende economische groei” op den duur uitmondt in een nieuwe crisis. “Het zal toch niet zo zijn dat er dan nieuwe belastingverhogingen en bezuinigingen komen? Mensen moeten nu ieder tientje omdraaien, dit is het moment om iets terug te geven.” Thierry Baudet (Forum voor Democratie) concludeerde dat het kabinet “meer klimaat, meer immigratie en meer EU wil”. “Wij staan juist voor minder van die dingen en meer investeren in Nederland.” “Ik zie dat we afstevenen op zware tijden omdat de euro onhoudbaar is vanwege Zuid-Europese schulden”, vervolgt hij. “Ik vind het ritueel van Prinsjesdag leuk, maar ben over de inhoud van het regeringsbeleid minder enthousiast.” Het viel Lilian Marijnissen (SP) op dat het woord ‘lonen’ niet in de troonrede voorkwam. “Terwijl het de afgelopen weken veel ging over een enorme economische groei en dat half Nederland daar niks van merkt. Dat komt doordat de lonen nauwelijks stijgen.”

“Ik had gedacht dat het kabinet nu ging zeggen dat bijvoorbeeld het minimumloon omhoog zou gaan, of de salarissen in de publieke sector zouden worden verhoogd, maar daar heb ik niks over gehoord”, vervolgt ze. “Sterker nog: de koning kwam met een soort winstwaarschuwing. Nu gaat het nog goed met de economie, maar let op: vanaf volgend jaar kan het weleens minder zijn.” Marijnissen ziet dat het kabinet de belofte van vorig jaar dat elke Nederlander wat van de economische groei zou gaan merken, niet heeft waargemaakt. “We moeten constateren dat dat nog steeds niet is gebeurd.” Komend jaar wacht Nederlanders geen btw-verhoging, zoals bij de start van dit jaar het geval was. VVD-leider Klaas Dijkhoff denkt dat dat bijdraagt aan het besef van mensen dat het economisch goed gaat met het land. “Vorig jaar hebben we wel wat lasten verlicht, maar gingen ook wat lasten omhoog. Ik hoop dat het voelbaarder is wat we doen.” Dijkhoff vindt dat de troonrede een “goede toon” had: “Het was positief en optimistisch, maar niet jubelend.” [dit is wel een zwaktebod van de VVD. Gezien het begrotingsoverschot was de BTW-verhoging van 6% naar 9% helemaal niet nodig. We hebben die opbrengsten alleen maar gebruikt om de staatsschuld te verlagen en dat had absoluut geen prioriteit] Ook ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hoopt dat “de Nederlander wat van de economische groei gaat merken”, maar hij benadrukt dat het kabinet daar wel eerlijk over moet zijn. “Voorgaande jaren vatten mensen het verbeteren van de koopkracht op als een belofte, maar wij hebben niet de kruispunten van het leven in de hand. Een scheiding of een andere baan, daar hebben we geen invloed op, maar die kan je rekening wel beïnvloeden.” “Daarom richten we ons op dat wat we wél kunnen beïnvloeden, namelijk het verlagen van lasten”, aldus Segers. Hij vond de troonrede van koning Willem-Alexander een “eerlijk verhaal, waarin wel hoop werd geboden”. Rob Jetten sprak zelfs van “een van de mooiste troonredes” die hij ooit had gehoord. “Het was een optimistisch verhaal, met een vleugje realisme erin én waarin elf keer het woord toekomst voorkwam”, aldus de D66-voorman. “We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat mensen volgend jaar iets merken van de economische groei door de lasten van werkenden te verlagen en te investeren in de woningmarkt, maar ik snap helemaal dat mensen denken: eerst zien, dan geloven.” Het kabinet zocht naar een manier om onder meer de lastenverlichting voor burgers, het Klimaatakkoord, het pensioenakkoord en de extra investeringen in de woningmarkt mee te kunnen betalen. Minister Wopke Hoekstra van Financiën erkent in een reactie dat de regels niet strikt worden nageleefd. “De aanpassingen zijn een weloverwogen keuze van het kabinet”, zegt hij in een reactie. [wat ik nog steeds mis is visie, hoe gewerkt gaat worden aan de toekomst van dit land. In welke projecten in de komende 5 jaar de €50 mrd van het Investeringsfonds wordt geïnvesteerd. Hoeveel inspraak hebben we als Nederland daar nog in en waarvoor moet Brussel zijn fiat geven? Gaat het dan om Nederlandse belangen of om Europese, daarover zal de nieuwe EC na 1 november zich moeten uitspreken. De Fransen en Spanjaarden opteren voor meer Europese investeringen van Duitsland en Nederland]

Monetair beleid van de ECB

De ECB blijft bij haar streven van een inflatie van net onder de 2%. De inflatie in de eurozone is in augustus stabiel gebleven op 1% op jaarbasis. Dat meldt het Europese statistiekbureau Eurostat op basis van een definitief cijfer. De kerninflatie, zonder de invloed van de sterk schommelende prijzen voor energie en levens- en genotsmiddelen, blijft ook onveranderd op 0,9%. Voor de gehele Europese Unie werd in augustus een inflatie gemeten van 1,4% op jaarbasis, net als in juli.

Europese banken hebben gezamenlijk slechts €3,4 mrd opgehaald aan langlopende leningen bij de Europese Centrale Bank (ECB). De animo voor de eerste nieuwe ronde waarbij banken bij het zogeheten TLTRO-loket van de centrale bank konden aankloppen voor gratis leningen was veel lager dan gedacht. De ECB kondigde onlangs aan opnieuw speciale leningen voor banken ter beschikking te stellen voor geld dat ze kunnen gebruiken voor kredietverlening aan huishoudens en bedrijven. In dat geval betalen banken geen geld over de lening maar krijgen ze zelfs tot 0,5% toe. Doel van de ECB is om op die manier uitgaven en investeringen aan te jagen. Het bedrag dat 28 banken nu ophaalden voor de leningen, die in de sector worden aangeduid als teltro’s, was aanmerkelijk lager dan de €20 mrd tot €100 mrd waarop was gerekend. In totaal zijn er zeven rondes waarbij dergelijke leningen door de ECB worden verstrekt. De volgende staat gepland in december.

Ik heb een paar maanden geleden al eens contact opgenomen met Christine Lagarde, toen zij nog bij het IMF werkte en uitspraken had gedaan dat de centrale banken beleid moesten voeren dat voldeed aan de doelstellingen van het neoliberale gedachtegoed. Ik opteer ervoor dat monetair beleid getoetst moet worden aan de sociaal/maatschappelijk normen die wij nastreven. Nu zegt de aanstaand president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde, dat centralebankiers voorspelbaar moeten zijn. Ook moet het beleid van de centrale banken gebaseerd zijn op “feiten en economische gegevens”. “Er is al genoeg onzekerheid op de wereld om daar ook nog onzekerheid aan toe te voegen over wat centrale banken gaan doen.” Lagarde, die de opvolger wordt van Mario Draghi die eind oktober afzwaait als baas van de ECB, wil zorgen dat de beleidsbepalers in Frankfurt zich blijven richten op wat belangrijk is. Ze noemt in het bijzonder “het creëren van banen, productiviteit en stabiliteit”. De 63-jarige Lagarde wordt de eerste vrouw aan het roer van de ECB. Eerder was ze al de eerste vrouw aan de top van het Internationaal Monetair Fonds en de eerste vrouwelijke Franse minister van Economische Zaken. Haar kracht ligt naar eigen zeggen in het verzamelen van sterke teams en hun kennis te benutten.

Consumenten in de eurozone waren in september minder negatief dan een maand ervoor. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Europese Commissie. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet ging naar een stand van min 6,5, tegenover een stand van min 7,1 in augustus. [het blijft min en het is voorlopig]

Pensioenfondsen steeds verder in de problemen

De dekkingsgraden van de twee grootste pensioenfondsen van Nederland zijn in augustus tot onder de 90% gedaald. Dat maakten ambtenarenpensioenfonds ABP en pensioenfonds Zorg en Welzijn bekend. Ook bij andere pensioenfondsen zijn de dekkingsgraden gezakt. Zo daalden de dekkingsgraden bij metaalfondsen PME en PMT – de nummer drie en vijf van Nederland – ook, naar respectievelijk 91,5% en 92,6%. Gevreesd wordt dat pensioen-fondsen door de dalingen volgend jaar veel grotere kortingen moeten gaan doorvoeren. De pensioenfondsen willen daarom het liefst zo snel mogelijk met minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken om tafel. Van de vijf grote fondsen staan de ambtenaren, zoals onder-wijzers, gemeentewerkers en beleidsmakers op ministeries, er het slechtst voor. De actuele dekkingsgraad van ABP stond eind augustus op 88,6%. PFZW sloot augustus af op 89,8%. De pensioenen worden volgend jaar vrijwel zeker gekort, nu in augustus de dekkingsgraad van de pensioenfondsen ver beneden de 95% is gedaald. Circa 8 miljoen pensioenge-rechtigden krijgen te maken met de ingreep. Door de verder dalende rente moeten de pensioenen steeds meer geld in kas hebben om tot in de verre toekomst aan hun verplich-tingen te kunnen voldoen. De kritische grens is 95%. Als de dekkingsgraad in december 90% bedraagt, worden de pensioenen met 5% gekort. Als de dekkingsgraad <90% ligt kan de korting in 2020 stijgen naar mogelijk wel 10%, tenzij de overheid de helpende hand uit-steekt. En dat schijnt te gaan gebeuren, want vanuit de politiek komen berichten dat de verlagingen van de pensioenuitkeringen per 1 januari aanstaande niet worden doorge-voerd. De regeltjes zullen wel worden aangepast, dat het kabinet met geld gaat interve-niëren verwacht ik zeker niet. 

Onze economische groei loopt leeg als de Britten toch met een no-deal de EU verlaten

Op Prinsjesdag kwam de minister van Financiën, Wobke Hoekstra, met een voorstelling van zaken alsof wij ons volgend jaar nog bevinden in een periode van economische hoogtij. Ook Klaas Knot onderschreef dat beeld vorige week. Eerder meldde het Economisch Bureau van ABN Amro al dat wij niet in staat zijn de economische groei van 0,5%, in het 2e kwartaal, vast te houden. Nu komt RABObank ook met een waarschuwing “De Nederlandse economie groeit in 2019 minder snel dan vorig jaar en deze vertraging zet ook in 2020 door”. Door mondiale groeivertraging zal onze exportgroei ook afnemen, wat de economie verder onder druk zet. De Nederlandse economie groeide afgelopen half jaar sneller dan in veel andere Europese landen, wat volgens de economen de komende tijd ook zo blijft. “Maar de mondiale neergang begint wel degelijk merkbaar te worden. Zo daalde afgelopen kwartalen de industriële productie en verwachten we dat de export dit en komend jaar minder hard groeit dan de import”, aldus Ester Barendregt, hoofdeconoom RaboResearch Nederland. In het kwartaalbericht stellen de economen de groeiramingen voor de wereldeconomie naar beneden bij, van 3,3 naar 3,1%. Naast binnenlandse factoren komt dit door verslechterde exportvooruitzichten van veel landen. Die hangen samen met een afnemende groei van het wereldhandelsvolume en de voortdurende en escalerende handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. De economen denken dat stimuleringsbeleid vanuit centrale banken en overheden per saldo niet genoeg zal zijn om op te wegen tegen de negatieve invloeden op de wereldeconomie. Voor Nederland zijn de verwachtingen voor 2019 1,8% groei en voor 2020 1,4%. Consumenten blijven geld uitgeven, verwacht Rabobank, en ook bedrijven blijven meer investeren. In de huidige ramingen is wel uitgegaan van een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, met een deal. “Een ontwrichtende Brexit zonder deal kan Nederland volgend jaar het grootste deel van zijn economische groei kosten. De kans daarop is nog altijd oncomfortabel hoog”, aldus Rabobank.

David slaat toe en raakt Goliath op een gevoelige plek

De aanval met drones op het Saoedische staatsoliebedrijf Saudi Aramco, zette afgelopen zondag de beurshandel in het Midden-Oosten flink onder druk. Beleggers reageerden nerveus en kenners wezen op de schijnbare kwetsbaarheid van de oliefaciliteiten, in het koninkrijk, voor terreuraanslagen. De Tadawul All Share-index zakte tussentijds meer dan 3%, waarbij de koersen van Al Rajhi Bank en petrochemische bedrijf Sabic de sterkste dalingen lieten zien. Ook graadmeters in de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Koeweit en Bahrein gingen omlaag. Een aandelenstrateeg sprak van “een zeer gespannen situatie”, die de toch al verhoogde risico’s in de regio “tot ongekende niveaus” opvoert. Olie-installaties in Abqaiq en Khurais werden zaterdag door tien drones getroffen. Op het olieveld van Abqaiq, in het noordoosten van het land, staat de grootste olieraffinaderij ter wereld. Het veld in Khurais, tussen de hoofdstad Riyad en de Perzische Golf, is een van de belangrijkste olievelden van het land. De olieprijs steeg fors bij de opening van de beurzen maandagmorgen, in eerste instantie noteerde Brent-olie $71 per vat, de hoogste prijs in 29 jaar. Binnen enkele dagen zullen de prijzen aan de pomp gaan stijgen. Door de luchtaanval op olie-installaties van Saudi-Arabië, zaterdag, is het land de helft van z’n productie-capaciteit kwijtgeraakt. Het gaat om 5%, 8 miljoen vaten per dag, van de wereldwijde olieproductie. Uitgerekend Saudi-Arabië was het land dat de olieproductie snel kon opvoeren in tijden van krapte. Het koninkrijk heeft een aanzienlijke reservecapaciteit voor als er tekorten ontstaan door oorlog of een natuurramp. Door de aanvallen van zaterdag kan Saudi-Arabië die reservecapaciteit van 2 miljoen vaten per dag niet zomaar aanwenden. De andere leden van de Opec, de organisatie van olie-producerende landen, hebben samen onvoldoende capaciteit om het gat dat Saudi-Arabië laat vallen te compenseren. Niet bij Opec aangesloten landen zoals Rusland zitten volgens persbureau Reuters vrijwel aan hun plafond. Iran heeft na de aanval laten weten de olieproductie op te willen voeren. Daarvoor moet Amerika dan wel eerst de sancties tegen de olie-industrie van dat land verlichten. Dat zit er nu niet in. Ook Venezuela heeft te maken met Amerikaanse sancties. Daarbij heeft de olie-industrie van het Zuid-Amerikaanse land flinke schade opgelopen door de economische en politieke crisis onder president Nicolas Maduro. En de Verenigde Staten zelf dan? Die passeerden Saudi-Arabië vorig jaar als grootste olieproducent ter wereld. Van de 80 miljoen vaten per dag die wereldwijd worden gewonnen, komen er 15 miljoen uit Amerikaanse bodem en 12 miljoen uit Saudi-Arabië. Dat Amerika de grootste is, komt vooral door schalie-olie, die net als schaliegas wordt gewonnen door gesteente te breken met chemicaliën en kleine explosies. Maar die winning is schadelijk voor het milieu. (bron: citaten uit Trouw)

President Trump heeft via Twitter verklaard dat de VS klaar staat om de aanvallen op de oliefaciliteiten in Saudi-Arabië te wreken. Hij schrijft dat hij zal wachten tot Riyad de schuldige heeft aangewezen. Daarna wil Trump over mogelijke vervolgstappen overleggen. De aanslagen, die een halvering van de Saudische olieproductie tot gevolg hebben, zijn opgeëist door de Houthi-rebellen uit Jemen. Maar volgens de VS zou Iran achter de droneaanvallen zitten. Amerikaanse veiligheidsdiensten zeggen uit satellietbeelden te kunnen afleiden dat de aanvallen uit de richting van Iran komen en niet uit Jemen. (bron: NOS) [dat is geen hard bewijs dat Iran bij de aanval betrokken is geweest. Alhoewel je weet nooit of Iran de drones heeft gesponsord?]

Ministerie van Financiën schrapte onwelgevallige passages uit onderzoeksrapport ingetrokken Toeslagen

Nadat blijkt dat de Belastingdienst stukken achterhoudt in rechtszaken tegen gedupeerde ouders van wie de kinderopvangtoeslag is stopgezet, stelt staatssecretaris Menno Snel een onderzoek in. Maar zijn ambtenaren bemoeien zich daar actief mee, en schrappen onwelgevallige passages uit het rapport, schrijft Jan Kleinnijenhuis op https://www.trouw.nl/economie/ministerie-schrapte-onwelgevallige-passages-uit-onderzoeksrapport-belastingdienst~b17f0ee7/ Zij kregen toegang tot conceptverslagen van de onderzoekers, deden aanpassingen en schrapten bepaalde passages. Dat blijkt uit e-mails en documenten die het ministerie van Financiën heeft vrijgegeven na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur door Trouw en RTL Nieuws. De mails en documenten laten zien dat het ministerie in hoge mate kon bepalen wat er wel en niet onderzocht werd en wat er wel en niet gerapporteerd werd. Het gaat om een onderzoek naar het optreden van de Belastingdienst in het onrechtmatig stopzetten van kinderopvangtoeslag bij honderden ouders in 2014. Staatssecretaris Menno Snel (D66) van Financiën kwam daar het afgelopen jaar al meerdere keren door in politieke problemen. Voor het zomerreces gaf hij in de Tweede Kamer toe dat de Belastingdienst, en ook hijzelf, aan ‘tunnelvisie’ leden bij het stopzetten van toeslagen en jarenlang slepende procedures tegen ouders die in grote financiële problemen kwamen. Vorig jaar september stelde Snel een onderzoek in toen uit onderzoek van Trouw bleek dat de Belastingdienst herhaaldelijk stukken achterhield in rechtszaken tegen ouders van wie de kinderopvangtoeslag onrechtmatig was stopgezet. Gespecialiseerde IT’ers moesten de systemen van de Belastingdienst doorzoeken op stukken die eigenlijk aan de rechter voorgelegd moeten worden. De onderzoekers gaven in een tussenrapportage aan dat zij ‘geen volledig beeld’ konden krijgen, omdat medewerkers van de Belastingdienst mogelijk documenten hadden gewijzigd, verplaatst of vernietigd. Daarom wilden zij kijken naar autorisaties van medewerkers, om na te gaan tot welke documenten zij toegang en ‘schrijfrechten’ hadden. Uit e-mails van ambtenaren van het ministerie blijkt dat deze tussenrapportage doelbewust is aangepast. Zo werd de verwijzing naar het onderzoek naar ‘autorisaties’ uit het rapport verwijderd, uit angst dat dit later bekend zou worden. “Ik heb in rood wat aan-passingen gedaan, om e.e.a. verder aan te scherpen, maar ook met het oog op het eventueel moeten verstrekken van dit stuk. Wat ik heb weggehaald, is het onderzoek naar de autorisaties”, schrijft een ambtenaar. In een brief aan de Tweede Kamer, vorige week vrijdag, naar aanleiding van het openbaar maken van deze documenten, stelt staatssecre-taris Snel dat het onderzoek naar autorisaties ‘geen toegevoegde waarde’ zou hebben en ‘na afstemming met de onderzoekers buiten beschouwing is gelaten’. Op vragen van Trouw en RTL over de inmenging in het onderzoek wil Snel pas later ingaan, laat een woordvoer-der weten. Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP) reageren verbolgen op de nieuwe onthulling. Volgens Leijten laat dit zien dat de houding van het ministerie in de zaak nog niet veranderd is. “Nog altijd is het toedekken, bedekken en indekken. Toegeven is wat nodig is, maar duidelijk niet de inzet.” Omtzigt laat weten in juni specifiek naar eerdere versies van het rapport en e-mails van ambtenaren daarover te hebben gevraagd. “De staatssecretaris heeft de Kamer destijds bezworen dat hij alle informatie daaruit zou delen. Nu blijkt het, niet voor het eerst in deze zaak, toch weer anders te liggen als originele documenten boven tafel komen.” Omtzigt en Leijten willen dat Snel alsnog alle concept-rapporten van de onderzoekers openbaar maakt. Eerder bleek al uit onderzoek van Trouw en RTL Nieuws dat Financiën het onderzoek op een andere manier inperkte. Bestanden bij opsporingsdienst FIOD werden niet doorzocht terwijl de onder-zoekers daar op aandrongen. Later werd daar alsnog een document gevonden waaruit bleek dat medewerkers van de Belastingdienst in 2015 al waarschuwden dat de stopzetting van toeslagen niet vol te houden was, omdat ouders niets te verwijten viel.

MeToo Trump Kavanaugh

President Trump heeft het opnieuw opgenomen voor Brett Kavanaugh, de rechter bij het Amerikaanse Hooggerechtshof die eerder in verband is gebracht met seksueel wangedrag in zijn studententijd. Aanleiding is een nieuwe beschuldiging aan het adres van Kavanaugh. Hij was nog kandidaat-rechter toen hij vorig jaar onder vuur kwam te liggen nadat drie vrouwen hem hadden beschuldigd van seksueel overschrijdend gedrag. Nadat een Senaatscommissie hem erover had ondervraagd, stemde de Senaat met een krappe meerderheid van 2 stemmen (50/48) in met zijn aanstelling. De NYT publiceerde een artikel met daarin een nieuwe aantijging. Een oud-studiegenoot aan Yale stelt dat Kavanaugh op een studentenfeestje zijn geslachtsdeel in de hand van een studente drukte. Het voorval zou zijn gerapporteerd aan de FBI en Senatoren, maar nooit zijn onderzocht. Daarop riepen drie Democratische presidentskandidaten, Kamala Harris, Elizabeth Warren en Julian Cástro, op de rechter af te zetten. Trump wil daar niets van weten en adviseert Kavanaugh aangifte te doen van smaad. Ook zou hij graag zien dat het ministerie van Justitie hem verdedigt. Hij spreekt op Twitter van “verzonnen verhalen”, “valse beschuldigingen” en “leugens”. In 2018 zei toenmalig studiegenoot Deborah Ramirez dat Kavanaugh in de jaren 80 op een feestje zijn geslachtsdeel voor haar gezicht had gehouden. Daarvoor had Christine Ford, een oude bekende van de rechter, laten weten in de jaren 80 als tiener te zijn betast door een “stomdronken” Kavanaugh. Ze werd op bed geduwd en ontsnapte toen een vriend ingreep. Ook Julie Swetnick beschuldigde hem van seksueel wangedrag in zijn studiejaren. Kavanaugh heeft de beschuldigingen altijd ont-kend. Vorig jaar sprak hij tegen de Senaatscommissie van pogingen tot “karaktermoord”.

Wetenschap, het laatste reservaat van optimisten; ‘Kennis is de enige grondstof die groeit in het gebruik.’

Een vloedgolf van nepnieuws en alternatieve feiten verspreidt zich over de wereld. Maar de groei van kennis is onmiskenbaar, onafwendbaar en onomkeerbaar, stelt de wetenschap-per Robbert Dijkgraaf in de 30ste Abel Herzberglezing. In een artikel van Werry Crone in het dagblad Trouw op https://www.topics.nl/wetenschap-het-laatste-reservaat-van-optimisten-a13357229trouw/?context=mijn-nieuws/ Zo groot kan de wijsheid niet zijn of de domheid is altijd groter.” Deze woorden van Abel Herzberg vangen goed de gemengde gevoelens bij de stand van de wetenschap en van kennis in het algemeen. Enkele citaten ui het artikel. <citaat> Enerzijds is het de beste tijd voor de wetenschap. Nog nooit hebben we zoveel begrepen. Nog nooit zijn er zoveel onderzoekers en universiteiten geweest. En nog nooit hebben zovelen over de hele wereld toegang tot al deze kennis, mede dankzij de moderne technologie. Kennis is doorgedrongen tot in de haarvaten van de maatschappij en heeft ons leven onherkenbaar veranderd. Anderzijds is het de slechtste tijd voor de wetenschap. Kennis ligt overal onder vuur. Menigeen voelt zich plotseling vrij de waarheid te manipuleren en verdacht te maken. Een vloedgolf van nepnieuws, alternatieve feiten en complotdenken verspreidt zich steeds makkelijker over de wereld, geholpen door diezelfde technologie. Feiten zijn obstakels om handig te vermijden, een genuanceerde mening is een retorisch zwaktebod en de elementaire regels van de logica zijn optioneel. Complexiteit is een Gordiaanse knoop die het best met een botte redenering kan worden doorgehakt. Experts worden gewantrouwd, hun advies weggezet als “ook maar een mening”, of het nu gaat over klimaatverandering, immigratie of vaccinaties. In mijn nieuwe thuisland vestigt Donald Trump het wereldrecord liegen en bedriegen. Journalisten hebben gedurende zijn presidentschap al meer dan twaalfduizend onwaarheden en misleidende uitspraken geteld. Hij en zijn politieke medestanders hebben geen scrupules klimaatverandering af te doen als een complot van buitenlandse mogendheden. Wetenschappelijke adviesraden worden ontbonden en stringente milieumaatregelen teruggedraaid om vrij baan te geven aan vervuilende industrieën. Ieder jaar stelt de regering de meest draconische bezuinigingen op onderzoeksbudgetten voor. Gelukkig heeft het Congres deze voorstellen tot nu toe naast zich neergelegd. </citaat> <citaat> Het is uiterst wrang dat de handigste manipulatoren van de digitale wereld niet in academische kring worden gevonden maar onder autoritaire leiders van Trump, de zelfbenoemde Shakespeare van Twitter, tot de Filipijnse dictator Rodrigo Duterte, die als eerste van Facebook een politiek wapen maakte. Deze aanzwellende aanvallen op de redelijkheid leiden niet alleen tot de verspreiding van misinformatie, de verdachtmaking van expertise en de onderdrukking van inhoudelijk debat. Ze tasten de fundamenten van onze vrijheid en democratie aan, en de instituties die deze waarden beschermen. Dit noopt tot enkele grote vragen. Wat is exact de rol van de kennis in onze samenleving? Waarom staat deze plotseling onder druk? En wat kunnen wij als individu en als samenleving hiertegen doen? In mijn ogen is de gestage groei en verspreiding van kennis een van de weinige fundamenten voor een realistisch vooruitgangsgevoel. Kennis van de wereld, de natuur, de mens, de cultuur en het verleden. Kennis permanent verfijnd en geverifieerd door experts en beschikbaar gesteld voor iedereen. Met de wetenschap als zuiverste kennisproducent, misschien wel het laatste reservaat voor optimisten. </citaat> Dit is een sterk ingekorte versie van de door Trouw en debatcentrum de Rode Hoed georganiseerde Abel Herzberglezing. Robbert Dijkgraaf (1960, Ridderkerk) is sinds 2012 directeur en Leon Levy professor aan het Institute for Advanced Study in Princeton, New Jersey, en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde wis- en natuurkunde.

Werkeloosheid stijgt licht; 4,1 miljoen mensen zonder betaald werk

Het aantal werklozen is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 7000 per maand gestegen naar 321.000. Hiermee was 3,5% van de beroepsbevolking van 15 tot 75 jaar werkloos, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In juli was dat 3,4%. De stijging van het aantal werklozen deed zich voor in de leeftijdsgroepen tot 45 jaar. In totaal hadden 4,1 miljoen mensen in augustus om uiteenlopende redenen geen betaald werk. Naast de eerder genoemde werklozen ging het om 3,7 miljoen mensen die niet recent hebben gezocht of bijvoorbeeld niet direct voor werk beschikbaar waren. Zij worden niet tot de beroepsbevolking gerekend. Hun aantal is in de laatste drie maanden met gemiddeld 5000 per maand afgenomen. Uitkeringsinstantie UWV verstrekte vorige maand 237.000 WW-uitkeringen. Dat zijn er bijna 42.000 minder dan een jaar eerder. Ten opzichte van juli steeg het aantal WW-uitkeringen wel, maar dat heeft onder meer te maken met de traditionele ’zomerpiek” bij met name pedagogische beroepen. Tijdelijke contracten worden beëindigd omdat het werk afloopt en niet voldoende vakantiedagen zijn opgebouwd om de hele zomer doorbetaald te krijgen. Het UWV meldde verder dat de stijging van het aantal WW-uitkeringen ook zichtbaar was in vrijwel alle andere sectoren. Omdat de economie iets minder snel groeit, duurt het gemiddeld weer iets langer voordat mensen vanuit de WW een baan vinden.

Consumentenvertrouwen daalt

Het consumentenvertrouwen is in september weer onder de nul gedoken. De index van het Centraal Bureau voor de Statistiek kwam uit op -2 punten. In augustus lag het vertrouwen onder consumenten nog op 0. Een cijfer boven 0 wijst op een positieve houding onder consumenten, onder 0 op negativiteit. De index ligt nog wel boven het gemiddelde van de afgelopen twintig jaar: -4. Consumenten oordelen in september negatiever over de economie dan in augustus. De deelindicator economisch klimaat daalt van -1 naar -3 punten. Consumenten zijn vooral negatiever over de verwachtingen van de economie in de komende twaalf maanden. De koopbereidheid van consumenten daalt ook iets. Ze zijn een flink stuk negatiever over hun eigen financiële situatie: die deelindicator daalde naar -7 punten. Tegelijkertijd maakte het CBS bekend dat huishoudens in juli meer hebben uitgeven dan een jaar eerder. De consumptie steeg met 1,7%. Er wordt vooral meer besteed aan woninginrichting en huishoudelijke apparaten. Volgens d CBS Consumptieradar zijn de omstandigheden voor de consumptie in september minder gunstig dan in juli.

Laagste economische groei sinds crisisjaar 2008

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) verwacht de laagste economische groei sinds het begin van de economische crisis in 2008. De wereldeconomie zal dit jaar volgens de OESO met 2,9% groeien. Vorig jaar groeide de wereldeconomie nog met 3,6%. De verwachting is verlaagd ten opzichte van de OESO-voorspelling in mei. Toen voorspelde de economische organisatie nog een groei van 3,2%. Reden voor de groeivertraging is de handelsoorlog en het effect dat het conflict heeft op de economieën van de Verenigde Staten en China, schrijft de OESO. “Wat in eerste instantie leek op tijdelijke handelsspanningen, worden nu nieuwe langlopende handelsont-wrichtingen”, zegt hoofdeconoom Laurence Boone. Vooral de VS wordt geraakt door de handelsoorlog, waar de economische organisatie in mei nog uitging van een groei van 2,8% dit jaar, verwachten ze nu een groei die 0,4% lager ligt voor de grootste economie van de wereld. De tweede economie van de wereld, China, groeit nog met 6,1%, 0,1% minder dan de OESO in mei voorspelde. De handelsoorlog zal de economische groei ook volgend jaar raken, de OESO verwacht dat de wereldeconomie dan met 3% groeit. In mei werd er nog uitgegaan van een groei van 3,4%. De schade kan groter worden als het Verenigd Koninkrijk zonder deal de Europese Unie verlaat. De OESO verwacht dat de Britse economie dan 2% minder hard groeit dan in de huidige situatie. Ook de eurozone zou hierdoor geraakt worden, voorspelt de OESO. In die situatie valt de bbp-groei van de eurozone een ½ procentpunt lager uit. (bron: nu.nl) Als er een harde Brexit komt zou de economische groei in ons land volgend jaar met 1% dalen, naar ½%. [ik heb zo mijn twijfels of de geprognosticeerde groei voor 2020 wel realistisch is]

Trump weer in de aanval op de monetaire autoriteiten: geen lef, geen gevoel, geen visie, lafaards

Donald Trump vindt de renteverlaging van de Federal Reserve niet voldoende. De Amerikaanse president liet zijn ongenoegen blijken via Twitter, waar hij FED-baas Jerome Powell verweet een lafaard te zijn. “Jay Powell en de Federal Reserve falen opnieuw. Geen lef, geen gevoel en geen visie!”, schreef Trump op zijn favoriete sociale medium. De president noemde Powell, die hij zelf heeft aangesteld, bovendien “een verschrikkelijke communicator”. Trump heeft al langere tijd kritiek op het rentebeleid van de FED. Hij zou het liefst een veel lagere rente zien om de economie verder aan te wakkeren. (bron: DFT) Deze reactie kwam nadat een dag eerder de Amerikaanse centrale bank opnieuw de rente had verlaagd met 0,25% naar 1,75% tot 2%. De economie groeit wel, maar er zijn ook onzekerheden. Het is al de tweede renteverlaging dit jaar. De FED doorbrak daarmee een periode van ruim 3,5 jaar waarin de rente steeds een beetje werd verhoogd. De renteverlaging werd verwacht, maar is niet onomstreden. Powell erkende dat de Amerikaanse economie nog altijd groeit, dat de werkloosheid laag is, dat de lonen, vooral van laagbetaalde Amerikanen, stijgen en dat de werkloosheid bijzonder laag is. In zijn algemeenheid zijn de vooruitzichten voor de Amerikaanse economie goed. Toch zijn er volgens Powell ook ontwikkelingen die minder rooskleurig zijn. De productie van de Amerikaanse maakindustrie daalt, de bedrijfsinvesteringen en de export ‘verzwakken’. Daarnaast zijn er ‘onzekerheden’. Volgens Powell neemt de groei in Europa en China af. Er komt een Brexit aan en daarnaast zijn er ‘onzekerheden’ over de handelspolitiek. Daarmee doelde Powell op de handelsoorlog tussen China en de VS, waardoor veel uit China geïmporteerde producten duurder zijn geworden. “Mensen uit het bedrijfsleven hadden hem verteld”, zei Powell, “dat de onzekerheid over de handelspolitiek remmend werkt op de bereidheid tot investeren”. De FED-voorman leek daarmee een bedekte sneer uit te delen aan de Amerikaanse president Donald Trump. Powell zei ook dat hij niets tegen een handelsoorlog kan doen, maar wel maatregelen kan nemen die de negatieve effecten ervan beperken. Volgens Powells critici heeft de Amerikaanse economie momenteel helemaal geen stimulans nodig. Hoewel Trump zich niet met de rentestand mag bemoeien – dat is een verantwoordelijkheid van de monetaire autoriteiten – heeft hij meermaals laten weten dat de rente wat hem betreft omlaag moet, en snel ook. Om zijn boodschap kracht bij te zetten, kleineerde hij Powell en zijn medebestuurders diverse malen in tweets. Zo noemde hij de bestuurders boneheads (stommelingen, idioten) en suggereerde hij dat Powell een grotere vijand van Amerika was dan de Chinese president Xi Jinping. Nu Powell de rente voor de tweede keer heeft verlaagd, wekt hij de verdenking op zich dat hij zich door Trump heeft laten beïnvloeden. Powell ontkende dat overigens. Hij benadrukte dat de FED onafhankelijk opereert. De Amerikaanse centrale bank zetten het wapen van de renteverlaging in na de financiële crisis die in 2008 uitbrak. Jarenlang bleef de rente op het uitzonderlijk lage niveau van 0% tot 0,25%. Aan het eind van 2015 voerde Powells voorganger, Janet Yellen, de eerste renteverhoging sinds jaren door. In kleine stapjes werd de rente verhoogd tot 2,25% a 2,5% vorig jaar. Overigens stemden drie van de tien Fed-bestuurders tegen de renteverlaging. Zeven stemden voor. (bron: Trouw)

Donald Trump ten voeten uit

De Amerikaanse president Donald Trump zou de president van Oekraïne onder druk hebben gezet om claims over de zoon van zijn politieke rivaal, Joe Biden, te onderzoeken. Dat zou afgelopen zomer zijn gebeurd in een telefoongesprek, aldus een klokkenluider die zich bij de Amerikaanse overheidswaakhond heeft gemeld. Trump zou de Oekraïense president Volodymyr Zelensky tijdens een telefoongesprek op 25 juli meermaals gevraagd hebben om een onderzoek in te stellen naar de zoon van Biden. Vader Biden is een kanshebber in de presidentiële voorverkiezingen van de Democratische oppositie. Het ver-haal van de klokkenluider is door meerdere anonieme bronnen bevestigd aa WSJ en CNN. Trump stelt dat de klokkenluider bevooroordeeld is. Trump beweert dat Joe Biden in 2016 Oekraïne opriep het hoofd van justitie, dat ooit het gasbedrijf van Bidens zoon Hunter zou hebben onderzocht, te ontslaan. Trump stelt dat het “niet uitmaakt” wat hij heeft besproken, maar dat iemand Biden moet onderzoeken. De oppositie reageert dat als dit verhaal waar is, Trump niet alleen misbruik maakt van zijn positie als president voor zijn eigen, partijpolitieke, gewin, maar ook nog eens een buitenlandse mogendheid vraagt de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Het telefoongesprek van Trump vond plaats één dag nadat speciaal aanklager Robert Mueller getuigde voor het Amerikaans congres over buitenlandse beïnvloeding van de vorige Amerikaanse verkiezingen. Trump zou volgens de klokkenluider aanstaande financiële hulp aan Oekraïne niet ter sprake gebracht hebben tijdens het gesprek met Zelensky.

Een fiets leasen van de zaak: aantrekkelijk?

Het klonk allemaal heel veelbelovend: vanaf januari 2020 kun je voor een paar euro in de maand een leasefiets krijgen via je werk. Toch is deze nieuwe regeling voor de fiets van de zaak niet voor iedereen voordelig. Een werknemer die dagelijks op die nieuwe fiets naar zijn werk komt krijgt namelijk geen reiskostenvergoeding meer en loopt daardoor al snel zo’n €100 tot €200 per maand mis. De regeling moet mensen stimuleren om met de (elektrische) fiets naar hun werk te gaan in plaats van de auto te pakken. Voordeel: je mag hem voortaan ook privé gebruiken. Nadeel: je loopt dus die reiskostenvergoeding mis. Daardoor is het al snel voordeliger om zelf een fiets te kopen en de reiskostenvergoeding te behouden. Als je bijvoorbeeld 20 kilometer van je werk woont en dagelijks heen en weer fietst, dan is een fiets van €2000 die je zelf aanschaft na 15 maanden voordeliger dan een fiets van de zaak. De Fietsersbond moedigt het aan dat meer mensen op de fiets naar het werk gaan. ”Maar ga wel even goed rekenen, voordat je zo’n leasecontract aangaat”, zegt Martijn van Es van de belangenclub. “Het lijkt een elegante regeling”, zegt Jan-Bertram Rietveld, loonbelastingspecialist bij accoutants- en adviseursbureau EY. “Maar als je doordenkt pakt die ongelukkig uit. Mensen die altijd op de fiets van de zaak naar kantoor gaan, kunnen geld verliezen.” De regeling wordt aantrekkelijker als je de fiets van de zaak slechts af en toe gebruikt voor woon-werkverkeer. Voor de dagen dat je niet fietst kun je nog wel een vergoeding krijgen voor je reis met de auto of ov. Nadeel is dat je moet bijhouden en bewijzen wanneer je niet op de fiets gaat. “Iemand zal moeten aantonen dat hij geen gebruik heeft gemaakt van de fiets van de werkgever als hij de zakelijke kilometers, ondanks die fiets, per trein of per auto aflegt”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. Of werkgevers zin hebben om je én een fiets van de zaak te geven én een reiskostenvergoeding voor de dagen dat je die niet gebruikt is ook nog maar de vraag. “Ik kan me voorstellen dat de werkgever dan zegt: waarom zou ik twee keer betalen? Ik geef je al een fiets, dat is genoeg”, zegt Jan-Bertram Rietveld van EY. De regeling wordt nog ingewikkelder als je een gecombineerde reis maakt. “Voor de reis met de fiets van de zaak naar het station kan geen onbelaste vergoeding worden gegeven. Voor de (verdere) reis per trein kan de werkgever 19 cent per kilometer vergoeden”, aldus het ministerie van Financiën. De Fietsersbond verwacht dat de nieuwe regeling vooral aantrekkelijk is voor werknemers van grote bedrijven. “Die bieden hun medewerkers vaak een fullservicepakket – een mobiliteitspakket met een auto van de zaak of ov-abonnement in plaats van een reiskostenvergoeding. De fiets van de zaak kan dan in zo’n pakket worden opgenomen. Voor kleinere bedrijven zal dit al gauw te veel gedoe zijn”, zegt Martijn van Es. Bedrijven mogen werknemers dus zowel een fiets van de zaak, als een auto van de zaak, als een ov-abonnement geven. “Deze mogen naast elkaar worden gebruikt”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. “Juist de combinatie van verschillende vervoermiddelen kan het voor mensen aantrekkelijker maken om soms op de fiets naar het werk te gaan.”

Christen zijn in een geschifte wereld

Er zijn van die dagen dat alles meezit: het zonnetje schijnt, nog wat betaalbaar fruit meegenomen op de markt, het is fietsweer en in de ochtend een artikel gelezen waar ik blij van werd. Om bij dat laatste te blijven het gaat over Brian D. McLaren, een Amerikaanse evangelist, van huis uit docent economie, waarvan komende maand het in het Nederlands vertaalde boek ‘The Galápagos Islands: A Spiritual Journey’ verschijnt. Het artikel staat op  https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/745/articles/973436/32/1 en is van de hand van Alain Verheij. <citaat> In het leven van Brian McLaren staat één vraag centraal: wat betekent het om christen te zijn in een geschifte wereld? “De mensheid kijkt aan tegen een ecologische crisis. Er is grote economische ongelijkheid. Overal komen populistische bewegingen op, en autoritaire leiders. Ik word dagelijks wakker met het besef dat wij bezig zijn gestalte te geven aan een nieuw hoofdstuk van de geschiedenis. We staan op een tweesprong, en ieder van ons vecht voor het behoud van een oude wereld, óf is een nieuwe aan het baren. Dan kies ik voor dat laatste.” </citaat> De schrijver en predi-kant omschrijft de oude wereld als “mijn land is opgebouwd door land te stelen van de oorspronkelijke bewoners, en daarna maakten we talloze medemensen tot slaaf. Allemaal in de naam van het christendom. De meeste religieuze leiders stellen zich op dat gebied bewust naïef op. Of zelfs arrogant: zolang wij ons maar onschuldig kunnen blijven voelen.” “Voor de oorlog blaakten Europese intellectuelen van het zelfvertrouwen, maar na de Tweede Wereldoorlog begonnen ze zich collectief achter de oren te krabben. Hoe heeft onze cultuur kunnen leiden tot deze vorm van nationalisme? Hoe heeft de holocaust kunnen plaatsvinden? Dat morele zelfonderzoek breidde zich uit. In 500 jaar wereldover-heersing is er veel lelijks gebeurd in het Westen. Ten opzichte van Joden, tot slaaf gemaakten, vrouwen, het klimaat, de koloniën… Alles werd anders na de Tweede Wereld-oorlog. En zoals de wetenschap besefte dat ze zowel de gloeilamp als de atoombom had voortgebracht, zo moest religie door een vergelijkbare vertwijfeling heengaan.” Over onze seculiere samenleving, die geld tot hun nieuwe God hebben gemaakt, zegt hij “Wanneer we onszelf ontdoen van religie, ontstaat er volgens mij een vacuüm: een leeg huis dat we ergens mee moeten vullen. In mijn land, de VS, vullen we het dan met nationalisme, of racisme. Wereldwijd is consumentisme een veelgebruikt surrogaat, of mensen hopen dat de politiek of technologie met een oplossing komt. Ik geloof niet dat religie alleen uitkomst brengt, maar wel dat alle facetten van de samenleving moeten samenwerken om onze toe-komst op te bouwen: politiek, economie, onderwijs, wetenschap, filosofie, kunst, media, en ook religie.” Hij opteert voor een nieuwe spirituele energie, die hij vond “in een oude bron. Ik ging terug naar Genesis, het bekende scheppingsverhaal. Daar zie je jagers/verzame-laars die in harmonie met de natuur leven. In het midden van de tuin staat de boom des levens. Die zegt: neem grenzen in acht, en je zult in balans blijven. Eet van de boom van de kennis van goed en kwaad, en je zult weten wat het kwaad is. (Genesis 2 ‘de tuin van Eden’) Een heel actuele boodschap die onze klimaatcrisis toespreekt met een urgente waarschuwing: Ga je grenzen te buiten, en je zult weten wat het kwaad is. Geweld zal het resultaat zijn. Die Bijbelteksten, die behandelen niet wat er zal gebeuren in een zweverige toekomst na onze dood. Die gaan over het hier en nu, over de crises van vandaag.” Mijn vraag is dan ‘bestaat dat paradijs nog wel’? Brian D. McLaren zegt daarover “Het is voor mij een vraag hoe dit eindigt. Ik heb geen uitgewerkte, vooropgezette visie op de ‘eindtijd’. Wij creëren samen met God de toekomst, en ons geloof maakt ons duidelijk, zoals de denker Paulo Freire zei, dat we de antagonist zijn in ons eigen verhaal. Als we zelfgenoegzaam blijven, loopt het niet goed af. Worden we ons bewust van onze rol, dan zetten we samen de schouders eronder. Dan brengt iedereen de schatten en de wijsheden uit de eigen traditie mee om met elkaar de grensoverschrijdende vraagstukken van de toekomst tegemoet te treden.” Naschrift: een artikel dat mij aan het denken heeft gezet. Het duivelse profiel in ons is te herleiden tot hebzucht, waarmee wij dagelijks worden overspoeld. Het is gemeengoed geworden, wij leiden jonge mensen daarmee op. Als je niet meedoet ben je een loser. Je moet het geld pakken daar waar het ligt, ook als dat betekent dat je graait in andermans portemonnee, waar hij veelal jarenlang voor gespaard heeft. Ik actualiseer dit met de verwijzing naar ons spaargeld en onze pensioenreserves, dat door het neoliberale beleid van onze monetaire autoriteiten uiteindelijk ‘waardeloos’ worden gemaakt. De evangelist wijst ons naar ‘terug’ naar de tijd waarin solidariteit een kernwaarde was en geld een ruilmiddel, om te kunnen bestaan. Wij moeten ons bevrijden van het juk van de duivel, waaronder wij lijden. De vraag is alleen nog maar ‘wanneer en hoe’?

Amerikaanse banken hebben kortstondig gebrek aan liquiditeiten

De Amerikaanse centrale bank heeft deze week voor het eerst sinds 2008 het noodloket voor banken geopend. Op dinsdag 17 september stelde de Federal Reserve $53 mrd aan liquiditeit beschikbaar aan de bankensector, in een poging de onrust op de repo markt te kalmeren. De rente was kort daarvoor opgelopen tot 10%, omdat de banken onvoldoende liquiditeit tot hun beschikking hadden. Bedrijven haalde geld van de rekening om belastingen te betalen, terwijl tegelijkertijd een nieuwe uitgifte van staatsleningen plaatsvond. Er ontstond krapte in de geldmarkt, waardoor de rente omhoog schoot. De problemen werden in eerste instantie uitgelegd als een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Maar het lijkt er steeds meer op dat de bankensector een fundamenteel liquiditeitsprobleem heeft. De Federal Reserve besloot het noodloket namelijk de rest van de week open te houden. Ook op woensdag, donderdag en vrijdag  verstrekte de centrale bank voor $75 miljard aan liquiditeit. Met deze maatregelen probeert de centrale bank de korte rente weer binnen de gewenste bandbreedte van 1,75% tot 2% te krijgen. Het liquiditeitsprobleem in de bankensector lijkt uit het niets te komen, maar de afgelopen maanden waren er in de markt al signalen zichtbaar. De effectieve rente is sinds april al hoger dan de rente die de Federal Reserve betaalt over reserves die banken bij de centrale bank parkeren, de zogeheten interest on Excess Reserves (IOER). Normaal gesproken zouden banken dat verschil weg arbitreren, door reserves bij de centrale bank weg te halen en tegen een hogere rente aan andere banken uit te lenen. Dat de banken dit niet volledig doen suggereert dat ze er niet toe in staat zijn of het risico te groot vinden. Eerder dit jaar schreven twee economen van de Federal Reserve al over de noodzaak om het opkoopprogramma te versoepelen. Banken zouden meer ruimte moeten krijgen om staatsobligaties bij de centrale bank om te wisselen voor reserves en omgekeerd. Dat is precies wat deze week gebeurde toen de Federal Reserve besloot het noodloket open te zetten en deze tot vrijdag ook open te houden. De gebeurtenissen van deze week laten zien dat de bankensector nog steeds niet kan functioneren zonder steun van de centrale bank. Als dit probleem aanhoudt zal de centrale bank waarschijnlijk overgaan tot een permanent loket voor liquiditeit (een zogeheten standing repo facility) of een nieuwe ronde van quantitative easing (QE = kwantitatieve verruiming). Er zijn al aanwijzingen dat de centrale bank dit onderwerp tijdens haar volgende bijeenkomst in oktober zal bespreken. (bron: Geotrendlines)

Syp Wynia over nefaste economische gevolgen van ‘Van het gas af!’

Nefast is in de Spelling van 1858: onregt, onbillijkheid, ondeugd, misdrijf; ook een onmogelijk ding. Per fas et nefas, niet geheel en al met regt, op eene geoorloofde en ongeöorloofde wijze. Eerder deze week lanceerde de altijd erudiete Syp Wynia het Burgermanifest tegen het Klimaatbeleid van het kabinet waarom we de idioterie van Rutte III moeten stoppen. Want simpel opgesomd betekent het huidig Klimaatbeleid dat wij steeds meer betalen, en dus armer worden en het klimaat eigenlijk niet ‘beter’ wordt. Stop deze waanzin! Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE21092019/497