UPDATE 23/24 05 2020/532 CNV: Overheidssubsidie op massa-ontslag

Ik woon sinds twee maanden in een Eldorado: een paradijsje. De rust is teruggekeerd, maar voor hoelang? Ik woon onder de Buitenveldertbaan en het is stil, de vogeltjes fluiten, de natuur is groen en bloeit en het gedreun van veelal dalende vliegtuigen (in de spits iedere 40 seconden één) is er nog niet. Ik geniet ervan zolang de rust er nog is.

De 82-jarige oud CDA-politicus Drs Bert de Vries, econoom, fractievoorzitter van de CDA-fractie in de 80er jaren en minister in het kabinet Lubbers III, heeft recentelijk een boek geschreven met de titel ‘Ontspoord kapitalisme’, waarin hij stelt dat het europroject is mislukt en dat we er een einde aan moeten maken. We moeten gedeeltelijk terug naar de de gulden omdat de euro de ongelijkheid tussen de EU-lidstaten vergroot in plaats van de doelstelling deze te verkleinen. Co Welgraven heeft een interview met hem gehad, dat staat op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/951/pages/66 Ik onderschrijf een aantal uitspraken van de Vries, maar de oplossingen die hij aanreikt gaan niet ver genoeg en ze zijn vaag over welke gevolgen die zullen brengen. In het blog van volgend weekend, nr 533, zal ik mij daarover nader verklaren.

Kloof tussen arm en rijk groeit door crisis, zeggen 2 hoogleraren

In blog 531 heb ik gereageerd op een artikel van Willem Schoonen, Wetenschapsjournalist bij Trouw over het wijdverbreide idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleinen. Ik heb daar al aangegeven dat ik er niet vanuit ga dat de maatschappij van vóór corana, na corona zal terugkeren. Ik verwacht dat dat onze samenleving zal worden heringericht naar de eisen, die de toekomst gaat stellen. Ik ga die aanname onderbouwen met twee stellingen, die in elkaars verlengde liggen. De zwakste schakel in het proces is het monetair/financiële beleid, zoals dat wordt gevoerd: clearing en overliquiditeit. Beide processen zijn omgeven door vage uitspraken en een grote schimmigheid. De inhoud wordt niet transparant gemaakt en is uitgewerkt in ingewikkelde regels en voorwaarden en ook nog in een veelal onbegrijpelijke taal voor al diegenen die met de materie niet dagelijks bezig zijn. Het zijn processen voor insiders en dat zal vooral zo moeten blijven, vrees ik.

Het Target-2 betalingssysteem is een clearing instituut waar het betalingsverkeer plaatsvindt tussen de centrale banken van de 19 eurolanden. Het is een systeem zonder settlement, dat wil zeggen dat de transacties worden verrekend via rekening-courant. Dat is ook de zwakte van het systeem. Maar het zo ingewikkeld opgezet dat veel economen niet kunnen beoordelen of het briljant is of een complete ramp. Ik zal dat uitleggen. Stel, een Nederlands bedrijf krijgt een order van een opdrachtgever uit één van de zwakke eurolanden. Ze plegen overleg over de prijs en bereiken daarover overeenstemming. De Nederlandse exporteur neemt contact op met zijn kredietmaatschappij voor een garantie voor de betaling van de rekening. Dat is geen probleem: het kabinet hecht grote waarde aan één van de belangrijkste peilers van onze economische groei. Het bedrijf start de productie en levert de bestelling correct af bij de besteller. Die keurt de goederen goed en gaat op de betaaldag met de betaalopdracht naar zijn bank. Het bedrag past binnen de kredietfaciliteit en de opdracht wordt uitgevoerd. Die bank stuurt ter uitvoering de opdracht door naar de centrale bank met verzoek deze te laten bijschrijven op de Nederlandse bankrekening van de leverancier. Nu komt Target-2 in beeld. De buitenlandse centrale bank brengt de betaalopdracht in het systeem. De r/c van de buitenlandse centrale bank wordt gedebiteerd en die van De Nederlandse Bank gecrediteerd. Vervolgens wordt het bedrag bijgeschreven op de bankrekening van het exporterende bedrijf. Transactie lijkt afgerond, iedereen blij. De kredietverzekeraar heeft wel premie ontvangen, maar er is geen schade opgelopen. Het bedrijf kan zijn personeel betalen en de aandeelhouders dividend uitkeren. Toch is de transactie nog niet afgesloten. Het probleem zit in het ontbreken van een settlement van de betaling. Dat is ook de zwakte van de interne markt in de eurozone. Het is mogelijk voor de zwakkere eurolanden om handel te drijven met de rijkere landen zonder dat ze in staat zijn de rekening te betalen. Die rijkere landen leveren hen namelijk op de pof. Daarmee realiseren de rijkere landen, zeker Duitsland en Nederland, grote handelsoverschotten, die ze zelf betalen. De economische groei wordt namelijk gedeeltelijk gerealiseerd door het exporteren van goederen naar enkele zwakkere eurolanden en de rekening daarvan betalen ze zelf. Het is misschien enigermate sterk aangezet maar er zit wel een kern van waarheid in. Als we kijken naar de r/c saldi van de centrale banken van de eurolanden per 31 december 2019 dan zien we vier landen met grote(re) vorderingen en vier landen met grote(re) schulden. Schrik niet: Duitsland had op 31 december 2019 €895 mrd te vorderen, Luxemburg €192 mrd, Finland €57 mrd en Nederland €46 mrd. Daartegenover staan: Italië met een schuld van €439 mrd, Spanje €392 mrd, Portugal €77 mrd en België met €64 mrd. De resterende 11 landen zijn van minder belang. De drie landen die eruit springen zijn Duitsland, Italië en Spanje. In feite schiet Duitsland in zijn eentje de schulden van Italië en Spanje voor. Oefent Duitsland hiermee macht uit of is het juist haar zwakte. In ieder geval zegt het iets over Merkel en over de werking van de Europese interne markt. Is die gevestigd op drijfzand? Het kan een beangstigend beeld oproepen over de (on)macht van Berlijn en die van de EU. Het is interessant of de recente uitspraak van het Bundesverfassunsgericht nog kan leiden tot verfrissende reacties. Zoekt Bondskanselier Angela Merkel de controntatie met de Francaise Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank? De rijke landen, waarvan Duitsland veruit de belangrijkste is, betalen de prijs voor het monetaire beleid dat Lagarde voortzet na het vertrek van Mario Draghi. In feite ligt de vraag op tafel hoe ver de rijke(re) landen willen gaan de prijs te betalen die op tafel moet komen voor solidariteitsbijdragen voor de zwakke landen om de Europese saamhorigheid inhoudt te geven. Die prijs is sterk gestegen door de coronacrisis, die zeker in Italië, Spanje en Frankrijk hard heeft toegeslagen, en de vraag is dan wat de zwakke landen kunnen bieden als compensatie? We staan op een kruispunt van wegen, maar met de toekomst voor ogen, moeten we wel door: samen dan wel gescheiden. Ik wil nog wel stipuleren dat Emmanuel Macron, de Franse president, een verrassende zet heeft gepleegd bij de voordracht van de nieuwe Voorzitter van de Europese Commissie, die per 1 december l.l. is aangetreden. Hij kwam met een volstrekte outsider, die bij niemand in beeld was: een onbekende Duitse minister: Ursula von der Leyen (CDA, 1958). Wordt zij in staat geacht de brug te slaan tussen Merkel en Lagarde, tussen Noord en Zuid en Oost en West?

Het idee van Target-2, als een boekhouding tussen centrale banken zonder directe gevolgen voor burgers, weerklinkt ook bij veel economen. ‘De Target-2-boekhouding is een accounting gimmick, waar geen onmiddellijke consequenties aan verbonden zijn,’ lezen we in een Target-2 ECB-special van de Rabobank uit 2016. Zolang de euro intact blijft, hoeven we ons over Target-2 geen zorgen te maken, concludeerde de Ierse economieprofessor Karl Whelan. Paul de Grauwe, professor International Economics aan de London School of Economics, gaat nog een stapje verder. Hij schrijft dat Hans-Werner Sinn, Duits econoom en aan een zevental universiteiten (gast)hoogleraar, die van 1966-2016 president was van het Duitse Ifo Instituut voor Economisch Onderzoek, de ernst van de situatie overdrijft en ‘ongefundeerde angst’ zaait. De titel van een publikatie van ABN Amro stelt echter evenmin gerust: ‘[Is] Target-2 een tikkende tijdbom?’

Verantwoordelijk voor Target-2 is de ECB. Die beoordeelt of de landen met grote achterstanden in de betaling van de openstaande schulden in r/c passend zijn bij de financiële positie van dat euroland. Ik denk dat dat onder Mario Draghi compleet uit de klauw is gelopen, ondanks dat de Europese Commissie landen met handelsoverschotten van >10%, waaronder Duitsland en Nederland, tot de orde heeft geroepen, zonder dat dat tot enig resultaat leidde. De zaak ligt nu, met de enorme schuldenexplosie als gevolg van de corona-crisis, volledig uit het lood. Maar Draghi heeft een boedel achtergelaten die nog maar weinig speelruimte biedt: de tools in de gereedschapskist van Draghi c.s. zijn gebruikt. De optie’s voor het voeren van een monetair beleid, wat een stricte noodzaak is voor een centrale bankier, zijn vebruikt. Draghi heeft ze weggegeven aan de financiële markten met zijn uitspraak dat hij alles zou doen ‘whatever it takes’. Daarmee werd hij een slaaf van het grote kapitaal. Een monetair beleid van de geldhoeveelheden verkrappen, waardoor de rente weer gaat stijgen is ondenkbaar. Dat hierdoor het (spaar)geld bij institutionele beleggers en banken moet worden opgeofferd, is de prijs die betaald moet word en. Het huidige monetaire beleid, van enorme bergen gratis geld, biedt een somber perspectief, ook als andere grote centrale banken in de wereld eenzelfde beleid uitvoeren. Dat maskeert een waardedaling van ons geld, maar of dat voldoende is een mega-inflatie te kunnen beteugelen vraag ik me af. Een oplossing van de huidige problemen gaat zeker niet voortkomen uit steeds meer geld in de markt pompen: ik vrees voor een grote vernietiging van het geld. Dat is nog de enige optie die bestaat, maar de centrale bankiers die al jaren zich con amore dan wel morrend achter het gevoerde beleid hebben gestaan en uitgevoerd zullen hun verantwoordelijk niet nemen. Ze gaan door op de ingeslagen weg, met alle gevolgen van dien voor volk en vaderland. Het antwoord ligt in een lange of korte toekomst.

Opinie

Het NRC plaatste een opiniërend artikel van Ton Nijhuis, directeur van het Duitsland Instituut Amsterdam, met als kop “Duits Constitutioneel Hof waakt over de EU-democratie”. Niet Europese instellingen zelf, maar de lidstaten horen te beslissen over de bevoegdheden van die instellingen, schrijft hij op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/19/duits-constitutioneel-hof-waakt-over-eu-democratie-a4000205 Het is te gemakzuchtig het oordeel van het Bundesverfassungsgericht als anti-Europees af te wijzen en als uiting te zien van een steeds sterker wordende drang tot renationalisering. Nijhuis geeft hier een hele andere visie op. De kern van de problematiek die aan de orde is gesteld is die van de verhouding van Brussel en de 27 nationale lidstaten. Wat ‘Karsruhe’ heeft gedaan is juridisch toetsen od de ECB binnen haar mandaat heeft gehandeld. Daar willen ze meer informatie over hebben en wel binnen drie maanden. Deze grensbewaking is essentieel. Op onafhankelijke instituties die niet democratisch worden gelegitimeerd en gecontroleerd, moet streng worden toegezien. Of ze binnen de grenzen van hun mandaat blijven. Nijhuis stelt dat het mandaat wordt vastgesteld door de politiek, de ECB is onafhankelijk binnen dat mandaat en de rechter is verantwoordelijk voor controle op overschrijding van dat mandaat. Het is de taak van het Hof van Justitie van de Europese Unie hierop toe te zien. ‘Karlsruhe’ is van oordeel dat het Europese Hof te algemeen en niet zorgvuldig genoeg te werk is gegaan door niet de proportionaliteit van het beleid te toetsen. En zo heeft het kunnen gebeuren dat het mandaat van de ECB is opgerekt op een wijze die niet in de Europese verdragen is vastgelegd en waar geen democratisch besluit aan ten grondslag ligt. Daar ligt het spanningsveld: of nationale Hoven het handelen van Europese instituties, die mogelijk buiten hun mandaat handelen, kunnen toetsen? Het probleem is veroorzaakt door Mario Draghi, die in 2015 een monetair beleid ging voeren, waar hij wellicht de toestemming voor nodig had van de Europese politiek, maar, door gebrek aan kennis, riep geen van de 19 regeringsleiders van de eurolanden hem ter verantwoording. Behalve binnen het Bestuur van de ECB werd daarop kritiek geuit, maar dat veegde hij onder het tapijt. Mede door het stemsysteem dat wordt gehanteerd bij de besluitvorming binnen de ECB, Malta heeft net zoveel stemrecht als Duitsland, legde niemand Draghi een strobreed in de weg. De regeringsleiders moeten hun verantwoordelijkheid nemen en deze, bij gebrek aan kennis, niet uitbesteden aan de Knappe Koppen (KK’s), als (centrale) bankiers en moeten de moed hebben zelf zo nodig de competenties en de grenzen van de Europese instituties vast te stellen en niet langer wegkijken. Het Duitse Constitutionele Hof dringt er terecht op aan om verantwoordelijkheid te nemen en niet uit gemakzucht of gebrek aan politieke moed Europa verder in een schemerzone te laten ontwikkelen. Dan wijst Nijhuis op de besluitvorming van de regeringsleiders die bestaat uit compromissen, die veelal zo vaag zijn geformuleerd dat iedere regeringsleider thuis kan stellen dat hij de nationale belangen heeft beschermd. Ik heb al eerder gesteld dat de besluitvorming met zijn vetorecht voor iedere EU-lidstaat op de schop moet en dat we naar een bestuursvorm moeten waar nationale belangen niet altijd prevaleren boven gezamenlijke. Daar is nog een heel traject voor af te leggen, maar de Duitsers nemen daarvoor nu het voortouw en dat waardeer ik.

Frontberichten

Duizenden patiënten die met een al dan niet bevestigde covid-19-infectie thuiszitten, blijven weken ziek. Het lijkt te gaan om milde klachten, maar dat zijn het in veel gevallen niet. Sommigen zijn al twee maanden ziek. Het Nederlands Huisartsen Genootschap spreekt van een echt probleem, het RIVM gaat de zaak bespreken. Nog deze maand verschijnt een leidraad voor nazorg aan patiënten die lang klachten houden, ook als ze niet op de intensive care hebben gelegen. Het RIVM erkent dat mensen met milde klachten soms langzaam herstellen. “Dit is voortschrijdend inzicht.”

Een laboratorium in de Chinese stad Wuhan ontkent opnieuw verantwoordelijk te zijn voor het corona-virus. Dat het uit hun laboratorium ontsnapt zou zijn is een verzinsel, zegt de directrice. In gesprek met een Chinese staatszender zegt ze: “We kenden dit virus niet voor de uitbraak, dus hoe kon het uit ons  laboratorium ontsnappen?” De VS heeft meermalen met de beschuldigende vinger gewezen naar het instituut. Experts denken dat het virus afkomstig is van vleermuizen. De directrice van het laboratorium zegt wel in bezit te zijn van levende coronavirussen, maar dat dat niet SARS-CoV-2 is.

In het vorige blog had ik al gemeld dat Rutte had medegedeeld dat het kabinet niet in staat is bedrijven die belasting te ontwijken (winsten weg te sluizen naar belastingparadijzen) om hun belastingen in eigen land te drukken, uit te sluiten van staatssteun in het kader van de huidige regelingen. De Volkskrant bericht nu dat drie drie grote opticiens, Specsavers, Pearle en Eye Wisk, die beschuldigd zijn van belastingontwijking, hun verantwoordelijkheid niet hebben genomen en toch staatssteun hebben aangevraagd. Een brutaal mens heeft de halve wereld, zegt een bekend gezegde.

Het wordt eenvoudiger een tijdelijke huurverlaging te krijgen voor mensen die financiële problemen hebben door de coronacrisis. Minister Ollongren komt met een spoedwet om dat te regelen. Nu kunnen mensen ook al vragen om een huurverlaging, maar voor huurbazen is dat niet aantrekkelijk, omdat ze de huur niet naar het oorspronkelijke niveau terug kunnen brengen. De minister wil dat nu wettelijk mogelijk maken. Ollongren ziet niets in het bevriezen van de huren vanaf 1 juli, waar de Eerste Kamer om had gevraagd. Er zijn ook mensen die deze financiële steun niet nodig hebben, zegt de minister. Dat moge dan wel zo zijn maar het aantal werkelozen stijgt explosief en een periode van economische krimp. Is het dan wel verstandig de huren van woningen te verhogen, gezien in het licht van een breder financieel/economisch perspectief?

De Europese automarkt is nog verder ingestort. Daalde de verkoop in maart al met 55% vergeleken met dezelfde maand vorig jaar, in april was de daling 76%. Dat meldt ACEA, de Europese brancheorganisatie. De verkoop daalde niet eerder zo hard. Autofabrikanten in Europa verkochten vorige maand 271.000 voertuigen. Vorig jaar lag de verkoop met 1,14 miljoen voertuigen meer dan vier keer hoger. In Italië en Spanje werden bijna geen auto’s verkocht: de verkoop daalde daar met 97% en 98%. Ook in Frankrijk (-89%) en in Duitsland (-61%) kreeg de sector een klap. (bron: NOS) Mijn eerste reactie was dat de aandelenmarkten op deze dramatische cijfers zouden reageren. Maar nee hoor, de AEX sloot dinsdag met een klein plusje. Maandagmorgen had ik op RTLZ al een advies gehoord voor burgers dat het nu toch wel de juiste tijd is om het spaargeld, dat toch geen rente meer oplevert, te gaan beleggen in aandelen, waar nog altijd winst te behalen is. Kennelijk werd dat advies opgevolgd, want aan het slot noteerde de AEX 3,91% hoger. Het is nog steeds ‘wiens brood men eet diens woord men spreekt’.

Van de 104 fiscale maatregelen die de afgelopen jaren zijn ingevoerd, zijn er 8 effectief en doelmatig, stelt het ministerie van Financiën na een eigen onderzoek naar het belastingstelsel. Onder de maatregelen die niet genoeg effect hebben, zijn de aftrek voor zelfstandigen, die voor startende ondernemers en de hypotheekrenteaftrek. Ze leiden wel tot extra werk voor de fiscus en voor belastingplichtigen. De onderzoekers doen tientallen concrete aanbevelingen om het fiscale stelsel te wijzigen. Zo hopen ze dat de inkomstenbelasting wordt verlaagd en de consumptiebelastingen worden verhoogd. (bron: NOS)

Bedrijven die zijn getroffen door de corona-crisis krijgen meer compensatie voor hun vaste lasten. Het kabinet maakte dat deze week bekend. Getroffen bedrijven krijgen tot nu toe eenmalig €4000 compensatie voor vaste lasten. In de nieuwe regeling wordt dat bedrag verhoogd naar maximaal 20.000 belastingvrij over juni, juli en augustus. Voorwaarde is een omzetverlies van 30% over de afgelopen drie maanden. Verder zal de regeling voor loonsteun worden verlengd. Dat moet onder meer mogelijk maken dat bedrijven vakantiegeld kunnen uitbetalen. (bron: NOS)

In Noodpakket 2.0 voor het bedrijfsleven is de ontslagboete geschrapt voor werkgevers die loonsteun krijgen van het Rijk en ook werknemers ontslaan. Vakbonden en oppositiepartijen hebben zich al tegen het schrappen van de boete gekeerd. Bedrijven die van deze NOW-regeling gebruikmaken, mogen geen bonussen en dividend meer uitkeren. Voor omscholing van overtollig personeel is €50 mln beschikbaar. Voor het hele pakket trekt het kabinet €13 mrd extra uit. Voor zzp’ers die kunnen terugvallen op het inkomen van hun partner, wordt de inkomenssteun geschrapt. Vakbonden CNV en FNV zijn woedend dat de ontslagboete wordt afgeschaft. In het eerste steunpakket moesten werkgevers bij ontslag zowel de loonkostensubsidie als een boete van 50% bovenop dat bedrag terugbetalen. Die boete wordt nu geschrapt. Volgens CNV zijn “alle sluizen naar een recordaantal werklozen geopend” en is dit “een mokerslag”. CNV-voorzitter Fortuin spreekt van een subsidie op massaontslag. FNV vindt het “niet uit te leggen” en “onacceptabel” dat er wel extra geld naar bedrijven gaat, maar dat de deur naar ontslag wordt opengezet. (bron: NOS) De overheid is begonnen met het terugvorderen van onterecht uitbetaalde coronasteun. Ruim 181.000 ondernemers hebben dankzij de TOGS-regeling een bedrag van €4000 gekregen, waarbij pas achteraf wordt gecontroleerd of de aanvraag wel terecht was. Er zijn nu enkele tientallen meldingen van verdachte transacties en dat aantal zal vermoedelijk oplopen. Het gaat dan niet alleen om de TOGS-regeling, maar ook om de TOZO voor zzp’ers. Hoewel er al geld wordt teruggevorderd, staat nog niet vast dat er sprake was van fraude. Als uit onderzoek blijkt dat er is gefraudeerd,volgt een strafzaak. (bron: NOS) Gaat de overheid nu al de fout in? Nu al terugvorderen van steungeld zonder dat is vastgesteld dat er daadwerkelijk sprake is van frauduleus handelen en betrokkenen de kans hebben gehad een weerwoord te geven, is toch in ons rechtssysteem het recht van een verdachte? Heeft de overheid niets geleerd van de Toeslagaffaires?

Een tweede steunpakket voor bedrijven die worden geraakt door de economische gevolgen van het coronavirus, voor de maanden juni, juli en augustus, is gepresenteerd. Het éénmalig bedrag van €4.000 maakt plaats voor een hogere compensatie met strengere voorwaarden. Mkb-bedrijven (bedrijven met maximaal 250 werknemers) die hard door de coronacrisis worden geraakt, zoals horecabedrijven en kapperszaken, krijgen nu een ruimere tegemoetkoming voor hun vaste lasten. De hoogte van de nieuwe regeling, die de TOGS-regeling uit het eerste pakket vervangt, hangt af van de grootte van bedrijf, de hoogte van de vaste lasten en het omzetverlies van de onderneming. Bedrijven die van de regeling willen gebruikmaken, moeten zich bij de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) melden. De loonkostensubsidie wordt verlengd en is ook gericht op seizoensarbeid. De regeling waarbij het UWV maximaal 90% van de loonkosten van een bedrijf op zich neemt, wordt verlengd en uitgebreid. De zogeheten NOW-regeling is bedoeld voor bedrijven die een omzetverlies van minimaal 20% verwachten over drie maanden. Wel zijn er wat zaken veranderd aan de loonkostenregeling. In de nieuwe versie wordt de vaste opslag verhoogd van 30% naar 40%. Daarmee levert de NOW ook een bijdrage aan andere kosten dan de loonkosten, zoals vakantiegeld. Kort samengevat betekent dit dat loonkostensubsidie verruimd wordt. Ook wordt de referentiemaand veranderd van januari 2020 naar maart 2020, met terugwerkende kracht als de loonsom van bedrijven tussen maart en mei hoger is dan tussen januari en maart. Met de verandering van de referentiemaand hoopt het kabinet seizoensbedrijven zoals de horeca enigszins tegemoet te komen. Vanuit die hoek kwam kritiek, omdat deze bedrijven in januari minder mensen op de loonlijst hebben, waardoor de loonkostensubsidie lager uitvalt. Zzp’ers kunnen ook de komende maanden bij hun gemeente aankloppen voor een uitkering als het inkomen door de coronacrisis onder bijstandsniveau is beland. Het inkomen van alleenstaanden wordt aangevuld tot maximaal €1.050 en voor gehuwden en samenwonenden tot maximaal €1.500 (beide bedragen zijn netto). Wel wordt deze steun afhankelijk van het inkomen van de partners van zelfstandigen. Is dat inkomen hoger dan het sociaal minimum, dan heeft de zzp’er geen recht op een uitkering. Voor ontslagen flexwerkers die niet voldoen aan de voorwaarden voor WW of bijstand werkt het kabinet op verzoek van de Tweede Kamer aan een tijdelijke en uitvoerbare oplossing. Het belastinguitstel voor ondernemers wordt verlengd tot 1 september. Het gaat om inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, omzetbelasting (btw) en loonbelasting. Eventuele boetes voor het niet op tijd betalen, hoeven niet betaald te worden. Ondernemers krijgen bij de eerste aanvraag direct drie maanden uitstel van betaling. Langer uitstel vragen kan ook, maar dan moeten bedrijven wel verklaren dat ze geen dividenden en bonussen uitkeren óf eigen aandelen inkopen.

Duitsland en Frankrijk hebben een plan gepresenteerd voor een Europees wederopbouwfonds van €500 mrd. Het geld is bestemd voor de 27 EU-lidstaten, regio’s en bedrijven die het zwaarst zijn getroffen door de coronacrisis. Het plan is van president Macron en bondskanselier Merkel is tot stand gekomen na overleg met onder meer Nederland en Italië. De EU zou het geld moeten lenen op de kapitaalmarkten en vervolgens toekennen aan de ontvangers. De Europese Commissie is blij met het voorstel, zegt voorzitter Von der Leyen (VDL). Alle 27 EU-landen moeten het nog wel goedkeuren voordat het kan worden uitgevoerd. (bron: NOS) Is dit een vorm van corona-bonds? Ja, het lijkt erop dat Nederland, ondanks alle opgeworpen blokkades, toch akkoord is gegaan met een Europese lening, waarvoor alle EU-lidstaten garant moeten gaan staan. Kennelijk wilden Merkel en Macron snel met dit voorstel komen om te voorkomen dat de Europese Commissie ergens anders mee zou gaan komen over 2 weken als de begrote liquiditeits behoefte berekend zou zijn. Daarbij moeten we rekening houden met een bedrag tussen de €1½ tot €3 biljoen.. Maar dat half biljoen is, verwacht ik, slechts een druppel op een gloeiende plaat. Alleen de Nederlandse overheid reserveert al €100 mrd voor steunmaatregelen vanwege corona, terwijl Nederland’s bbp 5,8% van de 27 EU en 6,8% van de 19 eurolanden, terwijl, in acht genomen de zware verliezen van Italië, Spanje en Frankrijk, we moeten rekenen op een behoefte van zeker €2 biljoen. Om Europa te redden moet er nog veel meer geld komen en de zwakke landen moeten tegemoet gekomen worden. In de vorm van corona-bonds?

Nederland wil een Europees noodfonds waaruit landen twee jaar geld kunnen lenen om de coronacrisis te bestrijden, op voorwaarde dat de economie wordt hervormd. Verder moet de EU-begroting worden gemoderniseerd, met minder geld voor boeren en regionale ontwikkeling. Dat staat in een concept plan dat Nederland heeft geschreven samen met Oostenrijk, Zweden en Denemarken, als alternatief voor het Duits-Franse plan €500 mrd te lenen op de kapitaalmarkten. Nederland wil hiermee laten zien dat het degelijk constructief meedenkt en dat Duitsland en Frankrijk niet samen de dienst uitmaken in Europa. Het lijkt een logische actie van Nederland c.s., maar kansloos. Op de eerste plaats zijn Duitsland en Frankrijk samen twee keer zo belangrijk dan de de vier landen van het tegenvoorstel. Daarbij komt dat Merkel en Macron steun zullen krijgen van de zwakkere landen. Ik denk dat Nederland zal moeten accepteren dat euro-bonds onvermijdelijk zijn om de EU bijeen te houden. Of we dat nu willen of niet. Het alternatief is dat er een scheuring ontstaat binnen de Europese Unie, met ongewisse gevolgen. Is dat wat Rutte en Hoekstra willen?

Buitenhof besteedde zondagmiddag aandacht aan deze problematiek in een gesprek met Jeroen Dijsselbloem, landbouweconoom, minister van Financiën in het kabinet Rutte II en van 21 januari 2013 tot 13 januari 2018 de voorzitter van de Eurogroep en in die hoedanigheid tevens voorzitter van de raad van gouverneurs van het ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme). Hij is een stuk minder statisch geworden in zijn denken. Hij sprak uit dat het voorstel van de ‘vrekkige vier’ (Nederland, Zweden, Oostenrijk en Denemarken) geen serieuze kans van slagen maakt. Hij adviseert Nederland zijn standpunt in dezen te herformuleren. Het voorstel van Merkel en Macron maakt meer kans. In het volgende blog zal ik commentaar geven, op basis van het voorstel waarmee de EC komende woensdag komt. De vraag is, hetgeen ik al eerder aan de orde heb gesteld ‘hoeveel geld er nodig is en op welke wijze dat gefinancierd gaat worden’. Nu ligt het accent nog op nieuwe financieringen van noodzakelijke investeringen. Daar moeten voorstellen van de EU-lidstaten voor komen en die moeten worden getoetst aan te stellen normen en worden goedgekeurd en de de EC moet de uitvoering daarvan op de voet volgen. Dat proces gaat dus niet alleen over de zwakkere EU-lidstaten. Dat is een geheel andere zaak, alhoewel die wel onder één noemer worden gebracht. De kosten van de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis voor Nederland worden, op dit moment, geschat op €100 mrd. Als dit proces langer duurt dan wordt gehoopt kunnen die kosten hoger uitvallen. Nederland kan dat financieren met opgebouwde buffers, maar lang niet alle landen hebben die luxe. Die uitgaven, in Europa misschien wel vele biljoenen euro’s, leveren een sociaal rendement op, maar geen tot nauwelijks een financieel. Actueel is de vraag hoe die enorme lasten gefinancierd moeten worden. Met leningen, met giften of een mix? Daarover zal de EC met een voorstel over moeten komen en vervolgens zullen de 27 regeringsleiders daarover een unanieme beslissing moeten nemen. En of dat, onder de huidige omstandigheden, gaat lukken is maar zeer de vraag. De problematiek is complex en heeft verstrekkende gevolgen voor alle 27 EU-lidstaten, voor nu en voor de toekomst. Misschien moet er maar een Salamon’s oordeel komen van Merkel.

Er is misschien nog meer geld nodig om de Amerikaanse economie op de been te houden. Dat heeft de voorzitter van de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, gezegd tegen het Congres. Minister van Financiën Mnuchin hoopt dat de economie in de tweede helft van het jaar aantrekt. FED-voozitter Jay Powell en minister van Financiën Steven Mnuchin legden dinsdag, beide via een video-verbinding, een verklaring af voor het Amerikaanse congres over de crisismaatregelen die er zijn genomen. In maart keurde het Congres een steunpakket ter grootte van $2200 miljard goed. Maar dat bedrag is misschien niet eens genoeg, zo herhaalde Powell. Hij hoopt dat er meer maatregelen komen om bedrijven op de been te houden en te voorkomen dat mensen uit hun huis worden gezet. Eerder zette Powell de beurzen al in beweging door te zeggen dat hij denkt dat de coronacrisis blijvende schade toe kan brengen aan huishoudens en bedrijven in de VS. Volgens Powell zijn steunprogramma’s van de FED vanaf eind mei helemaal operationeel. De centrale bank heeft een aantal kredietfaciliteiten, voor het laatst gebruikt in 2008, nieuw leven in geblazen. Ook zijn er compleet nieuwe steunmaatregelen in het leven geroepen, bijvoorbeeld voor mkb-bedrijven. Aangezien die hulp vanaf de grond moest worden opgebouwd, duurt het langer voordat deze steun ’up and running’ is. Sinds de uitbraak van de corona-crisis is het aantal Amerikanen dat een werkloosheidsuitkering heeft aangevraagd opgelopen tot 36 miljoen. De werkloosheid steeg in april tot 14,7%, en de verwachting is dat dat percentage ook de komende weken nog blijft klimmen. Minister van Financiën Mnuchin verwacht dat de economie in de tweede helft van het jaar aantrekt. Zijn taak is ook het regeringsbeleid te verdedigen, zeker nu de presidentsverkiezingen in november eraan zitten te komen. Powell is somberder. Hij verwacht dat het nog wel even kan duren voordat het herstel goed op stoom is. In die tijd dreigen bedrijven waar de inkomsten zijn weggevallen om te vallen, waardoor er banen verloren gaan. Juist dat kan het herstel verder vertragen. Daarom hoopt Powell dat er meer geld van de overheid komt, om zo economische schade op de langere termijn te vertragen. Ook de lagere overheden hebben het niet gemakkelijk. Staten en steden kampen met grote gaten op de begroting, waardoor ook ontslagen dreigen voor ambtenaren.

De Noord-Amerikaanse tak van Hertz is failliet. Door de corona-crisis zijn de inkomsten van het autoverhuurbedrijf volledig weggevallen, terwijl Hertz een miljardenschuld heeft. Het bedrijf had al 12.000 werknemers van de Noord- Amerikaanse tak ontslagen en 4000 medewerkers met verlof gestuurd.

China blijf tot zeker half oktober het internationale vliegverkeer wat personenvervoer betreft drastisch beperken. Maar de Amerikaanse regering wil dat het land zich veel soepeler opstelt en dreigt met stappen tegen Chinese luchtvaartmaatschappijen. Het weekblad Forbes bericht over een brief van onderminister van Transport Joel Szabat aan 7 Chinese luchtvaartmaatschappijen. Hij eist daarin dat ze al hun vluchten op de VS voor 27 mei bij hem aanmelden, omdat hij wil kijken of “ze mogelijk in strijd zijn met de bestaande wetgeving of het publiek belang kunnen schaden”. De opgevraagde informatie is volgens Forbes openbaar en niet opzienbarend, maar de reden die Szabat geeft voor het schrijven van zijn brief, zou een dreigement zijn. China blijft vluchten van Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen weigeren op grond van het beleid dat het coronavirus moet uitbannen. United Airlines wil komende maand vier vluchten op China hervatten en Delta Air Lines twee per week. Maar in het huidige coronabeleid van Peking mag een luchtvaartmaatschappij maar één vlucht per week op China exploiteren. China voerde in maart rigoureuze beperkingen in en veel andere landen deden precies hetzelfde. Maar nu het virus op zijn retour is, zeker in China, vindt Washington het mooi geweest. De VS stellen dat die coronamaatregelen nu “een beperking vormen die niet te rijmen is met de luchtvaartverdragen”. (bron: DFT) Ik begrijp wel dat landen het luchtverkeer beperken zolang het corona-virus nog over de wereld rondwaart. En dat geldt zeker voor de VS waar het virus nog altijd niet onder controle is. Inmiddels zijn er 1,6 miljoen Amerikanen geregistreerd die besmet zijn en bijna 100.000 Amerikanen zijn geregistreerd als ‘overleden aan het corona-virus’.

Het vertrouwen van consumenten is in mei verder gedaald, meldt het CBS. Mensen zijn vooral somber over de economische ontwikkelingen in het komende jaar. Ze zijn geneigd grote aankopen voor zich uit te schuiven. Net als in april zijn ze onzeker of negatief gestemd over hun financiële positie in de komende tijd. Het CBS peilt maandelijks onder meer hoe huishoudens hun financiële situatie inschatten. De stemming wordt sterk beïnvloed door de coronacrisis. Deze maand komt de graadmeter voor het consumentenvertrouwen uit op min 31; in april was dat nog min 22. Het laagste niveau, min 41, werd in 2013 opgetekend.

Het aantal mensen met betaald werk is in april gedaald met 160.000 naar 8,9 miljoen. Het is de grootste terugval in een maand tijd sinds 2003, toen het CBS dit cijfer voor het eerst registreerde. Vooral jongeren werden zwaar getroffen: 100.000 van hen verloren vorige maand hun werk. De werkloosheid steeg in april met 41.000 naar 314.000. Ook het aantal nieuwe WW-uitkeringen is sterk gestegen in april, meldt het UWV. Vooral mensen in de schoonmaakbranche moesten een beroep doen op het UWV. In april werden 74.000 nieuwe uitkeringen aangevraagd, een stijging van 56% vergeleken met een maand eerder. „Dit is een heel heftige toename”, zegt Rob Witjes, arbeidsmarktdeskundige van het UWV. „Dit heb ik nog nooit eerder gezien.” In april werden 292.000 WW-uitkeringen verstrekt, in maart was dat 250.000. De werkloosheid loopt heel hard op. Ondanks de genereuze steunregeling voor bedrijven hebben tienduizenden mensen zich in een maand tijd gemeld voor een WW-uitkering. Het gaat voor een groot deel om flexwerkers. Arbeidsmarktexperts vrezen dat nu vaste werknemers aan de beurt zijn. Minister Koolmees (Sociale Zaken) wil bedrijven meer ruimte geven om te reorganiseren. De vakbonden zijn hierop tegen. Er is hard gewerkt aan een compromis, maar dat is vooralsnog mislukt. (bron: DFT, NOS) Zoals al eerder is gestipuleerd betekent dat een forse toename van het aantal werklozen.

Het ministerie van Financiën heeft aangifte gedaan tegen de Belastingdienst, vanwege mogelijke misdrijven in de toeslagenaffaire. Het vermoeden bestaat dat gedupeerde ouders slachtoffer zijn geworden van beroepsmatige discriminatie en knevelarij door ambtenaren. Het OM moet onderzoeken of ouders die in de toeslagenaffaire werden onderworpen aan een fraudeonderzoek er werden uitgepikt vanwege hun afkomst. Dat is een strafbaar feit. Knevelarij is het bewust ten onrechte opeisen van een betaling door een ambtenaar terwijl hij weet dat iemand dat geld niet hoeft te betalen. Het onderzoek zal zich richten op hoge ambtenaren uit onder meer het Managementteam Fraude, het Combiteam Aanpak Facilitators en de Directie Toeslagen. Het gaat over de periode 2013 tot en met 2017. Eerder dit jaar zag minister Hoekstra (Financiën) nog geen reden om aangifte te doen. Toch vroeg hij om een second opinion bij onafhankelijk jurist en PvdA-raadslid in Amsterdam Hendrik Jan Biemond. Die zei wél voldoende aanleiding te zien om het OM onderzoek te laten doen naar mogelijke strafbare handelingen. Staatssecretarissen Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen hebben daarop besloten aangifte te doen. Biemond benadrukt in zijn advies dat er nog niet kan worden gesteld dat er ook echt misdrijven zijn gepleegd, maar er is wel reden om dat te veronderstellen, omdat er in de systemen van de Belastingdienst werd gekeken naar afkomst van burgers. “Ik realiseer me dat deze aangifte een grote impact heeft op de gedupeerde ouders en de medewerkers van de Belastingdienst,” stelt Van Huffelen. “Hopelijk draagt deze ingrijpende stap bij aan het op een rechtvaardige manier afsluiten van dit voor zovelen pijnlijke hoofdstuk.” Door de toeslagenaffaire zijn zeker honderden en mogelijk duizenden ouders in de financiële problemen gekomen door het handelen van de Belastingdienst. In de Kamer is onthutst gereageerd op de actie van het Ministerie zelf tegen de Belastingdienst. Dat begrijp ik niet, want er kan toch geen twijfel over zijn dat het de allerhoogste tijd wordt dat er schoon schip wordt gemaakt en dat ook ambtenaren zich moeten verantwoorden over hun handelen als dat in strijd is met de Wet.

Het nieuws dat het ministerie van Financiën zelf aangifte heeft gedaan tegen de Belastingdienst (niet tegen ambtenaren zelf) wegens gepleegde vermoedens van strafbare feiten, gepleegd door ambtenaren in de Toeslagenaffaire, is ingeslagen als een bom. Het zou gaan om vermoedens van knevelarij en beroepsmatige discriminatie op basis van nationaliteit en discriminatoir onderscheid op ras. Het is een ‘git-zwarte’ dag voor het vertrouwen in de overheid, stelde D66-Kamerlid Steven van Weyenberg, de stemming in de Kamer. SP-Kamerlid Renske Leijten heeft eerder tegen minister Hoekstra al gezegd dat de Toeslagenaffaire een opeenstapeling is van machtsmisbruik,, ambtsmisdrijven en plichtsverzuim. Er liepen en lopen onderzoeken naar de ware toedracht van de hardvochtige wijze waarop de Belastingdienst vermeende fraude met toeslagen heeft aangepakt. In 2017 constateerde de Ombudsman al dat ouders onterecht beschuldigd werden door de Belastingdienst. Mr Jan Piet Hendrik Donner, jurist, bestuurder, wetenschapper en politicus (CDA, noemde dat “institutionele vooringenomenheid van de Belastingdienst”. Het zal nog wel jaren duren voordat het OM en Justitie zich een oordeel zullen uitspreken over vervolging van de Belastingdienst en/of de daarbij betrokken (hoge) ambtenaren.

Minister Hoekstra van Financiën heeft in 2019 te veel onrechtmatige uitgaven gedaan. Dat stelt de Rekenkamer op Verantwoordingsdag, de dag waarop wordt teruggekeken naar de manier waarop het Rijk het publieke geld heeft besteed. Zo was de aankoop van aandelen Air France-KLM,ter waarde van €744,4 mln, in strijd met de regels omdat de Kamer niet was geïnformeerd. Omdat de Kamer achteraf akkoord ging, is er geen formele aantekening bij de goedkeuring van de rijksrekening geplaatst. Verder bleef bij veel extra uitgaven onduidelijk of het beoogde doel ook echt is bereikt, meent de Rekenkamer. (bron: Parool) De aankoop van 60 miljoen aandelen AF/KLM heeft de overheid op dit moment een verlies opgeleverd van €518 mln plus dat er steun gegeven zal moeten worden gegeven aan KLM om onze 100-jarige in de lucht te houden, ter grootte van tussen de €2 en €4 mrd. Ik het vorige blog heb ik al kritisch gereageerd op een uitspraak van deze minister van Financiën dat het gewone volk de rekening van de corona-crisis niet gepresenteerd zal krijgen. Ik heb daar grote twijfels over.

Het NRC is kritisch over de jaarrekening van het Rijk 2019: die had moeten worden afgekeurd. Ministeries geven jaarlijks ruim €250 mrd uit, maar kunnen nog altijd niet goed uitleggen of dat geld goed en doelmatig wordt besteed. De vraag of de burger waar voor zijn belastinggeld krijgt, kan ook dit jaar niet goed worden beantwoord. Het oordeel van de Rekenkamer over de aandelenaankoop waardoor de Nederlandse Staat nu 14%, gelijk aan dat van de Franse Staat, van de aandelen Air France/KLM bezit, is vernietigend: de transactie is onrechtmatig geweest. De Algemene Rekenkamer volgt de crisismaatregelen van dit jaar op de voet en kondigt aan daarover volgend kritisch te zullen rapporteren.

Pensioenen nieuwe stijl

De rendementen op de beurs worden in hoge mate bepalend voor de hoogte van de pensioenen. Het directe verband tussen de hoogte van de uitkering en het eerder verdiende salaris verdwijnt. De kans op mee- en tegenvallers wordt groter, maar er worden schokdempers ingebouwd om dat effect in te tomen. Dat is de kern van het nieuwe pensioenstelsel waarover vakbeweging, werkgevers en kabinet het vrijwel eens zijn. Er wordt al een jaar aan gesleuteld. Het nieuwe stelsel is de uitwerking van het grote Pensioenakkoord van 2019. Dat werd toen al als een doorbraak beschouwd, maar moest worden uitgewerkt. De aanhoudende financiële malaise bij de pensioenfondsen zet de gesprekken onder grote druk. De corona-crisis heeft die situatie dit voorjaar verder verslechterd. Het nieuwe stelsel dat nu op tafel ligt moet een einde maken aan de discussies over de slechte situatie van de pensioenfondsen waardoor zij niet aan eerder beloofde aanspraken van hun deelnemers kunnen voldoen. Ook hoeft er straks niet meer voortdurend over de ‘rekenrente’ of het al of niet verlagen van de pensioenen te worden onderhandeld. De uitwerking is een poldercompromis: de werkgevers krijgen duidelijkheid over de premie die niet meer van jaar op jaar wisselt. De vakbeweging gaat onder druk van de omstandigheden akkoord met een grotere rol voor de beleggingsopbrengsten (tot nu toe vaak weggezet als een ‘casinopensioen’) maar houdt vast aan collectieve beleggingen die volgens haar ‘welvaartswinst’ opleveren. Tot nu toe was het salaris het ijkpunt voor de pensioenhoogte. Vroeger was de vuistregel dat het pensioen 70% van het laatst verdiende salaris was. Sinds de eeuwwisseling is dat versoberd naar 70% van het gemiddeld verdiende loon. Dat leverde een ‘pensioenaanspraak’ op. Of een pensioenfonds in staat is al die aanspraken uit te betalen, blijkt uit de ‘dekkingsgraad’. Bij de berekening daarvan is de rente cruciaal. Omdat die al jaren laag is, staan de fondsen er slecht voor, waardoor de premies torenhoog zijn, de pensioenen niet verhoogd en soms verlaagd moeten worden, met veel maatschappelijke onrust van dien. Nu willen kabinet, werkgevers en vakbeweging overgaan naar een premiecontract. De betaalde premie plus de beleggingsopbrengsten worden bepalend voor de pensioenhoogte. Er is geen sprake meer van een ‘pensioenaanspraak’ maar van een ‘verwacht pensioen’. Bij de berekening van dat verwachte pensioen wordt gekeken naar de ingelegde premie plus rendementen bij pensionering en de levensverwachting van 65-plussers, nu 20 jaar. Daarop komt een opslag op basis van het ‘projectierendement’, het verwachte rendement in de komende jaren. Dat projectierendement is een voorspelling op basis van beleggingsopbrengsten in het verleden. Als de beleggingen meevallen, wordt het pensioen gedurende een paar jaar stapsgewijs verhoogd en als het tegenzit gebeurt het omgekeerde. In de praktijk kan dit betekenen dat de plussen en minnen tegen elkaar wegvallen. Wie na pensionering korter leeft dan de verwachte 20 jaar, verliest zijn ingelegde geld aan het pensioenfonds. Dat gebruikt dat geld voor degenen die langer leven dan de verwachte 20 jaar. Alle premies die in een jaar binnenkomen, worden in principe gezamenlijk belegd. Maar pensioenfondsen kunnen er voor kiezen per ‘cohort’ te beleggen. Dan wordt bijvoorbeeld voor 20- tot 30-jarigen riskant belegd, omdat dat kans biedt op hoge opbrengst. Voor 50- tot 60-jarigen wordt een stuk voorzichtiger belegd omdat zij hun pensioen naderen. Voor gepensioneerden wordt nog conservatiever belegd. Uit berekeningen van het Centraal Planbureau blijkt volgens betrokkenen dat het nieuwe model ‘kan vliegen’. Het CPB rekende met een theoretisch model. Belangrijker zijn de berekeningen die een dozijn pensioenfondsen nu maken om te zien hoe het nieuwe contract uitpakt. Die berekeningen moeten binnen zijn als vakbeweging, werkgevers en kabinet het eind volgende week eens willen worden. Daarna moet de achterban van de werkgeversverenigingen en de vakbonden nog instemmen. Op vrijdag 12 juni buigt het ‘ledenparlement’ van de FNV zich over het plan. De verwachting is dat invoering van het nieuwe ‘pensioencontract’ mogelijk zeven jaar zal duren. Voordat het zover is, moeten nog grote hobbels genomen worden. Het plan is om de ‘doorsneepremie’ af te schaffen. Nu subsidiëren jongeren indirect hun oudere collega’s bij de pensioenopbouw. Als dat verandert, verliezen de werkende 45-plussers die subsidie en moeten ze gecompenseerd worden. Hoe dat moet, is nog onduidelijk. Daarnaast is nog niet helder hoe de pensioenaanspraken die werkenden nu krijgen voorgespiegeld kunnen worden omgezet naar ‘verwacht pensioen’ zonder dat het perspectief sterk verslechtert. Er is een juridisch probleem met de vraag of mensen met pensioenopbouw gedwongen kunnen worden over te stappen naar het nieuwe contract. Dat kan een probleem worden als het ‘verwachte pensioen’ lager wordt dan de ‘pensioenaanspraak’ of het lopende pensioen. Tenslotte moet het nieuwe pensioencontract in wetgeving verankerd worden. (bron: VK) Ik wacht nog even commentaar te geven, totdat meer bijzonderheden bekend zijn. Een negatief aspect in dit voorstel is de negatieve rente, waardoor dat deel van de pensioenreserves dat belegd wordt in vastrentende waarden de komende decennia geen rendement oplevert. Op Buitenhof was een discussie over dit onderwerp. Mijn conclusie is dat het nieuwe pensioenvoorstel het principe loslaat dat werknemers 42 jaar premie betalen voor een pensioenuitkering ingaande op de pensioengerechtigde leeftijd maar dat er geen enkele garantie is over de hoogte van het pensioen. De uitkering wordt berekend op basis van de gerealiseerde rendementen, die op de financiële markten worden gemaakt. De dekkingsgrondslag gaat de prullenmand in en de pensioenuitkering wordt jaarlijks berekend. Van enige garantie hoeveel de betaalde premies (in feite de pensioenreserve die wordt opgebouwd) uiteindelijk gaan opleveren wordt bepaald door de onzekerheid van de markt. Dit is geen degelijk en serieus voorstel: 42 jaar sparen maar je weet niet waarvoor.

De samenleving staat nog wel even onder zware druk: iedereen moet zich afvragen hoe we dat het beste overleven

De wereld moet mogelijk tot 2022 regelmatig naar langdurige periodes van lockdown, schrijft Joop Hazenberg, EU-watcher en schrijver op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/931/articles/1128434/18/1
Het is een winderige week in oktober als het kabinet opnieuw de lockdown afkondigt. Scholen en winkels sluiten de deuren, iedereen moet vanuit huis werken en cafés en restaurants zien hun toch al karige omzet verdampen. De solidariteitsvlaggen steken weer uit het raam en elke avond om acht uur applaudisseren we opnieuw voor het zorgpersoneel. Dit is een realistisch scenario en ik heb het niet over de komende herfst, maar die van volgend jaar. Uit recent onderzoek van Harvard blijkt dat de wereld mogelijk tot 2022 regelmatig naar langdurige periodes van lockdown moet, ten einde een kritieke uitbraak van het coronavirus en een daarmee samengaande ineenstorting van gezondheidsstelsels te voorkomen. Het blijft dus niet bij één keer. Met deze strategie van opeenvolgende lockdowns, afgewisseld met periodes van massaal testen, gerichte quarantaine en speciale apps, kopen we tijd om een vaccin of medicatie tegen het dodelijke virus te ontwikkelen. Zo’n vaccin is er op zijn vroegst in 2021, maar dat is geen zekerheid. Het kan langer duren, ook omdat massaproductie en distributie van vaccins tijd vergt. De wereld staat schaakmat: het is wachten op hulptroepen. Het enige wat we nu kunnen doen is de vinger in de dijk steken, om een virusramp te voorkomen. En Hansje Brinkers als we zijn, moeten we dat lang volhouden. Onze vrijheid zijn we dus kwijt. Daarom propageert premier Rutte het enig werkbare scenario voor de komende paar jaar: de anderhalvemetersamenleving als ‘het nieuwe normaal’. Ook in andere landen zal dit bizarre concept, een maatschappij zonder elkaars nabijheid, harde realiteit worden. De vraag is nu: zullen we dit mini-tijdperk van afzondering, deze nachtmerrie van duizend nachten overleven?
Economisch gezien tekent zich al een pikzwarte hemel af. Volgens Martin Wolf van de Financial Times maken we ‘the Great Shutdown’ mee waarin de economie moedwillig wordt stilgelegd. Dat is misschien een paar weken vol te houden, maar enkele maanden of zelfs jaren? In Zuid-Europa krimpt volgens het Internationaal Monetair Fonds de economie dit jaar met 10%. Tientallen miljoenen Amerikanen raakten al hun baan kwijt. Ongehoorde cijfers waarbij die van de kredietcrisis verbleken en ze kunnen veel hoger uitvallen als the Great Shutdown meerdere keren terugkomt. Niet alleen raken nationale economieën dan volledig ontregeld, maar ook de wereldeconomie die afhankelijk is van handelsstromen, ketens, internationale bedrijvigheid en financiële verwevenheden. Je kunt niet zomaar de knop omdraaien; je draait eerder de nek om. Als de bestaanszekerheid van honderden miljoenen, misschien wel miljarden mensen langdurig wegvalt, zijn de implicaties voor onze samenlevingen niet te overzien. Hieraan verbonden is de psychologische impact van het verlies van vrijheid alsmede de druk op de democratie. Maatschappelijke spanningen kunnen dermate oplopen dat het gezag van de overheid afbreekt, gezinnen kunnen uit elkaar vallen, depressie en uitzichtloosheid liggen op de loer. In het rijke Westen zullen de problemen waarschijnlijk minder ernstig zijn dan in delen van Afrika en Azië, waar afwezigheid van verzorgingsstaten tot onvoorstelbaar drama zal leiden. Ik zie vijf voorwaarden om een dergelijke ramp te voorkomen. Allereerst moet de staat actief ingrijpen. In de gezondheidszorg met structurele uitbreiding van de capaciteit om overbelasting te voorkomen, en in de economie met ongehoorde steunoperaties. Die zijn er al volop: op nationaal en internationaal niveau zijn duizenden miljarden euro’s en dollars vrijgemaakt. Maar economen wijzen erop dat al deze financiële bazooka’s niet genoeg zullen zijn om een diepgaande recessie af te wenden. Ook innovatief ondernemerschap is noodzakelijk. Dat gaat verder dan het plaatsen van plastic platen om caissières te beschermen. Het gaat over het opnieuw inrichten van economische handelsstromen en -systemen. De wereld heeft ervaring met dit soort shocktherapie, met name tijdens en na de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Nederland zal zaken dichterbij huis moeten doen. Niet noodzakelijkerwijs deglobaliseren, maar herglobaliseren. Wat betreft Europa betekent dit dat de EU-binnenmarkt wel volop moet blijven draaien en er zal bovendien Europese coördinatie van lockdowns moeten plaatsvinden. Het vrij verkeer van personen in de EU zal, vanwege de opeenvolgende lockdowns, de komende jaren zeer beperkt blijven. Voor vervoer van goederen, kapitaal en diensten kunnen de grenzen evenwel niet open genoeg zijn. Zo’n 70% van de Nederlandse goederenexport gaat naar andere EU-lidstaten, goed voor €500 mrd op jaarbasis. Het door de shredder halen van miljoenen onverkochte tulpen en rozen, is een schrikbeeld waar we ver van moeten blijven. Het is voorts van vitaal belang dat overheidsinstellingen blijven functioneren en burgers vertrouwen op een doeltreffend optredende staat. Dat betekent dat beleid flexibel en effectief moet zijn, zeker als het gaat om gezondheidsvraagstukken en om de oorlogseconomie draaiende te houden. Maar ook dat politici en bestuurders helder communiceren. Burgers zullen de richtlijnen dan, hoe moeilijk dat ook gaat worden, goed blijven opvolgen. Ten slotte moeten we, als samenleving en als mens, perspectief blijven houden op betere tijden. En hier ligt een taak voor iedereen, zeker voor mensen buiten de politiek en de medische wereld – die horen we al genoeg. Psychologen, filosofen, kunstenaars en geestelijken, maar ook familie en vrienden, buren en onbekenden – wij allen moeten ons met de vraag bezighouden hoe we het beste deze historische periode doorkomen. Tous ensemble, zoals dat hier in Brussel op de lakens staat geschilderd die uit de ramen wapperen, om deze grootste crisis van de afgelopen tachtig jaar het hoofd te kunnen bieden.
Interessante bijdrage, maar er worden aannames gepleegd die niet realistisch zijn en ook nooit te verwezenlijken. De intentie is: hoe we het graag zouden willen hebben. De schrijver Joop Hazenberg, onderkent dat als er geen solidariteit ontstaat tussen de rijke en de arme landen Europa uiteen valt. Halve oplossingen zullen in het beschreven scenario de doelstellingen nooit bereiken. Daarbij komt dat de interne markt alleen maar blijft functioneren als de zwakke landen de markt alleen maar draaiende kunnen houden als ze in staat zijn de importen te betalen. Op dit moment heeft DNB al een vordering op de Zuid-Europese landen, wegens onbetaalde import, van  tientallen miljarden. Dat is heel ongezond. Daarbij speelt ook mee hoe de stabiliteit van de euro en daarmee verband houdend het monetaire beleid van de ECB zich zullen ontwikkelingen. De optie dat de banken overeind gehouden kunnen worden door steeds meer gratis geld in de markten te pompen is een illusie. Het essay is voor mij een ‘droombeeld’, weinig realistisch.

Economie moet een algemeen doel dienen
Op Vrij Nederland, een verzetskrantje, dat op 31 augustus 1940 voor het eerst in de vorm van een stencil verscheen, schreef Elke van Riel onlangs dat het doel van de economie moet het algemeen belang zijn, zegt de Oostenrijkse econoom Christian Felber. Niet financiële winst of een groeiend bruto binnenlands product. Nu de corona-pandemie wereldwijd een recessie veroorzaakt, zouden we moeten stilstaan bij fundamentele vragen over ons economisch systeem. ‘We kiezen de waarden waar het in de economie om draait zelf.’ ‘We hebben een radicaal nieuw ontwerp nodig voor de economie,’ zegt de Oostenrijkse econoom. Daarin staan vijf basiswaarden centraal: menselijke waardigheid, solidariteit, duurzaamheid,

rechtvaardigheid en democratie. De corona-crisis laat volgens hem eens te meer zien dat een ‘reset’ van het economische systeem noodzakelijk is. ‘We moeten meer ruimte laten voor natuur en de druk van menselijke activiteiten op de planeet verminderen,’ zegt hij. ‘Hoe meer mensen er zijn en hoe meer ecosystemen door ons onder druk komen te staan, hoe hoger de kans dat virussen overspringen van dieren op mensen.’ ‘Het risico op een pandemie is veel hoger in de niet-duurzame en geglobaliseerde samenleving die we hebben gecreëerd in de afgelopen decennia.’ Epidemiologen waarschuwen al langer voor een nieuwe ziekte. We zijn als mensheid erg kwetsbaar doordat we zoveel reizen. Ons economisch systeem zou veerkrachtiger moeten zijn, zodat het een crisis het hoofd kan bieden, maar sterk geglobaliseerde markten kunnen dat niet, aldus Felber. Volgens hem is deglobaliseren het devies. ‘Hoe hoger de mate van arbeidsverdeling internationaal is en hoe meer globalisering, hoe kwetsbaarder de economieën en toeleveringsketens wereldwijd zijn. Inmiddels maakt de internationale handel in goederen en diensten bijna een derde van het totaal aan bbp wereldwijd uit. Dat zouden we moeten terugbrengen naar 10% of 15%. We moeten het meer zoeken in regionale en lokale markten en in handwerk en een circulaire economie in plaats van industrialisatie en verdere verhoging van productiviteit en efficiëntie.’ ‘Economie is volgens Aristoteles de kunst om in het onderhoud te voorzien. Geld is dan een middel en het algemeen belang het doel.’ De coronacrisis met in het kielzog daarvan een recessie is een goed moment om na te denken over wat economie eigenlijk is, vindt Felber. ‘Het Griekse woord “oikonomia” bestaat uit “oikos”: het huishouden, en “nomos”: de morele regels. In de tijd van Aristoteles werd als doel van de economie het welzijn van alle leden van het huishouden gezien. Maar in de moderne economie is geld en de toename van kapitaal het doel geworden. Volgens Aristoteles is dit geen economie maar chrematistiek: de kunst van geld verdienen. Wij noemen dat kapitalisme. Mijn punt is: zolang vermeende economen eerst kijken naar het financiële rendement van investeringen, naar winst en het monetaire bruto binnenlands product, zijn ze feitelijk geen economen maar chrematisten.’ Het in september verschenen boek This is not economy. Aufruf zur Revolution der Wirtschaftswissenschaft roept op tot een revolutie in de economische wetenschap. Hedendaagse economen denken dat economie een waardevrije wetenschap is, zoals de natuurwetenschappen, terwijl het in werkelijkheid een normatieve sociale wetenschap is. Dat is de kern van veel van de grote problemen waarmee we nu te maken hebben. ‘Economie is altijd normatief en ieder economisch systeem is per definitie een waardesysteem.’ Door zichzelf als natuurwetenschap te zien, spreken economen in termen van mechanica en wetten. Maar we kunnen in de sociale wetenschappen wel patronen onderscheiden, maar geen mechanische natuurwetten. Wie praat over de wetten van markten en over marktmechanismes, gebruikt dus totaal misplaatste metaforen, omdat het in werkelijkheid gaat om sociale fenomenen. We moeten overstappen op een paradigma dat interdisciplinair en holistisch is en niet alleen oog heeft voor klimaatstabiliteit, biodiversiteit en ecologie, maar ook voor menselijke samenlevingen en democratie. Deze overstap zal het karakter hebben van een wetenschappelijke revolutie.’ Het dominante denken over economie richt zich uitsluitend op markten en monetaire indicatoren. De homo economicus heeft geen oog voor gender, zorg, natuur, democratie, ethiek, geschiedenis, instituties en plaatsen waar de economie zich afspeelt die geen markten zijn, zoals het onbetaalde werk dat plaatsvindt binnen huishoudens, publieke eigendommen (met gedeeld eigenaarschap en gebruiksrecht), commons (vrij toegankelijke hulpbronnen) samenwerkingsnetwerken en de geefeconomie. Dat kun je inderdaad duiden als autistisch. Nu we opeens bijna allemaal thuis zitten vanwege het coronavirus, merken we dat het een enorme omissie is dat zaken zoals huishoudens niet beschouwd worden als onderdeel van de economie. Alle onbetaalde zorg en taken die plaatsvinden binnen gezinnen spelen nu een extreem belangrijke rol, maar komen niet voor in het bbp. Feministische economen noemen het onbetaalde werk binnen huishoudens de “kerneconomie”. Maar het mainstream economische denken staart zich blind op betaalde arbeid. ‘De staat moet grenzen bepalen om te voorkomen dat iets wat de mensheid nodig heeft, uitsluitend gebruikt kan worden door één groep.’ Dat Trump probeerde de exclusieve rechten op een coronavaccin te krijgen waaraan een Duits biotechbedrijf werkt, laat zien dat de liberalisering en privatisering van het gezondheidssysteem te ver zijn gegaan. Het maakt niet uit of dit onderzoek naar een vaccin publiek of privaat is, de staat moet grenzen bepalen om te voorkomen dat iets wat de mensheid nodig heeft, uitsluitend gebruikt kan worden door één groep. Dit voorbeeld laat zien dat we publieke goederen moeten versterken. Publieke goederen, commons, huishoudens en markten zijn alle vier belangrijk. Ze dienen andere doelen en moeten gezien worden als complementair.’ Het artikel is veel langer en stond op vn.nl

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 22 mei 2020; week 21: AEX 524,38; Bel20 2.962,73; CAC40 4.444,56; DAX30 11.073,87; FTSE 100 5.993,28; SMI 9.688,99; RTS (Rusland) 1188,47; DJIA 24.466,16; NY-Nasdaq 100 9.413,99; Nikkei 20.388,16; Hang Seng 22.930,14; All Ords 5.608,80; SSEC 2.813,77; €/$1,09; BTC/USD $9.197,76; 1 troy ounce goud $1732,70, dat is €51.061,58 per kilo; 3 maands Euribor -0,279%; 1 weeks -0,528%; 1 mnds -0,473%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,252% 10 jaar VS 0,6509%; 10 jaar Belgische Staat 0,027%; 10 jaar Duitse Staat -0,491%; Franse Staat 0,04%; VK 0,174%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,524%; 10 jaar Japan -0,0112%; Spanje 0,617%; 10 jaar Italië 1,594%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,48.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, vanwege de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg daalde $10 per troy ounce (31,1034768 gram, oftewel 32,1507466 troy ounce per kg), de Bitcoins daalden weer wat verder, rentetarieven daalden licht. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,401%; Duitsland -0,056%; Nederland -0,005%; Japan 0,4454%; GB 0,585%; Frankrijk 0,687%; Canada 1,0681%; VS 1,3659%; Spanje 1,497%; Italië 2499%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,678% Zwitserland -0,65%; Nederland -0,563%; Denemarken -0,454%; Frankrijk -0,406%; België -0,39%; Japan -0,1462%; VK -0,004.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 23/24 05 2020/532 CNV: Overheidssubsidie op massa-ontslag

UPDATE 16/17 05 2020/531 Wobke Hoekstra profileert zich als een magiër: hij tovert iets uit zijn hoed wat er niet is

De minister van Financiën, de christen-democraat Wobke Hoekstra, de mogelijk toekomstige politieke leider van het CDA, deed in de Telegraaf, met de 2e Kamerverkiezingen op 17 maart volgend jaar op komst, een vage politieke uitspraak ‘De rekening van de corona-crisis mag niet neerploffen bij de gewone man.’ „Financiële crises komen vaak neer bij mensen met een modale portemonnee. Dat is een onacceptabel antwoord, vind ik.” Het kabinet pompt momenteel miljarden euro’s in de Nederlandse economie die hard wordt geraakt door de corona-crisis. Het moet voor baanbehoud zorgen. Het prijskaartje voor deze steunpakketten loopt dit jaar naar verwachting op tot meer dan 100 miljard euro, een astronomisch bedrag. De CDA-bewindsman Hoekstra zou het verstandig vinden als het financiële gat dat hierdoor wordt geslagen pas op termijn wordt hersteld. „Wat duidelijk is, is dat de overheidsfinanciën een hele forse klap krijgen. Essentieel is dat je daar – uitgesmeerd over een langere periode – ook weer wat aan doet.” Het op orde brengen van de overheidsfinanciën kan op verschillende manieren. Hoekstra wil in ieder geval niet tijdens de coronacrisis bezuinigen, of de lasten verhogen, laat hij weten. Liever zet hij in op economische groei, die uiteindelijk weer moet gaan ontluiken. De CDA-kroonprins verwacht dat economische groei de krater in de schatkist zelfs volledig kan dichten. „Op termijn zeker.” Eerder had hij al uitgesproken dat bezuinigen op termijn niet moeten worden uitgesloten. Zijn insteek is dat als de economische groei terugkeert daardoor het bruto binnenlands product (bbp) weer zal gaan stijgen waardoor de staatsschuld relatief gezien weer binnen de beoogde normen van 60% terugkeert. Daar pleegt hij 2 aannames bij, die hij niet uitspreekt n.l. dat de rentelasten op de overheidsschuld niet gaan stijgen en dat de economische activiteiten weer kunnen gaan stijgen zonder dat daarvoor investeringen moeten worden gedaan. Ik doel hier op mijn aanname dat de samenleving van vóór corona, na corona in diezelfde vorm niet zal terugkeren. Ik verwacht dat het ‘fossiele tijdperk’ sneller tot het verleden zal behoren dan waarmee nu wordt gerekend en dat de inrichting van eco 4.0 en de daarbij behorende sociaal/maatschappelijke en financieel/economische hervormingen moeten zijn doorgevoerd. Dat dat hele proces veel geld gaat kosten, staat voor mij niet ter discussie. Dat geld zal ook moeten worden vanuit de staatskas. Dus zo simpel als Hoekstra de zaken voorstelt is het zeker niet.

De kloof tussen arm en rijk groeit door crisis, zeggen 2 hoogleraren, die daar onderzoek naar hebben gedaan

Er is een wijdverbreid idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleinen. Maar dat klopt niet, zeggen twee vooraanstaande wetenschappers: de historicus Bas van Bavel, verbonden aan de Universiteit van Utrecht en de ecoloog Marten Scheffer, werkzaam aan de Wageningen Universiteit. Nu dus ook niet, tenzij de overheid ingrijpt, schrijft Willem Schoonen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/946/articles/1138133/44/1 De coronacrisis zal de sociaal-economische ongelijkheid in de samenleving vergroten, zoals de financiële crisis van 2008 heeft gedaan. Al eerder heb ik geschreven over sociaal/maatschappelijke hervormingen die optreden na een pandemie: de pest, de Spaanse griep en na grote schokken (crises en oorlogen). Maar die herschikking blijft uit als de gevestigde machten aan het bewind blijven. Er moeten wel tegenkrachten optreden die afdwingen dat de sociaal-economische verhoudingen gaan worden herwogen. Dat wordt moeilijker nu de wereld steeds verder is geglobaliseerd en landen steeds meer terugvallen op de bescherming van nationale belangen. Daarom moet de schok komen van super-nationale instellingen. Ik wijs al geruime tijd dat het monetaire beleid van de centrale banken niet langer de belangen behartigt van hele samenlevingen, maar zich vooral richt op die van het grote geld. De enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld die in de markten worden gepompt door de centrale banken gaan naar de financiële markten, door mij casino’s genoemd, waar door speculanten, waaronder banken en computers, veelal dagtransacties worden gedaan, waarmee winsten worden behaald. Maar de functie van de financiële markten, aandelen, obligaties en grondstoffen, ligt niet op de korte termijn maar op de middellange en lange termijn. Als de 30-jarige rente in Nederland momenteel 0,012% negatief is, is die lange termijn prognose dus verre van optimistisch. Tot 2050 ieder jaar geld toebetalen door beleggers aan debiteuren die het willen lenen. Dan moet er iets fundamenteels goed ‘fout’ zijn. Dat kan best, zo zijn. We bevinden ons sinds 2008 in een overgangsperiode van de afgesloten lange structurele golf (van Kondratiev), het tijdperk van de industriële productie aangedreven door fossiele brandstoffen, ook wel genoemd eco.3, naar eco.4 een de Nieuwe wereld. Op Oudjaarsdag 2019 heb ik al geschreven: Het gevolg zal zijn dat onze waarden en vermogens als sneeuw voor de zon zullen smelten. Het einde van dat proces zal de start zijn van een nieuwe samenleving in wording voor nieuwe generaties, waar aandacht moet zijn voor de positie van robots in een nieuw productieproces, het gebruik van Kunstmatige Intelligentie, de opleiding van werknemers in het werk met algoritmen, het opschudden van ons onderwijs waarbij het accent verschuift van alfa naar beta, her- en omscholing van werknemers, een heel nieuwe arbeidsethos, de positie van ons politiek/democratisch bestel in relatie tot de macht van de voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven als Facebook, Microsoft, Google, Apple, Amazon en een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Daarover moeten de blauwdrukken nog worden ontworpen, waarvoor de tijd dringt. Dat is een enorme uitdaging in de komende tien jaar waarvoor wij staan. De wereld is in de macht van het neoliberalisme (de nieuwe vrijheid, het kapitalisme). Daar zijn wij in doorgeslagen en hebben geen aandacht gehad voor de negatieve bijwerkingen van de vrije markt economie en het centraal stellen van ‘geld’ als centrale factor waarop het systeem draait en waaraan het leven van het volk dienstbaar moet zijn. Geld is de basis van ons bestaan geworden. Hier ligt een groot spanningsveld, want het systeem heeft de waarde van het geld ontnomen. De waarde is nog slechts de prijs die de almachtige markt bereid is ervoor te betalen. Tot slot, ik verwacht dat het systeem zelf zich zal vernietigen. In het volgende blog zal ik hierop terugkomen.

Zitten we al midden in een Koude Oorlog?

De spanningen tussen de VS en China lopen zo hoog op dat een tweede, explosieve ronde in de handelsoorlog dreigt, schrijft Karlijn van Houwelingen op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/943/articles/1134847/7/1

Voormalig presidentieel adviseur Clete Willems gebruikt de term niet graag, maar deed het toch, toen hij op zakenzender CNBC over de gespannen verhouding tussen de VS en China sprak. “Ik denk dat we eerlijk moeten zijn. Dit is het begin van een nieuwe Koude Oorlog,” zei Willems, die tot voor kort namens de president onderhandelde over handel. “En als we niet voorzichtig zijn, kan het nog veel, veel erger worden.” In januari tekenden de VS en China nog de eerste fase van een akkoord dat een einde zou maken aan de handelsoorlog. China beloofde voor $200.000.000.000 Amerikaanse goederen te kopen, in ruil schafte Trump zijn extra invoerbelastingen op Chinese goederen af. Nu corona ook de Chinese economie hard raakt, kan en wil China zich mogelijk niet aan de afspraak houden. Omdat Trump verwacht dat het met die handelsdeal voorlopig niet veel wordt, kiest hij voor plan B: China voluit aanvallen. Trump heeft ook al gesuggereerd dat hij China voor de rechter zal slepen met een schadeclaim voor het veroorzaken van het veroorzaken van corona-virus. Maar coulance? De VS peinst er niet over. Trump dreigde juist met nieuwe invoertarieven op Chinese goederen. Als China zich niet aan de afspraken houdt, zei hij in een vragensessie met kiezers op Fox News, is de wapenstilstand in de handelsoorlog van de baan. “Als ze niet kopen, beëindigen we de deal. Heel simpel.” Veel analisten zijn het erover eens: in 50 jaar is de relatie tussen Washington en Peking niet zo slecht geweest als nu. En de spanning loopt op. In de VS klinkt de roep om China te straffen voor de gevolgen van de pandemie. “China straffen zit op dit moment absoluut in zijn hoofd,” zei een van Trumps adviseurs tegen The Washington Post. Het handelsakkoord is nu van secundair belang, zei Trump. Behalve extra invoertarieven bekijkt Washington ook andere sancties. Zo wordt volgens anonieme bronnen in de regering overwogen om China’s immuniteit in Amerikaanse rechtbanken op te heffen, een regel die bepaalt dat landen niet worden vervolgd voor rechtbanken van andere landen. Dan zou het mogelijk zijn in rechtszaken schadevergoeding van Peking te eisen en beslag te laten leggen op Chinese bezittingen om die te innen. Twee staten en vijf bedrijven en personen hebben al zaken aangespannen, maar vanwege China’s immuniteit zullen die worden afgewezen. Een andere optie: schulden aan China niet terugbetalen. Plannen daartoe ontkende economisch adviseur Larry Kudlow overigens direct. Vertrouwen in Amerikaanse schuldenverplichtingen is heilig, zei hij. Ook Trump erkende dat betalingsverplichtingen niet nakomen nadelige gevolgen voor de VS en de dollar zou hebben. Het Witte Huis zet extra vaart achter pogingen om Amerikaanse bedrijven zover te krijgen zich terug te trekken uit China, en in bevriende landen te gaan produceren. Mogelijk worden daarvoor belastingvoordelen en subsidies ingevoerd, aldus ambtenaren tegen persbureau Reuters. Met onder meer Australië, India, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en Vietnam voert Buitenlandminister Pompeo gesprekken over het ‘herstructureren van productieketens’. Voor meer invoertarieven gaan in de VS weinig handen op elkaar. Het zijn uiteindelijk Amerikaanse bedrijven en consumenten die ze betalen, waarschuwen veel experts. En dat op een uitermate slecht moment, nu tientallen miljoenen mensen hun baan kwijt zijn. Rechtszaken tegen China mogelijk maken kan ook als een boemerang terugkeren. Stel je voor dat de rest van de wereld Amerika wil laten ‘betalen’ voor fouten, falen en misdaden van Washington, waarschuwt Doug Bandow, voormalig adviseur van president Reagan, in tijdschrift Foreign Policy. “Washington heeft de laatste twee decennia meer landen gebombardeerd, binnengevallen of bezet dan wie dan ook.” In een opiniestuk in The Washington Post stelde de Chinese ambassadeur in Washington al dan óók te compenseren voor eerdere crises. ‘Wie moet de slachtoffers van de Mexicaanse griep of hiv en aids dan compenseren? En de verliezen door de financiële crisis van 2008?’

Gijs Moes schrijft in Trouw ook over dit onderwerp. Het coronavirus is ontsnapt uit een laboratorium in Wuhan, of zelfs bewust gelekt. Nee, het de Amerikanen hebben het meegenomen naar de stad, toen daar in oktober vorig jaar een internationaal toernooi voor sportieve militairen werd gehouden. Amerikanen en Chinezen slaan elkaar om de oren met verwijten, met als inzet: wie is er schuldig aan de pandemie? Chinese complotdenkers hebben al een naam gevonden voor ‘patiënt 0’, de eerste mens die het virus opliep en verder verspreidde: Maatje Benassi. Deze Amerikaanse vrouw van 52, die als burger voor het ministerie van defensie werkt, deed als reservist mee aan de Militaire Wereldspelen. Ze kwam uit bij het wielrennen, belandde na een val in een ziekenhuis en is om onduidelijke redenen tot patiënt 0 gebombardeerd. Zelfs de Engelstalige Chinese staatskrant Global Times noemde haar naam, zonder enig bewijs te leveren. Dezelfde Global Times noemde de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo ‘gedegenereerd’ en ‘verachtelijk’, omdat hij had gesuggereerd dat het virus wellicht uit een lab in Wuhan komt. Trump ging nog verder in zijn uitlatingen. Zo noemde hij de komst van het virus naar de VS erger dan Pearl Harbor, de marinehaven op Hawaï die de Japanners in 1941 onverwachts aanvielen.

Frontberichten

Fractievoorzitter Jetten van D66 wil dat het kabinet een andere koers gaat varen in Brussel, en het regeerakkoord moet daarvoor worden opengebroken. Dat zegt hij in het NRC. De coalitie heeft in het regeerakkoord afgesproken dat er deze regeerperiode niet meer geld mag gaan van sterke naar zwakkere landen. De D66-leider vindt dat er vanwege corona juist wel meer steun moet komen. “Zodat een bloementeler zijn bloemen in Italië kan verkopen”, zegt hij in de krant. Jetten pleit verder voor Europese belastingen, bijvoorbeeld voor op grote techbedrijven als Google en Facebook. (bron: NOS) Jetten heeft hier wel een punt. Niet alleen over de EU-meerjarenbegroting 2021-2027, maar ook een corona-solidariteitsbijdrage voor de financieel zwakke EU-landen. Verder hadden die Europese belastingen er al lang moeten zijn, maar dat gaat alleen lukken als de besluitvorming daarover ingrijpend wordt hervormd, waarbij nationale belangen niet langer kunnen prevaleren boven het gezamenlijke Europese belang.

Air Canada gaat door de corona-crisis minstens 20.000 banen schrappen, meldt persbureau Bloomberg op basis van bronnen binnen de luchtvaartmaatschappij. Dat komt neer op de helft van het personeelsbestand. Air Canada had al eerder voorspeld dat de maatschappij hard geraakt zou worden door de wereldwijde virusuitbraak. Net als andere vliegtuigmaatschappijen vliegt Air Canada nog nauwelijks. (bron: nu.nl)

Door de weggevallen vraag naar aardappelen om friet mee te maken, zitten telers en verwerkers met een restpartij van een miljard kilo aan frietaardappelen. De aardappelen kunnen in ieder geval niet zomaar worden verkocht in b.v. supermarkten. “Die hebben maanden geleden al contracten met andere leveranciers afgesloten”, zegt directeur André Hoogendijk van brancheorganisatie BO Akkerbouw. “Als teler heb je zelf een schuur vol en in de supermarkt zie je aardappelen uit Israël liggen. Dat is wrang.” Ook aardappelteler Astrid Francis uit Hoorn kampte met dat probleem. Ze hoorde dat supermarktketen DEEN geen aardappels meer uit Nederland verkoopt vanwege een leveringsprobleem, terwijl haar schuur met 120.000 kilo aardappels op een steenworpafstand staat. Om een punt te maken, stortte ze 6000 kilo aardappels voor het hoofdkantoor van DEEN in Hoorn. En haar actie heeft geholpen: na een gesprek gaat de supermarkt haar aardappelen verkopen, meldt NH Nieuws. Voor de telers zijn de onverkochte aardappelen een flinke financiële strop. Gedupeerde ondernemers krijgen daarom compensatie van de overheid. Per kilo aardappelen krijgen ze 6 cent. Ter vergelijking: normaal krijgen telers 16 cent per kilo als ze die verkopen aan frietverwerkers. Een voorwaarde voor die steunmaatregel is dat de aardappels niet meer mogen worden verkocht. “Alleen voor minimale prijzen. Dat ze bijna gratis zijn”, zegt Hoogendijk. Telers verkopen hun aardappelen nu bijvoorbeeld voor 1 cent per kilo aan melkveehouders. “Die voeren ze aan de koeien”, zegt Hoogendijk. “Ook wordt een deel van de aardappels verwerkt in huisdiervoedsel.” De aardappeltelers hebben ook geprobeerd hun overschotten op een andere manier aan de man te brengen. “We hebben acties opgezet om mensen te stimuleren meer frietjes te eten, maar dat is lang niet genoeg”, zegt Hoogendijk. Ook verkopen telers aardappelen rechtstreeks aan de consument en gaat een deel naar de Voedselbank. ” Maar zelfs dan is er mogelijk nog een overschot aan aardappelen. “Als we daarna nog aardappels overhouden worden die verwerkt tot biogas, maar dat doe je liever niet”, zegt Bas Weren van Duynie Group, een bedrijf dat zich bezighoudt met het duurzaam verwerken van restproducten. Volgens hem wordt voedsel zoals aardappelen het liefst verwerkt in een zo hoogwaardig mogelijk product. Toine Timmermans, programmamanager duurzame voedselketens aan de universiteit van Wageningen en initiatiefnemer van stichting Samen Tegen Voedselverspilling, beaamt dat. “Biogas van aardappelen maken is eigenlijk zonde. Daarom gaan we kijken of we op grote schaal desinfectiemiddelen kunnen maken van de restpartijen. Dat is toch nuttiger.” Naast aardappelen dreigen er nog meer overschotten. Zo raken de koel- en vrieshuizen langzaam vol met kalfsvlees nu de markt voor het vlees grotendeels is ingestort. “De vrieshuizen zijn nu voor zo’n 90% gevuld”, zegt Davey Gerlings van de Vereniging van Nederlandse Koel- en Vrieshuizen. “De situatie wordt nijpend dus we zoeken naar creatieve oplossingen. Maar we zijn natuurlijk wel gebonden aan regels.” In de koel- en vrieshuizen liggen ook andere producten, zoals vacuümverpakte asperges en kweekvis. “De wildvangst is bijna helemaal gestopt, maar kweekvis is op een gegeven moment volgroeid en moet uit de bassins worden gehaald. Die worden net als het kalfsvlees massaal ingevroren”, zegt Timmermans. Het gaat niet alleen om aardappelen, kweekvis, kalfsvlees en asperges. Er zijn nog meer producten waarvan (tijdelijk) overschotten zijn. “In eerste instantie zag je heel veel luxe producten die bestemd waren voor de horeca, zoals kiemgroenten, exotische producten of speciale champignons”, zegt Timmermans. “Dat soort dingen kun je vaak niet kopen in de supermarkt en de markt voor de horeca ligt bijna helemaal stil.” De stroom aan dat soort producten begint inmiddels op te drogen, omdat de productie tijdelijk is stilgelegd. Toch kloppen er wekelijks nog steeds producenten aan bij zijn stichting. “Wekelijks krijgen we bijvoorbeeld 5000 kilo horeca-tomaatjes en 30.000 kilo champignons voor op pizza’s.” Ook ketens als McDonald’s en IKEA meldden eerder al pallets vol milkshakes en sapjes aan bij de stichting. “Daar hebben we een bestemming voor gevonden via Voedselbanken en het Leger Des Heils.” Het probleem van voedseloverschotten is voorlopig niet voorbij, schat Timmermans. “Het seizoen voor de productie van groenten als sla en broccoli begint nu net pas. Het is nog afwachten hoe die stroom kan worden verwerkt.” In België is nu bijvoorbeeld al een groot overschot aan komkommers. Toch is de wetenschapper optimistisch. “Nederland is een echt handelsland. We zijn goed in het vinden van nieuwe afzetmarkten. Veel van onze asperges gaan nu bijvoorbeeld naar Duitsland.” (bron: NOS)

Bijna 37% van de patiënten die in het ziekenhuis liggen met COVID-19 krijgt nierproblemen. Uit onderzoek bij 5500 patiënten in de staat New York blijkt dat bij veel patiënten acute nierbeschadiging bestaat. Die treedt op als de nieren falen en geen afval meer kunnen wegfilteren. Bij ruim 14% van de zieken was dialyse nodig, schrijven de onderzoekers van een zorginstelling in het vakblad Kidney International. De meeste en ernstigste problemen doen zich voor bij patiënten die aan de beademing moeten. Het is de grootste studie naar nierproblemen en corona.

Landen die gedogen dat reisorganisaties en luchtvaartmaatschappijen de consument geen keuze geven tussen een voucher of geld terug, zijn volgens de Europese Commissie (EC) in overtreding van de Europese regels. Dat zei Eurocommissaris Margrethe Vestager. De EC overweegt wel degelijk om procedures te starten tegen landen zoals Nederland, die toestaan dat reisorganisaties hun klanten bij annuleringen een voucher geven in plaats van dat ze geld terugkrijgen. Premier Rutte zegt dat zulke procedures niet aan de orde zijn, maar tegenover de NOS weerspreekt een woordvoerder van de Commissie dat. Het standpunt is dat reisorganisaties wel een tegoedbon mogen geven, maar daar moet de klant mee instemmen. Mensen die hun geld terug willen moeten die keuze ook hebben. Behalve Nederland heeft de EC nog twaalf landen op de korrel. Na afloop van een persconferentie over het toerisme in het kader van de coronacrisis, zei de commissaris van mededinging dat er aanmoedigingsbrieven onderweg zijn naar alle Europese lidstaten om hen op de bestaande wetgeving te wijzen. Nederland behoort tot de landen die een voucherconstructie gedoogt. “We staan erop dat elke burger het recht heeft op zijn geld terug”, aldus Vestager. Dat is Europese wetgeving. Reisbrancheorganisatie ANVR kwam in Nederland als eerste met de ‘coronavoucher’ op de proppen. Op deze manier konden de touroperators geld in kas houden, wat hen zou behoeden voor een faillissement. Mocht de touroperator toch failliet gaan, dan was de voucher gedekt door garantiefonds SGR. Niet lang na de touroperators introduceerden ook de luchtvaartmaatschappijen, waaronder KLM en Transavia, de voucher. De Eurocommissaris zegt te begrijpen dat de bedrijven het geld hard nodig hebben. “En als iemand een voucher wil accepteren en zich dat kan veroorloven, dan is dat prima.” Maar als een consument zijn geld terug wil, dan moet de touroperator of luchtvaartmaatschappij daar gehoor aan geven. De keuze is dus aan de consument. Verder vindt Vestager dat de voucher ook aantrekkelijker gemaakt kan worden door er extra services aan te koppelen en ze flexibeler te maken. Ook oppert zij de mogelijkheid dat de lidstaten garant kunnen staan voor de vouchers. De ANVR pleit daar ook voor aangezien de teller voor de uitgegeven vouchers inmiddels flink oploopt. De ANWB benadrukt in een reactie dat de garantieregeling van de SGR in Nederland nog niet voor losse vliegtickets geldt. “Daarom wil de ANWB dat minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat ervoor zorgt dat zo’n garantieregeling voor losse vliegtickets er op korte termijn komt.” Ook de ANVR noemt dat in een reactie. KLM heeft laten weten de uitspraken van de EC te accepteren. Ook heeft het kabinet laten weten zich te schikken naar de Europese regels. Verder zegt de brancheorganisatie het te betreuren dat de gedekte voucher die de “zwaar getroffen sector” biedt niet als afdoende wordt beschouwd door de Europese Commissie. Voorzitter Frank Oostdam: “Alleen zo kunnen wij én de consument de bedienen én de reissector proberen overeind te houden, waar nu zo’n 20.000 banen op de tocht staan.” Geld teruggeven zou een strop zijn voor de sector. (bron: nu.nl en NOS)

In de voorbije week hebben nog eens bijna 3 miljoen Amerikanen een beroep gedaan op een sociale uitkering, een lichte daling in vergelijking met de laatste week van april. De voorgaande week ging het nog om 3,1 miljoen Amerikanen die een uitkering aanvroegen. In de voorbije maand gingen er in totaal 20,5 miljoen banen verloren op de Amerikaanse arbeidsmarkt. Tegelijkertijd liep de werkloosheid in de VS hard op naar 14,7% van de beroepsbevolking. De beperkende maatregelen in de strijd tegen het corona-virus laten diepe sporen na in de Amerikaanse economie. Vooral de Federal reserve heeft al ongekende stimuleringsmaatregelen doorgevoerd om de impact van de coronacrisis te dempen.

WHO: het is mogelijk dat corona nooit meer weggaat. 4,66 miljoen mensen zijn besmet waarvan 32% in de VS en 309.710 doden, waarvan 88.550, 29%, in de VS.

Financieel/Economische berichten

De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal met 1,7% gekrompen ten opzichte van het voorgaande kwartaal, blijkt uit de eerste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het gaat om de grootste krimp sinds de economische crisis van 2009. Met de krimp komt er een eind aan 23 kwartalen (bijna zes jaar) van economische groei in Nederland. De rode cijfers zijn volgens het CBS met name te verklaren door een sterke daling van de consumentenuitgaven. Nederlandse huishoudens gaven in de eerste drie maanden van dit jaar 2,7% minder uit dan in het voorgaande kwartaal. Dat is de grootste daling sinds 1987, het jaar waarin het CBS begon met meten. De gevolgen van de COVID-19-uitbraak en de maatregelen zijn duidelijk te zien in de cijfers: in januari en februari groeide de economie namelijk nog. Ook gaven huishoudens toen nog meer uit dan eind vorig jaar. Half maart kwam daar een abrupt einde aan. Toen gingen veel mensen thuiswerken, moesten horecabedrijven de deuren sluiten, gingen de kapperszaken dicht en raakten winkelstraten leeg. Hierdoor daalden de consumentenuitgaven in maart met 6,7% ten opzichte van een jaar eerder, waarmee het volgens het statistiekbureau de grootste daling ooit gemeten is. De gevolgen van de coronacrisis worden in vrijwel elke sector gevoeld. Het CBS noteert de grootste productiedalingen in de sectoren horeca, cultuur, sport en recreatie. Ook de sectoren handel, vervoer en zorg vertoonden krimp. De krimp in de zorgsector is te wijten omdat de reguliere zorg terugviel. Lichtpuntjes in de zee van rode cijfers is de bouw. Met een groei van 3,1% ten opzichte van vorig jaar werd in het eerste kwartaal flink doorgebouwd. De opleving is opvallend, want een kwartaal eerder was er nog sprake van een daling. Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, spreekt van een forse daling. “Zeker als je bedenkt dat de lockdownmaatregelen pas in maart begonnen”, aldus de hoofdeconoom. De Nederlandse economie lijkt het volgens Van Mulligen beter te doen dan die van de landen om ons heen. Zo noteerde Frankrijk een krimp van bijna 6% in het eerste kwartaal en kromp de economie van onze oosterburen met 2,2%. De CBS-hoofdeconoom benadrukt wel dat de mate van de krimp afhangt van hoe strikt de coronamaatregelen zijn. In Zweden, een land met relatief soepele maatregelen, kromp de economie slechts met 0,3% ten opzichte van eind vorig jaar. Ook de Duitse economie krimpt. De krimp, aangepast voor onder meer kalendereffecten, kwam op kwartaalbasis uit op 2,2%. Op jaarbasis was er in deze voorlopige lezing sprake van een krimp van 2,3%, eveneens aangepast voor onder meer kalendereffecten. Hoe strenger de lockdown, des te groter de economische impact lijkt. Het aantal openstaande vacatures is voor het eerst in zeven jaar op jaarbasis gedaald, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag. De afname in het eerste kwartaal was bovendien de grootste daling die ooit is gemeten.

Het CBS telde aan het einde van maart 226.000 openstaande vacatures. Het waren er ruim 60.000 minder dan een jaar eerder, dat komt neer op een afname van 21%. De producentenprijzen in Duitsland zijn in april met 0,7% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau. Op jaarbasis was sprake van een afname van de Duitse producentenprijzen met 1,9%, na een daling met 0,8% een maand eerder.

De Chinese industrie lijkt op te krabbelen van de zware klap door de coronacrisis. Maar onder Chinese consumenten en investeerders is de stemming nog pessimistisch, blijkt uit gepubliceerde cijfers over de economie van China, de tweede grootste van de wereld. De productie in de omvangrijke Chinese industrie steeg in april met 3,9% vergeleken met een jaar eerder. Het is voor het eerst dit jaar dat een toename van de industriële productie te zien is. In maart kromp die nog met 1,1%. De virusuitbraak in China lijkt over het hoogtepunt heen en het land komt nu langzaam uit alle lockdown-maatregelen. De overheid heeft stimuleringsmaatregelen genomen om de economie te helpen herstellen. Daar staat tegenover dat de detailhandelsverkopen in China in april met 7,5% afnamen op jaarbasis, wat meer is dan verwacht. Chinezen blijven terughoudend met bestedingen in bijvoorbeeld winkels en horeca uit onzekerheid over de coronacrisis en de impact op de economie. Daarnaast zakten de investeringen van bedrijven in de periode tussen januari tot en met april met 10,3%. De Chinese economie kampt nog met grote uitdagingen omdat het coronavirus nu elders in de wereld keihard heeft toegeslagen, waardoor de wereldhandel fors wordt verstoord. Daar heeft China als belangrijk handelsland veel last van. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de Chinese economie met 6,8%, de eerste neergang voor het land sinds 1992.

Wordt ruim een derde van de Amerikaanse beroepsbevolking werkloos? Ja, dat gaat gebeuren, denkt zakenbank Goldman Sachs. 

Dat schrijft Koos Schwartz in Trouw. Zo’n twintig miljoen Amerikanen zijn in april werkloos geraakt en daar zal het niet bij blijven. Zakenbank Goldman Sachs verwacht dat het aantal werklozen in de VS zal oplopen van ruim 23 miljoen (eind april) naar circa 37 miljoen. Dat laatste staat gelijk aan ongeveer een kwart van de werkzame bevolking. Als de zakenbank gelijk krijgt, stevenen de VS af op het hoogste werkloosheidspercentage sinds 1933, het jaar dat de Great Depression, op zijn heftigst was. De nieuwste prognoses van Goldman Sachs zijn, voor de korte termijn althans, nog somberder dan de vorige. In april zal de Amerikaanse economie, in vergelijking met een maand eerder, met maar liefst 39% zijn gekrompen, schat de bank. Het officiële werkloosheidspercentage zal stijgen van 14,7% (nu) naar rond de de 25%. De werkelijkheid is nog zwarter, want in die statistieken wordt geen rekening gehouden met de Amerikanen die de hoop op een baan hebben opgegeven en dus niet meer solliciteren. Die groep was voor de corona-crisis uitbrak al groot, en wordt nog groter. Wordt die groep meegeteld dan komt het echte werkloosheidspercentage in mei of in juni uit op ongeveer 35%. In andere woorden: meer dan een derde van de Amerikanen zal dan geen betaalde baan hebben. Lichtpuntjes zijn er volgens de onderzoekers van Goldman Sachs ook. Amerika gaat langzaam van het slot af. Er is weer meer verkeer op de weg en bij de taxidiensten van bedrijven als Uber en Lyft wordt het drukker. Hotels openen hun deuren weer en hotels die open waren, krijgen meer klanten. Er vliegen ook meer vliegtuigen boven de VS dan in april. Als de lockdown verder wordt versoepeld, verwacht Goldman Sachs in het derde kwartaal een enorme opleving van de economie: van 29%, vergeleken met het tweede kwartaal. Dat betekent ook dat er veel banen bij komen. De bank schat in dat het officiële werkloosheidspercentage eind december rond de 10 zal liggen. Dat is nog altijd wel het hoogste percentage sinds de financiële crisis. Uit onderzoek van Goldman Sachs blijkt verder hoe het leven van Amerikanen in de corona-weken is veranderd. De gemiddelde Amerikaan geeft 20% minder uit dan in pre-corana-tijden. ‘Thuisdoedingen’ zijn, al dan niet noodgedwongen, in: het gebruik van apps voor videobellen is meer dan dertien keer zo groot. Apps om thuis te fitnessen worden ruim drie keer zo vaak gebruikt als een jaar geleden. Het online bestellen van boodschappen is meer dan verdubbeld. De verkoop van alcoholische dranken (exclusief horeca natuurlijk) is bijna verdubbeld. Daartegenover staat dat Amerikanen nauwelijks meer dingen buiten (kunnen) doen. Shopping malls met outlet-artikelen? Gesloten. Restaurants? Dicht. Bioscopen? Idem. Festivals, sportwedstrijden? Gaan niet door. ‘Uit’ is, noodgedwongen, uit. Supermarkten, webwinkels en afhaalrestaurants varen er wel bij. Hoe hard de corona-crisis de VS ook mag raken, het had nog erger kunnen zijn als de Amerikaanse regering geen kapitale bedragen in de economie had gepompt. Zonder die overheidsassistentie zouden de bestedingen nog lager, en de werkloosheid nog hoger zijn uitgevallen. Gevolg is wel dat het Amerikaanse overheidstekort razendsnel groter wordt. Het economisch bureau van ING berekent dat de centrale overheid in april $738 mrd meer uitgaf dan er aan inkomsten binnenkwam. Dat kwam deels door de gigantische uitgaven aan het steunprogramma en aan werkloosheidsuitkeringen – in april van dit jaar gaf de Amerikaanse overheid 3,6 keer zo veel geld uit als een jaar eerder – en deels doordat de inkomsten uit belastingen lager uitvielen dan vorig jaar. Over de periode oktober 2019 – april 2020 kwam het Amerikaanse overheidstekort uit op het moeilijk vatbare bedrag van $1480.000.000.000.

https://www.trouw.nl/buitenland/experts-getuigen-hoe-trump-hun-coronawaarschuwingen-schouderophalend-afdoet~bc27005e/

Grootste crisis ooit in de reiswereld

De Amsterdamse beursgraadmeter AEX is donderdagmiddag weer onder de belangrijke grens van 500 punten gedoken. Beleggers schrokken van een harde uithaal van de Amerikaanse president Donald Trump richting China. Hij dreigt de banden met de Chinezen te verbreken. Ook het aantal nieuwe WW-aanvragen in de VS valt tegen. Volgens Ralph Wessels, hoofd beleggingsstrategie van ABN Amro, werd de stemming onder beleggers aanvankelijk gedrukt door Fed-voorzitter Jerome Powell. De centrale bankier waarschuwde dat de corona-crisis blijvende schade kan toebrengen aan de Amerikaanse economie en riep de overheid op extra fiscaal te gaan stimuleren. „Ook waren er opmerkingen van virologen dat de bestrijding van het virus waarschijnlijk wat langer gaat duren”, legde Wessels uit. Na het krachtige herstel van de afgelopen weken was al voorspeld dat de beurzen een stap terug zouden doen. „Wij zien de beurzen de komende tijd zijwaarts bewegen in een ruime bandbreedte.” In de geheel roodgekleurde AEX waren Aegon (-6,6%) en NN (-6%) de grootste dalers. De verzekeraars hadden last van de wegzakkende rente. Lloyds of London, ’s werelds grootste handelsplaats voor verzekeringen, verwacht dat de sector dit jaar $203 miljard aan verliezen moet slikken als gevolg van de corona-crisis. ABN Amro werd 5,9% minder waard. De bank was woensdag ook al uit de gratie na tegenvallende kwartaalcijfers met een verlies van 9,11%. Deze week daalde de koers van Dé Bank van €6,88 naar €5,842, een daling van 15%. De AEX is vrijdag na een hoopvolle start slechts licht hoger gesloten. Het bericht dat president Donald Trump de levering van chips aan het Chinese Huawei gaat verbieden, drukte de stemming. ABN Amro had het opnieuw zwaar. Na de bescheiden dagwinst van 0,26% op 500,31 punten komt het weekverlies voor de AEX op bijna 4%. Verlies ABN Amro kwam niet als een verrassing. Van de totale reservering voor de stroppenpot ad €1106 miljoen gaat 46% naar COVID-19 en de gedaalde olieprijs; 41% naar 2 uitzonderlijke klantendossiers (o.a. een speculant die verkeerd gegokt had); 19% naar leningen met wanbetaling; 14% naar mogelijke verslechteringen door corona; 13% naar normale reserveringen

Overwegingen

De wereld verkeert in een situatie met grote onzekerheden op meerdere fronten en beleggers negeren dat nieuws. Het doet me denken aan de Titanic waar de muziek door bleef spelen terwijl het schip in de diepten verdween.

De overheid, banken, gemeenten iedereen staat klaar getroffenen te helpen door ze geld te lenen dan wel betalingsverplichtingen naar de toekomst te verschuiven. Dat geeft alleen maar enig soelaas als de lockdown maar heel kortstondig duurt. Stel 3 maanden, maar die aanname is er momenteel niet. Het resultaat van al die uitgestoken handen is alleen maar dat veel ondernemers, in de zwaar getroffen sectoren, komend jaar in grote financiële problemen komen. Verder verwacht ik dat de prijzen in die sectoren zullen gaan stijgen (om de verliezen terug te kunnen verdienen en de rente en aflossing van overbruggingskredieten terug te kunnen betalen), waardoor de inflatie gaat toenemen en de lonen en pensioenen niet worden verhoogd, waardoor de koopkracht gaat dalen. In dezelfde periode dat het aantal bedrijven zal stoppen, vrijwillig dan we gedwongen door faillissement. De financieel/economische ellende die dat gaat veroorzaken zal niet kunnen worden opgelost door de Knappe Koppen (KK’s) door steeds meer geld in de markt te pompen. Op zeker moment zal dat zelfs averechts gaan werken.

René Cuperus, historicus, beschrijft op RTLZ een drietal scenario’s: een optimistisch, we overleven dit en komen er minstens zo goed, of nog beter uit, een pessimistisch, dit wordt een economische en maatschappelijke ramp, nationaal en internationaal en een realistisch. Ik beperk mij tot het laatste Heel veel mensen zijn blij na de corona-crisis hun gewone leven weer op te kunnen pakken. Er komt een vaccin tegen Covid-19, ergens in 2021. Voor die tijd weten we via mondkapjes, testen en anderhalvemeter-maatregelen de economie weer voor 85% aan de praat te krijgen. Sector na sector herstelt, beetje bij beetje. Veel creatieve vernieuwingen uit de corona-tijd blijven bestaan. We beleven een lichte teruggang van de globalisering, van een steeds meer van elkaar afhankelijke en naar elkaar toegroeiende wereld. Strategische producten worden voortaan weer in eigen land gemaakt. De Europese Unie moddert voort als business as usual, met af en toe knallende ruzies tussen Italië en Nederland. ‘Blijf met je vingers van ons pensioengeld af’, roept Wopke Hoekstra om de week. Trump blijft Trump. De aannames die hier worden voorgesteld lijken mij verre van realistisch. Cuperus ontwijkt de financieel/economische gevolgen van de corona-besmettingen wereldwijd en negeert volledig de teruggang van de wereldhandel en de afname van de economische groei in vrijwel de hele wereld. Alsmede de handelsoorlogen van Trump en de strijd om het wereldleiderschap in de toekomst. Daarbij komt ook nog dat het Duitse Constitutionele Hof een tijdbom heeft gelegd onder de ECB en de EU.

Op NPO1 zag ik zondagmiddag de uitzending van Buitenhof, gepresenteerd door Twan Huys, waarin de gerenommeerde Financial Times-commentator Martin Wolf de staat van de wereldeconomie besprak. Die was veel minder optimistisch over de stand van zaken. De hoofdeconoom van ABN AMRO Sandra Phlippen sprak over het versoepelen door premier Rutte van de teugels van de ‘intelligente lockdown’. De vraag die op tafel lag was of het genoeg is voor bedrijven om hun hoofd boven water te houden? De uitzending is terug te zien op https://www.vpro.nl/buitenhof/speel~POMS_AT_16135958~martin-wolf-journalist-financial-times~.html

De meest invloedrijke financiële journalist ter wereld, Martin Wolf, spreekt met wereldleiders en belt rechtstreeks met de bazen van de centrale banken. Excellent geïnformeerd maar fel onafhankelijk. Hij schrijft wekelijks een toonaangevende column in de Financial Times. Een gesprek over de enorme economische crisis die op ons afstormt en over zijn Joodse moeder, geboren in Amsterdam en gevlucht voor de nazi’s vanuit IJmuiden. Zijn broer en zusters wonen in Amsterdam. Hij koppelt de Beurscrash van het najaar van 1929 en de daarop gevolgde Groote Depressie van de Dertiger Jaaren en daarna de Tweede Wereldoorlog aan de huidige situatie met de grootste productie daling wereldwijd en de averij die optreedt op de handelsplatforms gekoppeld aan de gezondheidsproblemen door de coronabesmettingen. We hebben in 2008 een grote financiële crisis gehad, waarvan veel Europese economieën nog niet volledig zijn hersteld. De werkgelegenheid is wel terug maar de welvaart en de groei nog niet. De wereldorde gaat naar de knoppen als we niet voor ‘samen verder gaan’. Wolf vraagt zich af of de Europese orde deze crisis overleeft. Kwetsbare fase in het proces van Europese solidariteit. Wolf gelooft niet in het bereiken in de eurozone van fiscale solidariteit. Daarvoor zijn de rijke Noordelijke landen te rijk en de arme Zuidelijke landen te arm. Er zal moeten worden uitgesproken dat wij ons wederzijds aansprakelijk voelen voor de oplossingen van de grote problematiek van de Zuidelijke landen. Wie gaat de miljarden betalen die momenteel worden uitgegeven door de overheden? Daarover is Wolf optimistisch. Hij voorziet dat niemand dat gaat betalen want de lage rente zal dat probleem oplossen. Onze economieën zullen krimpen en de belastinginkomsten zullen dalen. Voor nieuwe bezuinigingen is geen ruimte dus zullen de rijken dezer aarde meer belasting moeten gaan betalen. Ik stel nadrukkelijk dat de woordkeuze van dit 13-minuten durende interview van mijn hand is. Waar ik Martin Wolf niet in volg is zijn zijn uitspraken dat de oplossing van enorme financiële ondersteuning die overheden geven om de werkgelegenheid en de economie te redden te vinden is in een voortzetting van het huidige rentebeleid (gratis rente). Dat is veel te kort door de bocht, want iemand moet daarvan de rekening betalen en dat zijn de institutionele beleggers, de pensioenfondsen en het spaargeld van de burgers in de rijkere landen. En dan zegt hij niets over de mogelijke ontwikkelingen van deflatie dan wel inflatie en de relatie daarvan met de waardedaling van het geld door de gigantische hoeveelheden die in de markten worden gepompt. Ik zet grote vraagtekens bij het monetaire beleid van de centrale banken. Er is geen enkel referentiepunt waaraan het huidige beleid getoetst kan worden. Er zijn geen modellen voorhanden die de gevolgen kunnen berekenen die de mix van een economische krimp als gevolg van de handelsoorlogen die Trump voert, de strijd van de VS met China, de dalende wereldhandel, de dalende productiecijfers, de laatste data van de inkoopmanagers alles in relatie tot de enorme financieel/economische schade die het corona-virus heeft aangericht en dat nog steeds blijft doen. We weten niet of het virus terugkomt in een intelligentere versie, eigenlijk varen we doelloos rond en proberen te redden wat er te redden valt en zijn bereid daarvoor de aanwezige buffers in te zetten. Maar of daarmee het beoogde doel gaat worden bereikt weet niemand. Ook ik niet. Maar optimisme alleen zal de oplossing niet geven. Het enige wat we wel weten is dat de welvaart in de vorm van vóór de corona-crisis niet meer terugkeert. Die tijd is voorbij. Mijn grote vraag is of onze politieke leiders competent zijn om de samenleving van morgen en overmorgen te herschrijven.

Noodpakket 2.0

In Haagse beleidstorens wordt momenteel hard gewerkt aan wat in de wandelgangen wel het noodpakket 2.0 wordt genoemd. Net als bij een software-update gaat het om een verbeterde versie van de eind maart haastig in elkaar gekluste 1.0-versie, beter bekend als het ‘noodpakket voor banen en economie’. De hoop is dat er voor Hemelvaartsdag overeenstemming is, omdat het eerste pakket al tien dagen later, op 31 mei afloopt. Dat eerste pakket moest zo snel in elkaar gezet worden, dat de tekortkomingen destijds voor lief werden genomen. Snelheid en eenvoud werden eind maart belangrijker geacht dan zorgvuldigheid en fraudebestendigheid. Misbruik werd ontmoedigd met een beroep op het geweten van de aanvragers – bedrijven die ‘dat gore lef’ hadden, zouden de overheid achter zich aan krijgen, aldus minister van Financiën Wopke Hoekstra. Bedrijven die belasting ontwijken, door zaken via belastingparadijzen te laten lopen, worden niet uitgesloten van de steunoperaties, omdat dat, volgens Rutte, niet traceerbaar is in de voorwaarden. Te gek voor woorden, maar het is wel de politieke realiteit. Het eerste pakket bestond uit drie steunregelingen, aangevuld met grootschalig uitstel van belastingbetaling en ruimhartige staatsgaranties op kredietverlening. Van het drietal steunregelingen krijgt in ieder geval het Noodfonds Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) een vervolg in de 2.0-versie. Die regeling houdt in dat de staat maximaal 90% van de loonkosten overneemt van bedrijven die meer dan 20% omzet hebben verloren. Wel introduceert minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken een aantal nieuwe voorwaarden, die in de huidige NOW ontbreken. Bedrijven die hun hand ophouden bij de overheid mogen bijvoorbeeld geen dividend uitkeren, aandelen inkopen of bonussen uitdelen. Tegelijkertijd onthulde Koolmees in het tv-programma Op1 dat hij de boete op het ontslaan van medewerkers wil schrappen, om zo mogelijk te maken dat bedrijven alvast kunnen afslanken. Daarmee heeft hij zich de woede op de hals gehaald van linkse partijen en de vakbonden. Zij menen dat Koolmees zijn oren te veel laat hangen naar werkgeversclubs VNO-NCW en MKB Nederland. PvdA en SP dreigen zelfs tegen het tweede pakket te stemmen als de boete inderdaad wordt geschrapt. Belastinggeld dat is bedoeld om banen te behouden, mag niet het tegenovergestelde bewerkstelligen, menen zij. Bronnen rond het kabinet vinden dat Koolmees in de tv-uitzending te losjes heeft geformuleerd. De zeldzame politieke eensgezindheid die klonk bij het eerste pakket dreigt daardoor nu plaats te maken voor toenemende polarisatie, terwijl het kabinet in beide Kamers niet zeker van een meerderheid is. Dat er in maart verkiezingen aankomen, maakt het alleen maar moeilijker om tot consensus te komen. Zeker in campagnetijd benadrukken partijen liever verschillen dan overeenkomsten. De discussie over hoe bedrijven de coronacrisis doorgeloodst moeten worden, gaat daarmee een nieuwe fase in. Politici tonen zich met de week gevoeliger voor lobbyisten die betogen dat de sector die zij vertegenwoordigen niet uit de voeten kan met het noodpakket. Het regent inmiddels Kamermoties waarin het kabinet wordt opgeroepen uitzonderingen te maken voor strandtenten, chemische bedrijven of andere ondernemingen voor wie de looncompensatie uit de NOW te weinig soelaas biedt. De verdediging van Koolmees dat hij ‘niet iedereen gelukkig kan maken’ en dat het ‘ingewikkeld’ is, maakt steeds minder indruk. Ook in de coalitie. Tegelijkertijd wordt de druk opgevoerd bij minister Eric Wiebes en zijn staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat. Het tweetal is samen verantwoordelijk voor de tegemoetkoming van €4000 aan horecazaken, kappers en andere ondernemers die op last van de overheid hun deuren moesten sluiten. Deze TOGS-regeling moest al twee keer tussentijds aangepast worden, nadat een deel van de doelgroep er niet voor in aanmerking bleek te komen. Ook na 1 juni zullen er nog altijd bedrijven zijn die niet open mogen, zoals sportscholen. En ondernemingen die wél open mogen, zullen door de anderhalve-meter-restricties niet rendabel kunnen zijn. Dat er nog een keer €4000 wordt uitgedeeld als tegemoetkoming in de vaste lasten, wordt onwaarschijnlijk geacht. Voor het ene bedrijf zet die bijdrage geen zoden aan de dijk, voor het andere is het misschien juist te veel. Wiebes en Keijzer willen daarom meer maatwerk bieden. Maar hoe, dat is de vraag. De minste discussie in het kabinet gaat over de financiële bijstand voor zelfstandigen, die hun inkomen via de TOZO-regeling aangevuld kunnen krijgen tot het sociaal minimum. Dat de TOZO wordt verlengd staat wel vast, en ook aan de voorwaarden zal weinig veranderen. De enige wijziging die wordt besproken, is de toepassing van de partnertoets. Nu is het nog zo dat een samenwonende zzp’er tot maximaal €1500 per maand aangevuld krijgt op het inkomen, ook als de partner een baan heeft en gewoon salaris verdient. Daar steekt een alleenstaande zelfstandige, met een maximale aanvulling tot €1050, wat pover bij af, meende de Tweede Kamer eerder al. Mogelijk dat hier vanaf 1 juni verandering in komt.

De virologe Marion Koopmans aan het woord ..

Hoewel Nederland nog midden in de aanpak van de grootste crisis in decennia zit en Marion Koopmans (63) ook daar intensief bij betrokken is, kan ze af en toe toch een klein beetje uitblazen. In de talkshows en krantenkolommen maken de virologen, epidemiologen, immunologen en microbiologen langzaamaan plaats voor economen, politici, ondernemers en artiesten. Nederland moet na de heftige eerste maanden van de coronacrisis weer op gang worden geholpen, en daarbij is het Outbreak Management Team (OMT), waarvan Koopmans ook lid is, niet meer zo heilig en allesbepalend als in maart en april, toen premier Mark Rutte de sleutels van het Torentje zo’n beetje aan OMT-voorzitter Jaap van Dissel had gegeven. Nu geven de leden van het OMT meer vanaf de zijlijn kaders mee, waaronder de versoepeling van de coronamaatregelen zouden moeten plaatsvinden. “Als het gaat over het weer opstarten van de economie, die begint te kraken in zijn voegen, zijn wij duidelijk niet beslissend – al waren we dat voor die tijd ook niet, dat blijft het kabinet. We kunnen wel adviseren: zo moeten mensen zich proberen te gedragen, je moet toe naar zoveel test- en detectiecapaciteit, enzovoort. En vervolgens moet het RIVM de vinger aan de pols houden.” Of ze er een beetje vertrouwen in heeft? “Euh, ja, nou ja: we moeten dus écht goed de vinger aan de pols houden. De voorwaarde dat versoepeling niet doorgaat als mensen zich niet aan de gedragsadviezen houden, is ontzettend belangrijk. Dingen als afstand houden, niet met te veel mensen bij elkaar: je hoort er nu al de eerste klachten over. Als dat misgaat, hebben we echt een megaprobleem.” Maar, heeft u er vertrouwen in? Je móét mensen vertrouwen, vind ik. Opleggen, afdwingen, verbieden, bestraffen: ik ben daar geen voorstander van, ook niet als burger en als ouder. We hebben nu in elk geval bereikt dat er veel bewustzijn is over infectieziekten, over het belang van hygiëne. Dat is winst. Of het uiteindelijk genoeg zal zijn? Menselijk gedrag is lastig, dat weet je niet.” Houdt u rekening met een zomerdip van het virus? Er is een klein onderzoek dat iets van een effect laat zien, dus dat besmettelijkheid bij een hogere temperatuur afneemt. Maar we denken dat het niet genoeg is om het virus te stoppen. Je moet niet onderschatten hoe weinig mensen immuun zijn. Maar: het zal een beetje helpen. Ook de druk op het testen zal minder worden.” Is al zeker hoe besmettelijk mensen zijn die wel corona hebben maar nog geen klachten? Die haal je er met het huidige Nederlandse test­beleid meestal niet uit. Hoe belangrijk dat is, blijft de vraag. We weten wel dat mensen zonder klachten al behoorlijke hoeveelheden virus bij zich kunnen dragen. Maar vindt er dan al verspreiding plaats of toch pas bij milde klachten? Dat hebben we gewoon nog niet goed in beeld.” De haalbaarheid van alle versoepelingen zal ook afhangen van de vraag of er, bijvoorbeeld in de herfst, een tweede coronagolf op ons afkomt. Invloedrijke Duitse virologen stellen dat ze rekenen op een nieuwe golf die mogelijk krachtiger zal zijn dan de eerste. Ook hierbij is nog veel onzeker. Als je kijkt naar voorgaande grieppandemieën, verwacht je het wel. Maar we hebben nog nooit in de historie een pandemie gehad waarbij zoveel maatregelen zijn genomen en zo nadrukkelijk gestuurd werd op het gedrag van mensen. Je weet niet in hoeverre we daarmee onheil kunnen voor­komen. Of en hoeveel nieuwe golven er komen, hangt ook af van de mate waarin mensen immuun worden voor het virus. Dat is ook iets wat we nog niet weten. Is iedereen die het gehad heeft permanent immuun, dan zal het meevallen. Is niemand immuun: dan blijf je met grote golven te maken krijgen. Het onderzoek dat op veel plaatsen wordt gedaan, zal hopelijk belangrijke informatie opleveren.” U weet inmiddels veel van het virus. U heeft hier vast gedachten over. Ik verwacht dat we in elk geval een nieuwe golf gaan krijgen. Hoe groot die is, hebben we voor een deel met ons eigen gedrag zelf in de hand.” Dat is toch enorm spannend? Dat is het, zeker. Het coronavirus is een uitdaging van formaat, hè?” Hoe denkt u over de theorie dat het coronavirus uit een Chinees lab ontsnapt zou zijn – iets wat ook door de Amerikaanse president Donald Trump wordt verkondigd? “Ik denk niet dat die waarschijnlijk is. Ik ben in het geval van dit coronavirus al vrij vroeg gevraagd om mee te kijken en dan zie je een virus dat alles heeft van vergelijkbare virussen die in het wild voorkomen. De biologie is handig genoeg om zo’n virus te laten ontstaan. Er zijn er in het wild zo ontzettend veel, in allerlei combinaties, dat je daar echt geen lab voor nodig hebt.”

Koopmans is met die uitdaging inmiddels al een maand of vijf zoet. Sinds januari, toen steeds meer berichten over dat ‘Wuhanvirus’ in China ons land bereikten, wil elke journalist haar spreken. Tegelijk zat de Rotterdamse hoogleraar in het OMT, adviseerde ze wereld­gezondheidsorganisatie WHO en later nog de Europese Commissie. Toen ze half maart opriep verjaardagen voorlopig over te slaan – het kabinet had dat toen nog geen besluit genomen – werd haar advies massaal gedeeld, en vaak ook opgevolgd. In het Erasmus MC, waar Koopmans de afdeling viroscience leidt, moest met spoed worden bepaald welke studies over het om zich heen grijpende virus van toegevoegde waarde zouden zijn in de wereldwijde bestrijding. Zo werd met onderzoek met fretten aangetoond dat het coronavirus door de lucht overdraagbaar is, via druppels en de veel kleinere aerosolen.

Artsen en wetenschappers beginnen de slooptocht van het coronavirus in het lichaam te doorgronden en staan daarbij perplex van wat ze zien. Het neemt patiënten echt van kop tot teen te grazen. ‘Dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’

Dit schrijft Ellen de Visser op https://www.volkskrant.nl/wetenschap/de-slooptocht-van-het-coronavirus-in-het-lichaam-bijna-geen-orgaan-blijft-onberoerd~b1914afa/?utm_source=browser_push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_vk Stikbuien, de energie van een dood vogeltje, eten dat naar karton smaakt, benen als pulp, een verscheurende hoofdpijn: vraag het patiënten die ernstig ziek werden door het coronavirus en ze komen met angstaanjagende beschrijvingen. Nu in vijf maanden tijd wereldwijd meer dan 4 miljoen bevestigde ziektegevallen zijn geteld en 300 duizend patiënten aan de gevolgen van het virus zijn overleden, beginnen artsen en wetenschappers te doorgronden hoe de slooptocht van het virus door het lichaam verloopt. Kennis die van groot belang is voor de behandeling van patiënten zolang een vaccin nog niet in zicht is. Een ding is duidelijk: het Sars-CoV-2 virus gedraagt zich raadselachtig en agressief en er is nauwelijks een orgaan dat aan het onheil kan ontkomen. ‘We hebben het in het begin enorm onderschat’, zegt hoogleraar radiologie Edwin van Beek, ‘dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’ Nederlandse wetenschappers voorop lopen bij het ontrafelen van het mysterie. Het waren Van Beek en zijn collega’s die maanden geleden al zagen waarom patiënten soms plotseling ernstig verslechterden. En het waren Nijmeegse artsen die ontdekten waarom patiënten zo’n levensbedreigend laag zuurstofniveau kunnen hebben, terwijl ze daar zelf weinig van merken. In Nederland wordt 6% van alle positief geteste mensen zo ernstig ziek dat een ic-opname nodig is. Wat gebeurt er in hun lichaam? Elk virus heeft een sleutel nodig om lichaamscellen binnen te kunnen gaan, maar het coronavirus heeft wel een heel profijtelijke variant. Het gebruikt de Ace2-receptor op cellen om zich toegang te verschaffen en die receptor blijkt op heel veel lichaamscellen in grote hoeveelheden aanwezig. In de neus, om te beginnen, waar het virus binnen een dag de helft van alle cellen binnendringt. De afweer wordt overrompeld en het virus zakt via de luchtpijp af naar de longen waar het opnieuw voordeel vindt: de miljoenen longblaasjes zitten vol met toegangspoortjes. Vrouwen hebben gemiddeld minder van die poortjes dan mannen, wat (deels) kan verklaren waarom zij minder ernstig ziek worden. Het gealarmeerde immuunsysteem stuurt gespecialiseerde troepen, de longblaasjes raken ontstoken en vullen zich met vocht. Vergelijk de longblaasjes met een ballon met minuscule gaatjes die zuurstof doorlaten naar de naastgelegen bloedvaatjes en bedenk wat er gebeurt als de ballon voor de helft is gevuld met water: zuurstof blijft bovenin de ballon hangen, het zuurstofniveau in het bloed daalt, de patiënt wordt benauwd. En dan, na ruim een week, verslechtert de situatie acuut, een tafereel dat artsen wereldwijd voor raadselen stelt, alsof het lichaam na een dag of tien op een T-splitsing komt en de verkeerde afslag neemt. Op een röntgenfoto zien de longen, normaal gesproken zwart van kleur, er opeens uit als matglas: overal vocht, de longen dreigen te verdrinken. Dat moet duiden op ARDS, een ziektebeeld waarbij de longen het zo zwaar hebben dat beademing nodig is. Het zijn de inderhaast opgetrommelde immuuncellen die dat vocht op hun geweten hebben, ze veroorzaken ontstekingen om de schade op te kunnen ruimen. Maar artsen merken al snel dat zich iets wonderlijks voordoet: ze zien wel matglas, de patiënt is ook kortademig, maar op de foto’s zijn aanvankelijk nauwelijks sporen van ARDS te zien. Waar komt al dat vocht dan vandaan? In Nijmegen koppelen internist-infectioloog Frank van de Veerdonk en zijn collega’s de literatuur over het sarsvirus, dat andere dodelijke coronavirus, met hun kennis over een zeldzame ziekte die in het lichaam zwellingen veroorzaakt. De hypothese die ze begin april in een vakblad beschrijven, heeft inmiddels de aandacht van artsen, wetenschappers en farmaceuten over de hele wereld: het is de ace2-receptor, dat poortje waardoor het virus de cel in glipt, die verantwoordelijk lijkt. Het corona-virus is geen nette bezoeker, het trekt bij binnenkomst de toegangspoort als het ware uit het slot. En dat kan grote gevolgen hebben, want die receptor heeft in het normale leven, zonder corona, een belangrijke functie: het houdt het stofje kinine onder controle en zorgt er zo voor dat bloedvaten niet gaan lekken. Als door de massale infectie met het corona-virus te veel poortjes van de cellen worden gesloopt, kan het kinine niet meer worden beteugeld en raken de bloedvaatjes in de longen lek. Vocht met bloedcellen en eiwitten lekt in een snel tempo de longblaasjes in, nog vóórdat het immuunsysteem fanatiek aan de slag gaat. Er is nog iets waar de artsen op de ic’s perplex over staan: hoe kan het dat sommige patiënten extreem weinig zuurstof in hun bloed hebben en toch niet naar adem happen? En hoe is het mogelijk dat de beademingsmachine maar heel weinig druk hoeft uit te oefenen om de longen open te houden en er toch weinig zuurstof in het bloed komt? De puzzel wordt eind maart gelegd door een groep Nederlandse  onderzoekers die hun bevindingen naar het RIVM sturen (en later in een internationaal vakblad publiceren): in het bloed van veel patiënten blijken in een razend tempo stolsels te ontstaan. Dat verklaart het zogeheten ‘stille zuurstoftekort’: de longen functioneren nog dus ademnood is er niet, maar als het bloedvatnetwerk in de longen dichtslibt, kan het bloed daar minder makkelijk zuurstof oppikken. Inmiddels is dat puzzelstukje uitgegroeid tot misschien wel de belangrijkste verklaring voor de ernst van het nieuwe ziektebeeld: covid-19, zeggen artsen nu wereldwijd, is niet alleen een longziekte, maar begint bij veel zwaar zieke patiënten met bloed dat stolt. Ja, patiënten die lang stilliggen in een ic-bed hebben meer kans op stollingsproblemen, maar wat artsen bij corona-patiënten zien gebeuren is veel ernstiger, zegt radioloog en hoogleraar Edwin van Beek, een van de onderzoekers van het eerste uur. Bij obducties zag hij de afgelopen maanden longblaasjes vol vocht en ontstekingen maar ook stolsels in de longaders én longslagaders. Van Beek treft ook relatief jonge patiënten met een beroerte of met bloedstolsels in de buik, hij hoort over patiënten met nierschade die aan de dialyse moeten waarna de slangetjes soms verstopt raken met klonters. Vanuit New York bereiken hem verhalen van artsen die met een katheter een bloedprop uit de hersenen van patiënten wilden halen en het bloed daarna onmiddellijk weer zagen stollen. ‘Ongekend’, zegt hij, ‘dat hebben we nog nooit gezien.’ Veel patiënten hebben in hun bloed een torenhoog niveau van D-dimeer, een bijproduct van de bloedstolling, waarden die soms 25 keer hoger zijn dan normaal. Als de onderzoekers de Nederlandse ic’s inlichten over de stolselproblematiek, doen vier ziekenhuizen onderzoek,  en daar komen cijfers uit die schrik aanjagen: 30% tot bijna 40% van alle ic-patiënten heeft vlak na binnenkomst ergens in het lichaam een bloedprop. Als zo’n prop omhoog schiet en een slagader in de longen of naar de hersenen blokkeert, dan kan dat de dood van de patiënt tot gevolg hebben. Dat verklaart ook waarom ic’s wereldwijd vol liggen met patiënten met diabetes, hoge bloeddruk en obesitas: zij hebben al schade aan hun bloedvaten en dat maakt de kans op dichtslibben een stuk groter. Hoe een virus dat we inademen uiteindelijk bloed laat stollen, daar zijn wetenschappers nog niet helemaal over uit. Ook de wanden van bloedvaten zitten vol met poortjes (die ace2-receptoren), waardoor het corona-virus in de bekleding van de vaten kan kruipen. Waarschijnlijk ontstaan daar beschadigingen waar immuuncellen opeenhopen die zo een soort haakje creëren waaraan bloedplaatjes makkelijk blijven vastplakken. Er kan ook iets anders aan de hand zijn, want er raast inmiddels bij veel patiënten ook een storm door het lichaam. Het is een verschijnsel dat artsen vooral zien na transplantaties, als het immuunsysteem overtrokken reageert op onbekende cellen, maar tot hun verbazing zien ze het nu ook gebeuren na een corona-infectie. ‘Het immuunsysteem is een ongelooflijk goed op elkaar afgestemd orkest’, zegt hoogleraar immunologie Huub Savelkoul, ‘maar het corona-virus slaagt erin om de dirigent van dat orkest van de bok te schieten.’ Een enorme chaos is het gevolg.

Het begint met windkracht  3 à 4, zegt Leo Joosten, hoogleraar mechanismen van ontstekingsziekten: het virus kruipt de longcellen in, vermeerdert zich, de cellen barsten open, er gaan alarmsignalen af. Cytokines heten die alarmstofjes, ze moeten een gespecialiseerd leger van immuuncellen naar de onheilsplek trekken. Normaal gesproken gaat de wind weer liggen zodra een ziekteverwekker is bedwongen, maar zonder dirigent blijft het alarm afgaan. Er steekt een storm op van cytokines, en naarmate die stofjes langer door de bloedbaan razen hebben ze daar een desastreus neveneffect: ze bevorderen de bloedstolling, waardoor overal in het lichaam bloedklonters kunnen ontstaan. En dan blijft de storm ook het afweersysteem opjutten, immuuncellen overspoelen het lichaam en beginnen als het ware wild om zich heen te schieten, alles verwoestend wat ze tegenkomen. Ook gezonde cellen. Nieren vallen uit, de lever loopt averij op en zo overlijden coronapatiënten niet door het virus zelf, maar door orgaanschade ten gevolge van hun eigen doorgedraaide immuunsysteem. Opmerkelijk genoeg hebben vrouwen een groter immuunleger met meer commandanten, waardoor zij minder kans hebben op ontsporing van het immuunsysteem – nóg een verklaring waarom zij minder ernstig ziek worden. Dat is wel even schrikken: angstaanjagend. Een machtig leger dat vooralsnog niet te stoppen is met een verwoestende kracht.

FNV: pensioenopbouw zonder uitkeringsgarantie, wie bedenkt dit?

Een kleine tien jaar geleden verzette FNV Bondgenoten zich met succes tegen een nieuw beoogd pensioenstelsel zonder zekerheden. Dat noemde de toenmalige voorzitter destijds een ‘casinopensioen’, waarna zijn achterban dat voorstel massaal verwierp. Nu de sociale partners en het kabinet opnieuw een onzeker pensioenstelsel verkennen, duikt dat spook uit het verleden weer op. Ten onrechte, vindt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga: “Van gokken met pensioenpremies is absoluut geen sprake. Een nieuw systeem zonder beloftes is zelfs eerlijker dan het huidige met zijn schijnzekerheid. Door minder te beloven gaan we juist meer waarmaken.” Vorig jaar tekende Elzinga het pensioenakkoord met werkgeversorganisaties en het kabinet, en dat akkoord werkt hij nu uit met diezelfde partijen in een zogeheten stuurgroep. In dat juni-akkoord werd al afscheid genomen van de geldbuffers die pensioenfondsen moesten aanhouden voor mindere tijden, zodat de behaalde rendementen sneller terechtkomen bij de werkende en gepensioneerde deelnemers. In februari lekte uit dat de stuurgroep nu ook afscheid wil nemen van een tweede zekerheidsprincipe: de rekenrente. Wat de werknemers wordt gepresenteerd is: 42 jaar lang iedere maand premie betalen (stel bruto salaris €3200, werkgever+werknemers betalen ca €300 per maand) aan het pensioenfonds en dan krijg je geen garantie hoeveel pensioen je op je pensioendatum krijgt. En dat is eerlijk, zegt de FNV-bestuurder. Zie het opbouwen van een spaarpotje (pensioenreserve), maar hoeveel pensioen dat na 42 jaar oplevert, dat blijft onduidelijk tot op het laatste moment en ook nadien kunnen de pensioenen nog worden aangepast aan de resultaten van de beleggingen.

Meer stikstof-uitstoot door rekentruc voor houtstook

De stikstofuitstoot moet dalen, maar twee energiecentrales mogen juist méér gaan uitstoten met houtovens, schrijven Karlijn Kuijpers en Emiel Woutersen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/931/articles/1128434/1/1 Twee energiecentrales kregen recent van de provincies Noord-Holland en Noord-Brabant een vergunning om biomassa te verstoken, en daarbij mogen ze veel méér stikstof uitstoten dan er uit hun schoorsteen kwam toen ze nog voornamelijk op kolen en gas draaiden. De provincies konden die vergunningen verstrekken door een juridische truc waarmee enkel op papier de uitstoot afneemt. Terwijl de Raad van State afgelopen mei oordeelde dat er niet méér stikstof op de natuur mag neerdalen, gaven de beide provincies toch toestemming. Ook in het nieuwe stikstofbeleid dat minister Schouten vorige week aankondigde blijft deze achterdeur bestaan. Dat blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer. De vergunningen ondermijnen de kabinetsmaatregelen om de stikstofuitstoot terug te brengen. Het effect van de verlaging van de maximumsnelheid op autowegen (3500 ton per jaar), zou voor ruim een derde teniet worden gedaan door de extra stikstof die de twee centrales mogen gaan uitstoten (1300 ton per jaar), wat wel meer energie zou opleveren. Het gaat om de energiecentrales in het Noord-Hollandse Diemen en het Brabantse Geertruidenberg. Eigenaren Vattenfall en RWE kregen het afgelopen halfjaar een vergunning van de betrokken provincies om meer hout te gaan verstoken. Beide provincies beweerden dat daarbij minder stikstof zou vrijkomen. De provincies keken voor die rekensom echter alleen naar de hoeveelheid stikstof in de oude papieren vergunning van de centrales; niet naar wat ze in werkelijkheid hadden uitgestoten. De oude vergunningen zijn in de praktijk al jaren achterhaald. Volgens de provincie Noord-Brabant laat de Amercentrale in Geertruidenberg een ‘forse afname’ zien in stikstofuitstoot na de omschakeling van kolen op biomassa. Om die som te laten kloppen, moet echter de uitstoot van een verouderde ketel worden meegerekend die al ruim vier jaar niet meer draait. In werkelijkheid was de uitstoot van ‘de Amer’ sinds 2016 al fors lager dan de 1505 ton stikstofoxide die nu is vergund. In 2018 stootte de centrale zelfs maar 740 ton uit: niet eens de helft van wat er in de toekomst uit de schoorsteen mag komen. De oude gascentrale in Diemen kreeg in 2015 een vergunning waarmee zij jaarlijks 1000 ton stikstofoxide zou kunnen uitstoten. Die toestemming was ‘abusievelijk’ veel te ruim: in werkelijkheid stootte de centrale in de jaren erna tussen de 245 en 325 ton uit per jaar. Na oplettendheid van milieuactivisten werd de 1000 ton wat bijgesteld. Maar in de vergunning die deze maand werd verstrekt gebruikt de provincie nog altijd een veel te hoge ‘papieren’ waarde om te beargumenteren dat de uitstoot afneemt. Door de rekentrucs zijn de vergunningen ‘juridisch kwetsbaar’ vindt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan de Universiteit Tilburg. De toestemming die de provincies gaven is volgens hem niet in lijn met de geest van de Europese wet. Om een vergunning te kunnen verlenen moet je namelijk zeker weten dat de natuur niet verslechtert, zegt hij. “Die zekerheid is er nu absoluut niet, al helemaal niet wanneer je een ketel die al jaren uitstaat gebruikt om in de toekomst toch meer uit te kunnen stoten.” Beide vergunningen worden aangevochten door milieuorganisaties. De stikstofuitstoot moet daadwerkelijk afnemen om de natuur te laten herstellen, zegt ook Jan Willem Erisman, hoogleraar integrale stikstofstudies. “De uitstoot is een van de belangrijkste bijdragen aan de achteruitgang van de kwaliteit van die natuurgebieden.” Ook betwijfelt Erisman of de vergunningen juridisch stand zullen houden. Bovendien moet de uitstoot sowieso drastisch omlaag om de natuur te beschermen, vindt hij, “of dat nou juridisch verplicht is of niet”. De Brabantse gedeputeerde Rik Grashoff (GroenLinks) zegt in een reactie dat de vergunning ruimte moet laten om in strenge winters meer warmte en elektriciteit op te wekken. Bovendien, zegt hij, kon hij de vergunning niet weigeren, omdat de overheid vergunde rechten ziet als bedrijfseigendom dat je niet zomaar kunt afpakken. Hoeveel gekker kan het nog worden. Wat wil de overheid met het milieubeleid? Duidelijk is dat de belangen van de grote industrieën niet mogen worden geschaad. We moeten het de energiebedrijven niet moeilijk maken is kennelijk het beleid van Rutte III. Dat zij daarmee handelen in strijd met de Europese regels, nemen ze kennelijk voor lief. Zelf ‘nee’ zeggen tegen de ondernemers doen ze niet, ze verschuilen zich liever achter de uitspraken van rechters en Brussel. “Wij houden het goed met jullie voor, maar anderen denken daar anders over en dat moeten wij uitvoeren”. Dit is beleid van zwakke bestuurders.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 mei 2020; week 20: AEX 500,31; Bel20 2.932,21; CAC40 4.277,63; DAX30 10.465,17; FTSE 100 5.799,77; SMI 9.487,57; RTS (Rusland) 1107,49; DJIA 23.685,42; NY-Nasdaq 100 9.152,64; Nikkei 20.037,47; Hang Seng 23.707,47; All Ords 5.492,80; SSEC 2.868,46; €/$1,082; BTC/USD $9.411,26; 1 troy ounce goud $1742,20, dat is €51.756,04 per kilo; 3 maands Euribor -0,266%; 1 weeks -0,512%; 1 mnds -0,467%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,274% 10 jaar VS 0,629%; 10 jaar Belgische Staat 0,047%; 10 jaar Duitse Staat -0,538%; Franse Staat 0,037%; VK 0,22%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,563%; 10 jaar Japan -0,0083%; Spanje 0,739%; 10 jaar Italië 1,84%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,46.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, vanwege de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg ruim 2% >$1700, de Bitcoins daalden weer <$10.000, rentetarieven blijven stabiel tot stijgend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,436%; Duitsland -0,108%; Nederland -0,012%; Japan 0,4753%; GB 0,602%; Frankrijk 0,683%; Canada 1,0925%; VS 1,3008%; Spanje 1,558%; Italië 2,723%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,738% Zwitserland -0,67%; Nederland -0,626%; Denemarken -0,521%; Frankrijk -0,391%; België -0,358%; Japan -0,118%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 16/17 05 2020/531 Wobke Hoekstra profileert zich als een magiër: hij tovert iets uit zijn hoed wat er niet is

UPDATE 13052020/530 Der Stern: in 2028 is de corona-pandemie bedwongen, zijn de financieel/economische gevolgen opgelost en is de economie weer teruggekeerd op het niveau van 2019 (maar in een vernieuwde vorm)

Er was afgelopen weekend zoveel informatie beschikbaar, die onmogelijk in 1 blog kon worden gepubliceerd. Vandaar dat dit éénmalig extra blog verschijnt.

Volgens de volksweerkunde zijn de IJsheiligen, genoemd naar de heiligen Mamertus (11 mei), Pancratius (12 mei), Servatius van Maastricht (13 mei) en Bonifatius van Tarsus (14 mei), een periode in het voorjaar waarop nog nachtvorst kan optreden in gebieden waar vier jaargetijden gelden. In volksoverleveringen komt begin mei een koude-inval voor met een noordelijke dan wel een Noord-westelijke wind na de al aantrekkelijke dagen, waarin de natuur weer tot leven komt, in het voorjaar met lente- en al zomerse temperaturen. Deze koude-inval doet zich dit jaar voor tijdens de IJsheiligen, maar andere jaren treedt hij ook een week eerder op.

Nemen de Ariërs de regie over Europa nu wel over?

Mark Beunderman schreef op 8 mei 2020 op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/08/rechters-in-rode-togas-maken-het-de-euro-nog-lastig-a3999174 een artikel over de uitspraak van het Constitutioneel Hof van vorige week. Enkele citaten daaruit: In de Duitse stad Karlsruhe staat een betonnen gebouw waarin rechters in rode toga’s de grondwet van hun land verdedigen: het Bundesverfassungsgericht, het Constitutioneel Hof. Ruim een uur met de trein noordwaarts staat, in Frankfurt, een hoge glazen toren waarin centrale bankiers beslissen over de geldpolitiek van Europa: de Europese Centrale Bank (ECB). Deze week tikte de hoeder van de Duitse grondwet de hoeder van de eurozone op de vingers. En hard ook. Het Duitse Constitutioneel Hof oordeelde dat de ECB haar mandaat overschrijdt door massaal staatsleningen op te kopen, zónder duidelijk te maken waarom dit „proportioneel” is. Sinds 2015 kocht de ECB voor >€2.200 mrd aan staatsleningen op, om de inflatie aan te jagen. Maar volgens de Duitse rechters heeft de opkoop ook grote economische effecten waarmee de ECB geen rekening zou houden, zoals de lage rente op spaarrekeningen. Het vonnis bedreigt de stabiliteit van de eurozone, juist nu de coronacrisis leidt tot een nieuwe schuldexplosie. Uit Karlsruhe klonk een ultimatum: als het ECB-bestuur niet binnen drie maanden een nieuw „besluit” neemt waarin zij de „proportionaliteit” van de opkopen uitlegt, mag de Duitse centrale bank, de Bundesbank, niet meer meedoen aan het opkoopprogramma. De opkopen worden namelijk uitgevoerd door de nationale centrale banken van de eurozone, die de schuld van hun eigen land opkopen. Ook de Duitse politiek krijgt een instructie: bondsregering en Bondsdag zijn „verplicht” zich te verzetten tegen het ECB-opkoopprogramma „in huidige vorm”. Dit oordeel is in de eerste plaats een juridische mokerslag. ‘Karlsruhe’ gaat alleen over Duitse instellingen, maar geeft nu en passant ook de ECB instructies – een ongekende stap. Het Europees Hof van Justitie, dat eigenlijk over de ECB gaat, wordt gebruuskeerd. De Duitse rechters rijten een eerdere uitspraak van het EU-Hof over dezelfde zaak, waarin de ECB gelijk kreeg, (deels) in stukken. Maar dit vonnis bedreigt ook de stabiliteit van de eurozone. Juist nu de coronacrisis leidt tot een nieuwe schuldexplosie, helpt de ECB de meest kwetsbare eurolanden met de opkoop van staatsschuld. Daarmee drukt de centrale bank de leenkosten voor die landen. Vooral voor het schuldbeladen, zwaar door de coronacrisis getroffen Italië is de ECB een reddingsboei. Bovenop de reguliere opkopen lanceerde de ECB onlangs een ‘pandemie-opkoopprogramma’ van €750 mrd, dat vooral aan de meest kwetsbare landen ten goede komt. Deze week bleek uit ramingen van de Europese Commissie dat Italië, Spanje en Griekenland veel zwaardere recessies te verduren krijgen dan Duitsland en Nederland. De coronacrisis drijft de eurolanden zo verder uit elkaar. Wat betekent deze combinatie van ‘Karlsruhe’ en ‘corona’ voor de eurozone? Drie scenario’s, op basis van het nieuws van deze week en op basis van wat er gebeurde in de eurocrisis van 2011-2012. Die drie scenario’s beperk ik tot de hoofdlijnen ervan, omdat het niet om feiten gaat maar om mogelijke ontwikkelingen.  

1 De euro overleeft dit (met glans). In dit scenario was dinsdag 5 mei 2020, de dag van de Duitse uitspraak, achteraf slechts een rimpeling. Achter de schermen knutselt ECB-chef Christine Lagarde – zelf jurist en oud-politicus – aan een pragmatische oplossing, samen met bondskanselier Angela Merkel en de Bundesbank.  

2 Er komt snel een nieuwe eurocrisis. In dit scenario negeert de ECB de oekaze uit Karlsruhe op principiële gronden. Het EU-Hof, niet het Duitse, heeft immers jurisdictie over het ECB-beleid. En de ECB is verder onafhankelijk. De Bundesbank voelt zich echter gebonden aan het Bundesverfassungsgericht en stopt over drie maanden met haar opkopen. Ook begint ze verkoop van al opgekochte staatsleningen voor te bereiden – eveneens een eis van het Duitse Hof. Eind dit jaar verlaagt kredietbeoordelaar S&P de kredietscore van Italië naar junk. Beleggers dumpen massaal Italiaanse staatsschuld. Eurocrisis 2.0 is een feit.

3 Geleidelijke desintegratie. Dit scenario wordt getekend door jaren van juridische schermutselingen tussen Duitsland en Europa. De zorgen over de houdbaarheid van de monetaire unie nemen allengs toe. De huidige situatie wordt weliswaar pragmatisch opgelost, maar de Europese Commissie gooit later dit jaar olie op het vuur door Duitsland voor de Europese rechter te slepen. Frankrijk wil de impasse doorbreken door met een nieuw verdrag de eurozone sterker te maken. De Duitse regering kan echter – vanwege de sterke juridische grenzen die ‘Karlsruhe’ aan de Duitse solidariteit stelt – niet met het verdrag instemmen.

Scenario’s zijn niet meer dan dat: scenario’s. Een mix van de bovenstaande is ook heel goed denkbaar. Bijvoorbeeld: juridisch geharrewar dat de positie van de ECB uiteindelijk juist versterkt. Of: een Italiaanse schuldencrisis, gevolgd door een overtuigend antwoord van ECB en lidstaten. Zeker is wel dat die rechters in rode toga’s het de eurozone niet makkelijker maken. Wat mij opviel, na lezing van dit artikel was de datum waarop het Bundesverfassungsgericht, bestaande uit vier vrouwen en vier mannen gekleed in een rood soort kardinaalskleed, deze uitspraak deed. Exact 75 jaar nadat de Ariërs hun doel om de Europese volken te onderwerpen aan de macht van het Herrnvolk was mislukt. Ze hadden er een gigantische puinhoop van gemaakt en moesten van de grond af aan hun leven en samenleving weer opbouwen …………….. en succesvol. Ze zijn nu met stip het machtigste en rijkste land van Europa. En nu komen ze terug en plaatsen een tijdbom onder het staketsel dat De Europese Unie heet en de ECB. Met welk doel ………………… gereed om alsnog Europa te onderwerpen aan het Duitse gezag en de Duitse wetgeving? Wat is de taak van het Constitutionele Hof in Karksruhe: waken over de Duitse grondwet EN over de grondwettigheid van Europese regelgeving (dit laatste volgens het Duitsland Instituut in Amsterdam). Een periode van 3×25 jaar, drie generaties, is voldoende om in te kunnen grijpen, gebruik makend van de onmacht van de Europese bestuurders, gebrek aan solidariteit en gebrek aan visie op de toekomst. Misschien hebben de Duitsers bewust voor nu gekozen vanwege de onrust over de corona-crisis en de gevolgen daarvan voor de zwaar getroffen samenlevingen. De behoefte aan leiderschap is groot en Duitsland denkt die in huis te hebben. Maar Merkel haar tijd loopt op haar einde en wie ze achter de hand hebben weet ik niet. Maar zo een krachtige uitspraak van acht rechters die de opdracht hebben de Duitse grondwet en de Europese regelgeving te bewaken, kan niet genomen zijn als daar geen plan achter zit. Als dat niet het geval is, zou Duitsland zich gevoelig in eigen handen snijden. In feite leggen de Duitsers nu de vraag op tafel of Europa deze crisis overleeft of niet. Of er een nieuw Europa komt, of Europa doorsukkelt dan wel dat de rijke landen opstappen omdat ze de ballast van de zwakke landen niet willen oplossen, de tijd zal het leren. Hoe de financiële markten zullen reageren hangt als hoe de hoofdspelers van dit Koningsdrama zullen reageren.

Christoph Schmidt reageerde in Trouw: kan deze uitspraak tegelijkertijd een zaak van leven en dood zijn en van nul en gener waarde? Spreekt Duitsland met twee monden: de Rechters uit Karlsruhe en de mond van de Duitse voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen? Welke is de positie van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg in relatie tot de nationale Gerechtshoven als het gaat over principiële zaken? Waar het om gaat is het monetaire beleid van de ECB voor de euro, die door 19 van de 27 EU-lidstaten wordt gevoerd. En in feite over de negatieve gevolgen van dit beleid. De rijke eurolanden betalen de prijs van de hulp waarmee de ECB de zwakke landen overeind houdt zonder dat die rijke landen daar enige zeggenschap over hebben. Die worden daartoe gedwongen. Maar het probleem ligt dieper: het ontbreken van een politieke Unie. De EU voert geen Europees beleid, het voert de compromissen uit die de 27 regeringsleiders overeenkomen waarmee vooral nationale belangen worden beschermd. Dat gegeven blokkeert het voeren van een krachtig Europees beleid.

Twan Huys leeft weer! 

Huys is terug bij de publieken en is een verademing in het publieke debat. De man die faalde als RTL-talkshowhost draait al sinds januari wisseldiensten als presentator van Buitenhof; in de uitzending van afgelopen zondag werd duidelijk dat de wederopstanding geheel voltooid is. Twan Huys is weer daar, waar hij thuishoort. De commerciëlen hebben andere doelstellingen waaraan presentatoren moeten voldoen (belangen van sponsoren) en een ander kijkerspubliek. We zien ditzelfde patroon ook terug bij Jinek en de gasten die worden uitgenodigd. Huys was volkomen op zijn gemak, lette op, interrumpeerde, provoceerde en liet soms zijn wenkbrauwen het werk doen. Hij interviewde de Britse columnist Martin Wolf, die een inktzwart scenario schetste voor de wereld na de coronacrisis. Dat ging van langdurige economische malaise en de groei van rechts-populisme rechtstreeks naar het einde van internationale samenwerking en integratie. Je zou er zo weer van onder je zondagochtenddekens kruipen, maar gelukkig had Buitenhof ook Sandra Philipsen, hoofdeconoom van ABN Amro. Niet alleen omdat zij in een betoog over omscholing en de moeite die mensen hebben met het inschatten van hun eigen capaciteiten speels verwees naar de loopbaan van Huys, maar ook omdat zij nog wel enig licht zag gloren. Dat ging dan vooral om de grote kapitaalinjecties die de overheid nu doet. Zij zag hier mogelijkheden om de economie bij te sturen, bijvoorbeeld door te investeren in de energietransitie. Die gedachte stond ’s avonds centraal in Tegenlicht. Daarin constateerde Marjan Minnesma (Urgenda) dat corona ons heeft laten zien dat het mogelijk is om rigoureus in te grijpen, als het op te lossen probleem dichtbij en tastbaar genoeg is. Net als econoom Tom Rivett-Carnac waarschuwde zij voor het gedachteloos herstellen van de fossiele economie. We moeten met al dat overheidsgeld niet „onze onduurzame wereld terugkopen”. Ik help het hopen. (bron: NRC) In de overwegingen, verderop in dit blog, heb ik al een resumé en reactie gegeven op het interview met Wolf. Philipsen had weinig nieuws te melden. Alleen dan over de positieve gevolgen van de de gigantische hoeveelheden geld die door de ECB, de EU en de overheden in de markten worden gepompt om te redden wat er nog te redden valt. Maar ik verwacht niet dat die het financieel/economische resultaat zal opleveren, wat door iedereen ervan verwacht. Ik denk zelfs het tegendeel. En Minnesma heeft gelijk: we moeten niet terug naar het herstel van de industriële productie op basis van fossiele brandstoffen. Maar hoe groot de prijs daarvoor zal zijn, heel groot maar is dat in deze fase van de economie wel betaalbaar?

Tweede steunpakket voor noodlijdende bedrijven

Bedrijven die via de NOW-regeling loonsubsidie hebben aangevraagd om werknemers te kunnen blijven doorbetalen, mogen vanaf juni werknemers ontslaan, bevestigde minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Vanaf juni komt het kabinet met een tweede steunpakket voor noodlijdende bedrijven. In de uitzending van Op1, waar hij die uitspraak deed,  vertelde Koolmees dat het kabinet nog vergadert over de regels die bij dit tweede pakket komen kijken. Wel is al naar buiten gebracht dat werkgevers mensen mogen ontslaan zonder consequenties. Op dit moment mogen bedrijven die de NOW-regeling gebruiken dat niet; zij moeten een boete betalen als ze dat nu wel doen en tegelijkertijd gebruikmaken van de regeling. Bij dit tweede pakket mogen werkgevers dus mensen ontslaan. De minister haalde in de uitzending van Op1 aan dat op deze manier andere banen behouden blijven. Het kabinet heeft daarnaast al een aantal voorwaarden naar buiten gebracht waar bedrijven zich aan moeten houden als zij gebruik willen maken van het tweede pakket. Zo mogen ondernemingen geen winstuitkering aan werknemers uitdelen en mag er geen dividend worden uitgekeerd. Ook bonussen worden in de ban gedaan. (bron: nu.nl) Interessant is dat volgende maand bedrijven in moeizame omstandigheden, die gebruik willen maken van het 2e steunpakket, afscheid mogen nemen van personeel. Voor mij komt dit besluit niet onverwachts. De kosten van het steunpakket moeten worden teruggebracht om het leenbedrag voor ondernemers terug te brengen. De kosten van werkeloosheidsuitkeringen worden betaalt vanuit de WW-pot. Ondernemers moeten zich wel realiseren dat zij de financiële verplichtingen die zij aangaan (naar voren schuiven van betalingsverplichtingen, dan wel het aangaan van kredieten) moeten worden terugbetaald in een periode van een zware krimp. Een vervelende verrassing voor bedrijven: mogelijk moet een deel van de overheidssteun die zij krijgen om lonen te kunnen blijven doorbetalen terugbetaald worden. Dat komt door een ‘grote fout’ in de NOW-regeling. 

Financieel/Economisch nieuws

ABN Amro heeft in het eerste kwartaal 395 mln geleden. Voor Dé Bank zijn het de eerste rode cijfers in 6,5 jaar. In het eerste kwartaal van 2019 was er nog €478 mln winst. Het verschil in resultaat is dus €0,875 mrd. De rode cijfers werden al verwacht, ook omdat een investeringsfonds in de VS niet aan de kapitaaleisen kon voldoen. Dat leverde €183 miljoen verlies op. Door een oliehandelaar uit Singapore werd €225 mln verlies geleden, omdat die verlieslatende transacties buiten de boeken zou hebben gehouden. Voor die zaken plus de reguliere voorziening voor geld dat de ABN Amro denkt niet meer terug te zien van bedrijven en consumenten die leningen niet meer terug kunnen betalen in verband met de lage olieprijs en de coronacrisis van €511 mln moest in totaal €1,1 mrd opzijgezet worden, maakte ABN AMRO bekend bij de publicatie van de cijfers over de eerste drie maanden van 2020. De nieuwe CEO van ABN, Robert Swaak, spreekt van een “uitdagende maar ook spannende tijd” om bij ABN Amro als topman aan de slag te gaan. (bron: nu.nl) Het verlies dwingt ABN Amro tot hard ingrijpen, meldt de Telegraaf. De AEX maakte vandaag onder druk van de bankensector een stevige terugtrekkende beweging van -1,59% naar 512,19. Vooral ABN Amro moest het ontgelden na teleurstellend ontvangen resultaten met een koersdaling van 9,11% naar een slotkoers van €6,064. Stefan Koopman, econoom bij Rabobank, blijft zich verbazen dat de economische malaise als gevolg van de coronacrisis en de sterk opgefleurde aandelenmarkten nog steeds zo ver uit elkaar zijn gedreven. „Als je alleen al kijkt naar het gering aantal boekingen bij restaurants in Amerikaanse staten die de economie weer open hebben gezet, is er van een gehoopt V-vormig herstel geen enkele sprake. Amerikanen zijn meer bezig om hun baan te behouden of om niet besmet te raken dan weer uit eten te gaan. Naar verwachting zal de turbulentie op de aandelenmarkten niet zo groot meer zijn als in maart, maar met de komende stroom aan verslechtering bij de macrocijfers, zoals het consumentenvertrouwen, in het vooruitzicht, lijkt het opwaarts potentieel voor de beurzen zeer beperkt. Beleggers moeten sterk in schoenen staan om nog te blijven geloven in een spoedig economisch herstel, tenzij er op korte termijn nog een ‘gamechanger’ komt met een vaccin tegen het corona-virus.” Volgens Cees Smit, handelaar bij Today’s, staan de aandelenbeurzen aan de vooravond van een stevige terugval. „De grote vraag is vooral of de consument het weer gaat oppakken bij een versoepeling van de corona-maatregelen ondanks de enorme stimulering van de centrale bankiers. Daarnaast zullen de grote Amerikaanse techfondsen die in de voorbije weken de kar trokken, in het lopende kwartaal steeds meer de impact gaan voelen van de corona-crisis. De lockdown in de VS is pas eind maart ingesteld. Amerika loopt in dat opzicht achter bij Europa.”

Reisorganisatie TUI heeft van oktober tot maart een nettoverlies geboekt van 892 mln. Na een uitzonderlijk goede start in januari stortte de markt in maart in door het coronavirus. Met het schrappen van 8000 banen wil het bedrijf kosten besparen. Het gaat om gedwongen ontslagen en vacatures die niet worden ingevuld. Onduidelijk is nog wat de gevolgen zijn voor de werknemers in Nederland. De Duitse overheid zegde eerder €1,8 mrd steun toe. Het bedrijf hoopt dat het seizoen nog enigszins te redden is en verwacht dat reizen naar onder meer Griekenland en Portugal het eerst weer mogelijk zijn. (bron: NOS)

Reizigers moeten geld terug kunnen krijgen als hun vlucht door de crisis is geschrapt, staat in een plan van aanpak voor het activeren van de toeristenindustrie van de Europese Commissie. Daarmee staat de commissie lijnrecht tegenover Nederland, dat meer ziet in vouchers om problemen bij bedrijven te voorkomen. De EC vindt tegoedbonnen niets. “Juist in deze tijden is het belangrijk om consumentenrechten te behouden. Specifieke data en veilige landen noemt de EC nog niet. Wel staat er dat er vaker schoongemaakt moet worden en dat er een duidelijk mondkapjesbeleid moet komen. (bron: NOS) Er is veel onduidelijkheid over de waarde van de Nederlandse vouchers. Stel je hebt vóór de corona-crisis een vliegticket geboekt en betaald en daarvoor krijg je een voucher. Wat is de waarde daarvan dan? De waarde van het geld dat je hebt betaald en wel de waarde die nu dan wel op een later moment moet worden betaald voor een vliegticket met die maatschappij naar de geboekte bestemming? Nu de verwachting lijkt te zijn dat de vliegtickets duurder gaat worden is dat van belang. De EC zegt: geld nu terugbetalen, dan kan de persoon later zelf bepalen of hij die vlucht opnieuw nog wil maken tegen de dan geldende prijs. Als die persoon dat niet wil en hij heeft een voucher dan kan hij zijn geld kwijt zijn. Duidelijkheid is van het grootste belang.

Wanneer de Europese landen die deel uitmaken van de eurozone toch besluiten tot de uitgifte van zogenoemde corona-bonds, dan profiteert ook Nederland daar op termijn van. Dat zegt hoofdeconoom Philip Lane van de Europese Centrale Bank (ECB) in een interview met De Telegraaf. De corona-bonds, obligaties die gezamenlijk door de lidstaten zouden worden uitgegeven om de financiële nood als gevolg van de corona-crisis te lenigen, zijn omstreden. Onder andere Nederland is tegen de uitgifte ervan, omdat de landen die de financiën beter op orde hebben dan opdraaien voor de slechter presterende economieën. De hoofdeconoom van de ECB zegt niet expliciet of het schuldpapier er al dan niet zou moeten komen. “Dat is aan de lidstaten zelf. Maar er zijn sterke indicaties dat er bij internationale beleggers veel vraag naar zou zijn”, aldus Lane in De Telegraaf. Hij wijst er wel op dat het nu om een andere situatie gaat dan ten tijde van de eurocrisis. “Toen ging het over het gezamenlijk herfinancieren van bestaande schulden. Nu gaat het over het gezamenlijk uitgeven van nieuwe schuld die nodig is om deze schok, die alle landen raakt, tegen te gaan”, zegt hij, doelend op de corona-crisis. Lane is duidelijk wel voorstander van de nieuwe eurobonds. “Als sommige landen niet genoeg kunnen doen om het virus tegen te gaan, heeft de hele EU daar last van. Corona-bonds zouden voor veel landen goedkopere financiering betekenen.” Ook Nederland zou daar op termijn van profiteren. “Op de lange termijn denk ik dat dit tot een hogere welvaart leidt in de hele eurozone.” En dat is ook in het belang van Nederland, benadrukt de hoofdeconoom. (bron: nu.nl) Lane doet vage uitspraken over de gevolgen voor de rijkere eurolanden van het uit corona-bonds. Dat alle 19 eurolanden aansprakelijk zouden gaan staan voor de terugbetaling van rente en aflossing van de uitgegeven corona/euro-bonds door ieder van de 19 eurolanden en die landen zouden daardoor hun financiën en economie weer op orde krijgen dan zou de oude welvaart in een nieuw jasje vorm kunnen krijgen. Maar als die gemeenschappelijkheid niet slaagt dan komen op een slagveld terecht, dat momenteel niet te schetsen is. In de Telegraaf doet Lane meer uitspraken, waar ik vraagtekens bij zet. Het doet mij denken aan de laatste drie maanden voor de aandelencrash van 24 oktober 1929, die de crisis van de Dertiger Jaaren inluidde. Ook toen vielen de Knappe Koppen (KK’s) over elkaar heen met beweringen dat er volstrekt geen grond was voor onrust onder beleggers. Alles was onder controle en niemand had iets te vrezen, waren de slogans. En toch kwam het vertrouwen niet terug met de bekende gevolgen. Ik citeer uit de Telegraaf van 13 mei 2020: <citaat> We hebben het dieptepunt van de coronacrisis bereikt.Al na de zomer zal het economisch herstel voorzichtig inzetten. Het is echter de vraag hoe groot de blijvende schade voor bedrijven en consumenten zal zijn. De ECB rekent op een economische krimp van 5 tot 12% voor de eurolanden. Het is nog onzeker of we teruggaan naar de situatie van vóór de crisis of dat er een blijvend effect is.</citaat> Voor mij is dit een veel te optimistische aanname. Ik zeg niet dat de krimp in verschillende kwartalen niet kan bewegen, maar de suggestie dat we na de zomer het dal zijn gepasseerd hangt van veel meer ontwikkelingen af dan de economie alleen. Hij stelt: <citaat> De ECB zorgt voor voldoende liquiditeit en voor stabilisatie van de markten. </citaat> In feite gaat hij er prat op dat dat de prijsvorming op de financiële markten stabiel blijft: dat de aandelenkoersen niet instorten en op een hoger niveau noteren dan wat realistisch zou zijn doordat de spelers op dit veld door de ECB worden volgestopt met gratis geld. En zolang de ECB die rente over enorme geldbergen maar laag houdt zal ons monetair karkas niet instorten. Maar of dat monetaire beleid stand houdt, dat betwijfel ik sterk.

De productie in de industrie van de eurozone is in maart scherp gedaald vanwege de uitbraak van het corona-virus en de beperkende maatregelen in Europese landen om de ziekte tegen te gaan. Volgens het Europese statistiekbureau Eurostat kromp de productie met 11,3% in vergelijking met een maand eerder. In alle productcategorieën zakte de productie, met name bij kapitaalgoederen zoals bijvoorbeeld machines en duurzame consumentengoederen zoals bijvoorbeeld auto’s, meubilair en witgoed. Volgens Eurostat waren vooral forse productiedalingen te zien in Italië, Slovenië en Frankrijk. Door de crisis werden veel fabrieken stilgelegd. Voor de gehele Europese Unie werd voor maart een productiekrimp met 10,4% gemeten. ING-hoofdeconoom Bert Colijn schrijft in een reactie dat er nog meer pijn aan zit te komen voor de Europese industrie omdat in april de lockdown voor de gehele maand gold. Hij denkt dat daarna de productie weer zal gaan stijgen door de versoepeling van de beperkende maatregelen, maar dat de productieniveaus voorlopig nog lange tijd achter zullen blijven bij die uit het verleden. (bron: iex.nl)

De Britse economie is door de coronacrisis in maart met 5,8% gekrompen ten opzichte van februari, meldt het Britse statistiekbureau. Het is volgens het bureau de sterkste krimp sinds de financiële crisis in 2008. Door de crisis en de beperkende maatregelen die eind maart werden ingevoerd door de Britse overheid kwam een groot deel van de economie stil te liggen. Veel bedrijven in het Verenigd Koninkrijk gingen dicht. Over het gehele eerste kwartaal werd een krimp gemeten van 2% in vergelijking met de voorgaande periode, meldt The Office for National Statistics. Alle economische sectoren worden geraakt, maar vooral de dienstensector, met bijvoorbeeld horeca, detailhandel en luchtvaart. Ook de industrie en bouwsector kampen met krimp. Winkeliers, reisorganisaties en hotels zijn ook de dupe en zien een krimp van 1,9% het eerste kwartaal. Analisten verwachten komend kwartaal een nog grotere krimp, schrijft de BBC. Inmiddels worden de lockdown-maatregelen langzaam versoepeld. De Britten mogen weer naar buiten om te sporten, vrienden in het park te ontmoeten en te verhuizen. De Britse centrale bank vreest over het hele jaar een neergang van de economie met wel 14%. Voor 2021 wordt dan weer een opleving voorspeld van wel 15%. Om de crisis te bestrijden heeft de Bank of England (BoE) de rente verlaagd naar het laagste niveau ooit. De Britse overheid heeft steunmaatregelen voor bedrijven ingevoerd om zo massa-ontslagen te voorkomen. (bron: RTLZ) Ik zie allerlei uitspraken van denktanks passeren die stellen ‘dit jaar zitten we in de misère, maar volgend jaar is de krimp helemaal voorbij en groeien we weer’. Maar niemand geeft daar een gedegen onderbouwing voor, vanuit mijn perspectief zie ik het herstel van economische groei op zo korte termijn niet ontstaan.

De corona-crisis betekent wind in de zeilen voor doemdenkers zoals Nouriel Roubini, Marc Faber en Paul Tudor Jones. Velen van deze notoire zwartkijkers waarschuwen voor een periode met hoge inflatie, getriggerd door een duizelingwekkende monetaire financiering van een steeds groter wordende schuldenberg. Sommige waarschuwen zelfs voor een herhaling van de hyperinflatie in Duitsland, bijna honderd jaar geleden, toen de mensen rondliepen met kruiwagens vol geld om boodschappen te doen, dan wel het papier gebruikten om de haard te stoken. De Amerikaanse vermogensbeheerder Barry Ritholtz gelooft er niks van. In een opiniestuk bij Bloomberg zet hij uiteen waarom hij denkt dat de doemdenkers het bij het verkeerde eind hebben, en we eerder angst moeten hebben voor deflatie dan inflatie. De argumenten van Ritholtz zijn puur economisch. Er zijn volgens hem twee basisredenen waarom inflatie ontstaat. Ten eerste is dat als de productiekosten oplopen als gevolg van hogere lonen, duurdere grondstoffen en/of hogere rentelasten. Ten tweede als consumenten meer geld hebben en bereid zijn dat uit te geven aan schaarse goederen en diensten. Volgens Ritholtz zijn geen van beide factoren momenteel van toepassing. Consumenten hebben duidelijk minder uit te geven dan voor de coronacrisis, zeker in de Verenigde Staten waar elke week miljoenen werklozen bijkomen. Dat ze minder uitgeven blijkt ook uit alle recente data over bijvoorbeeld de detailhandelsverkopen, het consumentenvertrouwen en het energieverbruik.

Inflatiefactoren. Mensen kunnen volgens Ritholtz snel een verkeerd beeld krijgen als ze in de supermarkt de prijzen zien stijgen van toiletpapier en handzeep. Dat zijn maar een paar goederen. Het gros van de goederen is in overvloed aanwezig, en zal eerder goedkoper dan duurder worden. Ritholtz sluit niet uit dat het momenteel ruime monetaire beleid en de hoge overheidsuitgave in de toekomst wel leiden tot hogere prijzen. Maar 5% of 10%, zoals de doemdenkers voorspellen, acht hij zeer onwaarschijnlijk. Dat gebeurt volgens hem alleen als economisch alles voor de wind gaat en, er binnen een paar maanden een vaccin is, alle werklozen in de VS, China en Europa weer snel aan de slag kunnen tegen een goed loon, centrale banken het 2%-doel laten varen,  de overheid ook na de crisis fors geld blijft uitgeven en en de inkomstenbelasting voor Jan Modaal wordt verlaagd. Hoe meer van die factoren tegenvallen, des te groter is de kans op deflatie, dalende prijzen en aanhoudend lage rentestanden. (bron: iex.nl) De argumenten die Ritholtz aanvoert voor zijn stellingname, overtuigen mij niet. De ECB heeft 6 jaar getracht de inflatie naar ‘net onder de 2%’ te brengen met een beleid van steeds lagere rentetarieven en grotere liquiditeiten. Dat is mislukt. Mijn visie is dat we op de heel korte termijn misschien wel een wat lagere inflatie kunnen noteren, maar op de iets langere termijn, zeker als de recessie niet snel omslaat, denk ik dat een sterke inflatoire beweging tot de mogelijkheden behoort.

Brussels Airlines grijpt hard in om de corona-crisis te overleven. De nationale luchtvaartmaatschappij van België schrapt 1.000 van de 4.000 banen en stopt met vliegen op niet of nauwelijks winstgevende bestemmingen. Hierdoor neemt het afscheid van een derde van haar vliegtuigen. Door de ingrepen denkt het Belgische dochterbedrijf van Lufthansa zijn toekomst veilig te kunnen stellen. Het bedrijf verwacht weer winstgevend te zijn zodra de vraag naar vliegreizen weer op ‘normaal niveau’ ligt. Volgens de Belgen is dat pas in 2023. Deze ongeziene crisis heeft onze financiële situatie verslechterd, waardoor we genoodzaakt zijn om substantiële en essentiële maatregelen te nemen”, zegt ceo Dieter Vranckx. “De herstructurering is dringend nodig om de huidige crisis te overleven en in de toekomst structureel winstgevend te worden.” Net als alle luchtvaartmaatschappijen voelt ook Brussels Airlines de gevolgen van de corona-uitbraak. Volgens de internationale luchtvaartorganisatie IATA zet de luchtvaartsector als gevolg van het coronavirus alleen dit jaar al 290 mrd minder om. Voorspellingen voor de jaren erna zijn er nog niet. Alle 54 vliegtuigen van Brussels Airlines staan sinds 21 maart aan de grond. Er komt niets binnen, terwijl de vaste kosten (salaris, onderhoud, huur) gewoon doorlopen. Daardoor verliest de Belgische maatschappij €1 mln per dag. Dit kan de airline, naar eigen zeggen, nog tot eind van deze maand volhouden. Brussels Airlines heeft zowel de Belgische overheid als moedermaatschappij Lufthansa om steun gevraagd. Het onderhandelt al weken met de Belgische minister van Financiën, Alexander de Croo, over 290 mln aan kapitaal.

Obama pakt Trump hard aan

De voormalige Amerikaanse president Obama heeft, achter gesloten deuren, hard uitgehaald naar president Trump. In een conferencecall voor 3000 medewerkers uit zijn regeerperiode noemde hij Trumps aanpak van de coronacrisis “een totaal chaotische ramp”. De uitbraak is “lusteloos en gebrekkig” bestreden, onder meer omdat egoïsme, groepsbelang en vijandigheid hoogtij vieren, aldus Obama. Hij laat zich in het openbaar niet of nauwelijks uit over zijn opvolger. Hij zweeg ook toen Trump de Democraten en Obama verantwoordelijk stelde voor het gebrek aan hulpmiddelen.

Tesla-topman Elon Musk pakt de Democratische gouverneur van Californië hard aan: hij dreigt de autofabriek en Tesla’s hoofdkantoor in Californië daar weg te halen. De fabriek in Fremont mag nog niet open in verband met de coronacrisis. Musk vindt dat niet te verteren en waarschuwt op Twitter dat hij de fabriek naar Texas (Republikeins) en Nevada (Democratisch) verhuist en Californië helemaal de rug toekeert. Musk uit al langer kritiek op de lockdownmaatregelen in Californië. Die noemde hij eerder fascistisch. De lokale autoriteiten zeggen dat ze in overleg zijn over hoe de Tesla-fabriek veilig open kan. Hij is sinds eind maart dicht.

Tesla heeft tegen de aanwijzingen van de lokale autoriteiten in de productie in de fabriek in Californië weer opgestart. Vanwege de corona-maatregelen wilde Alameda County de fabriek dichthouden, maar topman Elon Musk heeft daar geen gehoor aan gegeven. “Als ze iemand arresteren, zal ik vragen of ze alleen mij meenemen”, twitterde hij. Musk had vanwege de gedwongen sluiting al gedreigd om met Tesla te vertrekken uit Californië. In de fabriek in Fremont werken zo’n 10.000 mensen. Alameda County heeft contact met Tesla, maar grijpt niet meteen in. Wel moet nu een veiligheidsplan worden goedgekeurd. (bron: NOS) Musk laat hier zien in welke mate ondernemers, die in hun portemonnee getroffen worden, beleid kunnen afdwingen. Commerciële belangen prevaleren boven de sociaal/maatschappelijke en Trump ondersteunt in het openbaar hem daarbij. Ik verwacht niet dat het dreigement van vertrek uit Californië wordt uitgevoerd.

Trump valt de gouverneur van de staat Michigan, de 48-jarige Gretchen Whitmer, hard aan vanwege haar corona-beleid. Zij wordt door de president aangesproken als een “Half Whitmer”, een woordspeling van ‘domoor’ en andere keer met de slogan “Bevrijd Michagan” bestemd voor de demonstranten, die zwaaien met Trump-vlaggen, stroppen, en borden met Hitler en hakenkruizen. Op 17 maart had Michigan 47 corona-besmettingen, Op de dag van de eerste demonstratie waren dat er al 28.059 en op 30 april, bij de 2e demonstratie, was dat aantal gestegen naar 41,379. Toen had Michigan al 1,7 miljoen nieuwe werkelozen. De Staten en hun gouverneurs zijn verantwoordelijk voor de bestrijding van het corona-virus maar het geld en de materiële ondersteuning, die daarvoor nodig zijn moet komen van de Federale regering en daar beslist Trump over. Gouverneurs die ‘aardig’ voor hem zijn komen daarvoor in aanmerking. Hij ervaart Whitmer kennelijk als een bedreiging en dus schuift Trump de zwarte piet door naar de Democratische vrouwelijke gouverneur. Trump krijgt de schuld toegeschoven van de mislukte aanpak van de corona-crisis en hij had zijn kiezers in Michigan, voor zijn verkiezing tot President, belooft dat hij voor deze autostaat met Detroit als hoofdstad een ‘toverstok’ heeft waarmee hij de maakindustrie (autobedrijven) en de bijbehorende werkgelegenheid kon terughalen naar de VS. Dit is hem nog niet gelukt. Dus maakt hij zijn kiezers wijs dat dat allemaal ligt aan de Democratische gouverneur. Die is de kwade genius. Daarbij komt ook nog dat Joe Biden haar mogelijk gaat aanwijzen als als zijn vice-president. (bron: een artikel uit het NRC)

Gaan de toeristen dit jaar nog in het buitenland met vakantie?

Europese ondernemers staan te springen om toeristen, maar wat kan er deze zomer? Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, had vorige maand een duidelijke boodschap: je kunt beter geen plannen maken voor de zomervakantie. Maar de miljoenen mensen die hun brood verdienen in de sector staan te springen om vakantiegangers. Voor hen dreigt een economische ramp wanneer de stilte aanhoudt. En dus werkt de EU nu aan een vakantieprotocol om het toerisme te redden met ‘slimme oplossingen’. Uiterlijk deze week presenteert Brussel de eerste plannen. “Alle ideeën zijn op dit moment welkom”, laat de ANVR weten, de Nederlandse belangenorganisatie van de reisbranche. “Maar we staan voor grote uitdagingen”, zegt woordvoerder Mirjam Dresmé. “We moeten ervoor waken dat er geen lappendeken ontstaat aan verschillende maatregelen. Dat zal niet makkelijk worden, omdat elk land in Europa in een andere fase zit.” Hoe groot is het aantal toeristen: Frankrijk 89.4 mln, Spanje 82.8 mln, Italië 62.1 mln, Turkije 45.8 mln, Duitsland 38.9 mln, Verenigd Koninkrijk 36.3 mln, Griekenland 30.1 mln en Nederland 19 mln. (bron: NOS) Dat er grote commerciële belangen op het spel staan is duidelijk, maar hoe groot is het vertrouwen van het volk om weer massaal naar het buitenland te vertrekken. Het voorseizoen is al volledig verloren gegaan, die verliezen zullen dit jaar niet meer kunnen worden terugverdiend en de luchtvaart zal niet in staat zijn het toeristenverkeer weer met volle capaciteit de lucht in te krijgen. De ondernemers moeten er rekening mee houden dat ze op low-level zullen moeten draaien.

Frontberichten

Paris Saint-Germain mag dan door de Franse voetbalbond zijn uitgeroepen tot landskampioen in het seizoen 2019/20, de grootmacht komt volgens L’Équipe in enorme financiële problemen door de coronacrisis. De gerenommeerde krant schrijft dat PSG afstevent op een monsterverlies van €215 mln, indien de spelers niet bereid zijn om salaris in te leveren. PSG gaf sinds de overname van de club door Qatar Sports Investments in 2011 €1,25 mrd uit aan transfers, maar komt nu in de knel. De steenrijke eigenaren kunnen door de steeds strengere regels van Financial Fair Play niet langer onbeperkt geld in de club pompen en werden in het verleden al eens verdacht van het omzeilen van de regels middels kunstmatige sponsorcontracten. Nu PSG kampt met een enorme daling van de reguliere inkomsten, stevenen de Franse hoofdstedelingen op een recordverlies af. Le Parisiens lopen niet alleen de wedstrijdinkomsten van de rest van het seizoen in de Ligue 1 mis, maar dreigen ook geen tv-inkomsten meer uitgekeerd te krijgen. “Wie niets levert, wordt niet betaald”, zo dreigde Maxime Saada, de CEO van Canal+, de rechtenhouder in Frankrijk. Nasser Al-Khelaifi, de voorzitter van PSG, is samen met de presidenten van drie andere Franse clubs in gesprek met de betaalzender over het resterende bedrag aan tv-rechten. Saillant detail: Al-Khelaifi is tevens eigenaar van tv-netwerk beIN Sports, de grote concurrent van Canal+ in Frankrijk. PSG is daarnaast voortdurend in gesprek met zijn duurbetaalde spelersselectie over het inleveren van salaris, maar voorlopig is geen sprake van een akkoord. Thiago Silva voert als vertegenwoordiger van de selectie de onderhandelingen met sportief directeur Leonardo. “Ik verwacht dat de spelers een bijdrage leveren”, zo voerde Al-Khelaifi onlangs de druk op. PSG keert jaarlijks €370 mln uit aan salarissen, waarvan €36 mln aan grootverdiener en sterspeler Neymar. De clubleiding van Paris Saint-Germain wijst in de onderhandelingen met zijn spelers naar Juventus. La Vecchia Signora kwam eind maart als eerste Europese topclub naar buiten met een deal over het inleveren van salarissen: de spelerslonen worden in totaal met €90 mln gekort. Indien PSG niet tot een dergelijke overeenkomst weet te komen, dan vrezen de Fransen een van zijn sterspelers te moeten verkopen. Neymar wordt nadrukkelijk gevolgd door zijn oude club Barcelona, terwijl Kylian Mbappé al tijden in verband wordt gebracht met Real Madrid.

Grote winkeldrukte vorig weekend in verschillende steden is de druppel voor ondernemers en crisisteams. Met de oproep van burgemeesters om thuis te blijven, neemt branchevereniging Detailhandel Nederland geen genoegen meer. „Je moet de drukte in goede banen leiden.” De brancheorganisatie wil deze week in gesprek met de veiligheidsregio’s. „Met de juiste maatregelen is de veiligheid goed te borgen, dat gebeurt in winkels al. Maar het is lastig voor consumenten als iets in de ene gemeente wel mag, en in de andere niet”, zegt directeur Hester Duursema. „Er is een protocol verantwoord winkelen. Dan willen we niet dat er allerlei alternatieve maatregelen worden ingesteld, of verschillende plaatselijke noodverordeningen.” Grote groepen winkelend publiek in Tilburg en Den Bosch dreigden 2 mei onbeheersbaar te worden. „De tijd van waarschuwen is voorbij. Er zal strenger moeten worden opgetreden”, aldus Stefan van Aarle, voorzitter van het Tilburgse Ondernemersfonds. (bron: DFT)

Het Amerikaanse ministerie van Financiën verwacht tussen april en juni $2990.000.000.000 te moeten lenen om de kosten van de corona-crisis op te vangen. Dat is veel meer dan de $530 miljard dollar die de Amerikaanse Staat moest lenen tussen juli en september 2008, tijdens het dieptepunt van de kredietcrisis. Volgens het ministerie zijn de biljoenen nodig om de steunpakketten van de Amerikaanse overheid te kunnen financieren. Ook is het geld nodig om gemiste belastinginkomsten op te vangen. De regering heeft bedrijven en particulieren uitstel van het betalen van belasting gegeven. (bron: nu.nl) Op RTLZ hoorde ik dat het voor de VS geen probleem zal zijn dat geld aan te trekken. Er zijn voldoende beleggers die willen investeren in Amerikaans staatspapier. En er is voldoende geld dat op zoek is naar beleggingen. Dat is tegelijk ook de gekte van het moment. Dat is afkomstig van het veel te ruime monetaire beleid, gepaard gaand met vrijwel gratis geld. Dat is een ziekte, maar omdat iedereen dat doet kan niemand ervan afwijken. Maar toch, op enig moment implodeert dat monetaire systeem en dan zegt iedereen ‘we hebben al die tijd geweten dat dit ons te wachten stond’ en dan wordt er enorm veel geld vernietigd. Met grote gevolgen voor ‘Jan met de pet”, die aan dat casinospel nooit heeft meegewerkt, maar wel met de gevolgen wordt geconfronteerd.

President Trump zal binnenkort de speciale corona-werkgroep onder leiding van vicepresident Pence opheffen. De VS komt in de corona-crisis volgens hem geleidelijk in een nieuwe fase. Trump vindt dat een nieuw team zich moet richten op veiligheidsmaatregelen en de herstart van de economie. Twee deskundigen, onder wie de immunoloog Anthony Fauci, die in het huidige team zitten, blijven ook deel uitmaken van het nieuwe team. De uitspraak van Trump is opvallend, omdat het aantal doden in de VS nog niet afneemt. Gemiddeld zijn het er zo’n 1750 per dag. (bron: NOS) De corona-crisis is een last voor hem, die hij als een belasting ervaart in zijn verkiezingscampagne. Daarom moet nu alles in het werk worden gesteld om de economie weer draaiende te krijgen zodat de bedrijven weer winst gaan maken. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. In de nasleep van corona en de voorspelde recessie zal het winvermogen beperkt worden ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markt worden gepompt.

‘Het corona-virus had in China ter plekke gestopt moeten worden’, zei de president Donald Trump in een interview met Fox News. Hij deed een aantal opvallende uitspraken. Zo zou de VS voor het einde van het jaar een corona-vaccin hebben. (bron: nu.nl) Opvallend is dat het virus-vaccin pas na de presidentsverkiezingen voor dinsdag 3 november aanstaande zijn voorzien. Deskundigen betwijfelen of het vaccin dan is getest en er geen bijwerkingen meer zijn. Verder moet ook zijn uitspraak over de schuld van de pandemie bij China te leggen ook worden gezien in zijn dalende populariteit. Van de 3,7 miljoen geregistreerde besmettingen met COVID-19 zijn er 1,2 miljoen in de VS en de 250 duizend doden vielen er 69 duizend in de VS. Dat roept ook in de VS vragen op.

The Walt Disney Company heeft zijn winst het afgelopen kwartaal met ruim 90% zien dalen naar $460 mln. Een jaar geleden boekte het bedrijf nog $5,4 mrd winst. Door de coronacrisis zijn de pretparken en vakantieresorts gesloten. Ook kunnen de cruises die het bedrijf organiseert niet doorgaan. Wel kreeg streamingdienst Disney+ er in een maand 5,5 miljoen abonnees bij, die heeft nu 54,5 miljoen betalende gebruikers. De nieuwe topman van het bedrijf, Bob Chapek, is ondanks de slechte cijfers optimistisch. Volgens hem komt het bedrijf sterker uit de crisis.

4 grote Nederlandse musea vragen om extra overheidssteun. Het Stedelijk Museum in Amsterdam, het Centraal Museum in Utrecht, het Kunstmuseum in Den Haag en Boymans van Beuningen in Rotterdam vinden het steunpakket van €300 mln voor de culturele sector niet genoeg. In een brief aan de cultuurwethouders van de vier steden waarschuwen ze dat de steunregelingen te streng zijn. Vaak gelden ze alleen bij een dreigend faillissement en nauwelijks voor de regionale en gemeentelijke musea. Om te voorkomen dat het “museale veld verdort tot een grauwe vlakte”, moeten de overheden samenwerken, vinden ze. (bron: NOS)

Het is de hoogste tijd dat dat de bedrijven weer voluit kunnen gaan draaien, stelt de ondernemersorganisatie voor technologische industrie FME. De huidige intelligente lockdown pakt desastreus uit voor de industrie. De industrie wil weer aan het werk. De Europese landen moeten een herstart van de economie coördineren. Deze wens is ook te horen bij veel andere sectoren die veel last hebben van corona-beperkingen zoals de OV-bedrijven die in financieel zwaar weer vertoeven, het enkel heropenen van aangepaste terrassen is een halfbakken en onbegrijpelijk voorstel, zeggen horeca-ondernemers.

De Amerikaanse multinational General Electric (GE) gaat 13.000 banen schrappen bij de luchtvaarttak van het bedrijf. Dat komt neer op 25% van het personeel. Het gaat om vrijwillige en gedwongen ontslagen. Het bedrijf produceert onder meer vliegtuigmotoren en voert vliegtuigonderhoud uit, maar door de corona-crisis zijn er veel minder vluchten. Volgens Reuters zijn in de VS de passagiersaantallen met 95% gedaald. De ontslagronde bij GE is onderdeel van het bezuinigingspakket van $3 mrd dat het bedrijf vorige maand aankondigde. Topman David Joyce heeft tegen het personeel gezegd dat alle klanten wereldwijd geraakt worden door deze ongekende krimp van de luchtvaartsector. Hij verwacht dat het wereldwijde verkeer in het tweede kwartaal met 80% zal krimpen. Eerder kondigde de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing al aan 10% van het personeel weg te sturen. Dat komt neer op 16.000 mensen.

De werkloosheid in de VS is in april gestegen naar 14,7%. Dat is het hoogste niveau sinds de crisis van de jaren 30, blijkt uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid. De werkloosheid stond in februari nog op 3,5% en in maart nog op 4,4%. In april zijn 20,5 miljoen arbeidsplaatsen verloren gegaan. Dat betekent dat in één maand meer mensen hun baan zijn kwijtgeraakt dan in de hele kredietcrisis van 2008. Door de corona-crisis zijn veel firma’s in de VS gesloten en worden medewerkers massaal op straat gezet. De afgelopen weken hebben ruim 30 miljoen Amerikanen een werkloosheidsuitkering aangevraagd.

De productiesector heeft de grootste daling doorgemaakt sinds het begin van de meting in 2000. Dat meldde de Nederlandse Vereniging voor Inkoopmanagement (NEVI). De zogenoemde NEVI inkoopmanagersindex, ofwel de NEVI PMI, daalde van 50.5 in maart naar 41.3 in april. Dit is het laagste cijfer sinds mei 2009. “Dit wijst op een grote verslechtering van de toestand van de productiesector als gevolg van de coronapandemie”, aldus de vereniging. Zowel de productieomvang als het aantal nieuwe orders daalde enorm. De druk op de toeleveringsketen groeide, waardoor er het vaakst langere levertijden waren sinds het begin van het onderzoek in 2000. Toch moet het ergste nog komen, voorspelt Albert Jan Swart, sectoreconoom industrie bij ABN AMRO. “Ondanks maatregelen van het kabinet om banen te behouden nam de werkgelegenheid af in het snelste tempo sinds juli 2009. Naar verwachting herstelt de vraag naar industriële goederen voorlopig niet.” (bron: nu.nl)

De vijf nationale luchthavens in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven, Groningen en Maastricht hebben in maart 56% minder passagiers zien vertrekken en aankomen. De terugval in maart treft ook de aantallen over het hele kwartaal. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Als gevolg van de overheidsmaatregelen in maart om de corona-uitbraak te beteugelen, viel het aantal passagiers dat in het eerste kwartaal via de vijf nationale luchthavens reisde ruim 20% lager uit, zo schrijft het CBS, dat geen aantallen meldt. Het vrachtverkeer werd in maart met een daling van 1% nauwelijks getroffen. Wel lag de hoeveelheid vracht die werd vervoerd 18% lager. Dit komt onder meer omdat er ook vracht met passagiersvluchten vervoerd is.

In maart is 23% minder kerosine verbruikt dan in januari. Tevens werd er vorige maand minder geleverd aan het internationale vliegverkeer, zo meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De zogeheten gebunkerde hoeveelheid, zoals die leveringen worden genoemd, liep hiermee terug tot 213 miljoen kilo, wat het laagste niveau in twintig jaar betekent. Ook de afzet van andere olieproducten viel in maart lager uit. Vergeleken met dezelfde maand een jaar eerder ligt de afzet 12% lager. Ten opzichte van januari kromp de afzet van benzine met 20% en die van diesel met 2%. De beperkte afzetdaling van diesel komt doordat het vrachtverkeer goeddeels op peil is gebleven. Ook rijden er nog veel bedrijfswagens van aannemers, leaseauto’s en landbouwvoertuigen rond op diesel. Als gevolg van de lagere afzet van olieproducten hebben raffinaderijen hun productie inmiddels met 12% teruggeschroefd. Zo is de productie van benzine met 13% afgenomen tot 1.800 miljoen kilogram. (bron: nu.nl)

KLM zal forse offers moeten brengen om de toekomst van het bedrijf veilig te stellen. Daarbij zal het ook naar de salarissen moeten kijken, zei minister Hoekstra in het Kamerdebat over steun aan de luchtvaartmaatschappij. Er is €2 tot €4 mrd beschikbaar om te voorkomen dat KLM failliet gaat. Deze steun, in de vorm van leningen en later mogelijk aandelen, komt er alleen als er een overtuigend strategisch plan voor de toekomst ligt, zei minister Van Nieuwenhuizen in het debat. Het zal nog zeker weken duren voor het reddingsplan uitonderhandeld is. Daarbij gaat het ook over dividend en bonussen. (bron: NOS)

Het wil patiënten, artsen en onderzoekers verenigen om samen de nieuwe chronische longziekte te bestrijden die ontstaat als het corona-virus uit het lijf is vertrokken. Het Longfonds waarschuwt dat het voortwoekerende corona-virus in veel gevallen leidt tot een nieuwe chronische longziekte. De littekens in de longen veroorzaken een soort longfibrose, maar met een totaal andere oorzaak. De nieuwe ziekte die naast astma en COPD komt te staan, heeft ook al een naam: CALD, wat staat voor Covid Associated Lung Disorder. Om te voorkomen dat patiënten na genezing van corona jarenlang blijven rondlopen met onbegrepen klachten, zoals dit bij de andere overgesprongen dierziekte Q-koorts gebeurde, wil het Longfonds hen in een vroegtijdig stadium registreren, en koppelen aan medische zorg en wetenschappelijk onderzoek.We weten zeker dat er een grote, nieuwe patiëntengroep op ons afkomt, en we móeten daarop voorsorteren, maar we weten natuurlijk ook heel veel niet”, zegt Michael Rutgers, directeur van het Longfonds. Naast fibrose kunnen ex-corona-patiënten ook lijden aan trombose. Maar wat de uiteindelijke langetermijngevolgen van corona voor de longen zijn, zal zich de komende jaren pas openbaren. (bron: Trouw)

Reisbrancheorganisatie ANVR krijgt nog geen signalen dat er bedrijven op het punt staan om te vallen., maar zegt wel dat het niet goed gaat in de sector. “Er komt geen geld binnen en de kosten lopen door. Dit moet niet nog een paar maanden gaan duren”, zegt woordvoerder zegt Mirjam Dresmé. Volgens de Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR), waarbij 750 reisbedrijven zijn aangesloten, kunnen de bedrijven op dit moment hun verplichtingen nog nakomen. Maar alles hangt af van de maatregelen van het kabinet. “Het annuleren van alle zomervakanties zou een drama zijn”, zegt SGR-directeur Erik Jan Reuver. 

Het bestuur van de stichting besloot op 16 maart tijdelijk garanties af te geven op de corona-vouchers van haar deelnemers. Namelijk tot 1 juni van dit jaar. Die termijn kan worden verlengd, maar het is nog onduidelijk of dat ook gebeurt. “Dat hangt af van de overheid en de beperkingen die de reisbranche dan nog krijgt opgelegd. Als dit langer gaat duren dan zal de overheid de reisbranche waarschijnlijk aanvullend ondersteunen”, aldus Reuver. (bron: nu.nl)

De KNVB vindt het “geen prettige verrassing” dat het kabinet massale publieksevenementen pas weer wil laten doorgaan als er een vaccin tegen het coronavirus is. Dat zou betekenen dat er mogelijk nog lang in lege stadions gespeeld moet worden in het betaald voetbal. In een brief over de versoepeling van de coronamaatregelen schrijft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) dat het kabinet nog geen datum kan noemen vanaf wanneer “massale evenementen met een landelijke uitstraling” weer plaats mogen vinden.

“Dat kan eigenlijk pas weer als er een vaccin is en niemand weet hoelang dat gaat duren”, aldus De Jonge. “We hopen natuurlijk op snel, maar een jaar of langer is heel reëel.” Het was al zeer waarschijnlijk dat het nieuwe seizoen van de Eredivisie en de Keuken Kampioen Divisie vanaf 1 september begint met duels achter gesloten deuren, maar een hele jaargang zonder fans – en dus zonder de inkomsten van kaartverkoop – zou voor nog meer financiële problemen zorgen bij de clubs. “We zouden het verschrikkelijk vinden als er lang niet voor publiek gevoetbald kan worden”, meldt de KNVB in een reactie op de brief van het kabinet. “Dit zou namelijk ten koste gaan van de sportbeleving bij de miljoenen fans en kijkers.” “Bovendien zou het voor de bedrijfstak betaald voetbal opnieuw een hele zware financiële klap betekenen. Hierover zijn we ook in gesprek met de overheid, juist omdat Nederlandse clubs bovengemiddeld afhankelijk van inkomsten uit stadionbezoeken zijn. Vandaar dat de melding van vanochtend als een totale verrassing kwam.” (bron: nu.nl) Vorige week werd bekend dat in het Betaald Voetbal er rekening mee wordt gehouden dat de transferwaarde van de prof-voetballers kan halveren.

Grote evenementen mogelijk pas over een jaar of langer weer gehouden worden, schrijft het Parool, n.l. pas als er een vaccin tegen het coronavirus is, Tot die tijd is het gevaar te groot dat het virus daardoor weer opleeft, denkt het kabinet. Voor die tijd zullen er al veel organisaties ter ziele zijn gegaan. Daarbij komt dat verzekeraars geen dekking meer willen geven voor natuurrampen waaronder die van een virus-pandemie.

Het UWV voorspelt dat het aantal banen zal dalen, ondanks de maatregelen van de overheid die juist bedoeld zijn om banen te behouden. Vooral bij reisbureaus en in de uitzendbranche, horeca, cultuur, sport en recreatie, sierteelt en luchtvaart zou een “forse banenkrimp” aanstaande zijn. Het UWV houdt wel een slag om de arm: nieuwe overheidsmaatregelen of ontwikkelingen in het buitenland kunnen een andere uitkomst opleveren. Op basis van de momentopname van het UWV wordt ook een aanzienlijk banenverlies in de metaalsector, technologische industrie, non-fooddetailhandel, dienstverlening, autohandel en het personenvervoer over land voorspeld. Deze sectoren bieden nu nog banen aan 32% van de werknemers van Nederland. Voor de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), die de overheid in het leven heeft geroepen om werkgelegenheid te behouden, hebben inmiddels 114.000 werkgevers een aanvraag ingediend. 104.000 van hen hebben nu een voorschot ontvangen. (bron: nu.nl)

Talpa Network, het bedrijf waarin John de Mol zijn media-activiteiten heeft ondergebracht, ontslaat zo’n 6% van de vaste werknemers. Dat heeft het moederbedrijf van onder meer SBS, Net5, LINDA en radio 538 bekendgemaakt. Er zouden 1600 mensen werken bij Talpa. Het mediabedrijf maakt, om hen moverende redenen, geen gebruik van de Noodmaatregel NOW van de overheid. (bron: nu.nl)

De ministers van Financiën van de eurozone zijn het eens geworden over de voorwaarden waaronder gunstige leningen kunnen worden verstrekt aan landen die zijn getroffen door de coronacrisis. Dat hebben de ministers bekendgemaakt in een gezamenlijke verklaring na afloop van de videovergadering. Het gaat om leningen ter grootte van 2% van het bruto binnenlands product, de omvang van de economie van een land. Alle landen in de eurozone kunnen een beroep doen op de zogenoemde Pandemic Crisis Support. Formeel moet dit nog worden goedgekeurd door het bestuur van het ESM; het permanente financiële noodfonds van de landen van de eurozone. Dat zou volgens de verklaring ruim voor 1 juni een feit moeten zijn. (bron: nu.nl)

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 13052020/530 Der Stern: in 2028 is de corona-pandemie bedwongen, zijn de financieel/economische gevolgen opgelost en is de economie weer teruggekeerd op het niveau van 2019 (maar in een vernieuwde vorm)

UPDATE 092020/529 De corona-besmettingen zijn ingedamd

Er is deze week een zo grote hoeveelheid informatie voorhanden dat ik heb besloten het blog van dit weekend in tweeën te delen in UPDATE 09052020/529 en UPDATE 13052020/530. Dus éénmalig verschijnt dit blog aanstaande woensdag weer.

Met de bevrijding van Nederland door de Geallieerden op 5 mei 1945 eindigde voor ons land de Tweede Wereldoorlog niet, wij schakelden over van de passieve modus, de bezetting door de Duitsers, naar een actieve waarin wij onze dienstplichtige militairen gingen inzetten om onze kolonie Nederlands Oost-Indië (Indonesië) te behouden. Op 27 december 1949 werd de soevereiniteit overgedragen, zoals Koningin Wilhelmina ze in 1942 had toegezegd en pas toen eindigde voor ons WOII

De Koning deed op de dodenherdenking op de Dam een vreemde en tegelijk vage uitspraak over zijn grootmoeder Koningin Wilhelmina: “Mensen voelden zich in de steek gelaten. Onvoldoende gehoord. Ook vanuit Londen, door mijn overgrootmoeder toch standvastig en fel in haar verzet. Het is iets dat me niet meer loslaat.” De realiteit was dat zij met haar regering was uitgeweken naar Londen, omdat zij niet naar de pijpen van Hitler wilde dansen. Daar was zij de vrouw niet naar. De vraag is wat zij had kunnen betekenen voor al die Nederlanders, die zich in de steek gevoelen hadden, als zij niet was vertrokken naar Engeland. Ik verwacht helemaal niets voor de Joden, homo’s en Sinti’s om ze te redden van de dood, vergeet dat. Ook niet de hongerwinter van 1944. Nu kon ze in ieder geval het verzet leiden vanuit Engeland. Maar wat de Koning wel had moeten duiden, als afgestudeerd historicus in Leiden, was dat zijn grootmoeder een vrouw met visie was, in een tijd waarin de mannenbroeders het nog voor het zeggen hadden. Vrouwen, die visie hadden en het ook nog uitspraken, waren in die tijd op één hand te tellen en daar hoorde onze koningin bij. Dat was geen taal die opgepakt werd door de kabinetten Gerbrandy in oorlogstijd in Londen en de eerste 3 na-de-oorlogse kabinetten. De Fries en ARP-voorman Pieter Sjoerds Gerbrandy die op 3 september 1940 minister-president de Geer opvolgde in het hoogste politieke ambt: minister-president. Vanuit Londen leidde Gerbrandy drie kabinetten. Waar Koningin Wilhelmina vooral bekendheid was haar uitspraak in een radiotoespraak op 7 augustus 1942, waar zij spreekt over de situatie in Nederlands-Indië. De toespraak is vooral bekend vanwege de passage dat ‘voor verschil van behandeling op grond van ras of landaard in het naoorlogse Indië geen plaats kan zijn’. Vanwege deze uitspraak is door historici gesteld dat ze hiermee het einde van het kolonialisme aankondigde in Indië en zelf de revolutie preekte. Gerbrandy sprak van rebellie, hij verdedigde de Nederlandse belangen in Indië. Na de oorlog erkende de Nederlandse regering de Republiek Indonesië niet als onafhankelijke staat, maar beschouwde haar als een opstandige beweging binnen de kolonie Nederlands-Indië. Het Nederlandse leger werd naar Indië gestuurd om de Nederlandse belangen te beschermen. Kennelijk dachten de toenmalige politieke leiders dat wat de Nazi’s ons hadden aangedaan tijdens de bezetting dat mogen wij dus ook doen in met de inwoners van ons Indië. In feite is er dus geen sprake van een oorlog maar van een opstand tegen het koloniale gezag, zeiden onze. Er werden twee politionele acties uitgevoerd. Stafchef Dirk Cornelis Buurman van Vreeden had het plan voor de operatie ‘Product’ opgesteld. Het beoogde de bezetting van de economisch belangrijke gebieden die suiker, rubber, thee, koffie, kina en cacao produceerden in het westen en oosten van Java en rond de enclaves in Sumatra en de oliebronnen bij Palembang op Sumatra. Midden-Java met Jogjakarta, de zetel van de Republikeinse regering, zou ongemoeid worden gelaten. De regering in Den Haag was namelijk beducht voor de internationale reacties, met name van Britse en Amerikaanse kant, als het tot de aanval op ‘Djokja’ zou overgaan. Overigens had de legerleiding in Batavia (tegenwoordig Jakarta geheten met bijna 10 miljoen inwoners), die zeer geporteerd was voor zo’n aanval, wel alvast plannen uitgewerkt voor het geval het toch zover zou komen. Operatie Product was de benaming voor offensieve operaties door Nederlandse strijdkrachten, tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Deze operaties vonden plaats op de eilanden Java en Sumatra in de period2 21 juli tot 5 augustus 1947 (actie, “Operatie Product”) en 19 december 1948 tot 5 januari 1949 (actie, “Operatie Kraai”) en ze hadden tot doel het Nederlands gezag over bepaalde gebieden te herstellen.

De politionele acties zijn dus niet hetzelfde als – maar vormen wel onderdeel van – de Indonesische Onafhankelijkheidsstrijd. Deze opstand had hoofdzakelijk het karakter van een guerrilla van de Indonesische nationalisten tegen de Nederlandse troepen. De vijandelijkheden duurden tot het staakt-het-vuren in de nacht van 10 op 11 augustus 1949. Op sommige plaatsen kwam het daarna nog tot gevechten, waarbij ook Nederlandse militairen sneuvelden. Tijdens de bijna vier jaar durende militaire aanwezigheid van Nederland in Nederlands-Indië lieten circa 5.000 Nederlandse militairen het leven, waarvan ongeveer de helft door gevechtshandelingen. De overigen stierven ten gevolge van ziekten en ongevallen. Onder de Nederlandse en Indisch-Nederlandse burgerbevolking, alsmede onder Molukkers en Chinezen, vielen tienduizenden door gewelddaden van Indonesische nationalisten. Aan Indonesische zijde vielen door Nederlands militair optreden minimaal circa 97.000 doden, zowel militairen als burgers. Daarnaast vielen nog een meervoud bij gewelddadigheden tussen Indonesiërs onderling. Wat de Nederlandse na-de-oorlogse kabinetten Schermerhorn-Drees, Beel I en Drees I over het hoofd zagen was dat in 1944 in Bretton Woods de wereldmacht van Engeland door de Amerikanen was overgenomen en de wereldvaluta van het £ naar de $ was verschoven en dat daarna van alles veranderde, waaronder de koloniën als wingewesten.

In het Parool van 5 mei schrijft Griselda Molemans: ‘Van alle Nederlanders wacht 10% nog altijd op rechtsherstel.’ Het gaat om de Indische gemeenschap, die inmiddels zo’n 1,8 miljoen mensen telt. Waarbij de term ‘Indisch’ een pars pro toto (een deel van een groter geheel) is voor een veelheid aan etniciteiten: variërend van Hollandse gezinnen die als tijdelijk uitgezonden krachten direct na de Japanse bezetting van de kolonie Nederlands-Indië werden gerepatrieerd tot de Indo-Europese, Molukse, Chinese, Toegoenese, Indo-Afrikaanse, Papoea, Surinaamse, Antilliaanse en Indonesische gezinnen die vanwege hun loyaliteit aan ‘Koningin, volk en vaderland’ tussen 1950 en 1970 noodgedwongen naar Nederland zijn gekomen. Het is deze groep – de grootste minderheid in dit land – aan wie de Nederlandse staat tot op de dag van vandaag ten minste €36,5 mrd verschuldigd is op basis van een reeks openstaande, overerfbare dossiers. Het is lastig uit te leggen aan de gemiddelde Nederlander, maar deze slepende kwestie betreft onder meer nooit uitbetaalde salarissen, oorlogscompensatie-regelingen, bank- en spaarsaldi en verzekeringspolissen. Door het beleid van successievelijk dertig naoorlogse kabinetten is dit onrecht onzichtbaar gemaakt. Zo is er bedrog gepleegd door de Nederlandse overheid door twee derde van de kapitale Indische goudvoorraad vlak voor de Japanse invasie van de kolonie in het diepste geheim weg te sluizen naar de kluizen van de Federal Reserve in New York. Zo blijkt de salarisverplichting (‘backpay’) aan 82.000 ambtenaren en Knil-militairen helemaal niet overgedragen te zijn aan de Republiek Indonesië in 1949, maar berust deze nog altijd bij de staat. Dezelfde staat die in 1966 van de Indonesische regering schadevergoeding eiste voor de duizenden ontheemde gezinnen die in de periode 1957-1962 gevlucht zijn uit Indonesië en van Nieuw-Guinea. Het leeuwendeel van de 600 miljoen gulden plus rente werd echter door de staat zelf geïncasseerd. Het is ook dezelfde staat die doelbewust al het doorslaggevende bewijs dat de Japanse keizerlijke legertroepen en marinevloot een systeem van dwangprostitutie exploiteerden, achter slot en grendel heeft gelegd in het Niod en het Nationaal Archief. Met tegenwerkende kracht heeft de staat een vals narratief gecreëerd als zouden ’65 en mogelijk 300 jonge vrouwen’ daar slachtoffer van zijn geworden in Nederlands-Indië. De onthutsende waarheid is dat ten minste 70.000 jonge vrouwen zijn misbruikt in de archipel: Hollandse, Indische, Indonesische, Molukse en Papoea, aangevuld met Koreaanse, Taiwanese, Australische en Amerikaanse ‘troostmeisjes’.

In Trouw van 5 mei 2020 betoogt Niod-onderzoeker Peter Romijn dat de vreugde 75 jaar geleden dat de Duitsers hadden gecapituleerd voorbarig was. De oorlog was nog niet voorbij. ‘Na mei 1945 schakelde Nederland zelfs over van een passieve modus, bezet zijn, naar een actieve modus: zelf oorlog voeren’, schrijft Harriët Salm. Juichende en hossende massa’s mensen, bekend van foto’s van 5 mei 1945, geven, achteraf, een te rooskleurig beeld van de situatie toen, zegt historicus Peter Romijn. “Wij hebben gestreden en geleden in donkere tijden en we zijn er samen weer bovenop gekomen, zó was de sfeer op Bevrijdingsdag. Maar Nederland leed aan een grote internationaal-politieke bijziendheid waardoor de Tweede Wereldoorlog voor ons nog jaren doorging, in Nederlands-Indië.” Pas na het loslaten van deze kolonie in december 1949 kwam er écht een einde aan die oorlog, betoogt deze historicus, werkzaam bij oorlogsonderzoekscentrum Niod en hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij beschrijft dit in zijn nieuwe boek ‘De lange Tweede Wereldoorlog’. Romijn: “De bevrijding van het nationaal-socialisme was wel degelijk een belangrijk moment. Dat moest gevierd worden (https://www.trouw.nl/verdieping/de-seksuele-losbandigheid-na-de-oorlog-alles-zoop-en-naaide~b52e2d7a/), natuurlijk, en het is ook goed dat we daar nog steeds bij stilstaan op 5 mei. Maar de oorlog stopte niet, integendeel. Het land schakelde zelfs over van een passieve modus, bezet zijn door de nazi’s, naar een actieve modus: zelf oorlog voeren.” Romijn verklaart zijn visie in vijf argumenten.
1. De mobilisatie duurde voort. Nederland bleef fysiek oorlog voeren in de tweede helft van de jaren veertig. Na mei 1945 werden manschappen uit het voormalig verzet verzameld om het tegen de Japanners op te nemen die Indië nog bezet hielden. Nog voor de troepen opgeleid waren, kwam aan de Japanse overheersing in Azië een eind met atoombommen op Hiroshima en Nagasaki half augustus 1945. Op 17 augustus proclameerden Indonesische vrijheidsstrijders vervolgens de onafhankelijkheid van hun land. Romijn: “Nu moest de kolonie zo snel mogelijk weer onder Nederlands gezag komen, was de Nederlandse reactie. Noodzakelijk ook voor economisch herstel en wederopbouw van Nederland. En dus ging er fysiek gevochten worden en werden vanaf 1946 ook dienstplichtigen overzee gestuurd.” Er vond ook een culturele mobilisatie plaats, zegt hij. De overheid gooide alles in de strijd om mensen ervan te overtuigen om door te vechten. Nu de strijd tegen de Duitse en Japanse overheersing voorbij was, mochten de vruchten daarvan niet verloren gaan, klonk het. “Indië moest weer onder Hollandse vlag.” Nederland sprak niet van oorlog, maar van politionele acties. “Het buitenland moest zich er niet mee bemoeien, dat zou bij de term oorlog wel zo zijn. Het moest gezien worden als een interne Nederlandse zaak, een opstand van extremisten die neergeslagen moest worden. Het was niet een oorlog tussen twee staten, want Indonesië was geen staat, zo redeneerde men. Romijn: “Maar we bleven feitelijk tot het eind van die jaren veertig dus gewoon in oorlog.”
2. De ontwrichting in de gezinnen ging door na 5 mei. Bij het Niod bestudeert Romijn veel levensgeschiedenissen van gewone mensen. Daarin komt naar voren hoezeer het heroveren van Nederlands-Indië ook in het persoonlijk leven zijn weerslag had. Zeker 150.000 militairen vertrokken naar de kolonie, die voor zijn onafhankelijkheid wilde vechten. “Veel van die jongens en mannen waren al in de Duitse bezettingstijd tewerkgesteld in Duitsland of ondergedoken geweest. Het thuisfront leefde ontzettend mee, eerst met de dwangarbeiders, later met de soldaten. Tussen 1945 en 1950 stonden de kranten ook vol lijsten met gesneuvelde militairen. Dat leidde overal tot grote zorg in huiselijke kring.” Een grote verplaatsing van mensen bleef ook op andere fronten voor veel onrust zorgen. Zoals de repatriëring van mensen uit de koloniën die in kampen hadden gezeten. En daarbuiten waren er ruim 100.000 mensen, veelal NSB’ers, die de bezetter hadden gesteund en in interneringskampen belandden. Ook die gezinnen beleefden een zeer moeizame reïntegratie in de samenleving. “De oorlog leefde in heel veel families na 1945 verder.”
3. Het denken in vijandbeelden bleef bestaan. Op politiek terrein was er in 1945 opeens weer nieuw zelfvertrouwen onder politici en bestuurders. “Het gevoel overheerste dat de natie succesvol in verzet gekomen was tegen de fascistische overheersers, dat de proef van de bezetting was doorstaan.” Tijdens de oorlog was er zelfkritiek geweest op de oude vooroorlogse verzuilde samenleving die niet effectief was geweest om het land te besturen in de crisissituatie na de Duitse inval. Om die eenheid te bevorderen hielp een vijandbeeld en dat werd krachtig neergezet. “Vanuit het politieke centrum werd geroepen dat NSB’ers, communisten en Indonesische nationalisten allemaal extremistische criminelen of gewelddadige oproerkraaiers waren. Mensen die dus buiten die nieuwe eenheidsgedachte vielen, werden als vijand gezien die bestreden moest worden.” Dat vasthouden aan vijandbeelden zette zo door na mei 1945.
4. De mentaliteit bleef ook na 1945: we kiezen voor het geringste kwaad. Het was duidelijk dat de gevechten in de oude kolonie keihard uit de hand liepen, zegt Romijn. Dat zorgde tegen het einde van de jaren veertig binnen en buiten de politiek voor grote verdeeldheid. “Tot 1949 hield de gevestigde macht vast aan wat ik ‘politiek van het geringste kwaad’ noem. Net als tijdens de oorlog veel bestuurders een beetje meededen met de Duitsers ter voorkoming van erger. Binnen dezelfde mentaliteit zag men nu de oorlog in Indië. Er móest wel hard gevochten voor het hogere doel: de kolonie moest behouden blijven, onze economische en financiële belangen waren te groot. Het was het primaat van de goede bedoelingen waarbij de gevolgen geaccepteerd moesten worden.”
5. Nederland hield vast aan de overtuiging dat in de rechtvaardige strijd vuile handen gemaakt mogen worden. De geallieerden, vooral Groot-Brittannië en de VS, regelden de herrijzenis van Nederland. Het bestuur kwam weer in Nederlandse handen. Maar dat dit ook betekende dat de oude kolonie hersteld moest worden, daar wilden de geallieerden niet aan. Nederland leek daar blind voor en bleef tot 1949 overtuigd van het eigen gelijk. Het idee dat Nederland een goed en deugdzaam land is, werd direct in mei 1945 nog collectief gevoeld en gevoed door de machthebbers, zegt Romijn. “Voor de oorlog zag Nederland zichzelf als een belangrijke mogendheid in de wereld, een land met een uniek karakter, een bijna uitverkoren volk. Het idee was ook: wij hebben een taak in de wereld, we moeten laten zien hoe het hoort, wat rechtvaardigheid is”
Straalt Rutte nog altijd dat beeld niet uit? En na 1945 wilde men daarnaar terug. “Soekarno werd afgebeeld als de Indonesische Mussert, naar de Nederlandse NSB-leider. Indië moest teruggewonnen en wie daar anders over dacht werd als landverrader beschouwd. De rest van de wereld zag dit anders, Nederland zag geen reden het beleid te wijzigen.” Romijn: “Dat in de strijd zeer vuile handen werden gemaakt, met moordpartijen en martelingen, werd daarmee gerechtvaardigd, ook al was er interne oppositie en wilde de buitenwereld het anders zien.” Pas na 1949 werd ingezien dat die overtuiging geen stand hield. Indonesië werd onafhankelijk op 27 december 1949. “Daarmee eindigde die lange oorlog. Die bracht uiteindelijk een nieuwe visie op de noodzaak voor een land als Nederland om internationaal samenwerking te zoeken, in Atlantisch verband, binnen de VN en in Europa.” Jazeker, maar wij konden ons alleen niet oprichten uit de puinhopen, want zonder de inkomsten uit onze koloniën waren we een arm land. Maar …….. we werden geholpen. De Amerikaanse generaal Marshall had een plan bedacht. Wij gaan Europa, ook Duitsland, financieel helpen en daarvan zelf ook optimaal profiteren. Want als wij hen geld geven zullen zij de materialen die zij nodig hebben voor de wederopbouw bij ons gaan kopen. En zo gebeurde het ook en dat ging decennia goed, totdat Trumo president werd. Het boek ‘De lange Tweede Wereldoorlog’ kost €22,99.

Frontberichten

ING moet vanwege de coronacrisis geld opzij zetten omdat bedrijven mogelijk hun leningen niet kunnen terugbetalen, waardoor de winst met 40% is gedaald in het 1e kwartaal. ING maakte €670 mln winst. Vorig jaar was dat nog €1.100 mln. ING zette €661 mln opzij voor leningen die mogelijk niet terugbetaald worden. Dat is fors meer dan vorig jaar, toen het in dezelfde periode ging om een bedrag van €207 mln. Topman Hamers is ervan overtuigd dat de bank de toekomst aan kan. ING wil wel onderzoeken waar er de komende tijd op kosten kan worden bespaard. Er komt een overbruggingskrediet voor kleine bedrijven die zijn getroffen door de coronacrisis. De leningen worden verstrekt door banken. De overheid staat garant voor 95%. Daarmee is een bedrag gemoeid van €713 mln. De regeling is voor bedrijven die voor de crisis genoeg winst maakten en die een omzet hebben van minstens €50.000. Ondernemers kunnen een lening aanvragen van €10.000 tot €50.000. De looptijd is maximaal 5 jaar en de rente maximaal 4%. De ondernemers betalen de staat een eenmalige premie van 2%. De Europese Commissie moet de regeling nog goedkeuren. (bron: NOS) De bank verwacht een diepe crisis en is alvast begonnen de stroppenpot af te stoffen. Crisis, minder inkomsten, betaalproblemen: de klanten van ING hebben eronder te lijden. De bank dus ook, schrijft Koos Schwartz op https://www.trouw.nl/economie/ing-stoft-de-stroppenpot-vast-af~b0ba6f6a/ Daar is het weer, dat elfletterwoord waar alles om draaide als banken tijdens de financiële crisis hun resultaten publiceerden: stroppenpot. Het synoniem voor het bedrag dat banken denken kwijt te zijn omdat verstrekte leningen niet kunnen worden terugbetaald. Hoeveel geld zou ING na het 1e kwartaal waarin de wereld geheel  onverwacht met een nieuwe crisis werd geconfronteerd, in zijn stroppenpot stoppen? Ralph Hamers, ING’s bestuursvoorzitter die over twee maanden naar de Zwitserse bank UBS verkast, gaf het antwoord: 661 mln. Het is ruim drie keer zo veel als de 207 mln die Hamers c.s. tussen januari en maart 2019 in de stroppenpot stopte. Kijk eens naar die cijfers. Dan moet de conclusie zijn dat die 661 miljoen bewijst dat we in een diepe crisis zijn beland. Aan de andere kant is die 661 mln maar 50% meer dan de 428 mln die in het laatste kwartaal van vorig jaar in de stroppenpot verdween. Toen was wél duidelijk dat de economische groei in veel landen temperde. Maar toen was corona nog een biertje uit Mexico of Latijns voor ‘kroon’. Is 661 mln dan niet verrassend weinig? Hamers wilde er weinig over kwijt. ING, zei hij, kijkt eerst hoeveel ‘slechte’ leningen er zijn en hoeveel geld daarmee is gemoeid. Vervolgens weegt de bank een aantal zaken mee, zoals het bruto nationaal product van een land, de huizenprijzen, de werkloosheid, de rente. Dan wordt het stroppenpotbedrag vastgesteld. Grote zakelijke klanten zorgden voor de grootste stroppen: 373 mln. Namen van die klanten noemde Hamers natuurlijk niet, maar er zitten er nogal wat in Amerika en in Azië en in de olie-industrie. Die kampt met extreem lage olieprijzen en met grote oliemaatschappijen die bezuinigen op hun uitgaven. Veel stroppen (124 mln) waren er in België, ING’s tweede thuisland: deels middelgrote bedrijven die het volgens Hamers al een tijdje lastig hadden. ING zette 19 mln opzij voor leningen van kleinzakelijke klanten en consumenten in Nederland en 6 mln voor klanten in Duitsland. Ruim 100.000 klanten, particulieren en kleine bedrijven, van ING hebben een payment holiday (zeg maar: betaalpauze) van zes maanden gekregen omdat ze in de problemen zijn geraakt. Volgens Hamers zitten daar bedrijven van allerlei pluimage bij: winkeliers, transporteurs, maar ook firma’s die in principe gezond zijn, maar te maken kregen met spullen en onderdelen die niet op tijd werden geleverd. Het is volgens de ING-top nog te vroeg om te bepalen of die ‘betaalvakantie’ over zes maanden zal worden verlengd. ING voegde 56.000 klanten aan zijn bestand toe. 80% van de werknemers werkt momenteel thuis. Dat geldt waarschijnlijk ook voor de inmiddels 4.000 mensen die bij ING nagaan of klanten en hun transacties wel deugen. De bank doet dat en moet dat doen om het witwassen van geld en het financieren van terroristische activiteiten tegen te gaan. ING was in totaal 526 mln kwijt aan allerhande controle-activiteiten. (bron: Trouw) Enkele kanttekeningen: de winstdaling bij ING viel bij beleggers mee, ze hadden met meer reserveringen rekening gehouden, de aandelenkoers steeg. In de kredietregeling voor kleine bedrijven draagt de overheid 95% van het kredietrisico, terwijl de banken rijkelijk worden beloon met een veel te hoge rente. Die kunnen maximaal 4% in rekening brengen en kunnen dat geld zelf lenen bij de ECB met een negatieve rente van 1%. Die maken dus een max. rentemarge van 5% voor 5% kredietrisicio. Absurd!! Daarbij moet de MKB’er aan de overheid nog een risicopremie betalen van éénmalig 2%. Het is te hopen dat Brussel daar een stokje voor gaat steken. De banken vullen hun zakken en de belastingbetaler betaalt de rekening: de risicofactor voor de overheid moet omlaag naar 70% en de rentemarge mag niet hoger zijn van 3% en de risicofactor moeten de banken aan de overheid betalen. Daar speelt nog een ander aspect mee, waarover niet duidelijk is of daarover met de banken afspraken zijn gemaakt. Bestaat de mogelijkheid dat banken slechte kredieten aan MKB’ers gaan oversluiten en de risico’s gaan overdragen naar de garantieregeling van de overheid, zodat ze zelf die kredietrisico’s niet zelf dragen en de stroppenpotten kunnen verlichten? Van het bedrag dat de overheid beschikbaar stelt kunnen 18.000 MKB’ers ‘geholpen’ worden. Er speelt nog een zaak, doe om aandacht vraagt: ING heeft 100.000 klanten uitstel van betaling verleend met een ½ jaar. Worden ondernemers door de banken en de overheid echt geholpen door hen extra kredieten te verlenen dan wel hun financiële verplichtingen naar de toekomst door te schuiven zonder dat er enig zicht is dat er ‘beter weer op komst is binnen die periode’? Daarvoor is geen enkele garantie te geven, door niemand.

Bijna 36% denkt hooguit nog 2 maanden crisis te kunnen overleven. De helft van de niet-financiële bedrijven verwacht dat hun voortbestaan in gevaar komt als de crisis door het coronavirus langer dan een half jaar aanhoudt. Dat melden het CBS,de KvK, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW. Als de crisis meer dan een jaar duurt, verwacht 60% van de ondernemers dat het doek valt. 15% vreest in de problemen te komen als de crisis nog twee maanden duurt. Bij nog drie tot zes maanden gaat dat om 31%. Vooral horeca-ondernemers zijn somber. Slechts 5% van hen verwacht langer dan een jaar op dezelfde voet door te gaan. Ruim twee derde denkt dat hun bedrijf de coronacrisis niet langer dan zes maanden kan doorstaan. Bedrijven in de auto- en motorbranche, de bouw en in de cultuur-, sport- en recreatiesector bevinden zich naar eigen inschatting in een vergelijkbare situatie. In deze branches denkt minimaal 60% van de ondernemers het aantal banen te gaan reduceren. Bij de horeca geldt dat zelfs voor 85% van bedrijven. De uitslag van de enquête, die begin april al gehouden is, komt na voorspellingen van faillissementsexperts dat binnen nu en een jaar een slordige 150.000 bedrijven en zzp’ers omvallen. Ook hebben verschillende brancheorganisaties de noodklok al geluid, net als economen en werkgeversclubs. Voor ongeveer 75% van de ondernemers ligt een omzetverlies door corona in het tweede kwartaal voor de hand. Voor velen gaat het om een klap van meer dan 20%. Een ruime meerderheid ziet zich daardoor genoodzaakt om in het personeelsbestand te snijden. Bij een kwart van de ondervraagden daalt het aantal medewerkers in de periode naar verwachting met meer dan 20%.

Kleinere bedrijven met vijf tot twintig werknemers zijn het somberst over hun toekomst. Ruim een vijfde verwacht de crisis niet te overleven als die langer dan twee maanden aanhoudt. Grotere bedrijven vanaf vijftig medewerkers verwachten minder snel in gevaar te komen. De lobbyclubs zien in de ingrijpende impact van de coronacrisis de aanleiding voor een „goed tweede steunpakket.” Dat moet bedrijven helpen ook de 1,5 meterfase te overleven. Daarnaast moet het kabinet zich buigen over „verstandige” investeringen in bijvoorbeeld woningen en verduurzaming, nu de coronacrisis langer lijkt aan te houden. (bron: o.a. DFT)

De goederenexport van Duitsland is in maart met 11,8% gekrompen ten opzichte van februari onder druk van de coronacrisis. Dat maakte het Duitse federale statistiekbureau bekend. Het is volgens het bureau de grootste exportkrimp op maandbasis sinds het begin van de metingen in 1990. In februari steeg de export van de grootste economie van Europa nog met een herziene 1,2%. Van veel meer belang is het april cijfer. Dat de Duitse export maar met 11,8% daalde, is gezien de invloed van corona en de dalende economische activiteiten, valt mij nog mee, maar belangrijker is hoe de export zich in de komende 3 maanden zich ontwikkelt.

Berkshire Hathaway, de investeringsmaatschappij van de Amerikaanse miljardair Warren Buffett, heeft in het eerste kwartaal van 2020 zo’n $50 mrd (€44,8 mrd) verlies gemaakt. Het recordverlies valt grotendeels toe te schrijven aan de coronacrisis. In het eerste kwartaal van vorig jaar boekte de onderneming van Buffet nog bijna $22 mrd winst, meldde de Amerikaanse investeringsmaatschappij. Het bedrijf van de miljardair verloor in de eerste drie maanden van dit jaar $55 mrd door verschillende grote aandelen in bedrijven. Daartegenover staat dat Berkshire Hathaway in het eerste kwartaal wel een operationele winst van $5,8 mrd mocht bijschrijven. Buffet beschouwt dit in veel gevallen als een betrouwbaarder meetinstrument voor de prestaties van zijn bedrijf. Berkshire Hathaway heeft zijn aandelen in de vier grootste luchtvaartmaatschappijen in de VS verkocht. Berkshire bezat tot voor kort redelijk grote belangen in de vliegmaatschappijen. Zo had het eind vorig jaar 11% van de aandelen van Delta Air Lines in handen, 10% van American Airlines, ongeveer hetzelfde percentage van Southwest Airlines en 9% van United Airlines. De totale aandelenverkoop van Berkshire was in april goed voor $6,5 mrd, waarvan het gros is opgebracht met de belangen in de luchtvaartmaatschappijen. Volgens Buffett is de toekomst van de luchtvaartsector in een aantal maanden drastisch veranderd. De miljardair zegt dat de verkoop van de aandelen “aanzienlijk verlies” heeft opgeleverd en dat “was mijn eigen fout”. De luchtvaartindustrie is hard geraakt door de wereldwijde uitbraak van het coronavirus. Boeing-topman David Calhoun stelde eerder deze week dat de luchtvaartindustrie dit jaar $314 mrd aan inkomsten misloopt door de “ongekende” crisis. Alleen al in de Verenigde Staten staan 2800 vliegtuigen aan de grond. Verder is de passagiersstroom met 95% opgedroogd. De operationele winst van bedrijven in het bezit van Buffetts investeringsmaatschappij behaalden een 3% lagere operationele winst dan een jaar eerder.

De goudkoers zal dit jaar verder stijgen naar $1.800 per troy ounce, zo verwachten analisten van Deutsche Bank en UBS. Volgens UBS zorgt onzekerheid over de economische vooruitzichten voor een vlucht naar goud. Ook profiteert het edelmetaal van negatieve reële rente, een situatie waarin de marktrente niet meer compenseert voor de inflatie. Onder die omstandigheden is het aantrekkelijker om goud te bezitten dan om geld aan te houden. Volgens analiste Joni Teves van het Zwitserse UBS maken beleggers zich nog steeds zorgen over de economische impact van het coronavirus. In een toelichting tegenover CNBC zei ze dat goud in potentie door de $1.800 per troy ounce kan breken. Voor de korte termijn hanteert de bank een koersdoel van $1.790 per troy ounce. Uit het rapport van UBS: “Nu de schaal van de pandemie – en de potentiële economische impact – zichtbaar worden zoeken beleggers naar veilige havens. Goud-ETF’s zagen in het eerste kwartaal van dit jaar de grootste instroom in vier jaar door wereldwijde onzekerheid en volatiliteit op de financiële markten. Goud wordt aantrekkelijk onder deze omstandigheden, waarin de onzekerheid groot is en de economische groei naar verwachting afzwakt. Ook hebben we te maken met negatieve reële rente, wat goud aantrekkelijk maakt als vorm van diversificatie in de beleggingsportefeuille.” Ook analisten van Deutsche Bank hanteren voor dit jaar een koersdoel van $1.800 per troy ounce goud. Ondanks het feit dat de extreme volatiliteit op de financiële markten wat is afgenomen ziet de bank nog wel opwaarts potentieel voor het edelmetaal. Zo verwacht de bank dat overheden en centrale banken hun stimuleringsmaatregelen verder zullen uitbreiden. Zo lang het economische herstel moeizaam blijft verlopen en centrale banken hun balans verder moeten uitbreiden zal de goudkoers naar verwachting verder oplopen.

Tegelijkertijd ziet Deutsche Bank een andere ontwikkeling die gunstig is voor goud. Door de scherpe daling van de rente op Amerikaanse staatsleningen is het renteverschil met andere grote economieën kleiner geworden. Daardoor is het momenteel minder aantrekkelijk om dollars aan te houden ten opzichte van valuta als de euro en de Japanse yen. Ook verwacht de bank dat de Federal Reserve een leidende rol zal moeten nemen in nieuwe monetaire stimuleringsprogramma’s. Dat zet de waarde van de dollar onder druk en dat is in theorie gunstig voor goud. (bron: Geotrendlines)

Als er niet per direct wordt ingegrepen door het kabinet, moet twee derde van de horecazaken per 1 juli stoppen, vreest Koninklijke Horeca Nederland. KHN roept de overheid op om aanvullend op het huidige noodpakket met nieuwe steunmaatregelen te komen. Uit recent onderzoek van KHN naar de gevolgen van de verplichte ’coronasluiting’ onder bijna 5000 horecaondernemers blijkt volgens de brancheorganisatie dat een kwart het nog maximaal tot eind april denkt uit te kunnen houden, terwijl een derde ervan uitgaat nog maximaal twee tot drie maanden door te kunnen.

Het Duitse Constitutionele Hof is kritisch over het opkopen van schulden door de Europese Centrale Bank. De ECB is daar in de financiële crisis mee begonnen om de economie te stimuleren. Maar het Duitse hof vindt dat de ECB met dat beleid zijn boekje te buiten gaat en het niet goed uitlegt. Als de ECB niet binnen drie maanden met een beter verhaal komt moet de Duitse Bundesbank zijn medewerking aan het opkoopprogramma staken. De zaak was in 2015 aangespannen door 1750 Duitse economen en juristen die vinden dat de schuldenopkoop in strijd is met het Europees Verdrag. (bron: NOS) Deze uitspraak kan een bom leggen onder de ECB. Maar even voor de goede orde: de ECB, in feite Mario Draghi, kondigde in september 2014 aan leningen te gaan inkopen om daarmee steeds goedkoper geld in de markt te pompen. Er was op dat geen sprake van een financiële crisis, hij deed dat om te voorkomen dat er een tekort aan geld zou ontstaan. Uiteindelijk kocht de ECB €2½ biljoen aan voornamelijk staatsleningen van de 19 eurolanden op, maar de doelstellingen, de inflatie te doen stijgen en de economische groei te stimuleren, werden niet gehaald. In feite werd het een debacle. Onder Christine Lagarde is er opnieuw een opkoopprogramma gestart om de economie van goedkoop geld te voorzien, maar het is al jaren de vraag of de ECB hiermee de statutaire doelstellingen niet overschrijdt. Als de ECB niet met een gedegen onderbouwing komt voor haar handelen moet de Duitsche centrale bank, als de grootste leverancier van staatsleningen, ermee stoppen. En wat gaat er dan gebeuren met de euro en de EU? De vaste lezers van dit blog weten dat ik een enorme tegenstander ben van steeds meer geld in de markt pompen omdat dat uiteindelijk zal leiden naar een waardeval van de euro.

De Britse Centrale Bank waarschuwt voor de ‘diepste recessie’ ooit. De EC duidt op een “recessie van historische” omvang. 

https://www.telegraaf.nl/financieel/1065200932/britse-economie-krimpt-met-30

De jaarlijkse huurverhoging per 1 juli gaat dit jaar gewoon door, ondanks de beloofde corona-coulance,

Door sekswerkers wordt nagedacht over hoe je 1½ meter afstand kunt houder met een klant en toch seks kunt bieden.

Volgens het Amerikaanse ministerie van Handel is de stroom aan nieuwe WW-aanvragen vorige week met 3,2 miljoen toegenomen vanwege de impact van de coronacrisis.

Air France-KLM leed in het eerste kwartaal een nettoverlies van €1,8 mrd. Voor het tweede kwartaal verwacht de luchtvaartmaatschappij een nog hoger verlies. Eind maart was het eigen vermogen bijna geheel verdwenen. Dat luchtvaartmaatschappijen als Air France-KLM heel hard worden getroffen door het coronavirus, dat wisten we al. Nu blijkt hoe hard. In de maanden januari tot en met maart daalde de omzet met ruim 15% tot €5 mrd, dat komt geheel voor rekening van de laatste twee weken van maart. De kosten blijven voor een groot deel wel doorlopen, daardoor resteert onderaan de streep een groot verlies, tegen een verlies van €324 mln in dezelfde periode van vorig jaar. De eerdere winstprognose voor 2020 is ingetrokken. (bron: RTLZ)

De Nederlandse ziekenhuizen hebben de Nederlandse overheid gevraagd om extra miljarden, om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. In een brief aan de Tweede Kamer vraagt de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) aandacht voor de ‘enorme financiële gevolgen waarmee ziekenhuizen zich geconfronteerd zien als gevolg van het bestrijden van de coronacrisis’. De NVZ wijst erop dat de omzet van de gewone ziekenhuizen de afgelopen maanden met 47% is gedaald, omdat de zorginstellingen veel niet-acute en planbare zorg niet meer konden uitvoeren. Dat betekent volgens de NVZ maandelijks €700 mln minder omzet, dus een omzetval van €2,1 mrd in de periode maart, april en mei. Dit bedrag is nog exclusief de omzetdaling bij de Universitair Medisch Centra, die geen lid zijn van de NvZ. De NVZ wijst erop dat een groot deel van de kosten van de ziekenhuizen, zoals personeel en vastgoed, gewoon doorlopen. Daarnaast kregen de ziekenhuizen als gevolg van de coronazorg extra kosten voor de kiezen. Die becijfert de NVZ op een €0,5 tot €2 mln per ziekenhuis per maand. De omzetval en hogere kosten leiden ‘tot grote financiële knelpunten bij ziekenhuizen’, aldus de branchevereniging. (bron: RTLZ)

Het ziet er naar uit dat de economie de bodem aantikt, maar dat wil nog niet zeggen dat er een snel herstel volgt. Het duurt nog een hele lange tijd voor we weer op het niveau van vóór de corona-crisis zitten, aldus economen. De wereldwijde economie heeft het dieptepunt bereikt, zeggen economen van Goldman Sachs en Morgan Stanley, twee grote Amerikaanse zakenbanken. Dat zou uiteraard goed nieuws zijn. Veel sectoren zuchten onder de maatregelen waarmee economieën in meer of mindere mate ‘op slot’ zijn gegaan. Europese economen zijn het eens met hun Amerikaanse collega’s. “Je hoeft niet bij Goldman Sachs te werken om te weten dat het dieptepunt is bereikt”, zegt Carsten Brzeski, hoofdeconoom van ING Bank. Hij wijst op de versoepeling van veel lockdownmaatregelen. In veel landen, zoals Frankrijk, Italië en Spanje, is de economie veel meer op slot gegaan dan in Nederland. Als er straks wat meer activiteit is, dan vergelijk je met een periode van bijna stilstand, aldus Brzeski. Het is inderdaad nogal makkelijk om te voorspellen dat het dieptepunt is bereikt, voegt Aline Schuiling, die zich bij ABN Amro richt op de eurozone, hieraan toe. “Een aantal landen bouwt de lockdownmaatregelen heel voorzichtig af, dus vanaf nu wordt het inderdaad wat beter.” (bron: RTLZ) Het is nu zo dat zodra de corona-besmettingen afnemen en de lockdown kan worden versoepeld dat ook betekent dat het dieptepunt van de economische neergang is bereikt. Het kan ook betekenen dat we dan op het punt staan van een nog diepere afgang. En dat is niet denkbeeldig, want stel, we worden in het Westen nu 3 maanden geconfronteerd met corona, maar het kan heel goed zijn dat beperkingen nog zeker een jaar doorwerken en tot welke financieel/economische gevolgen dat kan leiden weet niemand exact.

Beschouwing

In alle eurolanden samen krimpt de economie volgens de Europese Commissie dit jaar met 7,75%. In Nederland zal de krimp 6,75% bedragen. Eurocommissaris Dombrovskis benadrukt dat het om schattingen gaat, maar het is volgens hem wel duidelijk dat de gevolgen van de coronacrisis veel erger zijn dan in de financiële crisis van 2008. De economische schok raakt bovendien ook zonder uitzondering alle EU-landen. De verwachting is dat de economie van de 19 eurolanden volgend jaar weer zal groeien. De rekenmodellen komen uit op een groei van 6,3%, minder dan de verwachte krimp van dit jaar. Het is een voorstelling van zaken waarin ik niet geloof. De schade van de corona-beperkingen zal veel groter zijn en langer doorwerken dan de Knappe Koppen (KK’s) in Brussel aannemen. De EC maakt wel een voorbehoud door te stellen dat het om schattingen gaat op basis van verouderde rekenmodellen. De ECB liet eerder veel grotere dalingen van de economische activiteiten zien. De EC zegt nog wel dat de krimp in Italië, Spanje en Frankrijk wel >10% kan uitkomen. Ja, ik weet het …………. denktanks melden dat zij voor 2021 weer economische groei melden, maar daar ga ik niet in mee. Ik blijf bij mijn eerdere uitspraak dat die wens de vader is van de gedachte, met als doel de stemming onder het volk niet al teveel te verontrusten. Slecht nieuws moet pondsgewijs worden toegediend, anders komt de politiek in grote problemen (en de verkiezingen komen eraan). Wat te denken van de kortingen op de pensioenuitkeringen die volgend jaar doorgevoerd moeten gaan worden als gevolg van de gedaalde dekkingsgraad van het pensioenvermogen. Denk daarbij aan een dalende koopkracht.

Zo langzamerhand kan de dagelijkse melding van het aantal geregistreerde doden door corona achterwege blijven. Corona is weliswaar nog niet onder controle en we weten nog niet welke bijwerkingen, die moeilijk behandelbaar zijn, een coronabesmetting veroorzaakt met een nieuwe kinderziekte en de longziekte CALD, maar het dagelijkse aantal ouderen die sterven aan corona is gedaald tot <10% van het aantal (in hoofdzaak) ouderen die dagelijks onder normale omstandigheden sterft, n.l. 420. Niet dat moeten sterven door verstikking niet heel erg is, maar gelukkig nemen die aantallen af. Waar nu meer aandacht aan besteed moet worden zijn de sociaal/maatschappelijke en financieel/economische gevolgen van de anderhalve-meter-economie. De ingestelde lockdown gaat een zware tol eisen van delen van het bedrijfsleven, de overheid en de huishoudingen, die nog vele jaren een zware tol kan eisen. Ruute dempt nu al voor al teveel optimisme over de versoepeling van de intelligente lockdown: De routekaart kan alleen worden gevolgd als de zorg het echt aankan. Betaald voetbal trekt aan de alarmbel over de gevolgen van hervatting van de competitie met lege tribunes: dat gaat een kaalslag veroorzaken bij de profclubs.

Eerder meldde ik al dat in China na negen weken de corona-besmettingen en het aantal corona-doden afnamen en dat wij dat in Europa ook mochten verwachten. Dat is uitgekomen: het aantal besmettingen daalt snel en het aantal doden neemt af. Dat geeft een positief signaal. In veel landen worden de lockdown versoepeld, zo ook in ons land. We zijn over het hoogtepunt heen, alleen hebben we nog te weinig kennis van zaken over dit virus om iets te kunnen zeggen over een update in de herfst. Meestal verdragen virussen warmte slecht, heeft een specialist mij 16 jaar geleden verteld toen ik zwaar werd geveld door een griepprik waar ik helemaal verkeerd op reageerde en wat een jaar duurde voordat de situatie weer keerde. Op het eerste oog lijkt de afbouw van de intelligente lockdown positieve elementen te bevatten. Maar welke bioscoop gaat weer open als er maar 30 mensen naar binnen mogen. En reizen met het ov kan vanaf 1 juni weer volgens de normale dienstregeling. Er zijn wel twee eisen: de bezetting mag maximaal 40% zijn en het dragen van een mondkapje is verplicht. De horeca mag per 1 juni, onder strikte voorwaarden weer openen, maar is dat voldoende om zoveel omzet te draaien dat het bedrijf weer winst maakt. Verder is het de vraag of de prijzen in de horeca, bij de kappers, schoonheidssalons, voor rijlessen en bij pedicures niet omhoog gaan. Waar de premier niet over spreekt zijn de financieel/economische gevolgen van intelligente lockdown voor de overheid en de bedrijven en de huishoudingen. Denk dan aan omzetverliezen van de getroffen sectoren, de gevolgen daarvan voor het bedrijfsresultaat en daarnaast de zware recessie die eraan komt. Dan is er momenteel de onzekerheid of de ECB met haar inkoopprogramma’s gehandeld heeft binnen de statutaire grenzen. Als blijkt dat de ECB haar mogelijkheden heeft overschreden wat betekent dat dan voor de waarde van de euro? Veel vragen, weinig antwoorden! Ook onderstaand artikel geeft daar geen antwoord op.

Is de Europese rechter nog wel de baas in de EU?

Een hoge Duitse rechtsinstantie tikte deze week het Europees Hof van Justitie op de vingers. Dirk Waterval schreef daarover een interessant artikel op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/938/articles/1132776/19/2

Ze zullen het ongetwijfeld hebben geweten, de acht in glimmend rode gewaden en dito hoeden geklede rechters van het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe. Geweten dat hun uitspraak over de Europese Centrale Bank (ECB) tot onrust en bovenal grote vraagtekens zou leiden. Ten eerste omdat ze de ECB huiswerk meegeven, namelijk: zet op papier waarom het grootschalige én controversiële stimuleringspakket dat in 2015 begon binnen uw mandaat ligt. Deadline: binnen nu en drie maanden. En anders moet de Duitse Bundesbank zich als grote speler direct terugtrekken uit dat stimuleringspakket. En dan doet het Duitse Hof een uitspraak van het Europees Hof van Justitie uit 2018 hierover ook nog eens af als ‘onbegrijpelijk’, en daarmee als ‘niet relevant’. Waardoor het in rood geklede octet en passant de vraag opwerpt: wie heeft het nou voor het zeggen binnen dit soort facetten van het EU-recht, het Europees Hof of nationale rechtsorganen als die in Karlsruhe? Sinds 2015 kopen de nationale centrale banken in de eurozone, waaronder de Bundesbank, massaal staatsobligaties op uit de markt. Zo probeert hun koepel, de ECB, de inflatie in de eurozone op peil houden. Overheden kunnen daardoor goedkoper geld lenen met het uitgeven van obligaties. Een belangrijk bijeffect is dat de rentestanden erdoor omlaag gaan. Vooral voor zuidelijke landen als Italië is dat opkoopprogramma een redding gebleken. Onlangs nog toen de rentestand tijdens het losbarsten van de coronacrisis weer omhoog dreigde te schieten. In noordelijke landen als Duitsland en Nederland drukt het opkoopprogramma de rente ook omlaag, maar daar ís die al laag. Hier vind je meer mensen die tegen de keerzijde van lage rentes aanlopen: sparen levert niets op, pensioenfondsen zitten door de lage rente in nood en de huizenprijzen rijzen de lucht in. Het zijn dat soort nadelen waarvan het Duitse hof nu wil weten of die niet zwaarder wegen dan de voordelen. Of de ECB wel proportioneel bezig is. Kan de ECB niet even snel uitleggen waarom dit alles volgens haar wél binnen haar mandaat ligt? Vast wel. Zelfs het Europees Hof van Justitie heeft in 2018 nog uitgebreid die voor- en nadelen op een rijtje gezet, nota bene op aanvraag van de rechters uit Karlsruhe. Maar die zeggen nu simpelweg tegen hun Luxemburgse collega’s: ‘Jullie antwoord is onbegrijpelijk’. Dan is het de vraag of de ECB zelf wél genoegzaam kan aantonen dat haar eigen beleid proportioneel is. Áls zij zich al geroepen voelt op de Duitsers te reageren, want ook dat is nog niet duidelijk. Waarom niet? Ten eerste heeft de ECB alleen nog zuinigjes laten weten de uitspraak ‘te hebben opgemerkt’. En voor de koepelbank onder leiding van Christine Lagarde aan een antwoord begint, moet ze zich afvragen: ondergraaf je je eigen onafhankelijkheid niet als EU-instelling door serieus in te gaan op de eis van een nationaal rechtsorgaan? Omdat andere landen dan misschien willen volgen? Specifiek voor dit opkoopprogramma ligt dat dan weer niet direct voor de hand. Veel zuidelijke staten hebben daar juist baat bij, die schieten zich in de voet door dat open te breken. En Nederland? Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, heeft zich net als Duitsland eerder wel kritisch uitgelaten over het programma. Maar dat was voordat de coronacrisis de rentes overal opdreef. Bovendien heeft Nederland geen grondwettelijk hof zoals in Duitsland, zo legde UvA-hoogleraar René Smits uit. Wel vreest Smits, net als andere experts, dat andere grondwettelijke hoven zoals die in Hongarije en Polen dit als aanleiding zullen nemen om op andere terreinen tegen het Europees Hof van Justitie in te gaan. Die vrees verwoordt ook Europarlementslid Guy Verhofstadt op Twitter: “Als elk grondwettelijk hof van elke lidstaat straks zijn eigen interpretatie gaat geven aan waar de EU allemaal wel en niet over gaat, dan is dat het begin van het einde.” Een interessant betoog en de uitspraak van Verhofstadt is terecht. De Duitsers ondergraven de uitspraak van het Europese Hof en op een niet met een uitspraak die zich leent voor verschillende interpretaties. De grote vraag is of en zo ja, op welke wijze de ECB gaat reageren op de opdracht die ze door het Duitse Hof is opgelegd? Duitsland is met stip de belangrijkste en rijkste deelnemer aan de EU en de ECB. Als Duitsland de stekker uit het opkoopprogramma trekt ontstaat er voor de ECB en Christien Lagarde een groot probleem want hoe groot is hun macht dan nog en hoe geloofwaardig hun monetair beleid? En hoe groot is de solidariteit in de EU dan nog? De Duitsers hebben voor mij wel gelijk als ze aan de orde stellen de vraag wie er verantwoordelijk is voor het financiële beleid binnen de eurozone. Omdat de verantwoordelijke politieke leiders ‘het wel goed vonden’ dat Draghi in januari 2015 voor hen ‘de hete kolen uit het vuur haalde’ is een situatie ontstaan waarin de markt is overstroomd met vrijwel gratis geld, zonder dat de ECB erin slaagde de economische activiteiten te activeren en de inflatie naar de ‘net onder de 2%’ te brengen. Verwijtbaar aan Draghi en de ECB is dat in 2017, toen van de kant van de politieke leiders van de 19 euroleiders geen actie kwam, in de vorm van investeringen in de toekomst, dat ze toen niet gestopt zijn met het opkoopprogramma en daarmee de politiek hadden gedwongen de handschoen op te nemen. De realiteit is nu dat de ECB financieel beleid voert, dat niet tot hun competentie behoort. Het kan de EU, de ECB en de euro in grote problemen brengen. De Duitsers spelen hoog spel. Is dit een greep naar de macht in Europa? Ik geloof niet dat dit een laatste actie is, waarmee Merkel de politiek gaat verlaten. Lees ook deze column op https://www.telegraaf.nl/financieel/1884969626/column-chaos-in-de-eurozone-is-al-twintig-jaar-de-schuld-van-politici

Het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat normaal niet reageert op uitspraken van nationale rechters, fluit het Duitse grondwettelijke Hof terug met betrekking tot een uitspraak die te maken heeft met de Europese Centrale Bank (ECB). Het Hof van Justitie laat weten dat het talrijke vragen heeft gekregen naar aanleiding van het arrest van de Duitsers. En zegt “in herinnering te brengen” dat het Hof “als enige de bevoegdheid heeft om vast te stellen dat een handeling van een instelling van de Unie in strijd is met het Unierecht”. De Europese Centrale Bank (ECB) is een voorbeeld van een instelling van de Unie. De zaak waar het over gaat, betreft een opkoopprogramma van de ECB, het zogenoemde public sector purchase programme (pspp). Dit was eerder getoetst en goed bevonden door de rechters die de Europese Unie (EU) vertegenwoordigen. De hoogste Duitse Rechter stelde deze week dat er aanvullende uitleg nodig is waarom dit opkoopprogramma nodig is en stelde dat als dit bewijs niet wordt geleverd, Duitsland geen bijdrage meer mag leveren Het Duitse Hof oordeelde dat Duitsland niet meer mag meewerken aan het opkopen van €2.700 mrd aan EU-schulden. Duitsland levert als grootste economie in Europa ook de grootste bijdrage binnen de ECB. Met het opkoopprogramma wordt schuldpapier van landen door de ECB opgekocht, waarmee de geldmarkten worden overstroomd met gratis geld. Het Europese Hof legt uit dat verschil van inzicht van rechtbanken in de landen van de EU “de eenheid van de rechtsorde van de Unie in gevaar kunnen brengen en afbreuk kunnen doen aan de rechtszekerheid”. (bron: nu.nl) Hier komen de problemen boven water over de staatsinrichting van de Europese Unie en het ontbreken van een politieke Unie. Iedere van de 27 lidstaten heeft gelijke rechten, ieder land met een vetorecht. In feite heeft de EU maar vier grote staten, Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje, maar veel kleine onbelangrijke landjes als Malta, Cyprus, de Baltische Staten, Kroatië, Slovenië, Slowakije en Luxemburg. De zeggingskracht moet indringend veranderd worden, zo verder gaan leidt tot een instorting. Ik verwacht niet dat de Duitsers terug zullen trekken. Ik denk dat ze daarover lang hebben nagedacht.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 8 mei 2020; week 19: AEX 520,57; Bel20 3.058,66; CAC40 4.549,64; DAX30 10.904,48; FTSE 100 5.935,98; SMI 9.665,35; RTS (Rusland) 1136,34; DJIA 24.331,32; NY-Nasdaq 100 9.220,35; Nikkei 20.179,09; Hang Seng 24.230,17; All Ords 5.488,00; SSEC 2.895,34; €/$1,084; BTC/USD $10.034,00; 1 troy ounce goud $1702,90, dat is €50.473,56 per kilo; 3 maands Euribor -0,246%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,451%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,256% 10 jaar VS 0,6292%; 10 jaar Belgische Staat 0,04%; 10 jaar Duitse Staat -0,535%; Franse Staat 0,036%; VK 0,236%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,553%; 10 jaar Japan -0,0046%; Spanje 0,787%; 10 jaar Italië 1,81%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,43. 

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden vrij vlak, ondanks de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten en stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid stijgen de aandelenkoersen. De goudprijs is wat gedaald maar noteert nog altijd >$1700, de Bitcoins stegen fors tot >$10.000, rentetarieven blijven stegen. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,391%; Nederland 0,038%; Duitsland -0,076%; Japan 0,4572%; Frankrijk 0,713%; GB 0,553%; Spanje 1,569%; Canada 1,1344%; VS 1,3447%; Italië 2,669%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,65%; Duitsland -0,752%; Denemarken -0,539%; Nederland -0,636%; Frankrijk -0,44%; België -0,407%; Japan -0,1349%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 092020/529 De corona-besmettingen zijn ingedamd

UPDATE 02/03 05 2020/528 Corona-besmettingen dalen snel

Frontberichten

Door de corona-crisis dreigt de schuld in een aantal eurolanden zo hoog op te lopen, dat een nieuwe financiële crisis op de loer ligt. Zodra de situatie rond corona weer normaliseert, wordt de kans heel groot dat zwakke eurolanden met zware staatsschulden worden opgezadeld, die mogelijk onhoudbaar zullen blijken te zijn. (bron: DFT)

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven dit weekend in hun column op DFT over: Nederland zit in de kopgroep van landen die te maken krijgt met een forse economische krimp en een hoog oplopende werkloosheid. Deze koppositie heeft vooral te maken met het feit dan we een open economie hebben en een handelsland zijn en daarmee voor een belangrijk deel ons brood verdienen. Door de recessie is de handel in de wereld sterk teruggevallen, waardoor onze schatkist minder inkomsten ontvangt en ook onze werkloosheid oploopt. In steeds meer landen worden maatregelen getroffen om de economie die vanwege het coronavirus is stilgelegd van het slot te halen. Bovendien lanceren landen ook al plannen om hun economie aan te jagen. Als we naar de bedragen kijken die de EU-landen tot op heden hebben uitgegeven, zit Nederland in de achterhoede. Ook daarom neemt de politieke druk op premier Mark Rutte toe om snel een regeling te treffen om onze economie weer te laten draaien. Voorlopig gaat het daarbij om te kunnen starten met bedrijfsactiviteiten die passen binnen de anderhalve-metereconomie. Ondanks alle creatieve oplossingen is de conclusie dat voor de meeste bedrijven de anderhalve-metereconomie niet rendabel is. Veel ondernemers krijgen ook te maken met concurrerende bedrijven uit andere landen die van hun regeringen niet alleen meer ruimte hebben gekregen maar ook gestimuleerd worden om met de economische toekomst van morgen aan de slag te gaan. Zogenoemde start-ups en scale-ups spelen daarbij een belangrijke rol. Deze groeibedrijven vallen op door hun innovatiekracht en het scheppen van banen, maar ook door hun aantrekkingskracht op jonge talenten wereldwijd. Om die reden hebben onder meer Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk recent miljarden uitgetrokken om deze jonge bedrijfjes te ondersteunen. Recent heeft ook ons land voor deze ondernemers een speciaal overbruggingskrediet van 100 mln beschikbaar gesteld. De kritiek vanuit de start-up-wereld is dat het hier om een kredietregeling gaat met bureaucratische procedures. Succesvolle buitenlandse regelingen laten zien dat deze bedrijfjes behoefte hebben aan een simpele regeling, mogelijkheden voor aandelenkapitaal en fiscale stimulansen daarvoor, samenwerking en begeleiding door ervaren ondernemers en uitstel van belastingen voor bijvoorbeeld de eerste drie jaar. Daarmee kun je internationaal scoren. In de praktijk zien we dat veel starters landen opzoeken met het ’beste startklimaat’ en Nederland hoort daar niet bij. Met het steunpakket voor bedrijven en werknemers heeft het kabinet Rutte III terecht veel lof geoogst. Maar dit pakket biedt geen perspectief voor de economie van morgen. Daarover wordt zowel binnen als buiten politiek Den Haag verschillend gedacht. Aanhangers van een ’betere wereld’ menen dat door de coranacrisis het politieke beleid in veel landen positief zal veranderen: zoals meer nadruk op een ambitieus klimaatbeleid, minder ongelijkheid, en meer sociale zekerheid. Sceptici verwachten dat de wereld op hoofdlijnen niet veel zal veranderen op het moment dat we het coronavirus onschadelijk hebben gemaakt. Velen beschouwen de huidige crisis als een goed moment om belangrijke hervormingen door te voeren die tot een ’betere wereld’ moeten leiden. Dit zien we ook terug bij de extra voorwaarden die gesteld worden aan bedrijven die staatssteun ontvangen. Zo maakt vakbond CNV zich zorgen dat deze hervormingsdiscussie veel banen gaat kosten. Deze bond ergert zich bijvoorbeeld aan de eis van D66 dat KLM om in aanmerking te komen voor staatssteun niet meer mag vliegen voor overbodige zonnige vakantietrips. Politiek Den Haag lijkt nog onvoldoende te beseffen dat wij voor onze groei en werkgelegenheid sterk afhankelijk zijn van ontwikkelingen in het buitenland. Deze landen varen hun eigen koers en trekken zich niets aan van Haagse hervormingen. Daarbij valt ons ook op dat we nog geen voorstellen hebben gezien hoe deze gefinancierd gaan worden. Onze schatkist is leeg (een verwacht begrotingstekort van circa 12% bbp) en een staatsschuld die oploopt op tot boven de 60% bbp. Alleen met een aantrekkende economie is er hoop op verbeteringen. In de Haagse politiek leeft nog steeds de gedachte dat ons land tot de sterkste economieën van Europa behoort. Tot voor kort was dat ook zo, maar door verschillende ontwikkelingen (zie hierna) zijn we deze positie kwijtgeraakt. Op belangrijke mondiale economische ranglijsten, zoals op het terrein van innovaties, R&D, handelsland en hoger onderwijs zijn we weggezakt en de kans op een verdere daling neemt toe door de mondiale opmars van ’ieder voor zich’. De coronacrisis laat zien dat de meeste landen voor zichzelf kiezen (ieder voor zich) en dat past in de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel. Landen kiezen voor eigen nationale belangen waarbij eigen bedrijven en werknemers worden bevoordeeld en handelsbelemmeringen worden ingevoerd. Ik wil hier nog wel enkele kanttekeningen plaatsen. De stap naar eco 4.0 is veel meer omvattend dan jonge ondernemers aan het werk te zetten. Niet onbelangrijk maar het is een onderdeel van een veel dieper en veelomvattender project op weg naar de maatschappij voor morgen en overmorgen. Economie is daarvan een (belangrijk) onderdeel, maar er zijn sociaal/maatschappelijke en politieke zaken die gelijktijdig moeten worden ingericht. De wereld vóór corona komt niet meer terug, de wereld na corona zal er heel anders uit gaan zien. Daar moeten nog veel stappen voor worden gezet door leiders met een nieuw profiel. We moeten er rekening mee houden dat dat proces zal worden tegengewerkt door bestaande krachten die grote belangen hebben de situatie van vóór corona te behouden.

De coronacrisis heeft de Duitse toerismesector hard geraakt, zegt voorzitter Reinhard Meyer van brancheorganisatie DTV. De gevolgen van de corona-maatregelen hebben de Duitse toerismebranche volgens Meyer in april en maart bij elkaar €24 mrd gekost. Vanwege de uitbraak zijn buitenlandse toeristen tijdelijk niet meer welkom in Duitsland. Ook zijn campings en hotels gesloten en zijn grote evenementen uitgesteld of afgelast. Meyer verwacht dat de toerismesector maar mondjesmaat zal herstellen. Zo verwacht hij dat het pas aan het eind van de zomer onder strikte voorwaarden mogelijk is om weer dagtrips te maken. Zulke voorwaarden zijn nodig om volle stranden tegen te gaan. Als Duitsers zich massaal niet aan die voorwaarden houden en de regels weer verscherpt moeten worden, dan zou dat weleens het einde van de sector kunnen betekenen, waarschuwt Meyer. “We moeten erg gedisciplineerd zijn”, zegt hij. Meyer pleit er daarom ook voor dat er streng gehandhaafd moet worden als de corona-maatregelen versoepeld worden. (bron: nu.nl)

Alleen als in het uitgaansleven poppodia en clubs de anderhalve-meter regel kunnen garanderen is er een mogelijkheid dat ze voor 1 september al open mogen. Volgens de grote Amsterdamse clubs is dat echter onmogelijk. Moeten draaien met een derde van de gasten is financieel verliesgevend. Het nachtleven is meer dan muziek en alcoholconsumptie.

De WHO moet zich op het ergste voorbereiden, zegt Trump: “Wie betaalt, bepaalt”. Trump: de WHO heeft zich laten ringeloren door Chinese desinformatie over het virus. De opstelling van de VS/Trump is zo agressief dat de WHO zich op het ergste moet voorbereiden. De VS houden de WHO bij haar nekvel door pas aan het einde van het jaar haar contributie te betalen. Maar anderzijds is dat China op dit moment meer leiderschap toont dan de VS en dat zegt ook wat voor de langere termijn.

De UEFA heeft aan de 55 Europese bonden, waaronder de KNVB, €236 mln uitgekeerd, €4,3 mrd per bond, voor het stilvallen van de competities door corona. Daarnaast vragen voetbalclubs financiële steun aan de overheid om deze crisis te overleven. Het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport komt met een noodfonds van €110 mln om de Nederlandse sportverenigingen te ondersteunen. Om te voorkomen dat verenigingen omvallen, komt het VWS met de financiële steun. Het bedrag is opgedeeld in 2 delen. €90 mln wordt gebruikt voor het kwijtschelden van de huur over de periode 1 maart tot 1 juni en de overige €20 mln gaat naar de sportverenigingen met een eigen accommodatie. (bron: NOS)

Minister van Engelshoven vraagt meer tijd om het relatief (luttele) bedrag van €300 mln voor de eerste 3 maanden voor de kunstsector te verdelen. In ieder geval zal ze voorkomen dat Nemo omvalt. Ze rekende de Kamer al voor dat 1200 bedrijven in de sector kunst en cultuur loonsubsidie krijgen, 90.000 zelfstandigen krijgen een uitkering en 70.000 bedrijven krijgen een eenmalige gift van €4000. Als iedereen daar gebruik van maakt gaat het al om €280.000. Het kabinet komt met een spoedwet waarin de Corona-noodmaatregelen worden vastgelegd waarin de noodverordeningen juridisch worden ondergebracht. De nieuwe wet moet de juridisch “onhoudbare”, “ondemocratische”, “ongrondwettelijke” noodverordeningen een wettelijke status geven. (bron: NOS)

De WHO onderzoekt of het coronavirus SARS-Cov-2 bij sommige kinderen een zeldzame en heftige ontstekingsreactie veroorzaakt. In een aantal landen zijn daarvan wat gevallen bekend geworden. Ook in Nederland zijn twee tieners op de ic beland met de onbekende ziekte. Ze hebben maagklachten en tekenen van hartfalen. Uit testen blijkt dat ze niet besmet zijn met een Covid-19-infectie. De verschijnselen lijken op symptomen van de ziekte van Kawasaki en die van toxische shock, maar zijn het niet. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft bij kinderartsen wereldwijd aangedrongen op alertheid op de nieuwe ziekte.

De verkoop van nieuwe auto’s is in april fors gedaald. Er werden 15.575 nieuwe auto’s geregistreerd, 53% minder dan een jaar eerder, melden de RAI, BOVAG en RDC. Dat is een direct gevolg van de corona-crisis, zeggen de organisaties. Consumenten en bedrijven hebben weinig vertrouwen in de economie en bestelden nauwelijks nieuwe auto’s. (bron: NOS)

“Met 50% procent van de kennis moeten we 100% van de corona-besluiten nemen.” Die verzuchting van premier Mark Rutte half maart is bij uitstek van toepassing op de beslissing basisscholen op 11 mei weer te laten beginnen. Door nieuw onderzoek laait de discussie over kinderen als besmettingsbron weer op. Eén ding staat vast: kinderen onder de twaalf vertonen meestal geen symptomen van de ziekte, en worden zelden ernstig ziek. En daar stopt de consensus onder wetenschappers. Maar Chinees onderzoek, dat verscheen in wetenschappelijk tijdschrift The Lancet, komt tot een andere conclusie. Kinderen en volwassenen in de directe omgeving van corona-patiënten hadden precies dezelfde kans ook besmet te raken. Christian Drosten, een belangrijk adviseur van de Duitse regering, onderzocht de hoeveelheid virusdeeltjes in de keel van besmette volwassenen en kinderen. Die blijkt even groot, zo staat in de studie die hij online plaatste. In potentie zijn volwassenen en kinderen even besmettelijk, stelt hij. Natuurlijk moeten die deeltjes de keel van kinderen nog wel verlaten. Kinderen hoesten misschien minder vaak, maar ze zijn wel meer fysiek in het onderling contact, stelt Drosten. Mogelijk verspreiden ze zo toch het virus. (bron: Trouw)

De helft van de zorgmedewerkers zegt dat er nog steeds een groot tekort aan beschermingsmaterialen is, hoewel minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid stelt dat er inmiddels genoeg mondkapjes in Nederland zijn. In de wijkverpleging, verpleeghuizen en ggz geeft bijna 60% van de medewerkers aan dat er te weinig mondmaskers, schorten, brillen en handschoenen zijn. Beroepsvereniging V&VN heeft onder ruim 10.000 verpleegkundigen en verzorgenden een enquête gehouden over de werkomstandigheden. De helft van de respondenten zegt dat er op hun werkplek onvoldoende beschermende middelen zijn. De V&VN ziet echter weinig verbetering. “Het is schrijnend dat we na twee maanden nog steeds in deze situatie zitten,” zegt voorzitter Gerton Heyne. “De minister maakt zijn belofte niet overal waar.” Ruim een op de drie ervaart druk om zonder beschermingsmiddelen zorg te verlenen. Die druk komt ook van leidinggevenden, zegt een op de vijf. “Dat is verwerpelijk,” zegt Heyne. “Een werkgever die dwang toepast, hoort niet thuis in de zorg.” (bron: Parool)

President Trump heeft “bewijs gezien” dat het coronavirus is ontstaan in een laboratorium in de Chinese stad Wuhan. Op een vraag van een journalist zei Trump dat het mogelijk per ongeluk is gebeurd. Hij kwam niet met details om zijn bewering te ondersteunen. Over het algemeen wordt aangenomen dat het virus is ontstaan op een markt met wilde dieren in Wuhan, maar Amerikaanse inlichtingendiensten meldden eerder dat de lab-theorie wordt onderzocht. De Chinese ambassadeur in Nederland schrijft in het FD dat het een gerucht is dat door “onverantwoorde politici en media” wordt verspreid. (bron: NOS)

Met de verkiezingen in aantocht, voert president Trump de oorlogsretoriek tegen China verder op. Nu de schade van de uitbraak verder oploopt, groeit de roep onder zijn aanhang om verhaal te halen in Peking. Voor Donald Trump is het wel zo ongeveer duidelijk hoe het nieuwe coronavirus onder de mensen kwam. Hij heeft, zei hij donderdag, ‘heel betrouwbare’ inlichtingen gezien dat het ontsnapte uit een virologisch laboratorium in Wuhan. Maar wat dat voor inlichtingen zijn, ‘mag ik niet zeggen’. Die uitspraak zal bij zijn inlichtingendiensten niet goed zijn gevallen. Eerder die dag hadden die juist een verklaring uitgegeven waarin die conclusie nadrukkelijk niet getrokken werd. Ontsnapt uit een lab is een van de mogelijkheden, per ongeluk overgesprongen van dier op mens is een andere, ze kunnen nog niet te zeggen wat er werkelijk is gebeurd. (bron: Trouw)

Het aantal Fransen dat werk zoekt, is in maart met 7,1% toegenomen, meldt het Franse Ministerie van Werkgelegenheid. De toename van 246.100 werkzoekenden is de grootste stijging sinds de start van de metingen 24 jaar geleden. In maart zochten bijna drie keer zoveel Fransen naar werk dan in maart 2009, toen het vorige record werd gevestigd. Toen – midden in de kredietcrisis – steeg het aantal werkzoekenden binnen een maand met ruim 77.000. Volgens het ministerie hebben relatief veel flexwerkers zich in maart als werkloos geregistreerd. Ook lukt het veel werklozen momenteel minder goed om aan werk te komen, schrijft het ministerie. De economie van Frankrijk wordt hard geraakt door de maatregelen tegen de verdere verspreiding van het coronavirus. Volgens de laatste cijfers hebben inmiddels circa 863.000 Franse bedrijven bijna elf miljoen medewerkers met verlof gestuurd. (bron: nu.nl)
De Bank of Japan (BoJ), de Japanse centrale bank, heeft maandag beloofd zoveel staatspapier op te kopen als nodig is. Ook gaat de centrale bank meer bedrijfsobligaties opkopen. Op deze manier wil BoJ de Japanse economie stimuleren, die hard is geraakt door de coronacrisis. De centrale bank schrapt onder meer de limiet voor de opkoop van staatsobligaties, die stond op 80 biljoen yen (ongeveer €690 mrd) per jaar. Zo kan BoJ ongelimiteerd staatspapier opkopen. Ook verdubbelde de centrale bank de maximale hoeveelheid aan bedrijfsschulden die de bank mag dragen. “De verspreiding van het coronavirus, zowel hier als in het buitenland, raakt de Japanse economie hard”, verklaarde BoJ-voorzitter Haruhiko Kuroda na de bekendmaking. Eerder deze maand schreef de centrale bank dit jaar een krimp van 5% te voorzien voor de Japanse economie. “De economie zal de komende tijd nog stevig geraakt worden”, voegde hij daar maandag nog aan toe. Door de aanhoudende coronacrisis riep de Japanse premier Shinzo Abe vorige week toch nog de noodtoestand uit in het land. Hierdoor gingen veel winkels, cafés en restaurants alsnog dicht. Ook werden grote evenementen afgelast of uitgesteld en werd thuiswerken aangemoedigd.
(bron: nu.nl) Ik heb grote twijfels of met dit beleid het gewenste doel wordt bereikt. Bekend is dat Japanners bereid zijn ‘hun meester tot in de dood te volgen (junshi of oibara), door bereid te zijn Harakiri te plegen, een traditionele vorm van (collectieve) zelfmoord. In de Tweede Wereldoorlog pleegden Japanse piloten harakiri. Japanners kunnen heel slecht verlies accepteren. Dan spelen ze liever ‘alles of niets’. Het mag nooit het doel zijn dat een centrale bank zoveel macht naar zich toetrekt dat vrijwel alle financiële belangen daar worden ondergebracht. Ik stel dat omdat ik van mening ben dat dat beleid ook voor alle andere centrale banken geldt. De BoJ was al op weg om 50% van alle aandelen die verhandeld worden op de Nikkei op te kopen. Dat is heel ongezond op financieel/monetair terrein.

Vliegtuigbouwer Airbus heeft medewerkers in een brief gewaarschuwd zich voor te bereiden op bezuinigingen vanwege de coronacrisis. Het bedrijf zegt dat het voortbestaan van Airbus op het spel staat als er niet onmiddellijk actie wordt genomen. Daarom moet het bedrijf in de kosten snijden. In de brief aan zo’n 135.000 medewerkers schrijft algemeen directeur Guillaume Faury dat Airbus “met ongekende snelheid geld verliest”. Recentelijk verloor de vliegtuigbouwer meer dan een derde van de omzet. Volgens de algemeen directeur kan de situatie nog verder verslechteren. “Het voortbestaan van Airbus staat op het spel als we niet ingrijpen”, zegt hij. De maatregelen die tot nu toe zijn genomen zijn volgens Faury niet voldoende. Sinds halverwege maart staat de productie van het bedrijf echter zo goed als stil vanwege de coronacrisis. Veel luchtvaartmaatschappijen stellen de aanschaf van nieuwe toestellen uit vanwege de crisis. “Helaas zal de vliegtuigindustrie veel zwakker en kwetsbaarder dan voorheen uit deze situatie komen”, aldus Faury. (bron: nu.nl)

Vliegtuigbouwer Airbus zag in het eerste kwartaal €8 mrd wegvloeien ondanks kostenbesparende maatregelen. Het merendeel daarvan was als gevolg van de corona-crisis, al moest Airbus ook €3,6 mrd betalen aan een schikking in een zaak over omkoping. De volgens topman Guillaume Faury ‘ernstigste crisis in de luchtvaart ooit’ zorgde ervoor dat de omzet van Airbus uitkwam op €10,6 mrd tegen €12,5 mrd een jaar eerder. Het bedrijf leverde 122 vliegtuigen af wat een kwart minder was dan in de eerste drie maanden van vorig jaar. Wel kwamen er bestellingen voor 290 vliegtuigen binnen waardoor het orderboek voor lijnvliegtuigen nu 7650 toestellen bevat. Ook het aangepaste bedrijfsresultaat (ebit) halveerde, tot €281 mln. Netto was er een verlies van €481 mln, terwijl er vorig jaar nog €40 mln winst in de boeken stond. Onder meer een afschrijving op een samenwerkingsverband met communicatiebedrijf OneWeb, dat via een netwerk van satellieten internet wilde gaan aanbieden, maar in geldproblemen kwam, was daar debet aan. (bron: iex) Airbus is een paradepaardje van Europa. Ze kunnen met goed materiaal concurreren tegen Boeing. Trump zal alles in het werk stellen om Boeing te laten overleven, hoeveel dat ook kost. Het is nu zaak voor de EC om Airbus te ondersteunen en van de ondergang te redden.

Geen Pinkpop, geen Lowlands, geen Zwarte Cross en geen festivals op Koningsdag. Vanwege het coronavirus blijven zeker tot 1 september de pleinen leeg, de podia in de opslag en de artiesten thuis. 2020 is daarmee een rampjaar voor de hele evenementensector. Maar ook het festivalseizoen van 2021 is al in gevaar. Verzekeraars hebben sinds eind februari, nadat de eerste coronapatiënten in Nederland gemeld waren, de dekking bij een pandemie uit hun pakketten gehaald. Dat betekent dat organisatoren van evenementen zich daar voor volgend jaar niet meer tegen kunnen verzekeren. “Wij waren dit jaar gelukkig wel verzekerd tegen een pandemie”, zegt Jasper Coenen, mede-eigenaar van Elevation Events, een bureau dat onder meer de festivals Soenda, Smeerboel en het SOIA-festival organiseert, dat normaal gesproken op Koningsdag in Utrecht plaatsvindt. “Maar volgend jaar kan niemand zich daar meer tegen verzekeren.”

Organisatoren beginnen vaak al bijna een jaar van tevoren met het voorbereiden van evenementen, en dus ook met het maken van kosten. Coenen: “Zonder zo’n verzekering kunnen we niet werken.” (bron: NOS)

Europese banken hebben in het eerste kwartaal vanwege de coronacrisis miljarden opzij gezet voor leningen die mogelijk nooit terugbetaald worden. Bedrijven in sectoren die vanwege de lockdowns stil kwamen te liggen en oliebedrijven, die werden getroffen door de ingeklapte olieprijs, worstelen om aan hun verplichtingen te voldoen. De grote hoeveelheid voorzieningen trekt zijn wissel op de winstgevendheid, waarschuwen de banken. De grootste Europese bank, HSBC, zette vorig kwartaal $3 mrd opzij voor verwachte verliezen uit faillissementen. Dat is zo’n vijf keer meer dan een jaar geleden. Zo’n $600 mln betrof een lening aan een Singaporese oliehandelaar, die onlangs bescherming tegen zijn crediteuren heeft aangevraagd. HSBC, die veel zaken doet in Azië, waarschuwde dat verliezen vanwege Covid-19 en de zeer lage olieprijs dit jaar tot $11 mrd kunnen oplopen. Dat zal de winstgevendheid aanzienlijk raken, voorspelde de bank die zijn winst voor belastingen in de periode zag halveren tot $3,2 mrd. Santander, de grootste bank van Spanje, zette in de periode €1,6 mrd opzij voor verwachte verliezen uit niet-presterende leningen gerelateerd aan Covid-19. Dat is de grootste voorziening gerelateerd aan de crisis tot nu toe in continentaal Europa. Daardoor kelderde de nettowinst met ruim 80% tot €331 mln. De verliezen op slechte leningen bleven vorig kwartaal nog uit, meldde de bank. De Zwitserse UBS, waar ING-baas Ralph Hamers dit jaar de leiding overneemt, zag zijn voorzieningen voor verwachte verliezen meer dan vertienvoudigen. Toch bleef de omvang met $268 mln relatief klein vergeleken met zijn Europese branchegenoten. UBS, die vorig kwartaal met een hogere winst afsloot, stelt dat klanten die bij de bank lenen vaak relatief rijk zijn. Daardoor zullen ze minder snel omvallen. UBS maakt zich vanwege de coronacrisis meer zorgen over zijn kernactiviteiten, het beheren van geld voor vermogende klanten. Daar waarschuwt de bank voor dalende commissies. (bron: DFT)

Het vertrouwen dat producenten in de economie hebben, is door de coronacrisis gedaald tot het laagste niveau dat ooit is gemeten. Het CBS meldt dat het cijfer deze maand op -28,7 uitkomt. In maart was het nog +0,2. Nooit eerder sinds de metingen in 1985 begonnen is het vertrouwen in één klap zo sterk gedaald. Belangrijkste oorzaak is dat producenten verwachten dat de industriële bedrijvigheid de komende drie maanden nog verder zal dalen. Vorige week meldde het CBS al dat het consumentenvertrouwen de grootste val ooit heeft gemaakt, naar -22. (bron: NOS)

Ze zijn wanhopig en hebben honger. Inwoners van Libanon gaan de straat op, uit protest tegen de corruptie en het economische wanbeleid van de regering. Het land verkeert al langer in een crisis, maar door het corona-virus stapelen de problemen zich verder op. “Dit is een gigantisch drama.” Voedselprijzen zijn fors gestegen en mensen zien hun geld in rook opgaan. Met name de banken zijn tijdens de protesten het doelwit. Kantoorgebouwen worden in Tripoli met molotovcocktails bekogeld en ruiten zijn ingeslagen. Ordetroepen reageren met rubberkogels en traangas. De Libanese pond stort tegelijkertijd in, waardoor de gigantische onderklasse in Libanon haar laatste beetje geld ziet verdampen. “Dat is bijna niet voor te stellen. Als de munt bijna halveert, dan ben je dus de helft van je koopkracht kwijt. Dat betekent dat je de helft van je spaargeld kwijt bent. Dat is een gigantisch drama.” (bron: NOS) Het drama dat zich daar voltrekt komt niet geheel onverwacht. Het aantal vluchtelingen, voornamelijk Syriërs, maakt 1/3 uit van de bevolking van 4.4 inwoners en die belasting is veel te zwaar geweest voor dit landje. Dat heeft de economie niet kunnen trekken en dat breekt op op het moment dat corona uitbreekt. (bron: NOS)

De Nederlandse overheid staat niet garant voor de vouchers die luchtvaartmaatschappijen consumenten bieden voor een geannuleerde vlucht. Als een airline failliet gaat, zijn consumenten hun geld of voucher kwijt. Minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) stelt dat een garantiefonds in Europees verband moet worden bezien. Maar dat is volgens de Consumentenbond een te lange weg.

Eerder liet de minister weten dat luchtvaartmaatschappijen, gezien de moeilijke omstandigheden waarin ze zich bevinden, vouchers mogen uitgeven voor geannuleerde vluchten. Normaal gesproken hebben reizigers recht op volledige vergoeding van hun ticket. Air France-KLM alleen al heeft naar schatting zo’n €3 mrd aan terug te betalen opbrengsten op de balans staan.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft vleesfabrieken en slachthuizen verplicht weer open te gaan of open te blijven om ervoor te zorgen dat er genoeg eten is in de Verenigde Staten. Dat heeft het Witte Huis bekendgemaakt. De vakbonden zijn tegen de heropening van de werkplaatsen, omdat ze bang zijn dat het nieuwe coronavirus zich snel kan verspreiden onder de werknemers. „Er staan hier levens op het spel”, aldus de vakbonden. „Je kunt van mensen niet verwachten dat ze hun leven riskeren om te gaan werken.” Trump ziet de voedselvoorziening als onmisbaar en de fabrieken zouden daar een belangrijk onderdeel van zijn. „De sluiting van vleesfabrieken bedreigt de productie van vlees en gevogelte. Zo wordt een onmisbaar stuk infrastructuur ondermijnd tijdens een nationale noodsituatie”, aldus de president. De aankondiging van Trump komt een aantal dagen nadat vleesverwerker Tyson Foods in een krantenadvertentie zei dat de voedselketen was „verbroken.” Veel vleesfabrieken zijn gesloten nadat medewerkers ziek werden en lokale overheden erop aandrongen dat de fabrieken zouden sluiten. (bron: DFT)

De Amerikaanse president Donald Trump verwacht op korte termijn weer door het land te gaan reizen. Trump zei dat hij komende week waarschijnlijk een bezoek aan Arizona brengt. De president heeft dergelijke reizen een maand lang moeten schrappen vanwege de uitbraak van het coronavirus. Trump stelde dat hij snel weer verkiezingsbijeenkomsten kriskras door de VS wil gaan houden. De Republikein zei dat hij behalve Arizona ook Ohio, een belangrijke staat in de verkiezingsstrijd om het presidentschap, „zeer snel” zal bezoeken. Tijdens het geplande bezoek aan Arizona zal er geen campagnebijeenkomst zijn, zei Trump, omdat het nog te vroeg is om mensen samen te laten komen in stadions. In Arizona bezoekt de president mogelijk een fabriek waar mondkapjes worden gemaakt, meldden ingewijden aan Reuters. In veel staten zijn lockdownmaatregelen van kracht. Trump presenteerde onlangs een plan om die stapsgewijs te gaan versoepelen om de economie weer op gang te brengen. De gouverneur van Florida Ron DeSanctis maakte bekend dat restaurants en bepaalde winkels in zijn staat vanaf volgende week weer open mogen gaan, met uitzondering van die in en rond miljoenenstad Miami. (bron: Telegraaf)

De economie in de Verenigde Staten is harder gekrompen dan verwacht. In het eerste kwartaal ging het om een daling van 4,8%, tegen een groei van 2,1% een kwartaal eerder, zo maakte de Commerce Department bekend. De Federal Reserve (Fed), de Amerikaanse centrale bank, kwam al met verschillende maatregelen. Zo werd half maart de rente verlaagd naar bijna nul en kwam de bank met verschillende steunpaketten, bijvoorbeeld om kleine en middelgrote bedrijven en lokale overheden aan leningen te helpen. Al deze maatregelen helpen amper. Sinds medio maart hebben ruim 30 miljoen Amerikanen een werkloosheidsuitkering aangevraagd. De klap mag in het eerste kwartaal dan groot zijn, in het tweede kwartaal is die naar verwachting nog harder. In drie weken tijd kwamen er in april al meer dan 16 miljoen werklozen bij. Het is de grootste stijging van werkloosheid sinds 2008. En ook in andere landen vallen klappen.

Wereldwijd gaan er in het tweede kwartaal 305 miljoen fulltime banen verloren, becijfert de International Labour Organization (ILO). Dat is ongeveer 10% van het totaal. Eerder ging de ILO nog uit van een stijging van 105 miljoen banen. In het eerste kwartaal ging het al om 130 miljoen banen ten opzichte van eind vorig jaar. Volgens de ILO lopen wereldwijd zo’n 436 miljoen bedrijven een ernstig risico door de verstoringen die de coronamaatregelen met zich meebrengen, becijfert de aan de VN gerelateerde arbeidsonderzoeksorganisatie. Meer dan de helft van die bedrijven, ongeveer 232 miljoen stuks, zijn winkels of groothandelsbedrijven.

De ILO wijst ook op de desastreuze gevolgen van coronamaatregelen voor werknemers in de informele economie. Dat zijn mensen die niet in de officiële economische cijfers worden meegeteld omdat ze bijvoorbeeld zwart werken of niet ingeschreven staan. In veel opkomende economieën geldt dit voor bijvoorbeeld straatverkopers en mensen die bruikbare spullen uit het afval verzamelen. Die mensen worden het hardst getroffen door de lockdown omdat ze geen vangnet hebben. (bron: RTL Nieuws)

Olie- en gasproducent Shell heeft in het eerste kwartaal van dit jaar de winst met 46% zien dalen. Het bedrijf verlaagt daarom voor het eerst sinds de jaren veertig het dividend, de winstuitkering aan aandeelhouders met 2/3. Voor Shell is dit een enorme stap. Het bedrijf ging er lang prat op nooit het dividend te hebben verlaagd sinds de Tweede Wereldoorlog. Topman Ben van Beurden noemt in een persbericht de reden daarvoor de verslechtering van de economische verwachtingen en enorme onzekerheid op middellange en lange termijn. Door de coronacrisis is de vraag naar olie ingestort. Consumenten nemen de auto niet meer en vliegtuigen staan aan de grond. Volgens schattingen van het Internationaal Energieagentschap (IEA) is hierdoor de vraag naar olie met 30% gedaald.

Lufthansa-piloten willen gedurende twee jaar tot 45% van hun salaris inleveren om de vliegmaatschappij te redden. Dat meldt vakbond Cockpit. De vliegmaatschappij heeft het moeilijk door de coronacrisis, net als veel concurrenten. De kosten lopen door, terwijl er geen geld binnenkomt. Als de piloten dit deel van hun loon inleveren, zou dat volgens de vakbond een bedrag van €350 mln opleveren om Lufthansa verder te helpen.

Sinds medio maart hebben ruim 30 miljoen Amerikanen een werkloosheidsuitkering aangevraagd, meldt het Amerikaanse ministerie van Arbeid. Omgerekend komt dat aantal neer op ruim 18% van de beroepsbevolking. Vorige week kwamen er ruim 3,8 miljoen aanvragen voor een werkloosheidsuitkering binnen. (bron: nu)

De Europese Centrale Bank (ECB) meldt dat ze het voor banken nog goedkoper gaat maken om geld te lenen vanwege de economische schade als gevolg van het corona-virus. Op de leningen komt namelijk een negatieve rente van 0,5%. Dat betekent dat de ECB banken gaat betalen om geld te lenen bij de centrale bank. Als ze dat geld op hun beurt weer uitlenen aan bedrijven, stijgt het naar 1%. De economie van de eurozone is in het eerste kwartaal met 3,8% gekrompen, maar het effect van het corona-virus zal in het tweede kwartaal vele malen groter zijn. Eerder kondigde de ECB al nieuwe maatregelen aan om de economische schade tegen te gaan. Zo gaat de centrale bank meer staatsobligaties opkopen en komen meer leningen in aanmerking voor het opkoopprogramma. (bron: nu) De Europese Centrale Bank heeft €3000 mrd klaarstaan aan goedkope leningen voor banken, tegen een negatieve rente tot -1 procent. Het is de bedoeling dat banken het geld doorsluizen naar bedrijven die vanwege de coronacrisis extra leningen nodig hebben. Volgens de ECB zal de crisis de economie hard raken, met een krimp van 15% in het tweede kwartaal. Het ‘pandemie-opkoopprogramma’ van de ECB van €750 mrd voor bedrijfs- en staatsobligaties wordt volgens de ECB-baas Christine Lagarde nu niet opgehoogd, maar als het nodig is kan dat wel gaan gebeuren. (bron: NOS) Het is echter maar zeer de vraag of met al deze maatregelen het beoogde doel wordt bereikt. De financiële markten reageerden teleurgesteld dat er geen nieuw opkoopprogramma werd aangekondigd. Ik wil maar zeggen ……….…………. welke belangen moeten hier beschermd worden? Er ligt een groot spanningsveld tot welke resultaten het monetaire beleid van de ECB gaat leiden. Er zijn geen modellen beschikbaar die een beleid aangeven waarmee uit de financieel/economische corona-crisis kan worden gekomen en er tegelijkertijd ook uit een zware recessie heerst? Dus bewandelt de ECB een weg van veel gratis geld in de markt pompen in de hoop alles weer op zijn pootjes terechtkomt. Dat is voor mij ijdele hoop. Al dat geld zal de waarde van de munt aantasten en in feite moeten devalueren. Maar dat laatste gebeurt niet want alle grote centrale banken doen hetzelfde. De escape is dat we naar een superinflatie gaan, waardoor al het overtollige geld wordt vernietigd en er een herstart komt met nieuw geld met een gezond rentepercentage. Dat betekent wel dat alle rijkdom van dit moment verdwenen is en we opnieuw gaan beginnen zoals Nederland op 26 september 1945, 4½ maand na afloop van de Tweede Wereldoorlog in Europa, een geldzuivering doorvoerde. Nederlanders ontvangen het Tientje van de minister van Financiën voor levensonderhoud, waartegenover stond dat ze al het oude geld moesten inleveren.

Na de WOII stond de Nederlandse samenleving er niet goed voor. Het eerste na-oorlogse kabinet (Schermerhorn-Drees) moest hier verandering in aanbrengen. De Nederlandse econoom en hoogleraar Pieter Lieftinck was minister van Financiën in dit kabinet. Door de Duitsers is gedurende de oorlog een enorme hoeveelheid geld in omloop gebracht. Dit doet de economie geen goed. In 1938 was in Nederland gemiddeld ongeveer 2,5 miljard gulden (giraal en chartaal) in omloop. Mei 1945 was dat in totaal ongeveer 11 miljard gulden. Waar de Duitsers tijdens de oorlog geconfronteerd waren met geldtekort, zorgden ze er voor dat het bankwezen gewoon nieuw geld beschikbaar stelde. De hoeveelheid geld die in omloop was, was enorm gestegen terwijl het nationaal inkomen was gedaald. Prijzen in de zwarte handel in de oorlog waren hierdoor enorm gestegen. Minister Lieftinck wilde daarom een geldsanering doorvoeren. Enkele maanden na de oorlog moesten alle Nederlanders hun geldbiljetten van honderd gulden verplicht inleveren bij de bank. Het bedrag werd vervolgens bijgeschreven op een geblokkeerde rekening. September 1945 moest de rest van al het papiergeld ingeleverd worden en werden alle tegoeden op bank- en girorekeningen geblokkeerd. Nederlanders wilden in de tussentijd echter toch graag boodschappen kunnen doen. Het ministerie gaf iedere Nederlander daarom een tientje, om de week, waarin al het geld werd geregistreerd en vernieuwd, te kunnen overbruggen. Zwart geld werd in deze week uit de omloop gehaald. Het ‘overbruggings-tientje’ dat Nederlanders ontvingen is de geschiedenis ingegaan als het beroemde ‘Tientje van Lieftinck’. Ik was tien jaar toen zich dat afspeelde. Het kan zo maar voorkomen dat de geschiedenis zich herhaalt.

Financieel/economische berichten (bron: iex)

De Nederlandse staat moet dit jaar vanwege de coronacrisis fors meer lenen dan eerder werd gedacht. Dat heeft het Agentschap van de Generale Thesaurie van het ministerie van Financiën (DSTA) bekendgemaakt. De totale financieringsbehoefte wordt nu ingeschat op €135,8 mrd. Begin januari werd nog voorspeld dat er in 2020 zo’n €42,7 mrd moest worden geleend. De forse bijstelling hangt samen met de voorjaarsnota die de overheid vorige week al naar buiten bracht. De overheid trekt momenteel flink de portemonnee, om de gevolgen van de coronacrisis te lijf te gaan. Blijft dat zo? Dat is niet zeker. Vorige week werd duidelijk dat het noodpakket van de overheid een flink gat in de begroting slaat. De maatregelen die ondersteuning bieden aan ondernemers en werkgevers kosten heel veel geld. Daardoor is het overheidstekort inmiddels opgelopen tot €92 mrd, of bijna 12% van het bbp. “Het is onmogelijk om dat uit te sluiten”, antwoordt Hoekstra op de vraag of hij volgend jaar bezuinigingen overweegt, in het Wekelijks gesprek met de minister van Financiën op RTLZ. “Maar het is nu niet aan de orde”, zegt hij. “We zijn juist het tegenovergestelde aan het doen.”

De Duitse luchtvaartreus Lufthansa kan rekenen op coronasteun uit Zwitserland. De overheid in Bern zal garant staan voor omgerekend €1,2 mrd aan leningen voor de Zwitserse tak van Lufthansa. Het concern heeft in meerdere landen aangeklopt voor steun. De Duitse regering en Lufthansa hebben nog altijd geen overeenstemming bereikt over een noodpakket om de maatschappij door de crisis te loodsen. De luchtvaartreus zei eerder ernaar te streven deze week een reddingspakket ter waarde van maximaal €10 mrd rond te hebben. De gesprekken met Berlijn verlopen lastig omdat Lufthansa weinig heil ziet in overmatige overheidsinvloeden. Concurrent Air France-KLM kreeg vrijdag toezeggingen van de Franse en Nederlandse overheid voor steun tot €11 mrd. Maar daaraan hebben politici strenge voorwaarden verbonden. Zo mag KLM voorlopig geen bonussen, winsten of dividend uitkeren. Daarnaast moet er behoorlijk gesneden worden in de kosten.

Het aantal in behandeling genomen woningverkopen in de Verenigde Staten is in maart onder druk van de coronacrisis met 20,8% afgenomen ten opzichte van de voorgaande maand. In februari gingen deze aanstaande of voorlopige woningverkopen nog met een bijgestelde 2,3% omhoog.

Deutsche Bank heeft vanwege mogelijke kredietverliezen, deels als gevolg van de coronacrisis, €506 mln opzij gezet. Dat meldde de grootste bank van Duitsland bij de publicatie van zijn kwartaalcijfers.

Volkswagen heeft in de eerste drie maanden van het jaar bijna een kwart minder auto’s afgeleverd dan een jaar eerder. Het nieuwe coronavirus en maatregelen om de virusuitbraak in te dammen raakten de verkopen van de autofabrikant op verschillende vlakken. Zo moest het concern veel van zijn fabrieken sluiten en waren veel dealers gesloten.

Mercedes-moeder Daimler verkocht in het eerste kwartaal minder voertuigen. De omzet kwam dan ook lager uit en de winst kelderde. Daimler verwacht dat de verkopen, omzet en het bedrijfsresultaat dit jaar alle drie lager uitvallen dan vorig jaar als gevolg van de coronacrisis. In de eerste drie maanden van het jaar verkocht Daimler 644.300 auto’s, bedrijfswagens, vrachtwagens en bussen, een daling van 17% ten opzichte van een jaar eerder. De omzet daalde tot €37,2 mrd, de nettowinst kwam uit op €168 mln. Een jaar eerder behaalde Daimler nog een winst van €2,1 mrd.

De inflatie in Duitsland is in april uitgekomen op 0,8% op jaarbasis, van 1,4% in maart. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van een voorlopig cijfer. Op maandbasis stegen de Duitse consumentenprijzen met 0,3%, tegen een plus van 0,1% een maand eerder. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie ook uit op 0,8% op jaarbasis, tegen 1,3% in maart.

De Duitse regering gaat uit van een krimp van de economie met 6,3% dit jaar als gevolg van de coronacrisis. Dat blijkt uit de voorjaarsraming die de Duitse minister van Economie Peter Altmaier presenteerde. Voor volgend jaar rekent de regering op een groei van 5,2%. Pas in 2022 verwacht Berlijn dat de economie weer op het niveau is van voor de virusuitbraak. De recessie veroorzaakt door de corona-maatregelen bereikt zijn dieptepunt in het lopende kwartaal, verwacht het Duitse ministerie van Economie. Daarna moet de economische activiteit weer toenemen als de lockdown geleidelijk versoepeld kan worden. Duitsland rekende voor de crisis nog op een economische groei van 1,1%. Door de maatregelen om verspreiding van het virus tot staan te brengen, krijgt de economie echter zware klappen. Duitsland trok meer dan €1000 mrd uit om de economie te ondersteunen. De aanname van een economische krimp van slechts 6,3% komt uit het meest optimistische scenario, ervan uitgaande dat de corona-beperkingen over 3 maanden zijn ingetrokken. Als die langer gehandhaafd moeten blijven stijgt de economische krimp excessief,

Het vertrouwen in de economie in de eurozone is in april in recordtempo gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Door de uitbraak van het nieuwe coronavirus zijn zowel consumenten als alle bedrijfssectoren veel pessimistischer geworden over de economische omstandigheden. Onder andere in Nederland verslechterde het sentiment sterk, meldt de Europese Commissie op basis van een maandelijkse enquête. De economische vertrouwensindex van de Europese Commissie voor de eurolanden daalde met 27,2 punten tot een stand van 65,8 punten. In de gehele Europese Unie ging de graadmeter met 28,8 punten omlaag tot 65,8 punten. Dat is de sterkste daling van maand op maand sinds de enquête in 1985 voor het eerst werd uitgevoerd. Vooral ondernemers in de de dienstensector en winkeliers werden ten opzichte van maart flink pessimistischer. Zij kampten in veel Europese landen met verplichte sluitingen om de uitbraak van het corona-virus te beteugelen. Ook het consumentenvertrouwen daalde sterk.

Kredietbeoordelaar Moody’s verwacht voor dit jaar een veel sterkere krimp van de economie van de eurozone dan bij de vorige prognose een maand geleden. Het ratingbureau stelde zijn prognoses voor de economieën van alle G20-landen naar beneden bij. Op China, India en Indonesië na verwacht Moody’s nu krimp voor dit jaar. Volgend jaar is er sprake van herstel in alle landen. De economie in de eurozone krimpt dit jaar met 6,5%, verwacht Moody’s. Ongeveer een maand geleden ging de kredietbeoordelaar nog uit van een negatieve groei van 2,2%. Volgend jaar zou de economie van de eurozone dan met 4,7% groeien. Ook dat is meer dan de 2% waar Moody’s in maart van uit ging. Ook over grote Europese economieën als Duitsland (dit jaar min 5,5%), het Verenigd Koninkrijk (min 7%), Frankrijk (min 6,3%) en Italië (min 8,2%) werd Moody’s negatiever. De economie van de Verenigde Staten krimpt dit jaar met 5,7%, verwacht Moody’s nu, met een groei van 4,5% in 2021. De Chinese economie groeit nog wel dit jaar, maar blijft met een percentage van 1% ver achter bij de groeipercentages van de afgelopen jaren. Ook India en Indonesië hebben geen last van krimp, maar de economie van die landen zal volgens Moody’s dit jaar slechts 0,2% groei doormaken.

De economie van de Verenigde Staten gaat duidelijk gebukt onder de coronacrisis. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de economie met 4,8%, tegen een groei van 2,1% een kwartaal eerder. Dat meldde de Amerikaanse overheid op basis van een eerste raming. Het vertrouwen van Amerikaanse consumenten in de economie is in april onderuit gegaan. Dat maakte marktonderzoeker Conference Board bekend. Amerikanen maken zich onder meer zorgen over de arbeidsmarkt en de inkomens van huishoudens als gevolg van maatregelen om de corona-uitbraak in de Verenigde Staten onder controle te krijgen. De graadmeter die het vertrouwen weerspiegelt, noteerde een stand van 86,9 wat het laagste niveau sinds 2014 betekent. De daling van maart naar april was bovendien de sterkste in 47 jaar. In maart daalde het consumentenvertrouwen nog minder hard dan verwacht naar een herzien cijfer van 118,8. Eerder was daar een stand van 120 gemeld.

De Europese Commissie stelt een pakket maatregelen voor om het banken gemakkelijker te maken aan huishoudens en het midden- en kleinbedrijf te lenen. De tijdelijke versoepeling van de regels in verband met de coronacrisis zijn volgens EU-commissaris Valdis Dombrovskis (Financiën) nodig “opdat banken de geldkraan openhouden”. Minder strenge kapitaaleisen kunnen zo potentieel €450 mrd extra leencapaciteit opleveren. Volgens de Let waren de banken bij de financiële crisis “deel van het probleem” maar zijn ze nu “deel van de oplossing”. “We moeten de maximale flexibiliteit van de bankregels gebruiken”. De sector wordt gevraagd af te zien van bonussen en dividenduitkeringen en vrij kapitaal te gebruiken om kredieten te verlengen of voor andere urgente financiering te zorgen voor bedrijven in nood. Ook wordt een aantal administratieve verplichtingen opgeschort en wordt flexibel omgegaan met de berekening van de voorzieningen op de balans. Dombrovskis riep het Europees Parlement en de lidstaten op zijn voorstellen snel goed te keuren zodat ze ten laatste in juni van kracht worden.

Autofabrikant Ford heeft in het eerste kwartaal een miljardenverlies geleden als gevolg van het coronavirus. De fabrieken van het bedrijf lagen deels stil en klanten stelden de aankoop van een nieuwe auto uit. Bovendien gaf het bedrijf geld uit aan het opzetten van een fabricagelijn voor beademingsapparatuur. Omdat de gevolgen van de virusuitbraak in de Verenigde Staten na maart nog groter werden, verwacht Ford in het huidige kwartaal een nog groter verlies. Ford zag de omzet in de eerste drie maanden van het jaar met 15% dalen tot $34,3 mrd. Onder de streep resteerde een verlies van $2mrd. Voor het tweede kwartaal denkt financieel directeur Tim Stone van de automaker dat het aangepaste bedrijfsresultaat (ebit) uitkomt op een verlies van €5 mrd. Dat verlies bedroeg in de eerste drie maanden nog $600 mln, waarbij het coronavirus goed was voor een negatief effect van $2 mrd.

Wil KLM nog wel verder met Air France of willen ze zich aansluiten bij Lufthansa?

Binnen KLM wordt er mee rekening gehouden dat de corona-crisis een einde kan maken aan de samenwerking met Air France, schrijft het Financieele Dagblad. De top van KLM is er niet van overtuigd dat het Air France zal lukken om drastisch in de kosten te snijden. Dat is zeker het geval nadat de Franse staat aan Air France een lening van €7 mrd heeft verstrekt. “Dat versterkt de positie van de overheid, ten nadele van de bedrijfstop”, haalt het FD een betrokkene aan. De verstandhouding tussen de Nederlanders en de Fransen binnen het concern verslechterde de laatste jaren. Vorig jaar was er nog onenigheid over de herbenoeming van Pieter Elbers als topman van KLM. Er is irritatie dat de Fransen de lakens uitdelen. De resultaten van KLM, dat qua omzet een maatje kleiner is dan Air France, zijn al jaren veel beter dan bij Air France. In het vierde kwartaal van 2019 leed Air France een operationeel verlies van €19 mln, terwijl KLM een operationele winst van €119 mln behaalde. De Nederlanders moeten de verliezen van de Fransen goed maken. Dat moge zo zijn maar toch maakte Minister Hoekstra bekend dat, om KLM te redden van de ondergang, het kabinet voor de komende 3 maanden €2 tot €4 mrd beschikbaar stelt en daarna, als dat nodig zal zijn bereid zal zijn meer geld te schokken. En dat doen andere Europese landen ook: Frankrijk €7 mrd; België denkt na over €500 mln; Oostenrijk €800 mln; de Scandinavische landen €1,2 mrd plus nog een bijdrage van Noorwegen en Duitsland gaat mogelijk participeren, als een stille geldschieter, in Lufthansa met een nog niet genoemd bedrag. Meer info op https://nos.nl/artikel/2331845-zo-ondersteunen-andere-europese-landen-hun-luchtvaartmaatschappijen.html Als AF/KLM zou uiteenvallen en KLM geen nieuwe partner zou vinden om mee samen te werken, dan zou de positie van Schiphol ook wel eens onder grote druk kunnen komen te staan. ‘Gaat KLM failliet, dan Schiphol praktisch ook’ Is KLM echt zoveel staatssteun waard? Of vult een andere vliegmaatschappij het gat wel als de blauwe trots onderuit gaat? Met Schiphol zijn 114.000 directe en indirecte banen gemoeid, bleek onlangs uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. KLM is zelf goed voor zo’n 300.000 banen, blijkt uit dezelfde infographic waarop ceo’s hun waardering uitspreken. In euro’s zou Schiphol een slordige €10 mrd bijdragen aan de Nederlandse economie. Daarbij is nog wel de vraag of verdere groei van het vliegveld ook automatisch voor nóg meer economische groei in Nederland zal zorgen. Als KLM ter ziele zou gaan, zouden de 330 bestemmingen van de vliegtuigmaatschappij via Schiphol niet zo makkelijk te bereiken zijn. Dat heeft nogal zijn weerslag op een open economie als de Nederlandse, meent hij. Het belang van de blauwe zwaan voor het vestigingsklimaat staat zelfs aangestipt in het regeerakkoord, en dat blijkt ook wel uit enquêtes onder bedrijven die hier neerstreken. Ook voor de toeristen-industrie. (bron: Trouw)

(Hoofd)redactioneel commentaar in Trouw

Coronacoma dreigt voor EU op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/929/articles/1127072/18/2 Het was al niet eenvoudig, maar met de coronacrisis zijn de onderhandelingen over de EU-begroting helemaal complex geworden. Begin dit jaar ging de discussie nog over de vraag of de EU de komende zeven jaar kon beschikken over een budget ter waarde van pakweg 1% van de Europese economie, of misschien toch een tiende of tweetiende% meer. Inmiddels dreigt de coronacrisis die Europese economie in een diepe recessie te storten en vliegen er duizenden miljarden over tafel. En ligt de vraag pontificaal op tafel hoe solidair de EU-lidstaten met elkaar zijn in tijden van nood. Strikt genomen zijn het verschillende dingen. De begroting betreft de reguliere uitgaven van de EU voor de komende zeven jaar en die geldstromen dienen bijvoorbeeld om zwakke regio’s te versterken, de landbouw overeind te houden en de digitalisering en de verduurzaming van Europa te versnellen. De corona-hulppakketten zijn in principe tijdelijk, en vallen buiten de reguliere uitgaven. Maar de hulpdiscussie is ontbrand terwijl de lidstaten over de begroting al scherp tegenover elkaar stonden. Zo wilde Nederland de EU-uitgaven wat beperkter houden, zeker nu de Britten niet meer aan die begroting bijdragen. Dat zou betekenen dat groei in uitgaven voor het ene doel (verduurzaming bijvoorbeeld) ten koste moet gaan van uitgaven voor een ander doel (landbouw, of hulp aan zwakkere regio’s). Dat zijn geldstromen die andere landen juist intact wilden houden. Zij redeneren bovendien dat als er nieuwe taken bijkomen, het niet zo gek is als de begroting van de EU wat sterker groeit. Nu zijn er daarbovenop nog enorme hulppakketten nodig, voor noodkredieten en voor herstelmaatregelen als de grootste crisis voorbij is. Moet dat laatste met leningen of schenkingen, is kortweg de discussie. Nederland ziet meer in leningen, want ‘giften’ (ook wel subsidies genoemd) worden immers al uitgedeeld via de gewone begroting als landen precies aangeven waarvoor ze de gelden gaan gebruiken. Andere landen zeggen dat dit geen tijd is voor strakke voorwaarden en terugbetalingsregelingen, maar juist voor onderlinge solidariteit en gezamenlijke schuldophoging. De EU heeft al eerder voor hete vuren gestaan, maar de diepte van de coronacrisis en de fundamentele verschillen van mening over geld dreigen enorme splijtzwammen te worden. En dat in een tijd dat de grenzen op slot zijn gegaan, lidstaten concurreren om medische hulpmiddelen en ze de eigen bedrijven met staatssteun hopen te redden. Van de EU-landen, inclusief Nederland, wordt nu het maximale gevraagd om te voorkomen dat door het coronavirus ook de EU in een coma terechtkomt.

Overwegingen

DNB heeft nog een vordering op de zwakke Eurolanden in Zuid-Europa van €101 mrd. Daar ageer ik al jaren tegen, maar het is een onderdeel van het verdienmodel van Rutte. Wij exporteren naar landen in Zuid-Europa die de rekening niet kunnen betalen en kopen, met onze toestemming, op de pof. Het gaat om 15% van ons bruto nationaal product. Wij geven onze exportbedrijven de mogelijkheid te exporteren en de winst op te strijken en dat in de vorm van dividend uit te keren aan aandeelhouders, maar in feite zijn het oninbare vorderingen voor DNB waarvoor uiteindelijk de Nederlandse burgers de rekening gepresenteerd krijgen. In feite leveren wij goederen aan die landen en weten dat ze de rekeningen nooit zullen kunnen betalen, zeker nu niet met de gevolgen van de corona-crisis en een komst zijnde zware recessie.

Ik vraag mij af hoe historici over 50 jaar zullen kijken naar de huidige periode en zich zullen afvragen waarom wij ons niet realiseerden hoe ernstig de situatie was en hoe onze leiders daarop reageerden. De Engelse econoom John Maynard Keynes analyseerde 90 jaar geleden de Groote Depressie van de 30er jaren, die werd ingezet met de beurscrach van 24 oktober 1929. Zijn oplossing was dat op het moment dat de handelsactiviteiten, door welke oorzaak dan ook, dalen de overheden de buffers die ze hebben opgebouwd moeten inzetten in nieuwe projecten, die in de toekomst renderend zijn. De toenmalige leiders deden dat maar mondjesmaat. Ze startten wel werkprojecten, zoals het Amsterdamse Bos, maar lieten die uitvoeren door werkelozen, zonder daarvoor meer te betalen dan hun werkeloosheidsuitkering. Er werd vooral pragmatisch gehandeld en geen cent meer uitgegeven dan hoogst noodzakelijk was. Het verworven bezit moest behouden blijven. Wij zitten nu in een ‘dual situation’: er is een corona-besmetting met maatregelen die een groot deel van de activiteiten plat leggen: openbaar vervoer, horeca, toeristen-industrie, luchtvaart, uitgaansleven, recreatie, kunst- en cultuur, MKB en specifieke bedrijfstakken en bedrijven die allemaal financieel ondersteund worden door de overheid en de banken. Maar niemand realiseert zich dat hier sprake is van verliesfinanciering, weggegooid geld dus dat vooralsnog niet rendeert. Nieuwe kredieten verstrekken, bedrijven uitstel van betaling geven levert geen omzet op en geen winst, het schuift alleen de verliezen naar voren. Daardoor krimpt de economische activiteit. Meer gratis geld in de markt pompen is volstrekt zinloos, het verstoort alleen maar de prijsvorming op de financiële markten en jaagt de huizenprijzen op.

Beschouwing, die ik schrijf bij gelegenheid van mijn 85ste verjaardag

Voor corona waren er een achttal grote problemen, waar relatief weinig aandacht aan werd besteed door onze politieke en financieel/monetaire en economische ‘knappe koppen’. Al eerder heb ik over die KK’s al mijn twijfels geuit of die wel zo knap zijn dat zij de torenhoge problemen beheersbaar kunnen houden. U kent mijn mening daarover. Ik benoem de grote problemen van deze tijd nog een keer:

1. Het monetaire systeem van het scheppen van enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld door de centrale banken;

2. De enorm toegenomen schuldenproblematiek in de ontwikkelingslanden;

3. De bestuurlijke onmacht van de Europese Unie, als gevolg van het vetorecht voor ieder van de 27 lidstaten, waardoor alleen maar compromisvoorstellen worden aangenomen;

4. De handelsoorlogen van Trump en de gevolgen daarvan voor een dalende wereldhandel;

5, Klimaat, milieu, natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, de ontwerpen voor de bouw van een nieuwe samenleving die moet worden ingericht met robotisering, algoritmen, KI, internet of things, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen;

6. Einde eco 3.0 en de komst van eco 4.0, zie dit in het licht van de lange economische golftheorie van Kondratiev en

7. de herinrichting van de EU en die met de euro voor de samenleving voor komende generaties, op basis van solidariteit.

Dat alles wordt nu een actualiteit door corona, maar als de gevolgen onze maatschappij blijven belasten worden de mogelijkheden alleen maar complexer. De maatschappij van vóór corona, komt na corona niet terug. De pandemie houdt een grote schoonmaak, die mij doet denken aan de lange structurele golftheorie van de Russische econoom Nicolaj Kondratiev, die na een periode van 60 jaar hoogconjunctuur (1950-2008) overgaat in een overgangsperiode van decennia waarin alle ballast wordt vernietigd en slechts die waarden behouden blijven die voor een nieuwe lange structuurgolf bruikbaar zijn. Wij hebben in de vorige overgangsperiode(1929-1950) met de instorting van de financiële waarden, aandelenkoersen en banken die bij bosjes omvielen, de Groote Depressie, diepe armoede, zware werkeloosheid en uiteindelijk een Wereldoorlog en daarna het puinruimen, gezien hoe groot en zwaar de lasten daarvan waren voor de toenmalige maatschappij. Het kan nog wel vele jaren duren voordat er afscheid is genomen van de Nieuwe Vrijheid (neo-liberalisme, vroeger geheten het kapitalisme) met zijn enorme hoeveelheden (gratis) geld dat wordt geschapen, de ballonnen in de koersvorming op de aandelenbeurzen die instant worden gehouden door de centrale banken, een opgeblazen banksysteem en een samenleving die leeft met een industrieel productiesysteem met fossiele brandstoffen en gevoed wordt met hebzucht en egoïsme. Dat moet eerst afgebouwd dan wel vernietigd worden. Ik wil mij op dit moment daarover niet optimistisch uitspreken. Ik voel me zeker geen doemdenker maar een realist, alhoewel ik me wel realiseer dat lezers zich af zullen vragen wat dat voor hen gaat betekenen. Het enige wat ik daarover kan zeggen is dat we onzekere tijden tegemoet gaan en dat onze KK’s de weg kwijt gaan raken. Uiteindelijk zullen nieuwe leiders bouwmeesters aan het werk gaan zetten die de blauwdrukken gaan maken voor de samenleving van nieuwe generaties. Maar in die tussenperiode zullen de bestaande krachten met grote belangen in het bestaande systeem alles in het werk stellen deze te behouden, tegen elke prijs. Daardoor zal de overbrugging naar de volgende periode van hoogconjunctuur langer duren dan noodzakelijk is.

Ouderen dreigen de rekening gepresenteerd te krijgen van de economische ellende van onder meer het corona-virus

https://www.dagelijksestandaard.nl/2020/04/gepensioneerden-pas-op-jullie- dreigen-op-te-draaien-voor-de-kosten-van-de-coronacrisis/ “De meeste pensioendeelnemers zijn uiteraard over het algemeen wat ouder,” schrijft Frits Bosch: “Het is per definitie een rustig en bescheiden slag mensen. Ze mopperen hier en daar wat, maar ze staan niet op het Malieveld.” Daarom dreigen uitgerekend zij de rekening gepresenteerd te krijgen van de hele coronacrisis, waarbij de pensioenuitkeringen fors zullen moeten worden gekort. Corona heeft slecht één voordeel: het zet de zaken op scherp. We móeten positie kiezen. Het gaat om de belangen van onze burgers en om die van onze pensioensector. Dit memo bestaat uit twee delen. Het eerste betreft de ontwikkeling van de pensioensector. Het tweede gaat over de Europese Unie en de relevantie daarvan voor onze institutionele sector. De essentie van mijn verhaal is dat ons pensioenvermogen van verschillende kanten ernstig op de tocht staat. Er wordt naar mijn mening te weinig opgekomen voor de belangen van onze pensioendeelnemers. Ons land heeft omvangrijke pensioenreserves. Dat is een groot goed, maar het is ook een kwetsbaar bezit. Onze pensioenpotten worden hard getroffen door de corona-beurskrach en daarmee pensioendeelnemers.

Het is alle hens aan dek om de economie overeind te houden en getroffenen in het bedrijfsleven te steunen. Dat is terecht en er is in het overheidsbudget ruimte voor. Dat neemt niet weg dat ook de pensioensector de nodige aandacht verdient. Begrijpelijk is dat dit er wat bij ingeschoten lijkt de laatste tijd. Hoe hard de klap aankomt bij de pensioenfondsen hangt sterk af van de duur van de coronacrisis en van de diepte en duur van de recessie. We moeten er van uitgaan dat er een economische dreun wordt uitgedeeld van circa – 7%. Het kan meevallen, maar ook tegenvallen. Ga maar uit van het ‘worst case scenario’. Het Nederlands belegd pensioenvermogen bedroeg per eind 2019 €1544,4 mrd met een dekkingsgraad van 104%. Voor de meeste pensioenfondsen geldt een vereiste beleidsdekkingsgraad van 102%. Eind 2019 stond 63% van de pensioenaanspraken bij fondsen die niet voldeden aan de dekkingsgraad eis. Vóór 2007 fondsen had nog meer dan de helft van de pensioenfondsen een dekkingsgraad boven 130; eind 2019 zijn ze amper meer in die regionen te vinden. Men kan wel met gemiddelden rekenen, maar de verscheidenheid in pensioenland is groot, zoals in matching- en returnportefeuilles. In het algemeen geldt: het is geen vetpot, dat weten we allemaal. Al heel lang wordt niet meer geïndexeerd voor prijsstijgingen. Hamvraag is nu: hoe zwaar is ons pensioenvermogen getroffen? Mijn ruwe schatting is dat door de coronakrach het totaal belegd vermogen thans geslonken is naar circa €1320 mrd, bij een dekkingsgraad die nu niet verder komt dan 88%. Dat betekent dat door de krach zo’n 224 miljard ‘verdampt’ zou zijn, hopelijk tijdelijk. Ik ga er hierbij van uit dat pensioenfondsen niet of slechts beperkt afgedekt zijn voor beleggingsverlies door de coronakrach. De grote fondsen zijn relatief veel minder afgedekt en lopen dus forse schade op, “als je geschoren wordt moet je stilzitten’. De schatting van de huidige verliezen op de voornaamste beleggingscategorieën schommelen van min 30% voor aandelen tot min 10% voor vastrentende waarden. Vastgoed is geheel onzeker, maar min 15% lijkt realistisch voor winkelbeleggingen op basis van omzethuur, waardedaling en leegstand in kantoorruimte en hotels. Een schatting van een negatief beleggingsrendement over het eerste kwartaal 2020 van 15% lijkt plausibel. De situatie van de fondsen stelt hen dus voor een megagroot cash- en rendementsprobleem. Gelet op de aanzienlijke onderdekking kan het niet anders dan dat fors gekort moet worden. Maar wellicht wil minister Wouter Koolmees zijn kruit droog houden in afwachting van meer economische duidelijkheid. Een dekkingsgraad van 120% is vereist om weer te kunnen indexeren onder het huidige stelsel. Het zicht op prijsindexatie is nu dus helemaal verdwenen. Bovendien krijgen de fondsen door de lagere dekkingsgraden van de toezichthouder minder ruimte om meer risico te nemen via aandelen, dus ze kunnen minder gemakkelijk terugveren. Toch zullen ze de beleggingsportefeuille moeten herzien omdat obligaties met een BBB rating naar de ontoelaatbare status van junkbonds zijn afgedaald. Bedrijfstakpensioenfondsen moeten korten en dat is zuur. Gepensioneerden hebben al tien jaar geen indexatie gehad en raken nog meer pensioen kwijt. Hoeveel ze moeten korten, hangt mede af van hoe snel de economie weer gaat draaien. Zoals de situatie nu is kunnen werknemers niet rekenen op een pensioen van rond 70% van hun laatst verdiende inkomen, eerder de helft, zelfs 30% wordt genoemd.

Hyperinflatie is niet denkbeeldig. Het mega-grote monetaire noodpakket van de ECB bij een fors terugvallende economie roept dit risico op. De mondiale schuldenberg is opgelopen tot $255.000 mrd, al vóór de Coronacrisis. Volgens het IIF bedraagt de totale mondiale schuldenberg 322% van het BNP, terwijl 60% de gewenste norm is in Europa. Alles draait om “vertrouwen”. Zou hyperinflatie toeslaan, dan is het “game-over” …………. gaarkeuken.

De positie van Zuid-Europese landen is desastreus. De financieel-economische profielen van die landen lijken sterk op elkaar. Ik heb hun macrocijfers eens op een rijtje gezet en als u ze wilt hebben, laat me weten. Je wordt er niet vrolijk van. Ze hebben torenhoge werkloosheid, megahoge staatsschuld, negatieve handelsbalans, snel verouderende bevolking, ernstig pensioenprobleem, overmatig begrotingstekort, eenzijdige afhankelijkheid van toerisme. Daarnaast is er welig tierende corruptie, enorm zwartgeldcircuit, toenemende maffia en politiek wanbestuur. Dat was al hun profiel vóór de coronacrisis. Daarachter komen nu enorme uitroeptekens te staan. In dát licht staat de weigering om niet onze creditcard aan die landen af te geven. Rutte en Hoekstra weten dat. Ze beseffen ook dat onze financiële malheur bij lange na niet geklaard is. Zo liggen de kaarten. We hebben altijd de ogen gesloten voor die realiteit, maar dat kan niet langer.

Ons gebrek aan solidariteit”. Daar weten pensioenbestuurders alles van. Solidariteit vanuit ‘moraliteit’ dreigt pervers uit te pakken en kan tot misbruik leiden. Hoe staat het eigenlijk met de solidariteit van Zuid-Europese landen ten opzichte van ons? Die is er niet. Noord-Europese landen dringen al decennia aan dat zij de tering naar de nering zetten. Het is aan dovemansoren. Men steekt de hand nooit in eigen boezem. Premier Giuseppe Conte is als een klein kind: “ik wil eurobonds “Nee, die krijg je niet!” Nu de nood het hoogst is en wij iedere euro zelf hard nodig hebben om de ellende het hoofd te bieden, vindt men onze weigering “walgelijk”. Eén miljard gift vinden ze te mager! “Nederland heeft fier het huishoudboekje op orde”. Ik moet nog zien hoe fier als de rook rond coronacrisis opgetrokken is. Dat zou best kunnen tegenvallen!

Maar er is meer dan cijfers en rekenen. Mediterrane landen overleven fundamenteel anders dan wij. Wij zijn calvinistisch en luthers, zij katholiek. Wij zijn sober, zij bourgondisch. Wij hebben vertrouwen op onze instituties, zij niet. Zij hebben devaluaties nodig, maar die mogelijkheid hebben ze niet. Zij worden in ons keurslijf worden gedwongen, maar dat willen ze niet. Het Noorden en het Zuiden hebben twee verschillende snelheden. Dat wringt en past moeilijk binnen één munt. Vermogensoverdracht van Noord naar Zuid betekent dat Zuid naar Noord moet luisteren, naar onze regels, onze levenswijze. Maar je kunt een ander niet jouw overlevingsstrategie opleggen. Dat loopt uit op voortdurend heftige ruzie, zoals ook nu. Eurofielen willen een federaal Europa. Dan zou Europa sterk staan in de wereld. Het tegendeel is het geval. Hoe kan Europa sterk worden met landen die zo sterk sociaal-cultureel van elkaar verschillen. Zuid is failliet zonder de ECB, zonder Noord. Zuid vraagt Noord om structureel geld te gooien in hun bodemloze put. Wordt Europa daar sterk van in de wereld? Lijkt me niet. Juist deze sociaal-culturele discrepantie verhindert de mogelijkheid om financiële problemen te klaren. Het is decennia zo en wordt nooit anders. Dat wreekt zich nu in een Europese Unie die qua opzet niet deugt. En dan het bekende argument “als we ze niet steunen dan gaan wij ook onderuit”. Hier komt de aap opeens uit de mouw. Men beseft blijkbaar dondersgoed wat er aan de orde is. Men weet dat Zuid failliet is. Maar als zó de kaarten liggen, dan bliksemsnel eruit. We worden al zo lang door Zuid gegijzeld, wordt het dan geen tijd om te zeggen “adios”, “antío”, “addio” en “adeus”. We komen graag nog eens bij jullie op vakantie, als we nog welkom zijn bij jullie. Maar dat zal wel loslopen, want jullie hebben onze centen hard nodig. Ik heb het artikel hier en daar ingekort en getracht de hoofdlijnen te behouden. Op het terrein van de pensioenfondsen en pensioenuitkeringen volg ik Frits Bosch, maar ten aanzien van Europa mis ik een visie op de toekomst. Zoals ik elders in dit blog al heb geschreven bevinden wij ons in een overgangsfase naar de inrichting van een volgende financieel/economische en sociaal/maatschappelijke samenleving. Dat vraagt om een herijking van normen en waarden. Van het neo-liberalisme (kapitalisme) moeten we alleen het waardevolle deel meenemen en alle ballast wegwerpen, zoals de hebzucht, het individualisme, het egoïsme, het overtollige geld en de goklust. Europa staat voor grote uitdagingen waarbij een machteloze EU met zijn besluitvorming van 27 EU-lidstaten (met hun vetorecht) die compromissen opleveren waarbij vooral nationale belangen worden beschermd. Die tijd is voorbij, dat is voor velen nog moeilijk te accepteren, maar toch zijn het achterhoedegevechten.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 1 mei 2020; week 18: AEX 512,92; Bel20 3.099,12; CAC40 4.572,18; DAX30 10.861,64; FTSE 100 5.763,06; SMI 9.629,40; RTS (Rusland) 1125,03; DJIA 23.723,69; NY-Nasdaq 100 8.718,18; Nikkei 19.619,35; Hang Seng 24.643,59; All Ords 5.325,00; SSEC 2.860,08; €/$1,098; BTC/USD $8.848,01; 1 troy ounce goud $1702,90, dat is €49.805,62 per kilo; 3 maands Euribor -0,273%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,46%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,31% 10 jaar VS 0,6007%; 10 jaar Belgische Staat -0,031%; 10 jaar Duitse Staat -0,585%; Franse Staat -0,114%; VK 0,23%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,568%; 10 jaar Japan -0,0422%; Spanje 0,713%; 10 jaar Italië 1,78%. Een liter E10 aan de pomp €1,44

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden vrij vlak, ondanks de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten en stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid dalen de aandelenkoersen niet tot nauwelijks. De goudprijs is wat gedaald, rentetarieven daalden over een breed front. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,422%; Nederland –0.076%; Duitsland -0,182%; Japan 0,4234%; Frankrijk 0,574%; GB 0,57%; Spanje 1,447%; Canada 1,127%; VS 1,2386%; Italië 2,613%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,6%; Duitsland -0,758%; Denemarken -0,542%; Nederland -0,655%; Frankrijk -0,474%; België -0,433%; Japan -0,1574%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 02/03 05 2020/528 Corona-besmettingen dalen snel

UPDATE 25/26/04/2020_527 Duivels Dilemma voor Rutte

Frontberichten

De sekswerkers op de Wallen trekken aan de bel, ze hebben, evenals veel meer ZZP’ers, geen werk en geen inkomsten meer.

De corona-pandemie begint Afrika steeds meer in zijn greep te krijgen. Volgens onderzoek dreigt een menselijke en economische ramp en dat gaat gigantische financiële gevolgen hebben voor Afrikaanse landen. Waar rijke landen eenvoudig geld kunnen lenen is dat voor Afrika een groot probleem. En daarmee ook voor Europa.

Volgens de VN-voedselhulporganisatie dreigt “de grootste humanitaire crisis sinds de Tweede Wereldoorlog” en vreest voor een grote hongersnood van bijbelse proporties door voedseltekorten.

De invoering van social distancing in vliegtuigen betekent het einde van goedkoop vliegen voor consumenten. Dat zegt de directeur van de internationale brancheorganisatie voor de luchtvaart IATA. Bij social distancing kan ruim een derde van alle zitplaatsen niet worden gebruikt, zegt CEO Alexandre de Juniac tegen journalisten. “Dat betekent twee dingen: of je vliegt voor dezelfde prijs als eerst en je verliest als maatschappij enorm veel geld”, redeneert De Juniac. “Of je verhoogt de ticketprijs voor hetzelfde product minstens met 50% en dan kan je vliegen voor een minimale winst.”

Premier Rutte ziet geen enkele mogelijkheid om de coronamaatregelen voor de horeca op korte termijn iets te verruimen. Verschillende partijen hopen dat restaurants en cafés gedeeltelijk open kunnen, met bijvoorbeeld slechts een paar tafeltjes op het terras. “Als er iemand is die grootverbruiker is van de horeca dan ben ik het wel – alleen koffie natuurlijk”, zei Rutte tijdens het Kamerdebat. “Maar ik wil geen verwachtingen wekken: het is echt onwaarschijnlijk, het is onverantwoord.” Het kabinet gaat wel praten met de horecasector over hun problemen. De zorg kan een nieuwe piek in ziektegevallen niet aan volgens de premier. Er moeten ook bedden op de intensive care vrij zijn voor anderen, bijvoorbeeld kankerpatiënten die wachten op een operatie. Rutte zei dat hij worstelt met alle afwegingen, maar niet met het idee om de huidige maatregelen te versoepelen. “Ik ben al angstig over wat we nu gaan doen.” Er is wel een kleine kans dat contactberoepen, zoals kapsalons en nagelstudio’s, eerder dan 20 mei open kunnen. Er komt binnenkort een advies over, waarbij ook gekeken wordt naar het nut van het dragen van mondkapjes. De datum van 20 mei is voor Rutte overigens niet heilig, zo zegt hij. “Als versoepeling eerder kan, graag.” Een probleem is vooral dat er bij versoepeling meer mensen op straat komen en met het openbaar vervoer reizen. “Dan loop je meteen het risico dat mensen in kleine steegjes tegen elkaar aan gaan botsen.”

Het blijft aanvragen regenen voor nieuwe werkloosheidsuitkeringen in de Verenigde Staten. In de afgelopen week vroegen opnieuw 4,4 miljoen mensen er een aan. Daarmee komt het totaal voor de afgelopen vijf weken op 26,4 miljoen. De coronacrisis blijft daarmee om zich heen grijpen op de Amerikaanse arbeidsmarkt. Tot vijf weken geleden stond het trieste record voor het aantal Amerikanen dat werkloos werd in één week op 695.000. Dat was in 1982. In de week tot en met afgelopen zaterdag kwamen er om precies te zijn 4.427.000 nieuwe aanvragen voor een ww-uitkering bij. De afgelopen weken waren er achtereenvolgens 3,3 miljoen, 6,9 miljoen, 6,6 miljoen en 5,2 miljoen nieuwe aanvragen. Elke week was de toename van het aantal werklozen groter dan gevreesd. Sinds de crisis van 2008 kwamen er per saldo 22 miljoen banen bij. Die winst was dus afgelopen week alweer teniet gedaan als gevolg van de coronacrisis.

De omzet van Randstad is sinds half maart gedaald met zo’n 30%, meldt het uitzendconcern in zijn cijfers over het eerste kwartaal. Randstad wijt de sterke daling aan de coronacrisis. Het bedrijf ziet de daling als een voorbode voor de komende maanden. Door de maatregelen die veel landen hebben ingesteld, verwacht het bedrijf dat het tweede kwartaal “uitdagender” wordt dan de eerste drie maanden van dit jaar. De uitzendbranche wordt gezien als een goede graadmeter voor de economische situatie in het bedrijfsleven. Wanneer bedrijven in zwaar weer komen, zetten zij minder uitzendkrachten in. Het 2e kwartaal kan wel ‘uitdagender’ worden, maar ik interpreteer dat ‘als de winst valt weg’.

De winst van Heineken daalde van €299 mln in de eerste drie maanden van 2019 naar €94 mln in het eerste kwartaal van 2020. Het concern betaalt het dividend over 2019 nog gewoon uit, maar zal geen dividend betalen over de eerste helft van dit jaar. Heineken verkocht in de eerste drie maanden van dit jaar 51,6 miljoen hectoliter aan bier, een daling van 2,1% ten opzichte van een jaar eerder. Het effect was vooral zichtbaar in maart, toen de verkoop met 14% afnam.

Na de Canal Parade op 2 aug is nu ook Sail Amsterdam afgelast. De reden is dat grote evenementen tot 1 september verboden zijn, terwijl Sail op 12 augustus zou beginnen. De volgende editie van het vijfjaarlijkse evenement is in 2025. Ziekenhuizen en universitair medische centra (umc’s) kunnen vanaf 1 mei een voorschot aanvragen, om zo aan hun betalingsverplichtingen te kunnen blijven voldoen. Dat maakte Zorgverzekeraars Nederland deze week bekend. De instellingen kunnen een voorschot van maximaal 100% van de te verwachten omzet aanvragen. Op die manier worden ziekenhuizen en umc’s in staat gesteld de salarissen van medisch personeel uit te betalen. Vanwege de extra kosten voor het verlenen van zorg aan corona-patiënten en het mislopen van inkomsten door uitval van planbare zorg was de financiële nood hoog. “De bodem van de financiële buffers kwam snel in zicht. Als er nu niks was besloten, dreigden veel ziekenhuizen de salarissen niet meer te kunnen betalen. Het is mooi dat dit zo kan”, aldus Ad Melkert, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. Welk bedrag er met de voorschotregeling gemoeid is, is niet bekendgemaakt. Het AD spreekt over “een miljardendeal”.

Het consumentenvertrouwen in Nederland is in april gedaald van -2 naar -22. Dit is de grootste terugval ooit, maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend. Het vertrouwen van de consument heeft ondanks de uitbraak van het coronavirus echter nog geen nieuw dieptepunt bereikt. Dat staat nog altijd op -41 en dateert van maart 2013. Wel is de stand met -22 lager dan het gemiddelde van de afgelopen twintig jaar (-5). Ook het oordeel over de economie in de komende twaalf maanden is negatiever geworden. Deze indicator zag het CBS dalen van -8 in maart naar -31 in april. Mede als gevolg daarvan vertoonde de koopbereidheid onder consumenten de grootste terugval ooit. Deze indicator stond in maart op 2 en staat nu op -17. Hoewel consumenten vooralsnog positief zijn over hun eigen financiële situatie, verwachten ze dat die de komende twaalf maanden zal verslechteren. Zo denkt 85% van de ondervraagden dat de werkloosheid in Nederland het komende jaar zal toenemen.

Sinds 12 maart zijn er 360.000 reguliere verwijzingen door huisartsen naar ziekenhuizen minder dan normaal uitgeschreven, meldt de Nederlandse Zorgautoriteit. Zo’n 290.500 mensen die een verwijzing hebben, wachten nog op een afspraak. Het beeld is in alle twaalf provincies vergelijkbaar. Wel zijn er verschillen tussen specialismen. Zo worden er bij gynaecologie/verloskunde en cardiologie minder behandelingen uitgesteld dan bij orthopedie en dermatologie. Om gezondheidsschade en wachttijden te voorkomen, wil de NZa de reguliere zorg weer geleidelijk oppakken, te beginnen met de noodzakelijke zorg.

Medisch-technologiebedrijf Philips ziet door de coronacrisis in het 1e kwartaal een daling van de brutowinst met 75,4%, van €171 naar €42 mln. De omzet kwam uit op €4,2 mrd, een lichte daling. Onder meer in China, een belangrijke afzetmarkt, liep de omzet terug door het corona-virus in de miljoenenstad Wuhan. De orderportefeuille groeide met 23%. Er is veel meer vraag naar medische apparatuur, zoals monitoren en apparatuur voor diagnose en beademing. De vraag naar consumentenproducten als huishoudelijke apparaten, tandenborstels en scheerapparaten nam af. Beleggers reageerden enthousiast, de beurskoers steeg in de eerste drie uur na de publicatie met 6%.

De raad van commissarissen van ABN AMRO heeft het bestuur van de bank in 2015 en 2016 herhaaldelijk gewaarschuwd dat problemen met bijvoorbeeld de controle op witwassen niet snel genoeg werden opgelost. Dit melden twee journalisten van Het Financieele Dagblad (FD) in hun boek ‘De Staatsbank; ABN Amro klem tussen ambtenaren en bankiers’ dat dinsdag verscheen. In het boek schrijven FD-journalisten Ivo Bökkerink en Pieter Couwenbergh onder meer dat de commissarissen in 2015 en 2016 vonden dat de verantwoordelijke bestuurder de problemen niet onder controle kreeg. Ook zouden de andere bestuurders de ernst van de situatie niet voldoende hebben ingezien. In 2017 werd alsnog een oplossing voor de situatie gevonden. Banken liggen sinds een aantal jaren onder het vergrootglas van de toezichthouders vanwege gebrekkig toezicht op het voorkomen van witwassen en het financieren van terrorisme. ING kreeg in 2018 een enorme boete en vorig jaar werd duidelijk dat het Openbaar Ministerie (OM) ook ABN AMRO onderzoekt. De bank wordt verdacht van het niet of niet tijdig melden van ongebruikelijke transacties. Sinds ING in september 2018 voor in totaal €775 mln schikte, hebben banken ook flink werk gemaakt van hun zogeheten poortwachtersfunctie. Zo werden duizenden nieuwe werknemers aangenomen om transacties en klanten te controleren. Een woordvoerder van ABN AMRO spreekt van een gedramatiseerd boek, maar wil er niet verder op ingaan. Het OM doet onderzoek en de bank zegt op de uitkomsten te willen wachten. (bron: nu.nl)

De Duitse bondskanselier Merkel maakt zich zorgen over de versoepeling van de corona-maatregelen, zei ze in telefonisch overleg met de CDU-partijtop. Merkel uitte kritiek op deelstaten die de voorzichtige versoepelingen aangrijpen voor discussie over verdere stappen. De bondskanselier vreest dat het aantal corona- besmettingen weer zal stijgen als minder mensen de noodzaak inzien van het beperken van contacten. Het zal nog lang noodzakelijk zijn afstand te houden en goed handen te wassen, zegt de Duitse minister Spahn van Volksgezondheid.

Als het openbaar vervoer in Nederland moet worden aangepast voor de anderhalve-meter-samenleving, kost dat dit jaar ten minste €1,2 mrd. Die aanpassingen zijn nodig, want ‘anders wordt het chaos’. Dat vreest Pedro Peters, voorzitter van branchevereniging OVNL, in een interview met De Telegraaf. Door de corona-maatregelen kan volgens Peters hooguit 25% van de capaciteit van bussen, treinen, trammen en metro’s worden gebruikt. “Nu reist ongeveer 10% van wat Nederland gewend is, voor zorg, nood en werk”, legt Peters uit. “Als bijvoorbeeld studenten, forenzen en pretreizigers weer het ov mogen pakken, krijgen we grote problemen met de beschikbare veilige ruimte.”

De Duitse economie verkeert in een zware recessie en het herstel zal vermoedelijk niet snel verlopen. Daarvoor waarschuwt de Bundesbank in zijn economische rapport over april. De corona-maatregelen die mogelijk nog lang van kracht zullen blijven, staan een snel herstel in de weg, denkt de centrale bank van Duitsland. Doordat Duitsland sinds half maart in een lockdown zit, is de economie grotendeels tot stilstand gekomen. Hoewel er nu gesproken wordt over gedeeltelijke heropening van onder meer winkels, biedt dat niet heel veel soelaas, vreest de Bundesbank. „Aanzienlijke beperkingen blijven waarschijnlijk van kracht totdat er een medische oplossing, zoals een vaccin, is.” In het eerste kwartaal kreeg de Duitse economie al een tik, in het lopende kwartaal wordt een grotere neergang verwacht. Daarbij wijst de Bundesbank onder meer naar de teruggelopen autoproductie en de consumptie van huishoudens. Desondanks is de centrale bank niet bang voor een zichzelf versterkende neerwaartse spiraal. De steunmaatregelen vanuit de overheid en de Europese Centrale Bank (ECB) zouden het herstel moeten steunen. De inflatie daalt vermoedelijk de komende maanden scherp. Dat wordt grotendeels veroorzaakt door de ingezakte olieprijzen.

ABN AMRO heeft een claim ingediend op zijn uitstaande geld aan het Singaporese olieconcern Hin Leong Trading. Dat meldden ingewijden aan persbureau Bloomberg. Ook wordt verwezen naar documenten die ingediend zijn bij de relevante toezichthouders in Singapore. Hin Leong Trading heeft onlangs uitstel van betaling aangevraagd. ABN AMRO zou aan de onderneming zogeheten Letters of Credit (L/C = een documentair krediet of documentair accreditief: een verplichting van de bank van de koper om aan de exporteur een bepaald bedrag op een bepaalde datum uit te betalen of een wissel te accepteren) verstrekt hebben. Met die instrumenten geeft ABN AMRO extra zekerheid van betaling of levering van goederen aan het bedrijf. Het is nog onduidelijk hoeveel geld met die instrumenten gemoeid is. ABN AMRO wil geen uitspraken doen over individuele klanten, zegt een woordvoerder in een reactie. Hin Leong Trading had zo’n $4 mrd geleend van meer dan twintig Singaporese en internationale banken. HSBC (The Hongkong and Shanghai Banking Corporation) loopt met $600 mln het grootste risico.

De NS vraagt het kabinet om bepaalde kosten voorlopig niet of minder te hoeven betalen. Het bedrijf verwacht dit jaar €1 mrd aan inkomsten mis te lopen door het corona-virus, terwijl de kosten doorlopen. Het gaat onder meer om de betalingen voor het gebruik van het spoornet. NS-topman Roger van Boxtel zei deze week in het tv-programma Op1 dat hij hoopt dat deze betalingen voorlopig kunnen worden uitgesteld: “Wij vragen niet zomaar om geld zoals KLM nu krijgt, maar we vragen om een aantal dingen niet te hoeven betalen.” Het mag er uiteraard niet toe leiden dat de treinkaartjes duurder worden.

In de afgelopen weken zijn zeker 764 ongeteste mensen overleden aan een vermoedelijke corona-besmetting zonder behandeling in het ziekenhuis, blijkt uit een meldsysteem van huisartsen. IIn het officiële sterftecijfer van het RIVM zijn zij niet meegerekend. Huisartsen hebben zo’n 1800 mensen met COVID-19 buiten het ziekenhuis begeleid. Een klein deel is positief getest, bij de rest was er een sterke verdenking van corona. Gemiddeld waren de overleden patiënten 84 jaar. De meeste meldingen kwamen uit het zuiden. De patiënten willen vaak niet opgenomen worden, bijvoorbeeld omdat ze isolatie vrezen. Anderen zijn te kwetsbaar.

VN-organisatie Unctad: Ontwikkelingslanden in de problemen door te hoge schulden

Het IMF en de G20 bieden landen met zwakke economieën nieuwe leningen en uitstel van schuldbetalingen. Volgens de VN gaat dat niet ver genoeg, schrijft Hans Nauta op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/928/articles/1126355/20/1 Vrijwel dagelijks kondigt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een nieuwe lening aan voor een land in problemen. $130 mln voor het West-Afrikaanse Mauritanië. $363 mln voor Congo. $1 mrd voor Ghana, onder meer om urgente betalingsproblemen te verhelpen tijdens de coronacrisis. Tot dusver hebben 103 landen het IMF om noodfinanciering verzocht, schreef directeur Kristalina Georgieva deze week in een blog. Opgeteld gaat dat om zo’n $100 mrd. Eind april is de helft van die aanvragen afgewikkeld, verwacht ze. Voor de 29 meest kwetsbare landen, waarvan 23 in Afrika, heeft het IMF een speciaal catastrofefonds, opgericht tijdens de ebolacrisis in 2015. Onder meer Gambia, Mozambique, Nepal en Afghanistan krijgen de komende zes maanden uitstel van hun schuldbetalingen aan het IMF. Dankzij bijdragen van Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Duitsland, Singapore en China kon die steun onmiddellijk worden geboden, schrijft het IMF. Het geld dat vrijkomt, zo’n $215 mln, is bestemd voor de gezondheidszorg en de slachtoffers van de economische crisis. De G20 doet iets vergelijkbaars. De club van rijke landen biedt arme landen tot eind 2020 uitstel van schuldbetalingen. Dat scheelt die zwakste landen zo’n $12 mrd. Grote bedragen zijn het. Maar de hulp is niet genoeg, stelt VN-organisatie Unctad (handel en ontwikkeling). Al voor de coronacrisis worstelden ontwikkelingslanden met een onhoudbare schuldenlast. Nu komen daar nieuwe leningen bij. En wat de uitstel van betaling betreft: dat betekent dat de rente en aflossing de komende jaren alsnog moeten worden opgebracht. Kunnen die landen dat dan? ‘Gezien de muur van schuldbetalingen waar de overheden van veel ontwikkelingslanden in 2021 en daarna tegenaan kijken, is dat onwaarschijnlijk’, schrijft Unctad in een verschenen rapport. In 2020 en 2021 alleen al moeten ontwikkelingslanden $2600 mrd terugbetalen aan hun schuldeisers. Er moet een streep door veel van die schulden, zegt Unctad. Het is tijd voor een wereldwijd schuldenplan. En als het IMF en de zusterorganisatie Wereldbank dat niet voor elkaar brengen, moet er een Internationale Autoriteit voor Schulden van Ontwikkelingslanden komen, stelt de VN-organisatie. De schuldenproblematiek is er de laatste jaren niet eenvoudiger op geworden. Zo is het de vraag hoe China zich opstelt tijdens deze economische crisis, als belangrijke kredietverstrekker in landen met veel grondstoffen. Onderschat niet het belang van deze kredietverlener en de commerciële aard van zijn leningen, schrijft Europa’s grootste vermogensbeheerder Amundi over China in een analyse van de opkomende economieën. De positie van China kan gevolgen hebben voor de effectiviteit van de IMF-initiatieven en kan het moeilijker maken om meer geld van de Verenigde Staten los te maken, waarschuwt Amundi. IMF-directeur Georgieva zegt zich grote zorgen te maken over de opkomende en ontwikkelingslanden. Niet alleen is hun gezondheidsstelsel minder ontwikkeld, ook stapelen de economische problemen zich op. In de voorbije periode is er zo’n $100 mrd uit deze landen weggehaald, door investeerders die hun geld zo veilig mogelijk willen stallen. Deze geldstroom verzwakte de wisselkoers van de lokale munten. Niet alleen maakt dat de import duurder, ook worden de schulden in buitenlandse valuta zwaarder. Voor olieproducerende landen zoals Nigeria of Angola is de lage olieprijs een financiële ramp. Ook naar andere grondstoffen is de vraag teruggevallen. Toerisme is een industrie die arme landen gewoonlijk aan buitenlandse valuta helpt en veel mensen werk verschaft. Nu niet meer. Verder zijn sommige landen afhankelijk van geld dat landgenoten naar huis sturen. In de Filippijnen bedroeg die geldstroom vorig jaar 8,5% van het bruto binnenlands product. Nu staan de buitenlandse banen en inkomsten op de tocht. Het ligt voor de hand dat zwakke landen harder worden getroffen in de crisis. Meer lenen is niet voor alle landen de beste oplossing, erkent Georgieva. Daarom zegt ze dat het IMF in deze buitengewone crisis buitengewone maatregelen moet zien te bedenken. Ik vrees dat hier dit en volgend jaar nog grote problemen uit zullen ontstaan met onoverzienbare gevolgen.

Economie: het wordt erg of erger

In het Parool schreef Peet Vogels onderstaand artikel. De biljoenen euro’s die wereldwijd worden uitgetrokken om de gevolgen van de corona-uitbraak op te vangen kunnen niet alle schade voorkomen. Scenario’s genoeg over de economische gevolgen van de coronacrisis. De effecten worden verschillend ingeschat, maar alle scenario’s worden door voortschrijdend inzicht steeds somberder. Hoe meer landen in een lockdown gaan en hoe langer die duurt, hoe ernstiger de consequenties. “Als de lockdown tot en met mei duurt, vallen de gevolgen mee,” zegt Elwin de Groot, econoom bij de Rabobank. “Dan krimpt de Nederlandse economie dit jaar 5% en groeit die volgend jaar weer 4,9%. Voor de eurozone gaat het dan om 5,2% krimp dit jaar en 4,3% groei volgend jaar.” De klap is groot in deze overzichtelijke cijfers, maar het forse herstel beperkt de economische schade. De reden dat de economie snel en sterk opveert, is de steun van de overheid “die is erop gericht de gevolgen van de recessie te beperken: zo min mogelijk bedrijven te laten omvallen en zo min mogelijk werkloosheid te krijgen,” zegt Bert Colijn, econoom voor de eurozone bij ING. Hij vindt de steunmaatregelen nuttig. “In een gewone recessie raken mensen werkloos en hebben ze minder te besteden. Bedrijven gaan minder investeren. Nu wordt er wereldwijd geld overgemaakt naar bedrijven om te voorkomen dat ze omvallen. Dat houdt ook de werkloosheid laag.” Als de lockdown niet tot eind mei maar tot eind augustus duurt, voorzien de berekeningen van de Rabobank een dramatische situatie. De Groot: “In Nederland krimpt de economie dit jaar dan 14% en groeit deze volgend jaar 11,1%. Voor de eurozone gaat het om een krimp van 12% dit jaar en 8,3% groei volgend jaar.” Het verlies van dit jaar haalt zo tientallen miljarden van onze welvaart af. Zelfs bij een snelle bestrijding van het virus blijven er onzekerheden. “Hoe snel heeft de consument weer vertrouwen in de situatie en gaat die zijn geld weer uitgeven?” vraagt De Groot zich af. Hij wijst op China. “De mensen gaan weer aan het werk, maar je ziet dat consumenten voorzichtig zijn met uitgeven.” Colijn wijst op een hoopgevender voorbeeld. “In Canada vielen destijds elf doden door het Sarsvirus. Tijdens de uitbraak gingen mensen niet uit eten, maar wel vaker naar de kluswinkel, zoals nu. Na het virus kwam er een enorm herstel van de uitgaven.” Toerisme moet rekenen op een lange nasleep, net als na vorige virusuitbraken: slecht nieuws voor Spanje en Italië. Colijn: “Toerisme is voor die landen een belangrijke inkomstenbron.” Beide economen vinden het verstandig dat regeringen veel geld uitgeven om de gevolgen van de recessie te bestrijden, al is de oplopende schuldenlast een punt van zorg. “Als de nieuwe schulden het herstel bevorderen, is het middel beter dan de kwaal. Als dat niet lukt, is het middel erger dan de kwaal. Dan moeten landen bezuinigen. En de vorige crisis heeft ons geleerd dat bezuinigen bij een krimpende economie niet werkt,” aldus Colijn. De Groot wijst op een ander probleem. Na de kredietcrisis in 2008 volgde de eurocrisis in 2013, met twijfels of landen als Italië en Spanje hun schulden konden financieren. Zo’n scenario is ook nu mogelijk. Een nieuwe crisis kan het draagvlak onder de euro verkleinen en zo het voortbestaan van de munt in gevaar brengen. Een permanente oplossing van het schuldenprobleem moet daarom gevonden worden, vindt De Groot. (bron: Parool) De modellen die de beide economen hanteren zijn toepasbaar op een milde recessie. Ondernemers gaan minder investeren, werkeloosheid stijgt, consumenten gaan, dan wel moeten, hun uitgaven beperken. Dan moet de economie worden geactiveerd door de markt te gaan activeren door overheden die geld in de markt gaan pompen met het uitvoeren van investeringen in nieuwe projecten (theorie van Keynes 1930) en de monetaire autoriteiten de rente gaan verlagen. Die rekenmodellen zijn niet toepasbaar op de huidige stand van zaken. Weliswaar is het juist dat hoe langer de corona-besmettingen niet onder controle zijn de problemen groter worden. De wederopbouw van aangerichte schade door de corona-crisis duurt langer en er moet meer geld geïnvesteerd worden in de economie. Daardoor zal de recessie dieper worden. De beide heren (ING en Rabo) onderkennen het zwaard dat van twee kanten toeslaat en dat de problemen zich wereldwijd voordoet. Als wij onze buffers hebben ingezet om te voorkomen dat bedrijven failliet gaan en werknemers werkeloos worden, wordt het heel moeilijk (en duurt het langer) voordat we ons weer uit de recessie hebben gewerkt. Ik ga ervan uit dat het zeker wel drie jaar kan duren voordat we terugkeren in een periode van economische groei, misschien zelfs nog wel (veel) langer. Mijn argumenten zijn de volgende: als gevolg van de corona-crisis zal er veel vermogen verloren gaan, geld wat niet meer kan worden aangewend voor investeringen; doordat de centrale banken nu al een 0% rentebeleid voeren kunnen ze alleen nog maar sturen met de productie van geld op te voeren, maar daardoor daalt de waarde van het geld en stijgt de prijs van onder meer vastgoed en grondstoffen, waaronder edele metalen. Daardoor kan er een inflatoire stijging van het prijspeil gaan optreden. Ten slotte zal de maatschappij van vóór de pandemie niet dezelfde zijn als die van erna. Die herinrichting zal vragen om bouwmeesters, die in feite nog vanaf de basis aan het werk moeten met de inrichting van de nieuwe samenleving: klimaat, milieu, natuur, duurzaamheid, robotisering, KI, algoritmes, onderwijs, de sociaal/maatschappelijke positie van de werknemers, een herwaardering van democratie, de positie van Europa versus de EU en de euro en de staatkundige positie van de Europese landen en landjes. Ook dat proces kost tijd en geld. Voor mij is niet de vraag: ‘wordt het erg of erger, maar hoe zwaar wordt het en hoeveel tijd is daarvoor nodig’.

EC: €500 mrd voor noodfonds “corona” onvoldoende er moet €1.000.000.000 (een biljoen) bij

Er is 1 biljoen euro extra nodig aan Europese noodhulp om de coronacrisis aan te pakken. Dat zegt Eurocommissaris Gentiloni van Economie in het Duitse weekblad Der Spiegel. Het geld moet boven op het noodfonds van €500 mrd komen dat 10 april werd aangekondigd door de 27 regeringsleiders en worden gehaald uit het meerjarige EU-budget. Volgens Gentiloni is een gemeenschappelijk instrument dat groot genoeg is en snel beschikbaar is, nodig voor de wederopbouw. De Luxemburgse minister van Financiën Gramegna waarschuwt dat dit niet zal lukken omdat er te veel politieke verschillen zijn in de Eurogroep. (bron: NOS) In mijn vorige blog heb ik over de nodige solidariteit binnen de EU al het nodige gezegd. Lang niet iedereen is het met mij eens dat solidariteit een absolute must is om de Europese Unie te verlossen van de macht van de 27 lidstaten, door de besluitvorming grondig te hervormen zodanig dat een klein aantal landen c.q. de kleine landen hun nationale belangen kunnen beschermen. De Franse president heeft daar onlangs al een voorstel voor gedaan en dat zou in ieder geval een stap voorwaarts kunnen zijn. Ik snap wel dat de rijke landen hun opgebouwde vermogens, afkomstig onder andere van de handel met de zwakkere landen, niet willen delen met de zwakkere landen. Verderop in dit blog schrijft Frits Bosch daaroverWij zijn calvinistisch en luthers, zij katholiek. Wij zijn sober, zij bourgondisch. Wij hebben vertrouwen op onze instituties, zij niet. Zij hebben devaluaties nodig, maar die mogelijkheid hebben ze niet meer. Zij worden in ons keurslijf worden gedwongen, maar dat willen ze niet. Het Noorden en het Zuiden hebben twee verschillende snelheden. Dat wringt en past moeilijk binnen één munt.’ Die uitspraak betwist ik niet, maar de vraag is of Europa uiteen valt en ieder weer zijn eigen weg inslaat, dan wel of we samen gaan bouwen aan een krachtig Europa dat straks de handschoen kan opnemen tegen de VS en China en andere concurrenten. Als we in verdeeldheid verder proberen te gaan, wordt de EU, met zijn 500 miljoen inwoners, de grote verliezer. Met als reden de kortzichtigheid van nationale leiders, die uitsluitend hun nationale (en de Europese als het niet anders kan) belangen blijven behartigen. Die visie is verleden tijd, dat zal ook het volk zich moeten realiseren. Rutte is de man zonder visie en daar hebben wij niets aan. Maar ik kan ook niet aangeven wie er in Europa de regie kan gaan voeren. Merkel raakt steeds verder uit beeld, de Britten zijn er, m.i. terecht, uitgestapt, de Zuidelijke landen zijn financieel/economisch sterk verzwakt door corona, Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Finland blokkeren een verdere integratie, resteert in feite alleen Macron als een staatsman, maar die het in eigen land moeilijk heeft. Zo mogelijk moet er of een splitsing komen van de euro in een neuro (rijke landen) en zeuro (arme landen) met een Europese Unie van voortrekkers en achterblijvers: de progressieven en de behoudenden. Maar ik betwijfel of daar de toekomst van Europa ligt. Het zou een noodgreep zijn zonder een garantie op succes. Trump en China zouden daar het grootste voordeel uit halen. Deze reactie is geschreven op een tijdstip voordat de virtuele EU-top plaatsvond.

Beschouwing

Op dit moment is van belang welk belang wordt nagestreefd met betrekking tot corona. Met name de verhouding tussen de volksgezondheid, de economie en de sociale gevolgen voor de bevolking. Trump heeft aangekondigd te streven naar 20:70:10. Merkel en Macron zijn voorzichtiger, schat ik in, met 40:50:10 en Rutte 50:40:10. Maar wat blijft is of de besmettingen terugkeren als overheden de teugels laten vieren, waarbij Trump de grootste risico’s neemt. Voor hem is het belangrijkste dat beleggers geen verdere schade oplopen. Als ik naar ons eigen land kijken dan verwacht ik niet dat de rust snel weer onder controle zal zijn. Bekende economen geven aan dat de recessie, waarin we zitten en die verder zal uitdiepen, veroorzaakt wordt het binnenland en dat voorbij gegaan wordt aan de dalende wereldhandel en de instortende economische groei onder meer veroorzaakt door de handelsoorlogen die Trump voert. Daarbij komt dat al onze opgebouwde financiële buffers worden ingezet voor het overeind houden van de bedrijven en de werknemers niet worden ontslagen. Op het moment dat onze reserves op zijn wij nog wel uit de zware recessie moeten komen. Het grote probleem is dat Rutte een bevoorrecht debater is en bevlogen spreker, zo een die praat als Brugman. Daarmee wekt hij de indruk dat hij betrouwbaar is, dat hij zijn zaakjes goed op orde heeft. Het volk neemt dat aan en vertrouwt hem in wat hij doet. Wij moeten wel in ons achterhoofd houden dat hij de uitvoerder is van de neoliberale financieel/economische doelstellingen, vroeger geheten het kapitalisme. Het moderne kapitalisme staat voor: de winst is voor mij en de verliezen voor de belastingbetaler, stelt Prof Jaap van Duijn. Dat Rutte in Europa zo sterk verzet tegen het tonen van solidariteit voor de zwakke Zuid-Europese EU-lidstaten die zwaar zijn getroffen door de corona-crisis, kan worden herleid naar het kapitalisme. Hij blokkeert de invoering van euro-bonds om vooral de vermogens van zijn ‘vriendjes’ te beschermen, die zouden worden overgeboekt naar de arme landen in Zuid-Europa. Of Rutte de staatsman is, wiens pak hem wordt aangemeten, betwijfel ik want van veel onderwerpen moet hij en zijn kabinet terugvallen op ‘deskundigen’. Al zijn hele regeerperiode heeft ‘de polder’ zijn problemen opgelost. Later zette hij 5 klimaattafels aan het werk over de Klimaatproblematiek, die kwamen met adviezen die vooral de bestaande belangen in stand hielden van de grootste CO2 vervuilers. Toen kwamen er noodwetten omdat de milieuvervuiling (stikstofuitstoot) te complex waren voor dit kabinet. Nu doen de virologen dat. Ik eis van een premier niet dat het een allesweter is, maar wel een manager, die zijn dossiers kent en beheert. Jaren geleden is hij al gewaarschuwd voor een komende pandemie, maar dat document is in de la blijven liggen. Rutte is een pragmaticus, investeringen moeten rendement opleveren, graag op de korte termijn. Een lange-termijn-denker is hij niet en daarover heeft hij altijd helder gecommuniceerd. Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’ zei hij in de H.J. Schoo lezing op 3 september 2013 in de Rode Hoed. Een cultuurverandering is er nodig in Nederland, doceerde Mark Rutte. Hoe die eruit moet zien, daarover bleef hij tijdens zijn lezing in het vage. ‘Ik geloof niet in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in één klap op te lossen zouden zijn. Daar word ik als liberaal altijd een beetje wantrouwend van. Een land, een samenleving past niet in een mal.’ Het vormde onderdeel van een principiële kritiek op visionair leiderschap: ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen,’ zo stelde Rutte toentertijd. ‘Een land, een samenleving past niet in een mal,’ liet hij daar nog op volgen. Dat is duidelijke taal. Ik noem hem al langer een goed gebekte onderhoudsmonteur. De bestaande waarden en verdienmodellen beschermen maar zeker geen nieuwbouw ontwerpen voor de samenleving van komende generaties. Dat is zijn regeerstijl voor ons land en voor Europa. Zijn beleid is gericht op vandaag, morgen is al te ver en overmorgen is te verweg weg voor hem. Een beperking is ook nog dat Rutte niet kan multi-tasken. Als er beleid moet worden aangepast op meerdere terreinen (volksgezondheid, economie, samenleving) is dat te complex, dan wel is het een duivels dilemma. De schets die president Macron van hem geeft, zie elders in dit blog, is een leider zonder visie. De gemeenschappelijke markt is belangrijker dan een sterk Europa. Solidariteit met andere EU-landen beperkt hij: als het maar niet teveel geld kost. Dat gaat ons land opbreken. Binnenkort zal Nederland kleur moeten bekennen over de toekomst van de EU. Daarbij is de toekomst van onze jongeren in het geding. Dat is maar één thema waarover besluiten moeten worden genomen. Neem: het klimaat, het milieu, de natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, de ontwerpen voor de bouw van een nieuwe samenleving die moet worden ingericht met robotisering, algoritmen, KI, internet of things, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen. Kortom onze en de Europese samenleving en staatsinrichting moeten volledig op de schop. Voor zo’n grote, zware en complexe opdracht is de onderhoudsmonteur ongeschikt, daar zijn bouwmeesters voor nodig. Als wij hier de zaak weer op orde hebben gaan de economische activiteiten weer gaan groeien, wordt gesteld. Die aanname is veel te optimistisch. Corona is wel een realiteit en de gevolgen voor de economie en de samenleving eveneens. Een realiteit is ook dat de politieke leiders wereldwijd ook niet weten hoe ze hun beleid moeten inrichten. Dus doen ze allemaal hetzelfde: de lockdown en de financieel/economische gevolgen nemen ze maar op de koop toe. Rutte heeft laten weten dat het kabinet de steunmaatregelen voor het bedrijfsleven wil verlengen “voor zolang dat nodig is” Dat is een emotionele uitspraak , die niet is getoetst aan de haalbaarheid en de gevolgen ervan voor de samenleving. Ondertussen blijven de financiële markten maar juichen alsof er niets aan de hand is. De AEX staat weer >500, terwijl 300 veel realistischer zou zijn. Die klap moeten we dus nog krijgen en dan verdwijnt een groot deel van onze pensioenreserves. Er is op dit moment helemaal geen ruimte voor optimisme, die kan worden onderbouwd met degelijke gronden. Nog altijd wordt er aangenomen dat de knappe koppen ons wel weer uit het moeras trekken. Die opties zijn niet realistisch, maar politici klampen zich daaraan vast. Dat Rutte in wanhoop uitroept dat hij voor duivelse dilemma’s staat kwam voor mij niet als een verrassing. Wij zijn een land met een open economie en krijgen ook de tegenslagen op ons bord van buitenlandse partners, waarmee wij zaken doen. In de Rotterdamse haven daalde in het 1e kwartaal de overslag met 9% en die kan verder oplopen dit jaar naar 20% misschien wel 30%. De wereldhandel daalt dit jaar 3% en de economische activiteiten dalen, het IMF indiceert voor Europa ca 7%. Daarbij komt dat corona veel kost voor de gezondheidszorg, maar indirect ook voor de economie en bedrijfsactiviteiten in veel sectoren van het bedrijfsleven waaronder de luchtvaart, toeristenindustrie, horeca, sierteelt, zzp’ers, MKB en de reiswereld. Het grootste risico van de situatie waarin wij verkeren zijn de grote onzekerheden over de ontwikkelingen met betrekking tot het verloop van de corona-pandemie, met name de intensiteit, de duur en een mogelijke terugkeer in het najaar, de afbouw van de lockdown en een herstart van economische activiteiten, Ik hou rekening van een periode van zeker een jaar, misschien nog wel langer. Daarbij komt de recessie, die volgens de bestaande modellen de economie zou moeten kunnen activeren door geld in de markt te pompen om daarmee de handel te activeren. Maar deze keer worden de markten al overstroomd met geld voor verliesfinanciering van de corona-crisis, in de hele wereld. Daardoor zullen de staatsschulden enorm stijgen, maar momenteel voeren de belangrijkste valuta een gratis geld beleid en zal de inflatie verder dalen. De monetaire en financiële autoriteiten hebben zelf geen enkel idee waartoe dat op de langere termijn zal leiden. Ik ben het over twee aspecten wel eens: op de korte termijn zal de inflatie dalen, ook vanwege de forse daling van de olieprijs en de stilgevallen economie door corona en de recessie, maar ik kan nog niet inschatten hoe groot de invloed zal zijn van de stijging van de vliegtickets, de theaterprijzen en bij de kapper zodra die weer aan de slag mogen onder beperkte voorwaarden. Corona zal namelijk de prijzen doen stijgen, hetgeen de koopkracht van de burgers dan weer zal beperken. Op iets langere termijn verwacht ik een fors stijgende inflatie, ver boven het streefgetal van ‘net onder de 2%’ van de ECB. Daarbij komt dat veel bedrijven en bedrijfjes omvallen in deze onzekere tijd, waardoor banken verliezen zullen gaan lijden. Of ze daarvoor voldoende buffers hebben moet de toekomst uitwijzen. Ook worden banken getroffen door de wisselende marktsentimenten op de financiële markten en de gevolgen daarvan (financiële producten als derivaten) voor hun rendementen. Ik voorzie veel somberte en ellende op de korte termijn, laten we ons heil zoeken in solidariteit!!! Het nieuwe normaal.

EU-videotop over financiering gevolgen corona-crisis

Er komt een herstelfonds van €540 mrd om de Europese economie weer te laten draaien na de corona-crisis. ,,We gaan op basis van voorstellen van de Europese Commissie constructief werken aan een gezamenlijke strategie voor de herstelfase, gekoppeld aan de meerjarenbegroting”, liet premier Mark Rutte weten na de vierde videotop van de regeringsleiders van de 27 EU-landen over de pandemie. Het hulppakket van de EU voor landen, bedrijven en werknemers die in moeilijkheden zijn gekomen door de corona-crisis. Premier Rutte zegt dat met het pakket acute financiële problemen voorkomen kunnen worden. Dit is een bevestiging van hetgeen eerder al was overeengekomen door de Ministers van Financiën. De EU-leiders bespraken ook een fonds voor de langere termijn. Ze hebben de Europese Commissie gevraagd voorstellen te doen over de werking van zo’n fonds. EU-president Charles Michel voorziet een ‘ongekende investering’. Het ‘urgente’ fonds moet volgens hem ‘voldoende’ gevuld zijn. ,,De impact van corona is in de hele EU enorm, ook economisch.

Spanje wil nog steeds niets weten van de voorwaarden waarop het land straks geld krijgt uit een herstelfonds. “Dit is een oorlog. En in een oorlog stel je geen voorwaarden aan hulp”, reageerde premier Sánchez. De Spaanse regering is nog altijd boos over de Nederlandse opstelling. Volgens Sánchez was een excuus van Nederland over de uitlatingen van minister Hoekstra op zijn plaats geweest. “We steken ons in schulden om levens te redden. Hier hebben we maar een doel: als collectief, als land, levens redden. Daaraan kun je geen voorwaarden van buiten stellen”,aldus Sánchez. (bron: NOS) Maar dat heeft de EU eerder al wel gedaan met de vluchtelingen die via Turkije Europa willen bereiken. Griekenland moest al die problemen maar oplossen, maar was daar totaal niet toe in staat. Maar de EU-staten zadelden de Grieken op met de onbeheersbare problemen, die leiden tot inhumane situaties. Dat toont de ware aard van de lidstaten van de Europese Unie en de onmacht van de Europese Commissie. En als VDL niet hard ingrijpt en de regie gaat voeren gaat de corona-crisis en de zware recessie die eraan komt tot onbeheersbare ontwikkelingen leiden.

https://www.dagelijksestandaard.nl/2020/04/duitsland-is-gevallen-merkel-is-nu-voor-eu-bonds-nederland-staat-er-moederziel-alleen-voor/ meldde al eerder dat

Duitsland al was gevallen voor een financiering in de vorm van corona-bonds, waartegen Rutte en Merkel zich manifest hadden verzet. Merkel is nu voor ‘EU-bonds’, Nederland staat er moederziel alleen voor. In deze coronacrisis waren er slechts twee bastions die nog konden voorkomen dat de inhalige Zuid-Europese landen hun zin kregen en Noord-Europese cash vrijelijk naar Italië en Spanje zou stromen: Nederland en Duitsland. Daar is er nu nog maar één van over: Nederland. Want Duitsland is op zijn zuinige schreden teruggekeerd en pleit nu ook voor Frans-Italiaanse geldsmijterij. Maar dan niet via nieuwe eurobonds die met een nieuw verdrag beklonken worden. Nee, erger nog. Via de achterdeur, door het bestaande EU-verdrag te misbruiken en te herinterpreteren. Daardoor kunnen we met een omweg alsnog garant gaan staan voor het financiële feestvieren in Zuid-Europa. Speaking to reporters in Berlin, Merkel said the solidarity clause — under Article 122 of the EU treaties, which has already been used to propose a temporary unemployment reinsurance scheme — could be used to finance other forms of financial assistance for national governments. We have already found an instrument in Article 122, paragraph 2, where bonds for countries can be passed on by means of guarantees from member states and then used, for example, to finance short-time working allowances,” she said, adding: “I can also envisage such instruments in the future.” De toestand is veel crucialer dan wat DDS hier schrijft over ‘financieel feestvieren door de door corona zwaar getroffen Zuidelijke lidstaten’. Het is harde noodzaal dat het rijke Noorden de Europese Unie redt van de ondergang door zich garant te stellen voor een gedegen financiering voor de opbouw van de economieën in alle EU-lidstaten na de corona-crisus en de recessie die daarop volgt.

Beschouwing van Peter den Haring – Hou Vol!

Corona is de levensgevaarlijke pest, de doodbrenger, iedereen moet onze kwetsbare ouderen beschermen? De angst wordt buitenproportioneel door de media opgeblazen. Er is plotseling een nieuw normaal ontstaan: de anderhalve-meter-samenleving. Elke dag wordt er alsmaar dezelfde riedel van dezelfde zogenaamde deskundigen opgevoerd en de geschreven media en op radio en tv afgestoken. Samen moeten we het doen? Wat ook alweer? Dat sensatiegerichte nieuws wordt in toenemende mate saai voor de luisteraar en de kijker en de hele dag op radio en TV met spotjes ondersteund. Alternatief denken kan niet meer? Het journaille lijkt al vijf weken niet meer zelf te denken noch te onderzoeken. Kritisch materiaal met alternatieve cijfers wordt van YouTube verwijderd, verontwaardigde ingezonden brieven worden niet geplaatst. Bij deze Coronacrisis lijkt alles te draaien om het redden van mensenlevens met Rutte als verkiezingswinstmaker. Maar worden de cijfers niet steeds gemanipuleerd? Hoe erg is dat Corona nu eigenlijk? Helemaal niet in vergelijking met andere jaren! Elk jaar gaan er in Nederland aan de wintergriep immers tussen de 3.500 en 10.000 mensen dood. Niet zo pijnlijk en snel misschien, gewoon nare longontstekingen met grove hoest. Maar wel dood. Het enige verschil: ze gingen niet naar de IC. Nu de nieuwe corona-besmettingen wel leiden tot een IC-opname en dus tot kunstmatige coma met slaapmiddelen komen die ongelukkige overlevenden (80% sterft) met ernstige schade uiteindelijk naar huis. “Leg mij maar liever meteen aan de fatale morfine,” zei een van mijn 87-jarige buren. Is er door een massale angsthysterie voor De Dood een heel land, een hele wereld, economisch ontwricht zodat de regeringsleiders een krankzinnig opgeblazen egotrip kunnen manifesteren. In de rug gedekt door zogenaamde deskundigen (die elkaar wereldwijd wel flink tegenspreken). Niemand durft zich meer te verzetten tegen het meerderheidsdenken. Behalve BNR-icoon Kees de Kort misschien, maar ja, die is econoom en geen viroloog. Japan en Zweden hebben tenminste het hoofd koel gehouden. Hier ter plaatse is de 1,5 meter samenleving een waandenkbeeld, dat duizenden gezinnen, kinderen, daklozen en ZZPers te grazen neemt ten bate van een grotere surveillance. Ik heb besloten ruimte te geven aan een ander geluid. We zijn nu de 10.000 opnames gepasseerd en er zijn 4.000 geregistreerde doden geteld, alhoewel we weten dat dat aantal veel hoger is onder andere omdat alle doden in Verpleeghuizen niet zijn meegeteld. Verder zijn 500.000 Nederlanders besmet die niet in zicht van het RIVM waren. Maar al die doden moeten wel geplaatst worden in de 153.000 doden, die jaarlijks in ons land sterven, hoofdzakelijk door ouderdom. De vraag waarmee we worden geconfronteerd worden ‘is de lockdown in deze vorm wel noodzakelijk om corona te bestrijden’ met name hoe groot is de financieel/economische schade voor de samenleving? En hoe ziet het slagveld eruit na afloop van de strijd met de onbekende tegenstander? Hoe zien dan de overlevingskansen er dan uit?

Argentinië op de rand van de afgrond

Grote crediteuren van Argentinië weigeren akkoord te gaan met het laatste voorstel van de regering voor sanering van de miljardenschulden. Dat meldde de Financial Times. Het gaat om een voorstel voor regeling van gedeeltelijke kwijtschelding – een ’haircut’ van 62% – van $83 mrd aan schulden, die uitstaan bij obliatiebeleggers. Dat zou de staatskas en de protesterende bevolking, die met een steeds hogere inflatie kampt bij het doen van boodschappen en tankbeurten, kunnen helpen. Maar drie grote obligatiekopers hebben het voorstel van vorige week om rentebetalingen tot 2023 uit te stellen, en de aflossing tot 2026, definitief afgekeurd, zo blijkt uit hun verklaring. Drie fondsen bezitten samen 16% van de hele schuld. Een andere groep met vermogensbeheerders BlackRock, Fidelity, en T Rowe Price zegt evenmin akkoord te kunnen gaan. In het pakket met verhandelde schulden zitten ook de eerder doorgerolde schulden van 2010 en 2005. Opnieuw balanceert Argentinië op de rand van de afgrond. Komt er geen overeenkomst, dan koerst het Zuid-Amerikaanse land voor de negende keer af op een serie wanbetalingen, met als reactie een forse stijging van de rentes die het op schuld moet betalen. In 2018 moest het land aankloppen bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voor een steunpakket van ruim $56 mrd, het grootste ooit. (bron: DFT) Vroeger zouden de schuldeisers een leger soldaten naar zo’n land sturen en daar het land leegroven.

Tweederangskinderen ervaren in Congo de hel op aarde opdat groene deugmensen kunnen telefoneren tijdens het rijden in hun elektrische auto

Dit is een Gastcolumn door Alphons V. de Recht. In de hoofdzakelijk artisanale mineraalmijnen in de ‘Democratische’ Republiek Congo werken dagelijks (7 dagen per week) ongeveer 40.000 kinderen, slaafjes vanaf de leeftijd van vier, onder mensonterende omstandigheden. Congo is één van de aan bodemschatten rijkste landen ter wereld en tegelijkertijd één van de armste op de wankele economische ladder. De vreselijke prijs die deze kinderen betalen voor de energiehonger van de consument, is de verwoesting van hun gezondheid en een zeer vroege dood. Zo wordt kobalt onder onmenselijke omstandigheden gedolven en getransporteerd naar Azië, waar het verder wordt verwerkt door de batterijfabrikanten. De politiek geïnspireerde verplichte overschakeling op voertuigen met zogenaamd schone energie heeft namelijk geleid tot een exorbitante toename van de vraag naar accu’s. Terwijl voor de vervaardiging van een smartphone-accu niet meer dan 10 gram geraffineerd kobalt nodig is, is dat voor een elektrische auto al 15 kilogram. Dit is de onverbiddelijke wereld waar de wet van de sterkste (en van de markt) heerst. Goud, koper, coltan, kobalt en rare earth bloedmineralen zijn noodzakelijke bestandsdelen in elektrische apparaten en auto’s. Ik noem het bloedmineralen omdat er veel kinderbloed aan kleeft. Weet ik waarover ik praat? Ik woon zelf in Congo. Als Vlaming en over datum gereïncarneerde koloniaal zie ik hier talloze zwarte ‘Untermenschen’ schrijnende taferelen meemaken in de mijnen. Ik ben er zelf in geweest, ooit als lid van de zoveelste nutteloze, met westers belastinggeld rijkelijk gesponsorde ‘bloedmineralencommissie.’ Ik kon niet verder komen dan een vijftigtal meter in een aartsdonkere en kille Tantalite-mijnschacht in Zuid-Kivu. Ik moest letterlijk over de kinderlichaampjes kruipen. Hijgend trachtten ze dan even bij te komen vooraleer het risico te lopen om bij daglicht in elkaar te worden geramd door een gefrustreerde opzichter, die ook enkel de eigen overleving voor ogen had. Zoveel werkende kinderen? Ja. Volwassen mijnwerkers graven erts tot 180 meter onder de oppervlakte met behulp van krakkemikkig gereedschap, terwijl vooral kinderen het puin afvoeren, zonder beschermende kledij en ademhalingsapparatuur. Grote, ruime mijnschachten vragen echter meer houwwerk en lopen meer kans op instorting, dus worden er ook met de hand smalle gangen gegraven, te nauw voor volwassen arbeiders, dus stellen de mijnmanagers daarvoor tengere kinderen te werk. Die lopen bovendien een enorm risico op radioactieve besmetting en vallen ook vaak ten prooi aan long-, oog- en huidziekten. De Goldman Sachs Bank noemt kobalt “de nieuwe aardolie.” Ondanks de hoeveelheid opgedolven mineralen zijn er lokaal geen tekenen van welvaart in deze totaal verpauperde bananenrepubliek. Integendeel, de omstandigheden waaronder men daar moet werken, lijken meer op de desastreuze fabrieksarbeid tijdens de Industriële Revolutie. Vele mineralen zijn immers radioactief. Bijvoorbeeld kobalt is zo’n groot gevaar voor de gezondheid dat zelfs een longziekte ernaar is vernoemd: de kobaltlong, een vorm van longontsteking die leidt tot hevige hoestaanvallen, permanente ziekte en zelfs de dood. De consumptie van lokaal geteelde groenten kan leiden tot braken en diarree, schildklierschade en dodelijke longziekten, terwijl vogels en vissen in dergelijke gebieden nauwelijks kunnen overleven. Zo is ook de wijdverbreide malaxatie van goudparticulen met kwik een enorme tijdbom met desastreuze ecologische gevolgen op zeer lange termijn. Uitgestrekte gebieden in Noord- en Oost-Congo behoren momenteel tot de meest vervuilde ter wereld. Het land is vol met verkrachtingsstrategie-soldaten en rebellen, plus uit tweederangslanden gedetacheerde VN-soldaten, op zoek naar maagdenvliezen. En dan lopen er nog paar verdwaalde huurlingen rond. Ik zie overal onschuldig ogende maar ondervoede en verwonde kinderlijfjes, immer zwangere vrouwen met leeggezogen hangtieten, uitgemergelde, veelal dronken mannen met bloeddoorlopen glazige ogen. Niemand weet hoeveel er dagelijks omkomen in die vervloekte mijnen. De VN schat dat er maar 80 doden per jaar vallen, maar de meeste doden worden niet geregistreerd. Men verspilt geen papier aan negers zonder geboorteakte, wel aan rechtszaken om de term “neger” te beteugelen. Dit betekent dat het aantal ongemelde gevallen waarschijnlijk veel groter is. Vaak liggen de lichamen eenvoudigweg begraven in de puinhopen van ingestorte gangen. In de meeste Afrikaanse culturen zijn kinderen complementaire wezens waarvan er zoveel mogelijk dienen te worden verwekt, teneinde met het overschot de overlevingsdrang te ondersteunen. Verbod op kinderarbeid is in Afrika slechts een papieren tijger. In een land waar miljoenen mensen in door de Deep State georchestreerde burgeroorlogen zijn omgekomen, is er voor gezinnen geen andere manier om te overleven. De wet die kinderarbeid verbiedt, interesseert niemand ter plaatse. Ik heb steeds meer schijt gekregen aan dat zogenaamd weldenkende, verwende Westen. Verwaande, wereldvreemde betweters en deugmensen, die lijden aan een moderne humanistische kwaal die duurzaam, schoon en emissievrij zegt te zijn, maar die hen ondertussen in de klem houdt van onbedachtzame collaborateurs van het grootkapitaal. Die Westerse ideologen drukken immers enthousiast lucratieve klimaatdoelen door. Of kinderen sterven of hun gezondheid ruïneren is irrelevant zolang er maar theoretisch CO2 wordt bespaard en de staatskassa rinkelt. Elke klimaatdemonstrant en elke koper van elektrische auto’s, computers en mobiele telefoons is medeverantwoordelijk voor het feit dat kleine kinderen in Congo de hel op aarde ervaren. Ooit over nagedacht? Dat het zo erg was, heb ik nooit geweten en mij ook niet gerealiseerd hoe mensonterend de situatie in Congo is. Heeft de Belgische Koninklijke familie daar geen enorme financieel/economische belangen?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 24 april 2020; week 17: AEX 504,94; Bel20 2.942,98; CAC40 4.393,32; DAX30 10.336,09; FTSE 100 5.752,23; SMI 9.625,65; RTS (Rusland) 1081,32; DJIA 23.775,27; NY-Nasdaq 100 8.786,60; Nikkei 19.262,00; Hang Seng 23.831,33; All Ords 5.300,70; SSEC 2.808,53; €/$1,082; BTC/USD $7.516,01; 1 troy ounce goud $1729,50, dat is €51.389,87 per kilo; 3 maands Euribor -0,192%; 1 weeks -0,505%; 1 mnds -0,418%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,179% 10 jaar VS 0,6048%; 10 jaar Belgische Staat 0,122%; 10 jaar Duitse Staat -0,464%; Franse Staat 0,03%; VK 0,289%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,463%; 10 jaar Japan -0,0272%; Spanje 0,952%; 10 jaar Italië 1,885%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,529

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden vrij vlak, ondanks de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten en stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid dalen de aandelenkoersen niet tot nauwelijks. De goudprijs is verder gestegen, rentetarieven noteerden variabel. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,283%; Nederland 0,048%; Duitsland -0,074%; Japan 0,4164%; Frankrijk 0,682%; GB 0,618%; Spanje 1,623%; Canada 1,1868%; VS 1,1886%; Italië 2,729%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,6%; Duitsland -0,6712%; Denemarken -0,448%; Nederland -0,537%; Frankrijk -0,332%; België -0,291%; Japan -0,1039%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 25/26/04/2020_527 Duivels Dilemma voor Rutte

UPDATE 18/19042020/526 70.000 bedrijven halen het einde van het jaar niet

Dit is een gestripte versie van het blog. De USB stick, waarop de concept tekst van dit blog stond is defect. Als die tekst weer boven water komt zal ik die zeker een volgende keer meenemen, zo nodig tussentijds publiceren. Ik heb 2 artikelen moeten overhevelen naar het volgende blog: Ouderen dreigen de rekening gepresenteerd te krijgen van de economische ellende van onder meer het corona-virus en Economie moet een algemeen doel dienen. Wij zitten midden in een crisis en het Internationaal Monetair Fonds heeft ons deze week laten schrikken dat er een gitzwart toekomst aankomt voor onze economie. Nederland met zijn open economie staat in de top van landen die het zwaarst getroffen gaan worden. Het IMF prognosticeert, in het meest positieve scenario, een economische krimp van 9,1% voor Italië, 8,0% voor Spanje en 7,5% voor Nederland. Frankrijk 7,2%, Duitsland 7,0%, VK 6,5%, VS 5,9%, Rusland 5,5% en Japan 5,2%. In de modellen wordt een recessie bestreden met het activeren van de markten. De handel en consumptie moeten weer aantrekken. Maar die werking wordt vooralsnog geblokkeerd door de corona-crisis wereldwijd. Alle buffers worden momenteel ingezet om de enorme verliezen van het stilvallen van veel activiteiten op het gebied van de handel, sport, cultuur, toerisme en verkeer/transport, Daarbij komt nog dat de centrale banken, de EU, het IMF, de Wereldbanken, de nationale overheden en (investerings) banken ook enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld in de markten pompen waardoor de waarde van het geld zal dalen. Kortom we zitten in dilemma met meerdere complexen ontwikkelingen op hetzelfde slagveld van gezondheid, financiën en economie.

Op Passie Zondag kreeg ik een Openbaring, waarover ik lang heb nagedacht of ik die moest delen dan wel voor mijzelf moest houden. Ik kwam tot de slotsom dat het de bedoeling van de afzender moet zijn geweest dat ik deze boodschap moest delen.

Mijn naam is Johannes. Ik bevind mij op een plek waar ik de hele wereld kan zien. Het is dag en ik zie dat zich overal donkere tyfonen ontwikkelen, waardoor het licht op aarde wegvalt. De tyfonen hebben een dreigende orkanische kracht, die toeneemt. Eerst verdwijnen er bomen en gebouwen in de trechters van de tyfonen: mensen en dieren zoeken beschutting, maar de zwaksten onder hen kunnen zich in onvoldoende mate teweerstellen tegen de enorme krachten die het natuurlijke geweld ontwikkelen. Veel verdwijnt in de enorme trechters van de tyfonen dat als as wordt uitgeworpen. Uiteindelijk houden ook de fundamenten van de samenlevingen geen stand. Dan nemen de krachten af en ontstaat er een weldadige rust. Het daglicht keert terug. De hele aarde is bedekt met zwarte as. Ik voel mij in de Hof van Eden en geniet daar van de vrede, rust en weldaad, die daar heerst. Als ik om mij heen kijk komt het eerste groen van de lente door het as heen. Dan krijg ik een goed gevoel. God zij met ons!

Wat zag ik, welke boodschap ontving ik? Ik kijk naar de wereld van vandaag en wat de wereld te wachten staat. Ik zie de corona-pandemie, die fors huishoudt. Die als een bedreiging wordt ervaren. Het virus houdt grote schoonmaak onder (oudere) mensen en onder de fundamenten waarop samenlevingen zijn gegrondvest. Het is een proces dat veel langer duurt dan wat wij nastreven. Politici zetten alle mogelijkheden in om te voorkomen dat de opgebouwde basiswaarden worden aangetast. Alles wat van waarde is wordt daarvoor ingezet. Dat zal de afbraak die het virus direct en indirect veroorzaakt niet tot stand brengen, integendeel het zal de chaos alleen maar verder vergroten. Wij zullen worden teruggeworpen naar daar waar het ooit begon. Krijgen wij daarna een herkansing aangeboden? Ergens ver weggestopt weten we dat ons leven zo niet verder kan met het klimaat, ons milieu en de natuur en dat we terug moeten naar ‘af’ zonder alle zekerheden die we hebben opgebouwd, maar de hebzucht, het egoïsme, het individualisme zullen worden afgestraft (geldhandelaren in Mattheus XXI, vers 12-13). Met noodplannen wereldwijd worden slechts verliezen gefinancierd, maar geen economische activiteiten, de gigantische hoeveelheden geld die in de markten worden gepompt zullen slechts ons geld waardeloos maken en een hyperinflatie veroorzaken. In feite is er nu al niets meer te redden, maar door al het gratis geld blijven de gokkers speculeren op de financiële markten. Het volk blijft straatarm achter om in een nieuw paradijs een nieuw leven op te bouwen.

Er daagt een beeld op zoals in Lucas 19,45-48 staat beschreven. De werkelijkheid is dat de laatste 20 jaar de financiële markten speelhallen/casino’s zijn verworden voor speculanten en gokkers. Hoe heeft dat zo kunnen gebeuren. De effectenmarkten waren een plaats waar goederen werden verhandeld op een prijs, die werd afgezet tegen de verwachtingen van een jaar verder. Dat kun je waarderen als gezond. Beleggers handelen tegenwoordig op de heel korte termijn. Dat is het gevolg van het feit dat dagdealers handelen op basis van deze seconde, deze minuut, deze dag, dan is er de handel die plaatsvindt door computers op basis van algoritmes. Maar deze software handelt niet op de langere termijn, maar op basis van nanoseconden. In feite vindt nog maar 5% van alle handel plaats door beleggers die verder kijken dan vandaag. Daarbij komt dat de laatste decennia de handel in derivaten extreme vormen heeft aangenomen. Met deze financiële producten worden verwachte winsten en verliezen beheerst. Dat gaat om gigantische hoeveelheden contracten die snel kunnen schakelen van winst naar verlies v.v. Al deze dubieuze handel maakt dat de risico’s groot zijn voor de stabiliteit van de banken en financiële instellingen. Dat hele casinospel wordt instant gehouden door de centrale banken die gigantische hoeveelheden gratis geld in de markt blijven pompen waardoor de waarde van het geld steeds verder daalt. Op enig moment loopt dat fout af.  Ik vrees ervoor dat er door die enorme hoeveelheden gratis geld, de waardedaling van geld een hyper inflatie zal veroorzaken, met alle geldvernietiging die daarmee gepaard gaat. 100 jaar geleden heeft zich in de Weimar Republiek (tegenwoordig Duitsland) ook zo’n ontwikkeling voorgedaan: eind 1921 kostte een brood daar 4 mark, in november 1923 201.000.000.000 mark. 

Frontberichten

De reisbranche verwacht tot 1 juni €1 mrd schade te lijden als gevolg van de coronacrisis. Boekingen blijven uit,tienduizenden reizen zijn geannuleerd of vroegtijdig afgebroken. Om ontslagen te voorkomen, is volgens de ANVR €400 mln nodig. De overheid heeft de sector compensatie beloofd. (bron: NOS)

De regering in de VS trekt $19 mrd uit voor steun aan boeren die door de coronacrisis zijn getroffen. Het leeuwendeel van dat bedrag gaat direct naar de boeren. Met de rest ($3 mrd) worden producten als zuivel en vlees opgekocht voor voedselbanken. Het aantal geregistreerde besmettingen in de VS steeg naar 700.282, een toename van 29.131. Er zijn 36.822 coronadoden.

President Trump riep op Twitter op tot het “bevrijden” van drie Democratische staten. Afgelopen week werd in Michigan, Minnesota en Virginia gedemonstreerd tegen coronabeperkingen. Ook Trump vindt de maatregelen daar te strikt. (bron: NOS) Het verbaast mij niet als Trump hier verkiezingsretoriek voert tegen de Democraten. Man is sluw en gemeen en schuwt geen enkel middel om tegenstanders neer te sabelen.

Het aantal vluchten op Schiphol is op zijn vroegst in 2023 terug op het oude niveau, zegt Schiphol-topman Benschop in Trouw. Wat hem betreft gaat het aantal vliegbewegingen na de corona-crisis niet meteen naar het maximum van 500.000. Hij wil met “gecontroleerd herstel” het debat over geluidsoverlast en de uitstoot van vliegtuigen vlot trekken. Ook wil hij onderzoeken hoe Schiphol kan verduurzamen en “een betere balans creëren met de omgeving”. De luchthaven bereidt zich voor op de anderhalve-meter-economie met onder meer strepen. “Maar het is de vraag hoe het gaat als er weer meer gevlogen wordt.” (bron: NOS)

Alle evenementen van deze zomer in het hele land moeten worden afgelast. Daar dringen burgemeesters van grote steden op aan bij het kabinet, melden bronnen aan de NOS. Burgemeesters vinden dat het kabinet een verbod zou moeten instellen tot 1 september of 1 oktober. De KNVB zou zich dan kunnen richten op het nieuwe voetbalseizoen,bijvoorbeeld met minder publiek in de stadions. Voor festivals is tijdige duidelijkheid belangrijk, bijvoorbeeld om artiesten af te kunnen zeggen en verzekeringen aan te kunnen spreken. Grote evenementen zijn nu tot 1 juni verboden.

In de Europese Unie zijn in maart 55% minder nieuwe auto’s verkocht ten opzichte van een jaar eerder, meldt branchevereniging ACEA. In maart werden 567.000 nieuwe auto’s verkocht, vorig jaar maart waren dat er 1,2 miljoen. In Spanje en Frankrijk daalden de verkopen met 70%, in Italië met meer dan 85%. In Nederland werden 23% minder auto’s verkocht.

De Volkswagen Group heeft in het eerste kwartaal ongeveer twee miljoen personenwagens verkocht, een daling van 23% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Dat maakte het Duitse concern bekend. Vooral in maart viel de verkoop, vanwege de uitbraak van het corona-virus, lager uit. Vorige maand verkocht de groep, waartoe ook merken als Audi en SKODA behoren, zo’n 623.000 voertuigen. Dat komt neer op een terugval van 37,6%. In het eerste kwartaal daalde de operationele winst met 81% naar €900 mln. De Volkswagen Group is genoodzaakt zijn financiële verwachtingen voor 2020 bij te stellen, aangezien de geplande resultaten “niet meer te behalen zijn”, aldus het bedrijf. Het bedrijf had voor 2020 onder meer gerekend op een omzetgroei van 4%.

De Nederlandse tak van uitzendbureau voor de horeca Mise en Place heeft faillissement aangevraagd. Dat maakte de onderneming bekend. Het bedrijf levert personeel aan onder meer de Hilton-hotels, de Johan Cruijff ArenA en congrescentrum RAI Amsterdam. Door het faillissement verliezen 160 vaste medewerkers hun baan en ruim 3.500 uitzendkrachten moeten op zoek naar ander werk. “Mise en Place is zwaar getroffen door de huidige crisis ten gevolge van COVID-19”, zegt directeur Hubert Ummels. De omzet is als gevolg van de coronamaatregelen in één klap helemaal weggevallen. “Onze mensen kunnen alleen aan de slag als grote groepen mensen bij elkaar komen.” De overheidssteun is volgens het bedrijf niet toereikend om de huidige omstandigheden door te komen. Er is nog geprobeerd de medewerkers aan het werk te krijgen in distributiecentra en bij online supermarkten. “Helaas heeft dit niet het gewenste resultaat opgeleverd.” De salarissen van de studenten die voor het uitzendbureau werkten, zijn nog uitbetaald. Buiten Nederland is de Mise en Place-groep actief in België, Duitsland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk, met ruim 9.500 (flex)medewerkers en met diverse bedrijven zoals Staffable Payroll, Servicecenter 4Hospitality en Q-staff.

China heeft voor het eerst een krimp van de economie gemeld. Door corona kromp het bruto binnenlands product in het eerste kwartaal met 6,8% vergeleken met dezelfde periode in 2019. Het is de eerste krimp sinds ten minste 1992, het jaar van de eerste kwartaalmetingen. Sommige economen hielden rekening met een grotere krimp in China, na de VS de tweede economie van de wereld. In China werden al in januari corona-maatregelen van kracht, nadat het virus daar eind 2019 was opgedoken. Inmiddels zijn er ook al regels versoepeld. Er zijn nog wel nieuwe corona-besmettingen, volgens China vooral uit andere landen. Het IMF schatte deze week de economische groei voor heel 2020 in op 1,2%, ook voor India wordt een positief resultaat van 1,9% verwacht en voor Indonesië van 0,5%.

President Trump heeft richtlijnen gepresenteerd voor het afbouwen van de corona-maatregelen in de VS. De deelstaten krijgen veel vrijheid, maar mogen pas versoepelen als de verspreiding van het virus twee weken is afgenomen. Trump adviseert een versoepeling in drie fasen. In fase 1 openen stadions, restaurants en gebedshuizen, mits de afstandsregels worden nageleefd. In fase 2 gaan de scholen open en is reizen weer toegestaan. In de derde fase mogen mensen zonder restricties aan het werk. Trump zei dat 29 staten “relatief snel” open moeten kunnen. Hij wil met het plan de getroffen economie op gang helpen. Het is nu de vraag in welke mate en in welke snelheid de Republikeinse en Democratische gouverneurs de adviezen van de president zullen uitvoeren. Beleggers reageerden enthousiast op de voorzet. Van de 2,269.630 geregistreerde besmettingen worden er 710.272 in de VS gerapporteerd met 37.175 doden van de 155.205 wereldwijd. Het gaat hier om geregistreerde personen, de werkelijke aantallen zullen fors hoger liggen. Eerder deze week had Trump al laten weten dat de VS de bijdrage van $400 mln aan het Wereldgezondheidsorganisatie opschort. Hij schuift de zwarte piet naar de WHO, om daarmee de kritiek op zijn corona-beleid te verhullen. Kranten onthullen dat Trumps adviseurs hem eerder in het corona-proces smeekten om de dreiging serieus te nemen, maar dat hij het gevaar bagatelliseerde.” “Hij riep dat het voor de Pasen voorbij zou zijn. dat het virus ‘magisch zou verdwijnen’, op het moment dat in het Witte Huis memo’s circuleerden met doemscenario’s. De president was bang dat een negatieve toon de beurs zou beïnvloeden”, maar ook dat hett een negatieve invloed zou geven voor zijn verkiezingscampagne. Niet hij maar de media zouden vanaf het begin het virus onderschat hebben. “Om dat te bewijzen liet Trump tijdens de briefing een door zijn medewerkers gemonteerd filmpje zien. Met daarin de boodschap dat hij alle nodige maatregelen heeft genomen. En dat de pers het volk voorloog over de risico’s.” Vooral de NYT moest het ontgelden en hij wenste deze krant toe dat ze failliet zouden zijn aan het einde van zijn regeerperiode, Een journaliste van CBS, die kritische vragen stelde tijdens de briefing in de tuin van het Witte Huis, zette hij weg als ‘nep’.

Een derde van de mensen met thuiszorg of hulp van een verpleegkundige, krijgt minder of geen zorg meer in verband met de corona-crisis. Het gaat onder meer om woonbegeleiding, wondzorg, hulp bij het wassen en aankleden en psychische zorg, heeft de Patiëntenfederatie onderzocht. Volgens de Patiëntenfederatie krijgen mensen minder zorg, omdat personeel ziek is. Maar het komt ook voor dat cliënten afzeggen, omdat ze tot een risicogroep behoren en het eng vinden een

verpleegkundige op bezoek te krijgen. Ook de situatie onder mantelzorgers is verslechterd: de helft geeft minder of geen ondersteuning meer.

De eerste hulp die de cultuursector krijgt bedraagt €300 mln heeft de regering besloten, omdat kunst ertoe doet juist in deze tijd om troost, afleiding en hoop te bieden. Het bedrag komt bovenop de eerder al aangekondigde steunmaatregelen voor ondernemers. De vraag is echter of er de komende maanden weer evenementen en festivals mogen plaatsvinden en muziekpodia, theaters, bioscopen en musea weer open mogen en onder welke voorwaarden. De 1½-meter-economie blokkeert voorlopig grote festiviteiten. Vanuit de sector komen positieve reacties, alhoewel gevreesd wordt dat de voorwaarden om in aanmerking te komen voor subsidies de uitvoering van activiteiten niet onmogelijk maken. Verder wordt extra steun gevraagd voor de 160.000 zzp’ers, die in de cultuursector werken. Voor vrije theaterproducenten, commerciële festivals en galeries wordt de mogelijkheid geopend voor leningen van de overheid.

Als er volgend jaar nog geen corona-vaccin is, gaan de Olympische Spelen weer niet door.

De coronacrisis zorgt voor een ongekende schok in de uitgaven van Nederlandse consumenten. Die dalen dit jaar met 5%, verwacht ABN Amro. Dat is een veel grotere daling dan de twee% van tijdens de financiële crisis. ABN Amro rekent met een scenario waarin de maatregelen zoals die nu van kracht zijn, de ‘intellligente lockdown’, in totaal twee maanden zullen duren. De maatregelen, waarbij onder meer horeca, sportscholen en kappers dicht moesten en grote evenementen niet meer door mogen gaan, zijn sinds 13 maart van kracht en duren in het scenario van de bank tot 12 mei. Dat zou voor een krimp van de uitgaven van 4,75% zorgen. Omdat de maatregelen stapsgewijs opgeheven zullen worden, zal ook daarna nog minder worden uitgegeven, goed voor een daling van 0,25%. Dat consumenten minder uitgeven is een van de belangrijkste redenen dat de Nederlandse economie in een recessie zal belanden dit jaar. De uitgaven van consumenten zijn goed voor 45% van het totale bbp, aldus de bank. De bank baseert de voorspelling van die ‘ongekende schok’ onder meer op het uitgavenpatroon tijdens het paasweekend. Normaal gesproken is dat een periode waarin flink wordt uitgegeven. In het afgelopen weekend daalden de consumentenuitgaven met 22% ten opzichte van vorig jaar. De grootste daling was te zien bij warenhuizen, waarschijnlijk omdat veel familiebezoek niet doorging en er dus geen noodzaak was tot het kopen van cadeaus en een kekke paasoutfit. De oproep om vooral niet naar een tuincentrum of bouwmarkt te gaan, is ook terug te zien: uitgaven aan huis, tuin en interieur daalden met 60%. De winnaars dan: supermarkten, niet alleen dankzij het gehamster. Omdat mensen thuiswerken en niet naar kroeg of restaurant kunnen, geven ze meer uit aan boodschappen. En daar profiteren ook voedingsspeciaalzaken van. Online eten bestellen verdubbelde in de afgelopen weken, zo meldt de bank. Maar de maaltijdbezorgmarkt staat met een geschatte omzet van 1,7 miljard euro in geen verhouding tot wat er normaal gesproken aan buiten de deur eten wordt uitgegeven. Die markt is goed voor €19 mrd, en de uitgaven daar daalden met 74%. (bron: DFT)

Op basis van de laatste berichten uit Europa lijkt het erop dat het coronavirus aan het inbinden is. Het aantal besmettingen daalt fors, het aantal doden ook en de bezettingsgraad van de IC’s in Nederland daalt gelukkig ook. Maar dat betekent nog niet dat het besmettingsgevaar nu is geweken en wij weer over kunnen gaan tot de orde van de dag. We moeten er ook rekening mee houden dat we nog moeilijke tijden tegemoetgaan als gevolg van de chaos die het virus op velerlei terreinen heeft aangericht en nog zal aanrichten.

Is Mark Rutte opgestaan als hoeder van de natie in crisistijd

Mark Rutte groeit in zijn rol als leider van een volk in crisistijd. De twijfels over zijn houdbaarheidsdatum zijn opeens weg. Zeven op de tien Nederlanders hebben vertrouwen in de premier. Hoe doet hij dat en is dat blijvend? ,,Straks kan hij zich niet meer verschuilen achter deskundigen. Dan kan de crisis als een boemerang terugslaan.’’, staat op https://www.ad.nl/politiek/mark-rutte-is-opgestaan-als-hoeder-van-de-natie-in-crisistijd~a38f5bed/ Het leiderschap van Rutte wordt in deze maanden ongenadig hard getest. ,,En in tijden van crisis is het lijntje tussen een lintje of wachtgeld flinterdun’’, zegt Paul ’t Hart, hoogleraar crisismanagement aan de Universiteit Utrecht. ,,Hij kan er enorm sterk uitkomen, maar je kunt ook zo worden gebroken als je de druk niet aankunt of verkeerde beslissingen neemt. Dan ben je als bestuurder meteen afgeserveerd.’’ Voorlopig rijst de ster van de minister-president, van wie nog niet zo lang geleden werd gezegd dat hij tegen zijn houdbaarheidsdatum aan zat. De peilingen van de afgelopen weken vormen het bewijs. 70% van de Nederlanders heeft op dit moment vertrouwen in zijn functioneren. In de jaren hiervoor schommelde het vertrouwen in Rutte tussen de 25 en 45%. In tijden van onzekerheid heeft het land behoefte aan een regering die zegt: we gaan díe kant op. Dat bleek al in de weken voordat de crisis in volle hevigheid losbarstte. Begin februari, toen er nog geen besmettingen in Nederland waren, maakte 44% van de mensen zich zorgen. Nadat toenmalig minister Bruno Bruins (toch niet echt de beste communicator van het kabinet) voor het eerst in de media verscheen, daalde dat percentage meteen naar 30%. Alleen al het geven van informatie is blijkbaar genoeg om ons gerust te stellen. Maar toen de crisis veel groter bleek dan de epidemiologen dachten (eind januari taxeerde de Wereldgezondheidsorganisatie nog dat het virus China niet zou verlaten) was er meer nodig. Rutte deed een stap naar voren en bereidde ons stap voor stap voor op ‘maatregelen die ongekend zijn voor landen in vredestijd’. ,,Natuurlijk is het de taak van een premier om in tijden van crisis naar voren te treden, maar vervolgens moet je het ook wel kúnnen. En Rutte bewijst tot nog toe dat hij hier heel goed in is’’, vindt Marco Zannoni van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement COT. ,,Er zijn ook regeringsleiders die nu door de mand vallen.’’ Fouten toegeven en zo je critici meteen een wapen uit handen nemen, is een van de vele ‘tools’ uit de gereedschapskist van Rutte als crisismanager. Toen Bruins het veld moest ruimen belde hij zelf met PvdA’er Martin van Rijn om hem als opvolger te vragen, omdat hij een pragmatische oplossing zocht voor de komende maanden. Een ander belangrijk instrument uit de ‘Rutte-doos’ is zijn taalgebruik. Rutte kiest zijn woorden nooit toevallig, hij denkt altijd goed na hoe over hij een onprettige boodschap presenteert. Zeker in het begin van de crisis wilde het kabinet voorkomen dat er paniek ontstond. Rutte sprak niet over een crisis maar over ‘de coronasituatie’. In zijn televisietoespraak zei hij, in tegenstelling tot regeringsleiders in andere landen, niet dat we ‘in oorlog waren met het virus’, maar zei hij hetzelfde met een omhaal waardoor het minder dreigend overkwam: ‘deze maatregelen zijn ongekend voor landen in vredestijd’. Hij nam Nederland mee in de verregaande maatregelen door ons niet als een strenge schoolmeester allerlei verboden op te leggen, maar door in zijn taalgebruik net te doen of hij een van ons is: ‘We blijven zo veel mogelijk thuis. We houden 1,5 meter afstand. We wassen onze handen stuk.’ Zo stelt hij zich met een taaltrucje niet bóven, maar náást de burger. Met zijn allen moeten we die crisis verslaan. Hij gaf ons voor Pasen zelfs huiswerk mee: we moeten maar vast eens gaan nadenken over de scenario’s van heropening van de 1,5 meter-samenleving-economie. En Rutte doet een beroep op ons verantwoordelijkheidsgevoel door alles te prijzen wat goed gaat. Daardoor hoeven wij in Nederland geen lockdown zoals in andere landen, zegt Rutte, maar hebben we een ‘intelligente lockdown’. In werkelijkheid wijken de regels hier amper af van die van andere landen. Het is vooral een andere toon die hier wordt aangeslagen, zei Van Dissel al eens. De belangrijkste deskundige op wiens adviezen Rutte leunt, is natuurlijk de Nederlands viroloog en infectioloog Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Tevens is hij hoogleraar aan de Universiteit Leiden. De twee hadden elkaar nooit ontmoet voor de crisis. Op zondag overleggen ze in het Catshuis, waarbij Rutte Van Dissel consequent aanspreekt met ‘professor’. Maar hij moet ook andere beleidsbeslissingen nemen dan die over corona, en dan kan hij niet terugvallen op het Outbreak Management Team (OMT). ,,En ook in deze crisis zijn vooraf verkeerde inschattingen gemaakt’’, zegt ’t Hart. ,,We waren duidelijk niet voorbereid op een pandemie. In veel veiligheidsregio’s lag geen scenario klaar. En er waren geen voorraden van medisch materiaal, die Finland bijvoorbeeld wel had. Dan kan Rutte nu nog zo populair zijn, straks na de crisis kan dit als een boemerang op hem terugslaan.’’ Het grote probleem is dat hij een bevoorrecht debater is en bevlogen spreker, zo een die praat als Brugman. Daarmee wekt hij de indruk dat hij betrouwbaar is, dat hij zijn zaakjes goed op orde heeft. Het volk neemt dat aan en vertrouwt hem in wat hij doet. Maar of dat ook zo is betwijfel ik want van veel onderwerpen moet hij en zijn kabinet terugvallen op ‘deskundigen’. Al zijn hele regeerperiode heeft ‘de polder’ problemen opgelost. Later zette hij 5 klimaattafels aan het werk over de Klimaatproblematiek, die kwamen met adviezen die vooral de bestaande belangen in stand hielden van de grootste CO2 vervuilers. Toen kwamen er noodwetten omdat de milieuvervuiling (stikstofuitstoot) te complex waren voor dit kabinet. Nu doen de virologen dat. Ik eis van een premier niet dat het een allesweter is, maar wel een manager, die zijn dossiers kent en beheert. Jaren geleden is hij al gewaarschuwd voor een komende pandemie, maar dat document is in de la blijven liggen. Rutte is een pragmaticus, investeringen moeten rendement opleveren, graag op de korte termijn. Een lange-termijn-denker is hij niet en daarover heeft hij altijd helder gecommuniceerd. ‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’ zei hij in de H.J. Schoo lezing op 3 september 2013 in de Rode Hoed. Een cultuurverandering is er nodig in Nederland, doceerde Mark Rutte. Hoe die eruit moet zien, daarover bleef hij tijdens zijn lezing in het vage. ‘Ik geloof niet in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in één klap op te lossen zouden zijn. Daar word ik als liberaal altijd een beetje wantrouwend van. Een land, een samenleving past niet in een mal.’ Het vormde onderdeel van een principiële kritiek op visionair leiderschap: ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen,’ zo stelde Rutte toentertijd. ‘Een land, een samenleving past niet in een mal,’ liet hij daar nog op volgen. Dat is duidelijke taal. Ik noem hem al langer een goed gebekte onderhoudsmonteur. De bestaande waarden en verdienmodellen beschermen maar zeker geen nieuwbouw ontwerpen voor de samenleving van komende generaties. Dat is zijn regeerstijl voor ons land en voor Europa. De schets die president Macron van hem geeft, zie elders in dit blog, is een leider zonder visie. De gemeenschappelijke markt is belangrijker dan een sterk Europa. Solidariteit met andere EU-landen beperkt hij: als het maar niet teveel geld kost. Dat gaat ons land opbreken. Binnenkort zal Nederland kleur moeten bekennen over de toekomst van de EU. Daarbij is de toekomst van onze jongeren in het geding. Dat is maar één thema waarover besluiten moeten worden genomen. Neem: het klimaat, het milieu, de natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, de ontwerpen voor de bouw van een nieuwe samenleving die moet worden ingericht met robotisering, algoritmen, KI, internet of things, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen. Kortom onze en de Europese samenleving en staatsinrichting moeten volledig op de schop. Voor zo’n grote, zware en complexe opdracht is de onderhoudsmonteur ongeschikt, daar zijn bouwmeesters voor nodig.

Buitenhof

Deze zondag interviewde Twan Huys oud-D66-leider Jan Terlouw over regeren in crisistijd en de kwetsbare positie van zijn leeftijdgenoten, oud-CPB-directeur Coen Teulings en oud-DNB-directeur Lex Hoogduin over de gitzwarte economische voorspelling van het IMF. Daarna de acteur/schrijver Ramsey Nasr en de rol van kunst in coronatijd. https://www.vpro.nl/buitenhof/speel~POMS_AT_16089848~coen-teulings-lex-hoogduin-gitzwart-toekomst-scenario-imf~.html We stevenen af op de zwaarste crisis sinds de jaren ‘30. Met dit gitzwart toekomstscenario kwam het IMF deze week. De eerste tekenen zijn al zichtbaar: In de Verenigde Staten zijn er binnen vier weken 22 miljoen werklozen bijgekomen en de Chinese economie laat voor het eerst in dertig jaar een krimp zien. Wat betekent dit voor onze eigen economie? Een gesprek met oud-CPB-directeur Coen Teulings en oud-DNB directeur Lex Hoogduin. Ik kan het interview van harte aanbevelen. Hoogduin, hoogleraar economie aan de RUG, kijkt met het oog van een monetair autoriteit naar de huidige stand van zaken, maar doet geen exacte uitspraken over het verloop van de crisis, en terecht. Er zijn geen rekenmodellen aan de hand waarvan prognoses kunnen worden berekend. Toch hanteert hij dat we nog wel een jaar tot anderhalf jaar met de financieel/economische gevolgen zullen worden geconfronteerd, minimaal. Daarna zullen de staatsschulden zo hoog zijn opgelopen dat er een monetaire hervorming moeten plaatsvinden. Over de vraag of de Nederlandse grootbanken sterk genoeg zijn om deze crisis te overleven kan hij geen bevestigend antwoord geven. De uitgevoerde stresstests hebben nooit de huidige situatie getest. Of de buffers voldoende zijn zal de toekomst leren. Teulings, universiteitshoogleraar aan de UU, is ook al niet optimistisch. De gevolgen van de corona-crisis zijn nog niet vast te stellen omdat we geen idee hebben hoelang dat virus actief blijft. Daarnaast zegt hij dat het beleid van dit kabinet om de begrotingsoverschotten aan de wenden voor het terugbrengen van de staatsschuld slecht beleid is geweest. Hij heeft becijferd dat de staatsschuld jaarlijks wel met €15 mrd had mogen mogen. Jaren geleden heb ik er al voor gepleit dat die overschotten hadden moeten aangewend voor onderwijs in betavakken die refereren aan algoritmen en KI en de gevolgen van robotisering in technische maar ook in sociale zin. Beide heren onderkennen een probleem in het ontbreken van rekenmodellen over de berekening hoe de economie weer draaiende te krijgen als gevolg van het dilemma dat de markt moet worden gestimuleerd om uit de recessie te komen, maar dat dat geblokkeerd door de maatregelen voor beperking van besmetting door het corona-virus. Hoe lang dat gaat duren is bij benadering niet aan te geven, daarvoor zijn teveel ontwikkelingen van belang. Ik denk dan aan het verloren gaan aan overheidsgeld aan verliesfinanciering en dat de buffers afnemen om de markt te stimuleren. Tevens is het dan van belang hoe sterk de banken dan nog in hun schoenen staan. Het kan nog vele richtingen opgaan: positieve en negatieve. Ramsey Nasr sprak over de bijdrage die de kunst kan bijdragen aan het leefbaar houden van onze samenleving met het voorlezen van de verhalen uit de Decamerone van Giovanni Boccaccio (Certaldo of Florence, 1313 – Certaldo, 21 december 1375). Hij was een Florentijnse dichter, schrijver en humanist. Boccaccio balanceerde tussen twee werelden. In zijn vroege werken leunt hij nog volop aan bij de middeleeuwen, de ridderidealen en de hoofse literatuur die populair waren bij de adel. In zijn latere periode, onder meer onder invloed van zijn goede vriend Petrarca, hoort zijn werk bij de Italiaanse renaissance. Hij is vooral bekend voor zijn Decamerone, een raamvertelling met honderd verhalen, een werk dat bepalend was voor de Italiaanse prozaliteratuur en dat vandaag tot de belangrijkste werken uit de wereldliteratuur wordt gerekend. Het is 1348: de stad is getroffen door een pestepidemie, die genadeloos om zich heen grijpt. Zeven jonge vrouwen en drie jongemannen besluiten Florence te ontvluchten en trekken zich terug op het Toscaanse platteland in de bergen. Om de tijd te doden vertellen ze elkaar elke dag verhalen, die variëren van scabreus tot hoofs, van dramatisch tot komisch. Allemaal zijn ze een lofzang op het menselijk vernuft en op het rake woord, dat levens kan redden: de tien vertellers overleven de Zwarte Dood. Eén van die 100 verhalen wordt iedere avond voorgelezen in de Stadsschouwburg in Amsterdam (voor een lege zaal) door bekende acteurs als Ramsey Nasr, Hadewych Minis, Gijs Scholten van Aschat, Pierre Bokma, Karina Smulders, Chris Nietveld en Jacob Derwig. Te zien op https://ita.nl/nl/episodes/itas-decamerone/765119/?msclkid=1335b7f4e92113f4887ce968d4ad7eec&utm_source=bing&utm_medium=cpc&utm_campaign=ITA%27s%20Decamerone&utm_term=ramsey%20Nasr&utm_content=decamerone

Frans Timmermans: we moeten terug naar een koolstofarme economie

De coronacrisis is een kans voor systeemverandering. Het Europese herstelplan voor de economie moet een groen karakter krijgen, betoogt de Nederlandse Eurocommissaris Timmermans in een open brief, die in de NRC en zes andere Europese kranten is gepubliceerd. Hij sluit hiermee aan bij het Europees Parlement dat donderdag in een motie oproept om juist nu over te stappen op een groene economie. Timmermans zegt dat de focus op dit moment gericht moet zijn op het bestrijden van het virus en tegelijkertijd onze economie en financieel systeem overeind houdt. De Eurocommissaris kijkt echter ook een stapje verder. Zodra de onmiddellijke crisis voorbij is, zal de economie zo snel mogelijk moeten worden herstart. ‘Dat stelt ons voor de volgende keuze: wanhopig vechten om datgene dat we hadden terug te krijgen of proberen een betere situatie te verwezenlijken?’ https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2020/04/16/timmermans-niet-terug-naar-koolstofspuwende-economie Hij vraagt zich hardop af wat we hadden voor Covid-19. ‘Een logge, lineaire en koolstofspuwende economie die maar met grote moeite de werkgelegenheid en levenskwaliteit kon laten groeien, maar die wel natuurlijke bronnen uitputte, gevaarlijk afval en giftige vervuiling produceerde en daarmee de bevolking en industrie voor grote risico’s stelde – om het klimaat nog maar niet te noemen. Is dit werkelijk waar we naar terugverlangen?’ Volgens Timmermans bestaat er een andere weg. Europa zou zich kunnen richten op kwalitatieve groei. ‘Met een circulaire, duurzame en hoogst concurrerende economie. Hoe komen we daar? Door de oude, vervuilende infrastructuur te vervangen door een modern, schoon en efficiënt alternatief in alle sectoren: water, energie, bouw, mobiliteit, landbouw en industriële processen om er een paar te noemen. Hiermee kunnen we veel meer banen scheppen en ons bbp veel meer laten groeien dan op de oude wijze.’ Hij noemt het daarom een valse tegenstelling om te zeggen dat de Green Deal die Europa in 2050 klimaatneutraal moet maken een luxe is die we ons niet kunnen veroorloven. ‘Overstromingen, droogtes, bosbranden, zeespiegelstijging en woestijnvorming gaan ons hard raken. Bovendien zorgt een steeds kleinere natuurlijke omgeving en een dooiende permafrost ervoor dat we met meer onbekende virussen kunnen worden geconfronteerd.’

Alfredo Cuevas van het IMF over de Nederlandse economie

Door de corona-crisis kunnen landen hun productie terug naar eigen land halen, maar dat kan met name voor Nederland nadelig uitpakken. Daarvoor waarschuwt econoom Alfredo Cuevas, die voor het Internationaal Monetair Fonds de Nederlandse economie in de gaten houdt. Deze week kwam het IMF met een raming: de wereldwijde economie zal dit jaar met naar schatting 3% krimpen. Nederland kwam slecht uit de bus met een verwachte krimp van 7,5%, veel slechter dan tijdens de afgelopen crisis. Cuevas benadrukt dat het heel grove schattingen zijn, door de grote onzekerheden waarmee de corona-crisis gepaard gaat, maar dat er wel een paar specifieke risico’s zijn die de groei van de Nederlandse economie in de weg zitten. Een daarvan is onze grote afhankelijkheid van de handel met het buitenland. Ongeveer 60% van onze bedrijvigheid komt voort uit export naar de rest van de wereld. “Nederland is een van de meest internationaal verbonden economieën in de wereld”, zegt Cuevas. Doordat de handel nu voor een groot deel plat ligt, voelen wij de crisis sterk. Los van de klappen die we daardoor nu al krijgen, ligt er een toekomstig gevaar op de loer. De huidige crisis zou andere landen op het idee kunnen brengen om hun productie, die nu vaak over de hele wereld verspreid is, terug naar huis te halen. De econoom waarschuwt: “Een belangrijke bron van onzekerheid voor Nederland is de vraag of landen een stap terug zullen zetten in de globalisering.” Dat zou handelsland Nederland in het bijzonder raken. Het IMF is niet de enige organisatie die er op wijst dat productie die eerder werd uitbesteed aan het buitenland, mogelijk weer naar eigen land worden gehaald. Hoofdeconoom Laurence Boone van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) deed dat vorige maand al. Bij de presentatie van nieuwe economische vooruitzichten zei hij, bijna terloops: “In deze wereldwijd verbonden economie en samenleving zijn het corona-virus en de economische en sociale gevolgen daarvan ieders probleem. Zelfs als bedrijven straks besluiten om minder afhankelijk van anderen te worden en hun productie terug naar huis te halen.” Een ander typisch Nederlandse zorg zijn onze oudedagvoorzieningen. In tegenstelling tot veel andere landen zit een heel groot deel van het geld wat we verdienen in pensioenfondsen. “Het gaat om heel veel vermogen (€1800 mrd), ruim 200% van ons bruto binnenlands product (€830 mrd)”, zegt Cuevas. Omdat pensioenfondsen dat geld voor een deel in aandelen beleggen die door de crisis flink zijn gekelderd, krijgen ze flinke klappen. En een vooruitzicht op minder pensioen leidt ertoe dat we meer geld gaan sparen en dus minder uitgeven. Zo zit de Nederlander in elkaar, zegt Cuevas. “De Nederlandse consument denkt erg vooruit, die wil een goed pensioen.” Die hand op de knip zal het economisch herstel de komende tijd vertragen. Ook in de rest van Europa zal de economie flink te lijden krijgen. Voor Duitsland verwacht het IMF 7% krimp, voor Frankrijk 7,2%. Griekenland, Spanje en Italië zullen dit jaar nog slechter doorkomen met minnen tot 10%. Voor Nederland is er een lichtpuntje, volgens Cuevas. Hij wijst erop dat de Nederlandse overheid veel ruimte heeft op de begroting en de economie nu flink steunt. “De lijst van maatregelen die genomen worden, is elke week langer. De overheid houdt in de gaten waar de pijn zit en pakt die aan.” Hoe lang het duurt voordat de economie weer op het niveau van 2019 is, laat zich lastig voorspellen. Het IMF, dat de huidige wereldwijde neergang de grootste sinds de Grote Depressie in de jaren dertig van de vorige eeuw noemt, heeft er simpelweg de modellen niet voor. Het Fonds is zelf pas aan het eind van de Tweede Wereldoorlog opgericht en heeft een klap als deze dus nog nooit meegemaakt. Uiteindelijk is het vooral wachten op een vaccin tegen het corona-virus, dat overheden groen licht geeft om de economie weer helemaal open te gooien. “Uit de gesprekken met alle experts die wij spreken, maak ik op dat dat nog tot de tweede helft van volgend jaar zal duren”, zegt Cuevas. Hoeveel schade de economie tegen die tijd heeft opgelopen, is afhankelijk van hoe we de tijd tot dan doorkomen. (bron: NOS) Cuevas gaat ervan uit dat alle overheidssteun die wordt gegeven een positief effect kan opleveren voor ons land. Daar stel ik vragen bij, want veel steun zijn in feite verliesfinancieringen die geen economische activiteit opleveren. Iedere investering moet rendement opleveren, direct of indirect, anders is het weggegooid geld. En dat doet de overheid op dit moment met de opgebouwde financiële buffers uit het verleden. Een deel van de steunprogramma’s heeft een looptijd van 3 maanden, maar wat gaat er gebeuren als de corona-besmettingen dan nog niet onder controle zijn? En dat is een heel realistische optie! Misschien duurt het nog wel 6, misschien 12 of 18 maanden voordat de economie weer opveert. Er zijn geen rekenmodellen voorhanden die kunnen duiden op hoe lang een diepe recessie weer in een groei periode komt en al helemaal niet, zoals momenteel, een deel van de samenleving ‘plat’ ligt en meerdere sectoren in een bedreigende situatie verkeren. De 1½-meter-economie kan een enorme barrière opwerpen om economisch de zaken weer op orde te krijgen. Uit de historie weten we wat er kan gebeuren als overheden en financieel/monetaire autoriteiten een beleid voeren waarmee we steeds verder wegzakken en ons geld en ons vermogen steeds minder waard wordt. Ik kan daar niet genoeg voor waarschuwen.

Jens Weidmann waarschuwt

Overheden moeten nu geld uitgeven om hun economie te ondersteunen, maar niet vergeten de schulden daarna ook weer te verlagen. Dit zegt Jens Weidmann, de president van de Duitse centrale bank en lid van het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB), tegen persbureau Bloomberg. Weidmann prijst overheden vanwege de indrukwekkende stimuleringsprogramma’s voor het beperken van de economische impact van het coronavirus. Hij benadrukt ook dat de pandemie laat zien hoe belangrijk het is om solide overheidsfinanciën te hebben. “Extreem grote overheidsuitgaven zijn niet eeuwig vol te houden”, aldus Weidmann. “In de toekomst zullen alle landen moeten focussen op het verlagen van schuldratio’s.” In Europa hebben vrijwel alle landen plannen gemaakt om noodsteun te verstrekken. In sommige gevallen gaat het om honderden miljarden euro’s. Ook de Europese Unie heeft een flink programma opgezet om de Europese economie te ondersteunen. En de Europese Centrale Bank (ECB) gaat voor honderden miljarden euro’s aan extra staatsobligaties opkopen. (bron: DFT)

Macron zet hard in op Rutte: hier spreekt een staatsman

Aan de vooravond van de digitale EU-top komende week haalt de Franse president Macron hard uitde vier landen Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Finland, die volgens hem niet solidair zijn met de zwakke Zuid-Europese landen, als Italië, Portugal en Spanje. Door koppig vast te houden aan oude begrotingseisen wordt de toekomst van Europa en de Europese Unie op het spel gezet, zegt Macron in een interview met het Britse dagblad Financial Times. “Dit is een moment van de waarheid. Zien we Europa als een politiek project of alleen maar als een gemeenschappelijke markt? Ik zie het als een politiek project. Dan ben je solidair met elkaar.” Reden voor de kritiek van de Franse president zijn de meningsverschillen over hulp aan Europese landen in de strijd tegen corona. Nederland en Duitsland verzetten zich tegen het Franse plan om voordelig Europese leningen, eurobonds, af te sluiten ten gunste van landen als Italië. Volgens Macron zijn die leningen een teken van solidariteit. Maar premier Rutte vindt dat Rome eerst zijn begroting op orde moet krijgen. Zo hoort het niet te gaan, zegt Macron. Het gaat volgens hem niet meer om de schulden en begrotingsproblemen van vroeger, maar om nu en de toekomst. Landen als Frankrijk, Duitsland en Nederland steunen nu massaal hun eigen industrie, zegt Macron, maar Italië, Spanje en Griekenland hebben daar geen geld voor. “Dat is niet rechtvaardig. Dat werkt verstorend. Dat is een probleem.” De Franse president zegt dat in ongewone tijden ook naar ongewone oplossingen moet worden gezocht. “Wat we nu beleven, had zes maanden geleden niemand kunnen bedenken.” Landen als Duitsland en Nederland moeten daarom een knop omzetten. “Ik heb continu contact met Angela Merkel en Mark Rutte. Zij maken zich zorgen, dat snap ik. Maar we moeten naar de toekomst kijken”, zegt Macron. “Als je denkt dat we oplossingen vinden door op de oude voet door te gaan, dan heb je last van cognitieve dissonantie (=een onaangename spanning die iemand ervaart bij tegenstrijdige overtuigingen, ideeën of opvattingen of bij handelen in strijd met de eigen overtuiging ).” Met die term uit de psychologie bedoelt de Franse president dat leiders als Rutte en Merkel vasthouden aan oude ideeën en volgens hem niet onder ogen willen zien dat de werkelijkheid is veranderd. “Europa en het idee van de Europese Unie staan op het spel. Dat is duidelijk.” Macron waarschuwt dat Europa moet slagen in het gezamenlijk aanpakken van de coronacrisis. “Anders zeggen de mensen morgen: waar dient Europa nog voor? Europa beschermt ons niet. Dan winnen de populisten. In Italië, in Spanje, misschien in Frankrijk en andere landen.” De president schroomt niet om grote woorden te gebruiken. Hij vergelijkt de situatie van nu met die van tussen de twee wereldoorlogen. “Na de Eerste Wereldoorlog zei Frankrijk tegen Duitsland: nu moeten jullie betalen: herstelbetalingen. Dat was een enorme fout. Het populisme in Duitsland groeide en daarna gebeurde het ergste wat je je kunt voorstellen.” Die fout moeten Nederland en Duitsland niet herhalen met landen als Italië, is de boodschap van Macron. “Je kunt niet tegen landen die fouten hebben gemaakt, blijven zeggen: nu moet je betalen.” Het is voor het eerst dat de Franse president zo hard uithaalt in de discussie over de Europese aanpak van corona. Het tijdstip is niet toevallig gekozen. Volgende week is er een Europese top waar nieuwe besluiten moeten worden genomen over steun aan landen als Italië. Een week geleden werd er al een eerste akkoord gesloten over een steunpakket van honderden miljarden. Dat was vooral bedoeld voor snelle help nu. Maar Frankrijk wil verder gaan en meer doen. Macron wil extra geld uitgeven door middel van leningen die de Europese Unie voordelig kan afsluiten en waarvoor de EU ook garant staat. Dat geld is bedoeld voor het herstel van de economieën na de coronacrisis. Nederland verzet zich tot nu toe met kracht tegen deze corona/eurobonds. In Den Haag wordt gevreesd dat rijke landen dan opdraaien voor de slechte begrotingsdiscipline van andere landen. (bron: NOS) Macron slaat de spijker op zijn kop, alhoewel hij ook een eigen belang heeft bij eurobonds, gezien de Franse staatsschuld net onder de 100% bbp ligt. Maar de hoogste prioriteit zou moeten hebben dat de 27 EU-lidstaten de handen ineen zouden moeten slaan om staande te blijven in deze moeilijke tijden. Maar voor Rutte is de gemeenschappelijke markt het enige wat hij nastreeft. Voor de rest doppen we onze boontjes zelf wel. Daarmee kijkt hij niet verder dan zijn neus lang is. Op 3 september 2013 zei Mark Rutte al in zijn H.J. Schoo-lezing in de Rode Hoed: ‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’. ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Geen vergezichten dus. Dat breekt hem en de natie nu op.

Vermeend en van der Ploeg

De zogenoemde anderhalvemeter-economie zal voor de meeste bedrijven niet renderen. Veel ondernemers zullen daarom dit onwerkbare economische model niet overleven. Naar verwachting zal door de aangekondigde plannen van Donald Trump om de Amerikaanse economie open te gooien dit model naar de prullenbak worden verwezen. Om economische redenen zullen steeds meer landen, waaronder EU-landen, Trump gaan volgen. Als handelsland heeft Nederland geen andere optie dan met deze landen mee te doen. In de meeste internationale publicaties worden de alarmklokken geluid, terwijl in de Nederlandse berichtgeving de nadruk wordt gelegd op de onzekerheid van deze prognose die best nog kan meevallen zo wordt opgemerkt. We verbazen ons daarover omdat de voorspellingen van het IMF worden gepresenteerd als een mild scenario. Naarmate de crisis langer duurt wordt de schade een veelvoud, zo stelt deze denktank. Deze omvat onder meer extra overheidsuitgaven voor noodsteun aan bedrijven en burgers, hogere uitgaven voor de gezondheidszorg en kosten voor de oplopende werkloosheid en aan de inkomstenkant lagere belastinginkomsten. Vooral mensen zonder vaste arbeidscontracten en werknemers van bedrijven die omvallen worden hard getroffen. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat de wereld moet uitgaan van het gitzwarte scenario van het IMF en dat er ook geen reden is voor optimisme over een snel economisch herstel in 2021. Zo meldde het Amerikaanse ministerie van arbeid afgelopen donderdag dat sinds de uitbraak van het coronavirus er in de VS 22 miljoen banen verloren zijn gegaan. Het Amerikaanse werkloosheidspercentage (13,5%) ligt daardoor hoger dan tijdens de wereldwijde kredietcrisis van 2008/2009 (circa 10%). Afgelopen woensdag presenteerde het IMF voor een aantal landen berekeningen over de gevolgen voor de overheidsfinanciën. Ze laten zien dat de begrotingstekorten en staatsschulden tot een ongekende hoogte zullen stijgen. Voor de VS verwacht het IMF in 2020 een begrotingstekort van ruim 15% bbp en een staatsschuld van 131% bbp. In de Europa vallen vooral Frankrijk en Spanje op met tekorten van ruim 9% en Italië en het VK met ruim 8%. China scoort slechter met een begrotingstekort van ruim 11%. In Europa is Italië koploper met een staatsschuld van ongeveer 155% van het bbp. En Griekenland dan? Voor de goede orde: het Groei- en Stabiliteitspact schrijft voor de EU-landen een max begrotingstekort voor van 3% en een max staatsschuld van 60% bbp. Het IMF waarschuwt dat de wereld nog jaren last van deze schuldenberg zal hebben. Na afloop van de corona-crisis moeten ze worden afgebouwd. Naast de overheidsschulden omvat deze berg ook nog de particuliere schulden van burgers en bedrijven die nog hoger liggen (bijna 230% van het mondiale bbp). We merken op dat deze afbouw de komende jaren de groei van de wereldeconomie zal afremmen. Vooral voor handelsland Nederland met een open economie dat sterk afhankelijk is van het buitenland heeft dit negatieve gevolgen voor de economie en werkgelegenheid. Nu al koersen we af op een werkloosheid die oploopt tot meer dan 500.000 werklozen, terwijl we straks een land zijn met een begrotingstekort en een hoge staatsschuld. We hebben nog niet de indruk dat dit in politiek Dan Haag al hoog op de agenda staat. Zowel binnen als buiten de politiek wordt vooral de veerkracht van onze economie benadrukt. Maar daar heb je weinig aan als je handel komt stil te liggen en bedrijven omvallen. Ook de diepe zakken van Wopke Hoekstra bieden dan geen redding meer. En hoelang blijven die zakken nog zo diep? Iedere dag Sinterklaas spelen is nog nooit iemand gelukt, behalve Trump dan , voor zolang dat nog duurt. Voor Nederland heeft het IMF geen berekeningen voor de overheidsfinanciën gemaakt. Maar op basis van de meest recente inzichten is het waarschijnlijk dat we voor 2020 te maken krijgen met een begrotingstekort dat oploopt tot 6% of meer en een staatsschuld boven de 60% bbp. Deze cijfers zullen hoger uitvallen als het kabinet geen werkbaar plan heeft om na 28 april 2020 met een versoepeling van de huidige ‘intelligente lockdown’ te komen. Op dit moment wordt er van alle kanten nagedacht over creatieve oplossingen voor de zogenoemde anderhalvemeter-economie. Ondanks de talloze vindingrijke ideeën die de afgelopen week vanuit verschillende bedrijfssectoren geopperd zijn, is de voorlopige conclusie dat voor de meeste bedrijven deze economie niet rendeert. Veel bedrijven zullen dit onwerkbare economische model niet overleven. Bij alle plannen voor de anderhalvemeter-samenleving bestaat bovendien het grote risico dat de huidige daling van het aantal coronapatiënten op de intensivecareafdelingen in Nederland weer snel zal omslaan in een forse toename. Mark Rutte maakte op zijn laatste persconferentie daarom duidelijk dat de kans groot is dat er voorlopig geen versoepelingen komen of dat volstaan moet worden met slechts een beperkt aantal specifieke verruimingen. Het RIVM heeft vandaag nog eens gewaarschuwd voor het versoepelen van de beperkingen op dit moment.

Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen wordt erop gewezen dat voor het herstel van de economieën een vaccin tegen Covid-19 nodig is of ten minste medicijnen die voorkomen dat corona-patiënten in een ziekenhuis terechtkomen. Op dit moment proberen veel landen met versoepelingen hun economieën te laten herstarten die vervolgens weer worden teruggedraaid bij een opleving van het corona-virus. Veel landen maken gebruik van testen om te zien welke mensen antistoffen hebben opgebouwd zodat ze weer kunnen gaan werken. Nederland zit hier in de achterhoede. In de VS heeft Trump heeft afgelopen donderdag aangekondigd dat hij , ondanks het risico van extra besmettingen, de economie gefaseerd en gecontroleerd wil opengooien. De bedoeling is dat rond half mei de Amerikaanse economie weer ‘normaal’ kan draaien. Als dit lukt is de kans groot dat steeds meer landen, ook in Europa, om economische redenen dit voorbeeld zullen volgen. Om economisch te kunnen ‘overleven’ heeft Nederland als handelsland geen andere optie dan met Europa mee te doen. Gezien de dramatische gevolgen van de lockdowns die in steeds meer landen de druk op regeringen verhogen om de economie van het slot te halen, neemt de kans toe dat Donald Trump met zijn aanpak een kettingreactie in gang zal zetten. Ook daarom is het nodig het testen op antistoffen in ons land verder te versnellen. (bron: DFT) De beide economen kiezen hier voor het beleid van de markt als ze stellen dat de wereld Trump gaat volgen met de intrekking van de corona-beperkingen. Zijn beleid heeft tot resultaat dat de VS veel minder besmettingen en doden heeft als in Europa. Daarmee zijn de problemen hier groter zijn en om een andere aanpak vragen. Virologen waarschuwingen ervoor dat het virus kan terugkomen zolang er geen werkend vaccin is. Verder neem ik niet aan dat het volk zonder reserves weer overgaat tot de orde van de dag als de beperkingen worden versoepeld.

Jaap van Duijn spreekt over solidariteit

In de column van Jaap van Duijn in de Telegraaf gaat het deze week over solidariteit. Ik heb in zijn algemeenheid grote waardering op zijn visies. Maar deze week niet. Ook Macron heeft zich uitgesproken over dit onderwerp, zie elders in dit blog. Wij bevinden ons in een overgangsperiode van een lange economische golf (1950-2008) naar een volgende golf voor komende generaties. Dan kijk je niet achterom en probeer je vast te houden wat is opgebouwd maar dan kijk je voorwaarts. Ik ontken niet dat de financiële situatie van een aantal Zuid-Europese (katholiek, bourgondisch) staten allerbelabberdst is en die van de Noordelijke landen (Calvinistisch, stijfjes) rijk. Maar Covid-19 is een pandemie die een beweging zal teweegbrengen van schuivende panelen op het gebied van debet en credit, van klimaat, milieu en natuur, van het einde van fossiel naar duurzaam, naar solidariteit, naar robotisering, KI, internet of things gepaard gaand met de herinrichting van de samenleving met aangepaste maatschappelijke waarden. Voor het Europa van de lidstaten, met 27 regeringsleiders (ieder met het recht van veto), 27 regeringen en 27 parlementen is geen plek meer. Iedere besluitvorming is het gevolg van compromissen, waarmee nationale belangen worden gezegeld. Dat is een kansloze exercitie. Als Europa niet snel een eenheid wordt, een politieke unie en een centraal gezag in Brussel, blijven wij het Avondland en laten wij anderen het beleid bepalen dat wij moeten uitvoeren.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 17 april 2020; week 16: AEX 505,82; Bel20 3.015,41; CAC40 4.499,01; DAX30 10.625,78; FTSE 100 5.786,96; SMI 9.612,83; RTS (Rusland) 1178,69; DJIA 24.242,49; NY-Nasdaq 100 8.832,41; Nikkei 19.897,26; Hang Seng 24.380,00; All Ords 5.544,70; SSEC 2.838,49; €/$1,088; BTC/USD $7.045,21; 1 troy ounce goud $1686,50, dat is €49.808,54 per kilo; 3 maands Euribor -0,243%; 1 weeks -0,518%; 1 mnds -0,434%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,188% 10 jaar VS 0,6017%; 10 jaar Belgische Staat 0,092%; 10 jaar Duitse Staat -0,485%; Franse Staat 0012%; VK 0,295%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,477%; 10 jaar Japan -0,0114%; Spanje 0,799%; 10 jaar Italië 1,79%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,459.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden fors hoger op onduidelijke gronden (mogelijk de ruime liquiditeiten): zwarte economische verwachtingen en een komende recessie worden genegeerd en vliegen de koersen omhoog op een bericht dat een farmaceut voortgang zou boeken met corona-testen voor een vaccin, dat dan mogelijk nog wel een jaar duurt voordat het op de markt komt. De vraag is dan hoe groot de schade die dan is aangericht. De goudprijs bleef liggen, rentetarieven noteerden variabel. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,264%; Nederland 0043%; Duitsland -0,075%; Japan 0,4957%; Frankrijk 0,694%; GB 0,676%; Spanje 1,52%; Canada 1,2453%; VS 1,1994%; Italië2,555%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,6%; Duitsland -0,6712%; Denemarken -0,461%; Nederland -0,541%; Frankrijk -0,313%; België -0,282%; Japan -0,1039%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 18/19042020/526 70.000 bedrijven halen het einde van het jaar niet

UPDATE 11/12042020/525 De Pyrruszege van Wobke Hoekstra

De historicus Geert Mak was vorig weekend te gast in Buitenhof op NPO 1, met buitengewoon interessante beschouwing over de geo-politieke, en maatschappelijke gevolgen die een pandemie kan teweegbrengen. Kijken aanbevolen op https://www.npostart.nl/buitenhof/VPWON_1250213 Ik kondigde toen al aan dat ik in dit Paasblog aandacht zou gaan besteden aan de corona-pandemie en de financieel/economische en sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan. Voor mij begon dat vorig weekend toen ik een Openbaring kreeg, waarover ik lang heb nagedacht of ik die moest delen dan wel voor mijzelf moest houden. Ik kwam tot de slotsom dat het de bedoeling van de afzender moet zijn geweest dat ik deze boodschap moest delen.

Mijn naam is Johannes. Ik bevind mij op een plek waar ik de hele wereld kan zien. Het is dag en ik zie dat zich overal donkere tyfonen ontwikkelen, waardoor het licht op aarde wegvalt. De tyfonen hebben een dreigende orkanische kracht, die toeneemt. Eerst verdwijnen er bomen en gebouwen in de trechters van de tyfonen: mensen en dieren zoeken beschutting, maar de zwaksten onder hen kunnen zich in onvoldoende mate teweerstellen tegen de enorme krachten die het natuurlijke geweld ontwikkelen. Veel verdwijnt in de enorme trechters van de tyfonen dat als as wordt uitgeworpen. Uiteindelijk houden ook de fundamenten van de samenlevingen geen stand. Dan nemen de krachten af en ontstaat er een weldadige rust. Het daglicht keert terug. De hele aarde is bedekt met zwarte as. Ik voel mij in de Hof van Eden en geniet daar van de vrede, rust en weldaad, die daar heerst. Als ik om mij heen kijk komt het eerste groen van de lente door het as heen. Dan krijg ik een goed gevoel.

Wat zag ik, welke boodschap ontving ik? Ik kijk naar de wereld van vandaag en wat de wereld te wachten staat. Ik zie de corona-pandemie, die fors huishoudt. Die wordt als een bedreiging ervaren. Het virus houdt grote schoonmaak onder mensen en onder de fundamenten waarop samenlevingen zijn gegrondvest. Het is een proces dat veel langer duurt dan wat wij nastreven. Politici zetten alle mogelijkheden in om te voorkomen dat de opgebouwde basiswaarden worden aangetast. Alles wat van waarde is wordt daarvoor ingezet. Dat zal de afbraak die het virus direct en indirect veroorzaakt niet tot stand brengen, integendeel het zal de chaos alleen maar verder vergroten. Wij zullen worden teruggeworpen naar daar waar het ooit begon. Krijgen wij daarna een herkansing aangeboden? Ergens ver weggestopt weten we dat ons leven zo niet verder kan met het klimaat, ons milieu en de natuur en dat we terug moeten naar ‘af’ zonder alle zekerheden die we hebben opgebouwd, maar de hebzucht, het egoïsme, het individualisme zullen worden afgestraft (geldhandelaren in Mattheus XXI, vers 12-13). Met noodplannen wereldwijd worden slechts verliezen gefinancierd, maar geen economische activiteiten, de gigantische hoeveelheden geld die in de markten worden gefinancierd zullen slechts ons geld waardeloos maken en een hyperinflatie veroorzaken. In feite is er nu al niets meer te redden, maar door al het gratis geld blijven de gokkers speculeren op de financiële markten. Het volk blijft straatarm achter om in een nieuw paradijs een nieuw leven op te bouwen.

Wij bevinden ons in een heel onzekere periode met betrekking tot de corona-besmettingen die economieën, luchtvaart en de wereldhandel plat leggen, samenlevingen isoleren en beleggers die, ondanks sterk alarmerende signalen, als gekken blijven speculeren alsof hun bomen tot in de hemel zullen groeien. Dat gaat zeker niet gebeuren, maar dat zal tot gevolg hebben dat al het geld uiteindelijk waardeloos zal worden. Het doet mij denken aan de ramp van de Titanic, waar op 15 april 1912 1522 mensen bij omkwamen en waar the Band op het bovendek ragtime bleef spelen en de hymne Nearer, my God, to Thee.

De geo-politieke gevolgen van de pandemie kunnen ingrijpend zijn, hetgeen we kunnen aannemen aan de hand van ontwikkelingen uit het verleden. Een optie is dat de VS West-Europa gaat annexeren om één front te vormen tegen de rest van de wereld om de wereldmacht en de neoliberale (kapitalistische) staatsinrichting te behouden. West-Europa is zwak gestructureerd. Na de oorlog hebben wij ons vooral ingezet in een sterke economie en hebben we onze beveiliging in handen gegeven van de Amerikanen, zonder daar veel voor te betalen. Europa is nog altijd een continent van nationale staten, met 27 regeringsleiders, 27 kabinetten en 27 parlementen. De bestuurskracht van de EU wordt beperkt doordat iedere lidstaat een vetorecht heeft, voor ieder onderwerp compromissen moeten worden gesloten, die de besluitvorming sterk vertragen en de bestuurskracht verzwakken. Daarbij komt ook nog dat er nauwelijks solidariteit bestaat tussen de lidstaten onderling als iets geld kost. Maar als we terecht komen in een diepe recessie, wat ik aanneem, dan is het maar zeer de vraag of de EU en de ECB (euro) overeind kunnen blijven als leiders de handdoek in de ring gooien omdat ze niet weten hoe ze nog uit de enorme chaos kunnen komen, die ze hebben aangericht en dan staat die Gek in het Witte Huis met open armen klaar om West-Europa in te lijven. Ik pleeg daarbij wel de aanname dat Jo Biden te zwak is om Donald Trump te verslaan bij de presidentsverkiezingen over 7 maanden. Het is trouwens nog maar de vraag of die straks wel doorgaan als de corona-crisis nog niet onder controle is. Ik sluit helemaal niet uit dat Trump de noodtoestand uit gaat roepen en de verkiezingen één misschien wel twee jaar gaat uitstellen.

Vermeend & van der Ploeg aan het woord

De column van deze beide economen staat op https://www.telegraaf.nl/financieel/999380615/column-wie-betaalt-de-rekening-van-coronacrisis Deze week verschenen er overal prognoses over de economische gevolgen van de corona-crisis. Steeds meer landen krijgen dit jaar te maken met economieën die fors gaan krimpen. Voor Nederland komen de voorspellingen bij een lockdown van gemiddeld twee maanden uit op een krimp tussen 4% à 8%. Maar bij een verlenging met drie maanden loopt Nederland volgens een analyse van Rabo-economen het risico op een tijdelijke recessie van 14%. In de meeste landen proberen regeringen met omvangrijke steunpakketten voor bedrijven en burgers de ingrijpende effecten van een recessie aan te pakken. De VS geeft bijvoorbeeld $2.000 mrd uit aan financiële steun aan bedrijven en huishoudens. Ook in Nederland en de andere EU-landen zien we steunoperaties van vele miljarden. Opvallend is dat binnen de EU, elk land zijn eigen gang gaat. Een gezamenlijke Europese aanpak ontbreekt, terwijl je juist met samenwerking een krimp het beste kan bestrijden. Binnen de EU zien we vooral politieke leiders die ruziën over de inzet van Europese middelen. Pas afgelopen donderdag bereikten de EU-landen een akkoord over een noodpakket van ruim €500 mrd. Als handelsland heeft juist Nederland een groot belang bij deze EU-aanpak, opdat onze afzetmarkten in Europa niet instorten. Niet alleen in Nederland, maar ook elders wordt al nagedacht over de maatschappelijk en economische wereld na afloop van de lockdown. Voor bedrijven rijst daarbij de vraag of en hoe zij hun bedrijfsbeleid moeten aanpassen. De meeste ondernemingen zijn nu bezig om te ’overleven’. Niettemin zien we vooral bij grotere ondernemingen al ’denktanks’ die zich achter de schermen bezighouden met de wereld van morgen. Daarbij zien we de volgende trends. Bedrijven gaan hun bedrijfs- en productieprocessen versneld digitaliseren. Bij deze processen wordt ook gestreefd naar minder afhankelijkheid van externe leveranciers. We zien een opmars van thuiswerken en e-commerce. Daarnaast zal er sprake zijn van een toename van het gebruik van ’slimme robots’; arbeidsplaatsen worden gerobotiseerd. Ook zal er extra worden geïnvesteerd in nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie. Binnen het bedrijfsbeleid van steeds meer bedrijven wordt klimaatneutraliteit een kerndoelstelling; bedrijven willen ’klimaatwinnaars’ worden. Wereldwijd zullen we ook een groei zien van zogenoemde groene beleggingen, ook al omdat de beleggingsprestaties van duurzaam vaak hoger liggen dan die van de traditionele portefeuilles. Met name in de techwereld neemt de voorkeur toe voor vaste arbeidskrachten. In het algemeen zal er in de werksfeer meer aandacht worden besteed aan mogelijkheden voor extra scholing. Bij beursgenoteerde concerns neemt het belang toe van een goed bedrijfsimago (extreme beloningen en hoge bonussen zijn taboe en een duurzaam bedrijfsprofiel is een must). De vraag over het toekomstige regeringsbeleid zal binnenkort ook de politieke agenda gaan beheersen. We hebben eerder al opgemerkt dat ’ieder voor zich’ de kernboodschap is van de corana-crisis. Landen kiezen in alle opzichten voor zichzelf; eigen nationale maatregelen, eigen burgers en bedrijven staan voorop. Deze houding past helaas in de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel en de keuze voor nationale belangen. Eigen bedrijven en werknemers worden bevoordeeld en handelsbelemmeringen worden ingevoerd om deze tegen het buitenland te beschermen. Ieder voor zich’ gaat gepaard met een keiharde concurrentiestrijd tussen landen. Deze proberen met behulp van lage belastingen, eenvoudige regels en forse subsidies topbedrijven, start-ups en toptalenten vanuit het buitenland aan te trekken, vooral op het terrein van digitalisering, nieuwe technologieën, maar ook op terrein van medische innovaties. Eerder schreven wij al dat Nederland tot de verliezers behoort, ook al omdat onze overheid en het bedrijfsleven daarin onvoldoende hebben geïnvesteerd. Ook heeft politiek Den Haag de afgelopen decennia te weinig maatregelen genomen om de ’uitverkoop’ van cruciale bedrijven tegen te gaan. Als internationaal handelsland wordt Nederland hard getroffen door de trend ’ieder voor zich’. Zowel in de Haagse politiek als ons bedrijfsleven zal deze nieuwe wereld het beleid gaan beïnvloeden. Daarom is het nodig dat onze economie gemoderniseerd en versterkt wordt. Voor een nieuw kabinet is de belangrijkste vraag hoe we straks ons economisch herstel gaan financieren. Op dit moment beschikt het kabinet Rutte III over een voldoende financiële buffer om de komende maanden een reddingspakket voor bedrijven en werknemers te kunnen betalen. Daarna zitten we niet alleen met een hoge staatsschuld die kan oplopen tot boven de 60% van het bbp, maar ook met het vraagstuk van het financieren van onze overheidsuitgaven. De Nederlandse overheid geeft jaarlijks vele tientallen miljarden euro’s uit aan de publieke sector, ook wel aangeduid als de collectieve sector. Daarbij gaat het om overheidsgeld dat besteed wordt aan de zorg, sociale zekerheid, onderwijs, veiligheid, politie, defensie, en gemeenten. Vergelijken we onze collectieve sector met die van de meeste andere landen dan valt vooral op dat Nederland volledig uit de toon valt bij de samenstelling van deze uitgaven: meer dan de helft heeft betrekking op de uitgaven voor de sociale zekerheid en onze zorg. Dit bedrag konden we ons veroorloven in de goede tijden met jaarlijkse groeipercentages van 2 à 3%. Maar die tijd is voorbij. In de wereld van morgen met een lagere groei hebben we deze ruimte niet meer, terwijl we bovendien veel meer geld moeten besteden aan een versterking en vernieuwing van de Nederlandse economie, zoals extra uitgaven voor het hoger onderwijs, voor nieuwe technologieën, voor research & development, voor de modernisering van de digitale en fysieke infrastructuur, voor staatsdeelnemingen en klimaatinvesteringen. Binnen de linkse oppositie zijn er partijen die al een simpele oplossing hebben voor het financieren van ons economische herstel: extra belastingheffing bij grote bedrijven en de hoogste inkomens. Deze mogelijkheid zal zeker aan de orde komen, maar de extra miljarden die dit oplevert zijn volstrekt onvoldoende. Los van dit idee, dat ook negatieve economische effecten heeft, zal deze vraag mede moeten worden bezien tegen de achtergrond van de huidige overheidsuitgaven. Die moeten opnieuw worden afgewogen in het licht van de wereld van morgen. Dit zal leiden tot politieke discussies over ombuigingen, bezuinigingen en belastingverhogingen. Op hoofdlijnen volg ik deze visie op de gevolgen van de corona-crisis wel. Alleen mis ik een kritische toets op het monetaire geleid van de centrale banken en dat van de overheden. We starten nu massaal met het financieren van verliezen door de ingestorte economie en het ondersteunen van het bedrijfsleven, het MKB en ZZP’ers en burgers die in financiële nood zijn geraakt, maar op hoofdlijnen worden liquiditeitstekorten vooruitgeschoven door de fiscus en de banken. Dat lost helemaal niets op. Dat gaat op termijn een enorme chaos veroorzaken als de maatschappelijke corona-beperkingen binnen 2 maanden niet kunnen worden ingetrokken. Dat gaat betekenen dat bedrijven er niet meer in slagen het hoofd boven water te houden. Dat betekent dat de staatsschuld verder zal toenemen omdat vorderingen op failliete bedrijven grotendeels moeten worden afgeschreven. Dat betekent ook de financiers en schuldeisers van de verdwenen bedrijven hun vorderingen moeten afschrijven. Gezien de enorme financieel/economische impact van de corona-crisis, niet alleen in ons land, maar wereldwijd, moet getwijfeld worden of de monetaire stabiliteit stand houdt. Ik vrees ervoor dat er door de enorme hoeveelheden gratis geld, de waardedaling van geld een hyper inflatie zal veroorzaken, met alle geldvernietiging die daarmee gepaard gaat. 100 jaar geleden heeft in de Weimar Republiek (tegenwoordig Duitsland) zich ook zo’n ontwikkeling heeft voorgedaan: eind 1921 kostte een brood 4 mark, in november 1923 201.000.000.000 mark. De gekte ten top!! Dit is een vreselijk scenario, maar lees het volgende artikel over de vreemde wegen die de FED inslaat.

In het gunstigste scenario krimpt de Nederlandse economie dit jaar harder dan in 2009, verwachten economen van Rabobank. Duurt de ‘intelligente lockdown’ tot september, dan komt de krimp uit op 14%. “Dit moeten we uit alle macht voorkomen.” Na ABN Amro, ING en het Centraal Planbureau publiceert ook het economisch bureau van Rabobank voorspellingen over de Nederlandse economie na de corona-crisis. In het gunstigste geval krimpt de Nederlandse economie dit jaar met 5%, verwachten de economen. Die 5% krimp valt te verwachten als de corona-beperkende maatregelen van de overheid vanaf 1 juni worden versoepeld. Als de ‘intelligente lockdown’ nog drie maanden langer duurt, komt de economische krimp uit rond 14% in 2020. “Dit zou in 2021 weliswaar worden gevolgd door een zeer snelle groei van 11%, maar daarmee wordt de economische schade niet helemaal ingehaald”, schrijft Rabobank. “Een dergelijke escalatie moet dan ook met alle macht worden voorkomen.” Bij maatregelen tot 1 juni verwacht Rabobank-econoom Frank van Es dat de economie vanaf het derde kwartaal 2020 weer geleidelijk op gang komt. Toch zal het nog ‘geruime tijd’ duren voordat de Nederlandse economie weer op het oude niveau zit. Van Es: “Zo zullen consumenten en bedrijven de hand nog op de knip houden. Uit onzekerheid, of omdat hun inkomens en buffers door de crisis flink zijn geslonken. Bovendien komen fabrieken niet direct op stoom door de verstoring wereldwijd.” Bovendien worden bijna alle sectoren hard geraakt. In eerste instantie door de directe impact van de maatregelen. Vooral de horeca, de landbouw, de industrie en delen van de zakelijke dienstverlening hebben daar last van. Later dit jaar merken ook andere branches de gevolgen. Dat komt omdat het slechter gaat met de economie als geheel in binnen- en buitenland. De bouw wordt dan bijvoorbeeld flink getroffen, voorspelt het economisch bureau. De verwachtingen van Rabobank zijn negatiever dan die van economen van ABN Amro en van het CPB. ABN sprak vorige week nog de verwachting uit dat de Nederlandse economie dit jaar met 3,5% zal krimpen. In 2021 groeit de economie volgens hen waarschijnlijk weer, met 2,5%. Het CPB kwam eerder met vier scenario’s voor de gevolgen van de corona-uitbraak. In het beste geval krimpt de economie dit jaar met 1,2% en is er volgend jaar weer groei. In het donkerste scenario is er dit jaar een teruggang tot meer dan 7% en is het nog maar de vraag of in 2021 weer groei kan worden gerealiseerd. De Rabo-economen zitten redelijk op één lijn met hun collega’s bij ING. Die verwachten dat de economie dit jaar in het gunstige geval krimpt met 6% à 8%. Wat hier gedaan wordt is koffiedik kijken. De gevolgen hangen volledig af met de tijd die ons nog resteert voordat de corona-beperkingen teruggebracht kunnen worden. Maar ook dan kunnen de bedrijven van het ene op het andere moment weer niet volop aan de slag. De RABO prognosticeert voor volgend jaar een economische groei van 11%. Ik ben daar sceptisch over, ik voorzie wel een minder sterke daling van de economische groei in het meest optimistische scenario. Wij zijn sterk afhankelijk van de handel aan en uit het buitenland. Hoe lang duurt het nog voor de luchtvaartmaatschappijen weer wereldwijd gaan vliegen? Het stromen de toeristen weer onze kant op. Ik ben daarover pessimistischer gestemd dan de denktanks van de banken en de overheid. Ik verwacht niet dat we binnenkort gewoon weer kunnen terugkeren naar oude omstandigheden. De hoofdstuk is afgesloten. We zullen in een nieuwe samenleving terechtkomen, waar we ons voor moeten aanpassen.

De Amerikaanse koepel van centrale banken slaat ineens allerlei nieuwe wegen in om de economie te redden van het corona-virus. Er blijft haast geen ongeschreven regel meer overeind

Dirk Waterval schrijft in Trouw: ‘Krachtig en agressief’, noemde Jerome Powell het pakket aan maatregelen dat hij donderdag als voorzitter van de Federal Reserve mocht aankondigen. De koepel van Amerikaanse centrale banken probeert de binnenlandse economie met $2300 mrd overeind te houden tijdens de coronapandemie. Krachtig vanwege de grootte van het bedrag. Maar de agressie erachter zit hem eerder in wat er met het geld gedaan wordt: voor het eerst schiet de FED er bedrijven mee te hulp die als ‘junk’ worden aangemerkt. Als rotzooi dus. Met een rating bij Moody’s van Ba1 en lager en bij S&P en Fitch van BB+ en minder. Dat bedrijven enorm verlegen zitten om hulp en mensen moeten ontslaan, blijkt uit de werkloosheidscijfers die ongeveer gelijktijdig met het Fed-nieuws naar buiten kwamen: 6,6 miljoen nieuwe bijstandsaanvragen in één week. Zo’n bedrijf wil dan naar zijn bank kunnen stappen om zonder gedoe een noodkrediet aan te kunnen vragen. Maar een commerciële bank mag niet onbeperkt geld uitlenen. Centrale banken kunnen daarom leningen opkopen van commerciële banken, die op die manier weer ruimte hebben om nieuw krediet uit te geven. Zo rolt er nieuw geld de economie in, en kunnen bedrijven hun personeel blijven uitbetalen dat dat geld weer uitgeeft in winkels. Maar die opkoopprogramma’s – de Europese Centrale Bank breidde dat van haar onlangs ook uit met €750 mrd – beslaan normaal gesproken veilige leningen. Bijvoorbeeld aan overheden, staatsobligaties dus, die dat hoogstwaarschijnlijk gewoon terug kunnen betalen. Ervan uitgaande dat die staten niet in een situatie van bankroet geraken. Of anders van ondernemingen die er financieel goed voorstaan. De Fed neemt nu ook obligaties op haar balans van bedrijven die momenteel niet erg kredietwaardig meer zijn. Dat de centrale bankenkoepel nu ook in deze ‘rotzooi’ investeert, laat vooral zien hoe slecht het met het bedrijfsleven gaat. Kredietbeoordelaars als Moody’s en S&P Global Ratings hebben in de afgelopen tien jaar niet zoveel bedrijven tegelijk een lagere kredietwaardigheid opgeplakt. Zelfs autogigant Ford heeft inmiddels een junk-sticker op de voordeur. ‘Gevallen engelen’, heten dit soort bedrijven ook wel. Ze waren best goed bezig, maar dankzij de coronacrisis liggen ze er nu verslagen bij. Juist die gevallen probeert de Fed nu overeind te houden. Als voorwaarde voor het opkopen van de bedrijfsobligatie geldt daarom dat het bedrijf vóór 22 maart nog wel gewoon kredietwaardig genoeg moest zijn. Zo moet de nieuwe hulp ten goede komen aan bedrijven die in de kern wel gezond zijn. Toch: een centrale bank die rotzooi wil kopen, dat is ongekend. In elk geval zullen bedrijven die sinds kort in nood zitten veel makkelijker krediet kunnen krijgen van hun bank. Die bank loopt immers amper risico nu de Fed heeft toegezegd die lening wel te willen overnemen. Vanwege dat lagere risico bij de commerciële bank kan de bedrijfslening bovendien tegen een lagere rente de deur uit. Het opkopen van slechte leningen is niet het enige controversiële aan de ingrepen van de Fed. Zo kunnen ook lokale overheden directe financiering krijgen, in totaal voor zo’n $500 mrd. Maar daarmee begeeft Powells organisatie zich volgens sommige critici ineens in een politiek speelveld. Er zullen gemeenten en staten in de financiële problemen komen, ja, maar wie krijgt een lening van de Fed en wie niet? Powell kan de kritiek die hij zal gaan krijgen bij zijn keuze de ene staat te helpen en de andere niet nu al horen: ‘Is hij het niet/wel eens met de politieke wind die daar waait?’ Eigenlijk heeft de centrale bankenkoepel zijn belangrijkste ongeschreven regel een paar weken geleden al gebroken, zegt Edin Mujagić, hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer. “Toen kondigde de Fed al aan direct te gaan lenen aan grote bedrijven, een regeling die nu verder is uitgebreid.” Normaal koopt een centrale bank alleen obligaties op die al eerder door anderen zijn opgekocht, op de secundaire markt dus. “Dat de obligaties nu direct worden afgenomen van de bedrijven zelf is absoluut exceptioneel.” Dit zijn noodgrepen in een land met levensgrote problemen.

RIVM rapportage versus het CBS
Rond de 2000 mensen zijn vorige week overleden door de corona-epidemie. Dat blijkt uit de sterftecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het totale sterftecijfer lag in die week op ongeveer 5100. In de tien weken voorafgaand aan de epidemie overleden wekelijks gemiddeld 3100 mensen. Het cijfer van vorige week is een verdere stijging ten opzichte van een week eerder: toen stierven ruim 4400 mensen. Het aantal corona-sterfgevallen dat het CBS telt, is steeds ongeveer het dubbele van het aantal overlijdens dat het RIVM registreert (ongeveer 1000 in dezelfde week). Dat komt omdat het RIVM alleen de sterfgevallen registreert van patiënten van wie bekend is dat ze Covid-19 hadden. Daarnaast overlijden veel mensen in verpleeghuizen of thuis zonder dat bekend is dat ze getest zijn op Covid-19. Dat is bijvoorbeeld zo als een test niet relevant is voor hun behandeling. Het voordeel van de RIVM-cijfers is dat ze een overzicht bieden per dag. Daaruit blijkt dat het aantal sterfgevallen sinds 30 maart redelijk stabiel is, terwijl het in de weken daarvoor nog snel toenam. Als het goed is, zou die stabilisatie vanaf volgende week ook in de CBS-cijfers te zien moeten zijn. Het aantal nieuwe patiënten dat dagelijks in het ziekenhuis wordt opgenomen, daalt sinds 1 april. Gisteren waren het er 225. Het aantal patiënten dat op de intensive care ligt, is al een paar dagen stabiel rond de 1400. Ruim 23.000 mensen zijn sinds het begin van de epidemie positief getest op Covid-19. Sinds begin deze week is er meer testcapaciteit en worden steeds meer zorgmedewerkers getest, meldt Trouw. Wereldwijd zijn er 1.794.641 besmettingen bekend, het werkelijke aantal zal mogelijk wel >2 miljoen liggen; er zijn 109.920 doden gerapporteerd, ook dat aantal zal hoger zijn. De VS staan nu op de eerste plaats met 533.115 geconstateerde besmettingen en 20,580 doden. In Nederland zijn 25.587 besmettingen vastgesteld (hoeveel besmettingen niet zijn vastgesteld weten de autoriteiten niet) en 2737 doden (het werkelijke getal is hoger maar daarnaar is het gissen). De besmettingshaarden in Europa lopen cijfermatig terug, ook het aantal doden.

Een vlucht mondkapjes, medische overalls en beademingsmachines naar de China

De Nederlandse overheid heeft op 10 februari ondersteuning geboden bij de organisatie van een vlucht die mondkapjes, medische overalls en beademingsmachines naar de Chinese stad Wuhan bracht, blijkt uit een reconstructie van de Volkskrant. Dat is opmerkelijk, aangezien de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een paar dagen daarvoor nog waarschuwde voor een dreigend tekort aan medische hulpmiddelen. Nederland hielp bij het organiseren van de vlucht en het regelen van de landingsrechten. Daarbij gaf de overheid gehoor aan een hulpverzoek van de Chinese ambassadeur in Nederland, Xu Hong. Hoeveel medische hulpmiddelen op 10 februari het vliegtuig werden ingeladen, is niet bekend. Een betrokken handelaar zegt dat hij alleen al “vijf tot zes miljoen mondkapjes, 100.000 overalls en tien beademingsmachines” heeft opgekocht in Nederland, Duitsland en Turkije. Ook KLM leverde drie containers met medische spullen, blijkt uit interne communicatie die in handen van VK is. Ondanks de waarschuwing van de WHO zijn er volgens de krant in februari miljoenen mondkapjes, handschoenen en andere medische beschermmiddelen richting China gegaan. In een officiële verklaring zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken gehandeld te hebben zoals gebruikelijk is bij dit soort humanitaire vluchten. “Ook uit solidariteit met de bevolking van Wuhan heeft Nederland gefaciliteerd in het voorzien van landingsrechten voor dit toestel.” (bron: nu.nl) Op het eerste gezicht lijkt zo een humanitaire ondersteuning positief. Maar de vraag is hoeveel hulpmiddelen er vanuit Nederland zijn verkocht aan de Chinezen. Wij zijn een land dat pragmatisch handelt als er geld aan te verdienen is. Zeker nu we al zeker een maand worden geconfronteerd met grote tekorten aan mondkapjes, testen en beademingsapparatuur. 25% van het zorgpersoneel in de verzorgingshuizen zou besmet zijn met het virus en er geen beschermingsmiddelen en testen voorhanden waren op het moment dat het aantal ouderen die zijn overleden aan het corona-virus snel steeg. Exacte cijfers daarover zijn er niet want die kan het RIVM niet rapporteren. Voor de goede orde lees hier https://www.nu.nl/coronavirus/6038167/dit-zijn-de-symptomen-van-het-coronavirus.html welke de symptomen zijn van corona, naar de stand van vandaag.

Corona gerelateerde berichten

Frankrijk is in recessie. De economie is in de eerste drie maanden van dit jaar gekrompen met 6%, blijkt uit schattingen van de Franse Centrale Bank. Sinds de Tweede Wereldoorlog is dat niet meer voorgekomen. Het laatste kwartaal van 2019 zag ook een krimp. De crisis wordt het zwaarst gevoeld in de bouw. Door de coronacrisis is zo’n driekwart van alle bouwactiviteiten tot stilstand gekomen. De handel, transport en horeca hebben ook enorme klappen gehad, zegt de Banque de France. Eerder voorspelde minister Le Maire van Economische Zaken al dat de economie in heel 2020 met 2,2% zou krimpen.

De grote luchtvaartmaatschappijen willen ook nog overheidssteun om belangrijke routes te kunnen vliegen als overal weer gevlogen mag worden, blijkt uit een gelekte brief van brancheorganisatie IATA aan haar leden. Als gevolg van het corona-virus gelden tal van restricties voor het vliegverkeer. De lobbyclub ontkent de strekking van de brief niet en zegt dat het gaat om een document dat nadrukkelijk is bedoeld voor de aangesloten leden. Dat zijn overwegend grote nationale maatschappijen en bedrijven die daaruit zijn voortgekomen, zoals Air France-KLM en IAG van British Airways. De maatschappijen willen op verschillende manieren steun van de overheden, waaronder via zogeheten routesubsidie. Het gaat dan bijvoorbeeld om korting op landingsgelden of directe subsidie op basis van de ingezette capaciteit op een bepaalde route, met name op routes die van belang zijn voor de betreffende landen.

Het UWV heeft 78.769 aanvragen ontvangen van ondernemingen die een beroep willen doen op de loonkostenregeling, meldt de uitkeringsinstantie. Verder beantwoordde het UWV ruim 10.000 vragen over de Noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW). Donderdag werd bekend dat de eerste bedragen zijn overgemaakt naar ondernemingen als onderdeel van de NOW.

In totaal is ruim €230 mln uitgekeerd aan 9.000 werkgevers. Bovendien zijn nog eens 57.000 betaalopdrachten verstuurd, die een bedrag van bijna €1,1 mrd vertegenwoordigen. Deze betalingen ontvangen de aanvragers na het Paasweekeinde. Dat maakt dat zo’n 66.000 van de 78.769 aanvragen verwerkt zijn.

Ondernemingen die door de coronacrisis omzet mislopen, kunnen een beroep doen op de NOW. Zo wil het kabinet voorkomen dat ondernemingen meteen werknemers gaan ontslaan. Werkgevers met een omzetverlies van minstens 20% kunnen gebruikmaken van de regeling, zodat zij de lonen kunnen doorbetalen. Bij een omzetverlies van 100% kunnen ondernemingen 90% van de loonkosten vergoed krijgen.

Op de Telegraaf van Paaszondag noteer ik de volgende koppen: Prof. Dr. Jacob Johan van Duyn (1943), roepnaam Jaap, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, studeerde algemene economie aan de Nederlandse Economische Hogeschool in Rotterdam. Aansluitend behaalde hij in 1972 zijn Ph. D. in Economics aan de Universiteit van Illinois te Urbana-Chaimpaign (VSA): ‘Rutte heeft de publieke zaak ernstig verwaarloosd’, nadat een dag eerder in het WNL- ochtend-programma Goedemorgen Nederland nog de loftrompet was gestoken over onze geweldige leider; Gommers: we komen nooit meer af van corona; de zwakste winkels (en bedrijven) gaan het eerste failliet; 3 miljoen Fransen in één week zonder werk; beleggers onderschatten de economische impact van de corona-crisis; geen harde afspraken in G-20 overleg over verlaging van de olieproductie. In het AD wordt de vraag gesteld als “De ‘anderhalve-meter-samenleving’ misschien wel twee jaar duurt” houden we dat wel vol en hoe dan?

RTLZ deed onderzoek naar het noodloket (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren)

Ondernemers die direct getroffen zijn door de maatregelen van het kabinet om de verspreiding van het corona-virus tegen te gaan, kunnen een beroep doen op de zogenoemde TOGS-regeling. Om de ergste nood te verlichten kunnen ze €4000 krijgen. Maar waarom het bedrag van €4000 gekozen is, kan het ministerie niet uitleggen, en het is onduidelijk of ondernemers er echt iets aan hebben. Dat blijkt uit antwoorden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat op vragen van RTL Z. De TOGS-regeling is bedoeld als tegemoetkoming in de vaste lasten van ondernemers wiens zaken (grotendeels) tot stilstand zijn gekomen. De vergoeding bedraagt €4000 en is aan te vragen door ondernemers in sectoren die zijn aangemerkt als direct getroffen door de maatregelen. Daarnaast geldt dat de zaak (met een paar uitzonderingen) niet op het huisadres gevestigd mag zijn, de omzetdaling minimaal €4000 moet bedragen en de vaste lasten ook minimaal €4000 moeten zijn. In eerste instantie konden naar schatting van het ministerie zo’n 100.000 ondernemers aanspraak maken op de regeling, maar na kritiek werd het aantal sectoren dat in aanmerking komt flink uitgebreid. Volgens staatssecretaris Mona Keizer kunnen inmiddels meer dan 400.000 ondernemers gebruik maken van de TOGS-regeling. Dat betekent dat er met de regeling meer dan €1,5 mrd is gemoeid. Des te opmerkelijker is dat het ministerie helemaal niet weet wat het effect is van die vier mille. Want hoewel deze dus is bedoeld als hulp om de vaste lasten te kunnen dragen, weet het ministerie niet te zeggen wat de gemiddelde vaste lasten zijn van de ondernemers die in aanmerking komen. Bovendien weet het ministerie ook niet wat de gemiddelde vaste lasten zijn van bijvoorbeeld subgroepen als winkeliers of horecaondernemingen en dus ook niet in welke mate het bedrag van €4000 zoden aan de dijk zet. “De kenmerken van de sectoren en de ondernemingen lopen ver uiteen en daarmee ook de gemiddelde vaste lasten. De kenmerken van de sectoren zijn verschillend en binnen de sectoren is ook een grote diversiteit. Het antwoord is daarom niet in een gemiddelde te vatten”, aldus woordvoerder Harald Hanemaaijer van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Ook blijft het vanuit het ministerie onduidelijk hoe het dan wel is gekomen tot de bepaling van het bedrag. Minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes schreef eerder dat het ‘de inschatting is dat met €4000 tegemoet kan worden gekomen aan de hoogste nood voor wat betreft vaste lasten van ondernemers’, zonder deze inschatting te onderbouwen. Desgevraagd blijkt dat het ministerie ook nu, na de forse uitbreiding van de regeling, de onderbouwing van het bedrag niet verder kan uitleggen. Hanemaaijer houdt het erop dat het kabinet ‘ervan uit gaat ‘dat het bedrag’ in lijn is met het doel van de regeling, namelijk ‘een eerste tegemoetkoming in vaste lasten’. Dat Economische Zaken geen onderbouwing voor het bedrag kan leveren, heeft waarschijnlijk alles te maken met hoe het idee bij de bewindslieden is beland. “Dit komt uit mijn koker”, zegt de voorman van ondernemersorganisatie Ondernemend Nederland, Hans Biesheuvel. Van zijn Belgische collega’s had hij gehoord dat café-eigenaren bij onze zuiderburen een tegemoetkoming kregen van 4000 van de overheid, toen hun zaken dicht moesten. “Een mooi gebaar. De overheid die zegt: je krijgt een bedrag op de rekening om de moed erin te houden.” “Ik heb dat bij het kabinet neergelegd op die zondagavond en op dinsdag werd het meegenomen in het noodpakket.” Volgens Biesheuvel wordt het ‘enorm gewaardeerd’ door de getroffen ondernemers. Het signaal dat de overheid ermee afgeeft, namelijk dat ze achter de ondernemers staan, is volgens hem dan ook belangrijker dan het bedrag. Voor een kleine winkel, van 10 bij 10 meter, bedragen de maandelijkse huurlasten gemiddeld 5500. In de drie maanden waarvoor de TOGS een tegemoetkoming biedt, komt dat dus al uit op ruim 16.000 voor een kleine zaak. Voor grotere zaken, en winkels in de grote steden waar de huren veel hoger liggen dan gemiddeld, lopen de tegemoetkomingen nog veel verder uit de pas met de kosten. “Waar mogelijk proberen we in de uitvoering zo veel mogelijk maatwerk te leveren. Tegelijkertijd zullen er allerlei gevallen blijven die niet aan de gestelde criteria voldoen en daarmee (net) buiten de doelgroep vallen van de regeling. Het kabinet realiseert zich dat”, aldus de woordvoerder. Wel benadrukt het ministerie dat de regeling één onderdeel is in een veel groter pakket, en dat ondernemers die geen aanspraak kunnen maken op de TOGS-regeling, wel aanspraak kunnen maken op andere regelingen. Dat moge zo zijn maar voor veel kleinere ondernemers, is het bedrag slechts een druppel op een gloeiende plaat. En wat gaat er eind juni gebeuren als het corona-gevaar nog niet is geweken en de horeca nog altijd beperkingen worden opgelegd, als de toeristen nog niet naar Nederland komen en we dit jaar slechts beperkt op zomervakantie zullen gaan. Als modezaken hun voorraden in de uitverkoop moeten doen en de omzetten daardoor zwaar zullen achterblijven op de prognoses. Nee, het leed is nog lang niet geleden ondanks dat het erop lijkt dat het aantal doden aan het dalen is. Ook lijkt het onafwendbaar dat we in een recessie terecht gaan komen en onze economische groei zal afnemen.

De testmotor moet als een enorme diesel op gang komen

Sinds afgelopen maandag komen veel meer mensen in aanmerking voor een coronatest, ook zorgpersoneel buiten de ziekenhuizen met klachten mag zich laten controleren op Covid-19. Maar de testlocaties draaien nog niet op volle toeren, schreef Trouw op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/917/articles/1118815/1/1 Donderdag rapporteerden testlaboratoria de resultaten van bijna zesduizend Nederlanders, nog geen tweeduizend meer dan dezelfde dag een week eerder. Onduidelijk is hoeveel zorgpersoneel buiten de ziekenhuizen daar al bij zit, naast de kwetsbare groepen, ernstig zieke patiënten en ziekenhuispersoneel dat al langer getest wordt. Hiermee is een groot deel van de nieuw aangeboorde testcapaciteit bij laboratoria – 17.500 tests per dag – nog onbenut. In navolging van andere landen werd die capaciteit door het kabinet flink opgeschroefd: het aantal door het RIVM gevalideerde testlabs is in korte tijd uitgebreid van 15 naar 41. Er werden machines aangeschaft zodat medisch-microbiologische labs konden uitbreiden en onder meer laboratoria voor diergeneeskunde zijn omgebouwd tot testlocatie voor corona. Een van de knelpunten is, zeker als straks de volle capaciteit wordt benut, geschoold zorgpersoneel dat nodig is om te testen – hetzelfde personeel dat nog zo hard nodig is in de ziekenhuizen. Sinds deze week nemen GGD-artsen in daarvoor ingerichte teststraten of -tenten monsters af met wattenstaafjes. De bedoeling is dat de 25 GGD’s in Nederland elk dagelijks honderd testen afnemen. Maar dat lukt nog lang niet, zo blijkt uit een rondgang van Trouw.
De ene GGD is verder dan de andere. Zo had de GGD Limburg-Zuid voordat het nieuwe beleid van kracht werd al een teststraat op poten gezet, waarmee werd proefgedraaid. Terwijl zij maandag meteen op stoom kwamen, moest in andere plekken van het land de testlocatie nog vorm krijgen. Eén teststraat per GGD-regio blijkt ook niet altijd genoeg: mensen moeten er te ver voor reizen. Neem de GGD Hart voor Brabant, met een relatief groot werkgebied. Daar werd op donderdag nog een tweede testlocatie in Tilburg geopend, naast die in Den Bosch. Een ander knelpunt is het aantal mensen dat nu aanspraak maakt op een test. Eind maart bracht minister Hugo de Jonge het goede nieuws voor zorgpersoneel. “Om veilig te kunnen werken en kwetsbare personen te beschermen is het belangrijk dat we al het zorgpersoneel kunnen testen bij klachten”, aldus de minister. Dat klinkt genereus, maar in de praktijk zijn de richtlijnen keihard. Pas als een personeelslid echt niet gemist kan worden en dicht bij patiënten werkt, mag er getest worden. Alle verpleegkundigen en thuiszorgmedewerkers die op enige manier kunnen worden vervangen, krijgen geen test maar moeten thuis uitzieken. Daar zit ook logica achter: het kabinet en het RIVM willen verstandig omgaan met alle testcapaciteit. “We moeten het lang vol kunnen houden, testen zonder ‘handelingsperspectief’ heeft geen zin. Er moet iets met de uitslag gedaan kunnen worden”, aldus een woordvoerder van het RIVM. En toch: aan die knelpunten zal gesleuteld moeten worden. Nu blijft het bij ronkende woorden over een capaciteit van 17.500 besmettingstests per dag, met een maximum van tot wel 29.000 tests als alle laboratoria 24 uur per dag doordraaien. Maar in de toekomst zijn dergelijke aantallen wel degelijk nodig. Deskundigen zijn het erover eens dat voor een versoepeling van de lockdown testen cruciaal is. Maar om alle Nederlanders met milde klachten zoals koorts, benauwdheid en hoesten te testen, zijn misschien wel 80.000 tot 100.000 tests per dag nodig. Dat is een enorm aantal, zeker in verhouding met het aantal tests dat in Nederland werd uitgevoerd sinds de uitbraak van het coronavirus. Dat waren er tot gisteren ongeveer 108.000. In totaal. Er is nog veel werk aan de winkel en we moeten de aangekondigde beleidsmaatregelen kritisch blijven volgen op de resultaten.
De Pyrrusoverwinning van Wobke Hoekstra

Onder grote politieke druk bereikten de Europese ministers van Financiën donderdagnacht alsnog een akkoord over een financieel hulppakket tegen de corona-crisis van ruim 500 mrd. Eerder deze week eindigde een 16 uur durend video-overleg daarover nog in een knetterende ruzie tussen de Nederlandse minister Hoekstra en de rest van de EU-collega’s. Eurogroepvoorzitter Centeno presenteerde het akkoord zichtbaar opgelucht. ‘Het is ons gelukt’ zei hij na afloop. Het gaat volgens hem om het ‘grote en ambitieuze maatregelen die enkele weken geleden nog ondenkbaar waren’. Een nieuwe mislukking zou volgens diplomaten en EU-ambtenaren een grote blamage voor de EU zijn geweest. De Franse minister van Financiën Le Maire voorspelde dat de financiële markten bij zo veel verdeeldheid tussen de lidstaten nerveus zouden worden en de rente voor Italië, Spanje en Portugal omhoog zou schieten. Om niets aan het toeval over te laten, werd de Eurogroepvergadering donderdag extreem zorgvuldig voorbereid. Sommige regeringsleiders (premier Rutte en bondskanselier Merkel) waren daarbij betrokken, Hoekstra belde regelmatig met zijn Duitse, Franse, Spaanse en Italiaanse collega’s en met Centeno. Door al dat vooroverleg, begon de vergadering niet zoals gepland om vijf uur ’s middags maar pas om half tien ’s avonds. De compromistekst die Centeno op tafel legde was dermate nauw afgestemd met alle hoofdrolspelers (onder wie Hoekstra en zijn Italiaanse opponent Gualtieri), dat de vergadering zelf binnen drie kwartier was afgerond. Hoekstra sprak over ‘goede en verstandige afspraken’. Het voornaamste twistpunt was de inzet van krediet (leningen) uit het Europees noodfonds. In principe is 240 mrd beschikbaar voor eurolanden die zwaar getroffen zijn door de corona-pandemie. Italië, Spanje, Frankrijk en Portugal wilden dat het geld zonder de normale vereisten over hervormen en bezuinigen beschikbaar zou komen omdat de pandemie te groot en te zwaar is. Hoekstra wilde eerder deze week alleen de voorwaarden verzachten als de kredieten worden ingezet voor medische uitgaven. Als het geld gebruikt zou worden voor economisch herstel, hield hij vast aan de gebruikelijke voorwaarden van ‘macro-economische’ hervormingen: besparingen op het pensioenstelsel, op ontslagregelingen en de sociale zekerheid. Dat was onacceptabel voor de zuidelijke landen. In het uiteindelijke akkoord krijgt Hoekstra maar deels zijn zin. Als de kredieten nodig zijn voor de ‘directe en indirecte kosten voor zorg, genezing en preventie’, gelden er geen voorwaarden. Zodra de coronacrisis voorbij is, worden ‘alle eurolanden’ (niet alleen degene die lenen) geacht de Europese begrotingsregels weer na te leven. De expliciete macro-economische hervormingen die Hoekstra vroeg, zijn niet gehonoreerd. Een tweede struikelblok was de zuidelijke wens om de deur open te houden naar het gezamenlijk uitgeven door de eurolanden van schuldpapier (eurobonds). Een lichte variant daarvan is een Frans plan voor een speciaal corona-fonds voor investeringen. Dat fonds zou gevuld kunnen worden door gezamenlijk uitgegeven corona-bonds, al dan niet in combinatie met een nieuwe Europese belasting. In het uiteindelijke compromis wordt gesproken over ‘vernieuwende financiële instrumenten’ in plaats van eurobonds. Het Franse corona-fonds wordt evenmin bij naam genoemd, wel een ‘tijdelijk, doelgericht en proportioneel’ fonds. De regeringsleiders moeten – bij unanimiteit – de hoofdlijnen vaststellen, waarna een langdurig proces begint over de precieze uitwerking. Dat was ten dele slikken voor de Italiaanse minister Gualtieri en de Spaanse minister Calviño, die graag het woord ‘gezamenlijk schuldpapier’ hadden gezien. Maar dat was voor Nederland, Duitsland, Finland en Oostenrijk onbespreekbaar. De bewindslieden zijn verder akkoord gegaan met het versterken van de Europese Investeringsbank (EIB). De landen zegden voor 25 mrd toe aan extra kapitaalgaranties, waarmee de EIB voor 200 mrd aan extra leningen kan mobiliseren voor middelgrote bedrijven die dreigen om te vallen door de lockdown. Ook staan de lidstaten toe dat de Europese Commissie 100 mrd kan inzetten voor de tijdelijke financiering van nationale WW-regelingen. Onder druk van Hoekstra is uitdrukkelijk vermeld dat dit niet de opmaat mag zijn naar een permanente Europese WW. Tevens komt er een pot geld voor medische noodhulp. Uit het EU-budget is daarvoor 2,7 mrd beschikbaar. Nederland wil daarvoor 20 mrd reserveren met extra geld van de lidstaten. Hoekstra was opgelucht en glom aan alle kanten. Hij had nog niet door dat hij slechts een Pyrrusoverwinning [=een schijnsucces. Pyrrhus was de koning van Epirus (319-271 v.Chr) die de Romeinen bij Heraclea en Asculum versloeg. Toen men hem daarmee wilde gelukwensen, sprak hij: ‘Nog een zo’n overwinning en het is met Pyrrhus gedaan] had gehaald. De €500 mrd steun voor de gevolgen van de corona-crisis dekt bij lange niet de verliezen die zijn opgetreden in de eurozone, En als door geen giften als financiële steun worden gegeven dat raken daardoor meerdere eurolanden in grote problemen. Die corona/eurobonds gaan er toch komen ook als daar vier van de 19 rijkere landen daar tegen zijn. In feite heeft de ECB al steun aan de zwakke en zwaar getroffen eurolanden, Italië, Spanje, Portugal en Frankrijk, geregeld met een hulpprogramma waardoor de ECB staatsleningen van die landen kan gaan opkopen en als dat op enig moment fout afloopt dan betaalt Nederland, via DNB, gewoon de rekening ervan. De kaarten zijn allang geschud alleen heeft Nederland dat nog niet door. De impact van het corona-virus is namelijk dermate groot en hier alleen in saamhorigheid een fundament kan worden gebouwd om te overleven. Nederland denkt zich hieraan te kunnen onttrekken, dat is a-sociaal, niet-solidair en egoïstisch gedacht. Als Europa deze ramp wil overleven zullen de handen ineen geslagen moeten worden en zullen we afscheid moeten nemen van het principe van de 27 lidstaten met een vetorecht. De krachten zullen nu moeten worden gebundeld, is mijn mening en de tijd daarvoor dringt. Ik heb het alternatief al geschetst: de Verenigde Staten van Amerika en Europa. Een dag later liet de Italiaanse premier Giuseppe Conte zich negatief uit over het akkoord van de 19 eurolanden (verenigd in de Eurogroep) over een steunpakket voor de landen die het hardst door de coronacrisis zijn getroffen. Wat Conte betreft is het steunpakket “nog niet voldoende”. De Italiaanse premier zei bovendien dat wat hem betreft de uitgifte van eurobonds nog altijd het beste middel is in de strijd tegen de economische impact van het coronavirus. Tevens verklaarde hij dat Italië het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het noodfonds waarover donderdagavond een akkoord werd bereikt, niet nodig heeft. Nederland en Italië stonden in aanloop naar het akkoord lijnrecht tegenover elkaar vanwege de eurobonds, de gezamenlijke uitgifte van schuldpapier. “Nederland was, is en blijft tegen eurobonds, omdat we daarmee risico’s in Europa vergroten in plaats van verkleinen”, zei minister Wopke Hoekstra van Financiën afgelopen woensdag nog. Conte zei vrijdag dat Italië de strijd om de corona/eurobonds zal voortzetten. (bron: nu.nl)

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 10 april 2020; week 15: AEX 508,04; Bel20 3.092,39; CAC40 4.506,85; DAX30 10.564,74; FTSE 100 5.842,66; SMI 9.452,83; RTS (Rusland) 1.142,07; DJIA 23.719,37; NY-Nasdaq 100 8.238,53; Nikkei 19.498,50; Hang Seng 24.300,33; All Ords 5.439,40; SSEC 2.796,63; €/$1,094; BTC/USD $6.903,26; 1 troy ounce goud $1685,60, dat is €49.521,83 per kilo; 3 maands Euribor -0,22%; 1 weeks -0,507%; 1 mnds -0,387%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,079%; 10 jaar VS 0,7427%; 10 jaar Belgische Staat 0,18%; 10 jaar Duitse Staat -0,35%; Franse Staat 0,101%; VK 0,302%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,339%; 10 jaar Japan 0.0116%; Spanje 0,774%; 10 jaar Italië 1,589%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,44.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden FORS hoger. Wel daalde de euro weer naar $1,094. De rentetarieven noteerden opnieuw lager, in de landen die waar COVID-19 besmettingen stijgen (Italië en Spanje)steeg de rente, ook het 5 en 30-jarige papier steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,129%; Duitsland 0,053%; Nederland 0,173%; Japan 0,4528%; Frankrijk 0,6792%; GB 0,653%; Spanje 1,547%; Canada 1,3161%; VS 1,3554%; Italië 2,477%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,57%; Denemarken -0,313%; Nederland -0,463%; België -0,234%; Frankrijk -0,281%; Japan -0,1062%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 11/12042020/525 De Pyrruszege van Wobke Hoekstra

UPDATE 04042020/524 “Als Europa alleen een gezamenlijke markt is in goede tijden, dan heeft de EU geen nut”

De historicus Geert Mak was gast in Buitenhof op NPO 1, met een buitengewoon interessante beschouwing over de geo-politieke, en maatschappelijke gevolgen die een pandemie kan teweegbrengen. Kijken aanbevolen op https://www.npostart.nl/buitenhof/VPWON_1250213

Ik zal in het volgende blog aandacht besteden aan de optie dat de VS West-Europa gaat annexeren om één front te vormen tegen de rest van de wereld om de wereldmacht en de neoliberale (kapitalistische) staatsinrichting te behouden. West-Europa is zwak gestructureerd. Na de oorlog hebben wij ons vooral ingezet in een sterke economie en hebben de beveiliging in handen gegeven van de Amerikanen, zonder daarvoor veel voor te betalen. Europa is nog altijd een continent van nationale staten, met 27 regeringsleiders, 27 kabinetten en 27 parlementen. De bestuurskracht van de EU wordt beperkt doordat iedere lidstaat een vetorecht heeft, voor ieder onderwerp compromissen moeten worden gesloten, die de besluitvorming sterk vertragen en de bestuurskracht verzwakken. Daarbij komt ook nog dat er nauwelijks solidariteit bestaat tussen de lidstaten onderling als het geld kost. Maar als we terecht komen in een diepe recessie, wat ik aanneem, dan is het maar zeer de vraag of de EU en de ECB (euro) overeind kunnen blijven als leiders de handdoek in de ring gooien omdat ze niet weten hoe ze nog uit de enorme chaos kunnen komen, die ze hebben aangericht en dan staat die Gek in het Witte Huis met open armen klaar om West-Europa in te lijven.

In dit blog zal ik mij beperken tot drie thema’s:

1. de financieel/economische gevolgen van de huidige stand van Nederland;

2. De wereld na het corona-virus;

3. Het land is stilgevallen en de berichten uit het bedrijfsleven doen het ergste verwachten.

Ik schuif al een aantal weken best interessante artikelen over klimaat, milieu en natuur en de verduurzaming van de maatschappij steeds een blog verder, maar die artikelen laat ik maar even voor wat ze zijn.

In het laatste blog heb ik moeten constateren dat de problemen waarmee we nu worden geconfronteerd een breder scala bestrijken dan dat van de (gezondheids)zorg. Het is maar de vraag of de noodpakketten van de overheid wel het gewenste doel bereiken voor de wereld van morgen en overmorgen. Met man en macht en met het legen van onze overvolle spaarpotten probeert de politiek te redden wat er te redden is om maar de status van macht en geld te behouden. Daarmee verliezen wij veel geld en zullen niet ontkomen aan een herinrichting van onze samenleving. Het neoliberale systeem van de marktwerking heeft niet gebracht wat het had moeten opleveren. De hebzucht en het individualisme hebben het gewonnen van de solidariteit. De aanwending van fossiele brandstoffen in industriële processen brengt ons klimaat, milieu en de natuur in problemen, die ons voortbestaan aantasten.

In de blogs van de laatste weken heb ik gewezen op de sterk schommelende koersen op de aandelenkoersen en mij afgevraagd of die koersvorming nog wel is afgestemd op een lange termijnvisie, wat de markten zouden moeten tonen. Ik heb al gewezen op het feit dat de markten zijn veranderd in speelhallen waar gokkers vooral op de heel korte termijn speculeren. Ik heb aangegeven dat in die gokpaleizen geen visie meer herkenbaar is. En in dat standpunt word ik gesteund in een artikel van Koos Schwartz in https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/909/articles/1114047/17/1 Sinds het begin van de coronacrisis gaat het er ruig aan toe op de beurzen.

Hij stelt de vraag wie eigenlijk de koersen bepaalt: de flitshandelaren, computerprogramma’s of serieuze beleggers? Handelaren op de beurs hebben al veel meegemaakt: de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon op ‘9/11’ 2001; de verrassende uitkomst van de stemming over de brexit; de val van Lehman Brothers en de financiële crisis die daarop volgde. Maar zoals het er nu aan toegaat op de beurzen? Daar passen alleen woorden als ‘ongekend’ en ‘waanzinnig’ bij, zeggen Dirk Donker, lid van het bestuur van Euronext Amsterdam, en Nico Inberg, financieel specialist, beurskenner en verbonden aan beleggerswebsite IEX.nl. Peter Siks, beleggerstrainer bij Binck Bank, is dat met hen eens. Koersen daalden in maart nog sneller dan in de crisis-herfst van 2008. Een solide aandeel als Shell daalde op een dag met meer dan 20%; ING en ABN Amro verloren meer dan de helft van hun beurswaarde. Aandelen stegen soms 6% om een uur later met 10% te dalen. Gekte! Maar er was ook 23 maart, waarop de AEX-index opeens met 9% steeg. De koersen zijn sinds eind februari met zo’n 25% gedaald, maar na het dieptepunt, op 18 maart, zijn ze met 15% gestegen. Donker: “Er zit veel sentiment en onrust in de markt. Elk nieuwtje heeft meteen invloed. Bij slecht nieuws zakken de koersen in, bij goed nieuws veren ze op. Het is heel extreem allemaal.” Inberg: “Het is bizar. Neem KLM dat nauwelijks meer vliegt. Neem Basic-Fit, dat al zijn fitnesscentra heeft gesloten. Het is nu heel moeilijk de waarde van bedrijven te bepalen. Iedereen is de weg kwijt.” Maar wie zijn die iedereen? Flitshandelaren? Andere professionals? Maken computerprogramma’s de dienst uit? Algoritmes? Als beurskoersen belangrijk zijn en als ze een belangrijke indicatie vormen voor wat ons op economisch gebied te wachten staat, wie is dan bepalend voor het koersverloop? Aan welke heidenen zijn we overgeleverd? Aan de dag-en flitshandelaren? Op een normale beursdag bedraagt de waarde van alle in Amsterdam verhandelde aandelen zo’n €8 mrd. Donker en Inberg schatten dat de flitshandel goed is voor 60% tot 80% van die handel. Maar, beklemtonen ze, koersbepalend zijn ze niet. Inberg: “Ze proberen te verdienen aan kleine koersverschillen. Ze stappen continu in en uit. Ze maken de golven niet, ze volgen de flow. Peter Siks van Binck Bank: “Je kunt aandelen Shell in Amsterdam en in New York kopen. Er zitten kleine prijsverschillen tussen. Dan kun je razendsnel in de ene stad kopen om ze meteen op de andere beurs te verkopen. Het gaat dan om forse bedragen, maar de marges zijn flinterdun.” Donker: “Bedenk dat zulke handelaren aan het eind van de dag meestal weer op nul moeten staan: alles wat ze gekocht hebben, moet weer verkocht zijn.” Ook de ‘gewone’, particuliere belegger, goed voor slechts zo’n 5% van de handel, is niet koersbepalend. “Die heeft niets te vertellen”, oordeelt Inberg. Donker schat hun invloed wat hoger in, maar is het met Inberg eens dat de echte invloed elders zit. Bij ‘de grote jongens’: beleggingsfondsen, pensioenfondsen, investeringsfondsen, vermogensbeheerders, (zaken)banken die voor eigen rekening handelen. Die zetten met hun grote orders de trend, bepalen de stemming en de flow. Dat zijn ook de partijen die, net als de flitshandelaren, gebruikmaken van computerprogramma’s die aangeven welke aandelen aan- en verkocht moeten worden. Geen reden tot zorg, vinden Donker, Inberg en Siks, al is de invloed van die programma’s niet te meten. Iedereen gebruikt andere programma’s. Donker benadrukt: ook de computerprogramma’s zijn door mensen geschreven. Siks: “Als het aandeel Shell flink daalt, zal het ene programma aandeel Shell willen verkopen. Maar het andere zal juist gaan kopen.” De onrust leidt ook tot extra handel. Bij de daghandelaren die bij grote koersverschillen meer kunnen verdienen (of verliezen). Bij grote beleggers die de lage koersen gebruiken om hun portefeuille op te schonen: aandelen die ze graag wilden hebben, zijn (of lijken) immers nu goedkoop. Siks ziet het aantal particuliere klanten bij Binck Bank de laatste weken stijgen. Want sparen levert sowieso niets op. De conclusie die ik uit deze schets trek is dat de koersvorming niet een representatief beeld toont van de financieel/economische situatie en verwachtingen maar dat het een casinospel is, waarbij met (ons) geld wordt gegokt. Dat wordt mogelijk gemaakt door de enorme hoeveelheden geld die door de centrale banken in de markten worden gepompt, waardoor speculanten met gratis geld in het beurscasino onbeperkt kunnen spelen. Ik zet vraagtekens bij de uitspraak dat de flitshandel, die 60% tot 80% van de omzetten voor zijn rekening neemt, nauwelijks de koersvorming bepaalt. Particuliere beleggers spelen geen rol van betekenis, die bewegen mee op de flow van de markt. De grote partijen, professionele beleggers dan wel speculanten, bepalen het marktsentiment, maar die partijen zijn niet tot nauwelijks geïnteresseerd of de koersen een representatief beeld geven van toekomstige ontwikkelingen. In de Telegraaf stond een artikel dat de grootste vermogensbeheerder ter wereld, BlackRock , houdt rekening met een krimp van de wereldeconomie met 11% in de eerste 6 maanden van dit jaar. Amar Bisat, managing director en verantwoordelijk voor de beleggingen in opkomende landen bij deze Amerikaanse vermogensbeheerder noemde verder een verlies van 5 miljoen banen en $6 biljoen verliezen als geschatte schade. Als we bij dit triest beeld de laatste prognoses van het CPB plaatsen, zou er nog een hele correctie moeten plaatsvinden op de financiële markten, maar of en wanneer dat gaat gebeuren hangt af van de wijze waarop partijen op de markten die verliezen willen nemen. De markten tonen een vertroebeld beeld van de ellende waarmee we nog worden geconfronteerd. De cijfers over het eerste kwartaal zullen daarvan de eerste signalen afgeven. Nog meer geld in de markt pompen, het mantra van de centrale banken (bij gebrek aan beter beleid), zal de ontwikkelingen alleen maar verergeren. Wat Nederland en andere landen doen om met noodhulpprogramma’s de gevolgen van het instorten van economische activiteiten – tijdelijk – voor bedrijven en burgers te verlichten zal niet het gehoopte succes leveren. Door betalingen naar de toekomst te verschuiven ‘verdien’ je enkele maanden maar de rampen zullen zich daarna met meer kracht voltrekken. ‘Knappe koppen’ denken zo een gigantisch probleem onder controle te kunnen houden, maar dat eindigt in een disaster (catastrofe, tragedie). Ik plaats dat ergens eind 2020, 2021.

China meldt opnieuw coronagevallen zonder symptomen

In China zijn in de afgelopen 24 uur 60 nieuwe coronapatiënten geregistreerd die geen symptomen hebben van het virus COVID-19. Dat maakte de nationale Gezondheidscommissie vrijdag bekend. Een dag eerder werden al 130 nieuwe gevallen zonder symptomen gemeld. Woensdag maakte de Chinese regering voor het eerst bekend dat het data bijhoudt over coronagevallen zonder klachten. De resultaten voeden de vrees voor een tweede virusuitbraak in het land. China heeft naar eigen zeggen 1027 patiënten die geen symptomen vertonen onder medische observatie staan. De afgelopen 24 uur werden in het land 31 nieuwe besmettingen vastgesteld, maar daar zijn de nieuwe gevallen zonder symptomen niet bij opgeteld. Er werden vier coronadoden geregistreerd, allen stierven zij in de stad Wuhan, waar het virus in december voor het eerst opdook. Twee van de nieuwe geïnfecteerden zijn volgens de cijfers van de overheid in China besmet geraakt, de rest daarbuiten.

Berichten van het front

De economie van de eurozone is flink gekrompen in maart. In Italië ligt de dienstensector bijna stil en ook in andere landen zijn de effecten van het coronavirus goed zichtbaar. Volgens Chris Williamson, hoofdeconoom bij IHS Markit, duiden de cijfers op een krimp van 10% op jaarbasis. Hij verwacht dat de vooruitzichten nog zullen verslechteren. De zogeheten inkoopmanagersindex voor de dienstensector van de eurozone daalde van 52,6 punten in februari naar 26,4 punten in maart. Een stand onder 50 punten wijst op krimp. Sinds onderzoeksbureau IHS Markit ruim twintig jaar geleden is begonnen met de publicatie van cijfers heeft deze index nog nooit zo laag gestaan. In de industrie is de bedrijvigheid minder sterk gedaald. Hierdoor daalt een samengestelde index van de industrie en de dienstensector in de eurozone naar een stand van 29,7 punten, eveneens het laagste niveau sinds de start van de metingen. In Italië was de grootste krimp zichtbaar. Daar kwam de index voor de dienstensector in maart uit op 17,4 punten. Ook in Duitsland, de grootste economie van Europa, is duidelijke krimp te zien. Daar kwam de graadmeter volgens een herzien cijfer uit op 31,7. In Frankrijk ging de bedrijvigheid ook flink omlaag. (bron: DFT) De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz zegt een krimp van 5% te verwachten voor de Duitse economie dit jaar. Hoe lang of hoe erg de recessie wordt, is nog volstrekt onduidelijk. We weten niet wanneer het coronavirus is verslagen en we weten niet hoe hard en hoe snel de economie daarna weer op gang komt. Je kunt je voorstellen dat mensen een inhaalslag maken als ze straks weer naar de horeca kunnen of met het vliegtuig op reis mogen.

H&M meldt dat de verkoopcijfers in maart met 46% gedaald zijn ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. De COVID-19-pandemie heeft de Zweedse kledingretailer ertoe gedwongen de meeste winkels tijdelijk te sluiten. Ook staat er een groot aantal banen op de tocht. “Als gevolg van deze dramatische afname moeten we veel moeilijke beslissingen nemen. Elke dag dat de winkels gesloten moeten blijven, wordt de situatie schrijnender”, zegt algemeen directeur Helena Helmersson in een verklaring. (bron: nu.nl)

Door de coronacrisis zal de bouwproductie de komende twee jaar met 15% krimpen en 40.000 voltijdsbanen verloren gaan, waarschuwt het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB). De bouw dreigt voor de derde keer in twaalf jaar tijd in een crisis terecht te komen, en die wordt erger dan de crisis van 2008 in een notitie ‘Vooruitzichten voor de bouw na de coronacrisis’. Vooral de investeringsplannen, van zowel particulieren als zakelijke bouwklanten, hebben te lijden onder de coronacrisis. Van alle projecten in de bouw is 70% afhankelijk van de bereidheid van investeerders om er geld in te steken. En die houden nu de hand op de knip. Vooral de investeringen in de woningbouw en de utiliteitsbouw (bouw van bijvoorbeeld kantoren, ziekenhuizen en scholen) worden sterk getroffen. En dat is op alle vlakken: nieuwbouw, verbouw en herstel zal dalen met 20% in beide sectoren. Ook investeringen in de infrastructuur zullen teruglopen met 20%, maar dit is volgens het EIB maar deels het gevolg van de coronacrisis. De investeringen liepen al terug door eerdere problemen door stikstof en PFAS, de giftige stoffen in de bodem. Alleen onderhoud van gebouwen, de overige 30% van bouwactiviteiten, blijft ‘redelijk op peil’. Door een verlies aan productie staan de komende twee jaar ongeveer 40.000 banen op de tocht. Op dit moment is het verlies aan banen nog beperkt, maar er gaan dit jaar al wel ongeveer 15.000 banen verloren. Dat zijn met name uitzendkrachten en gedetacheerden. Volgend jaar komen daar zelfstandigen en werknemers in de bouw bij en dan loopt het verlies van banen op naar 25.000, denkt het EIB. Ook het aanbod van woningen daalt door de coronacrisis, meldt het EIB. Naar verwachting daalt het aanbod van 57.000 woningen vorig jaar naar 48.000 dit jaar. Hoewel het aantal vergunningen volgend jaar op 65.000 zou moeten komen, worden er naar verwachting maar 50.000 woningen opgeleverd. De vergunningsverlening kan in de jaren erna weer aantrekken, maar omdat er tijd zit tussen het verlenen van een vergunning en de oplevering van een huis, neemt het aanbod van woningen na 2021 maar ‘geleidelijk toe’. Het EIB verwacht dat de coronacrisis de komende twee jaar zal doorwerken in de sector., hetgeen een omzetverlies zal opleveren van €11 mrd. En ook als de Nederlandse economie herstelt, zal de bouw de negatieve gevolgen van de coronacrisis ‘nog steeds sterk ervaren’. Tussen 2022 en 2024 kan de bouw weer ‘zeer hoge groeicijfers’ behalen, en zal de arbeidscapaciteit weer sterk toenemen, zegt het onderzoeksinstituut.

De maatregelen van het ‘tot nu toe voorgenomen beleid’ voor de coronacrisis zijn voor de bouw ‘zeer beperkt’, besluit het EIB. (bron: RTLZ)

Het wegstrepen van de belastingschuld aan ondernemers is een logische optie, die €40 tot €50 mrd gaat kosten. (bron: DFT)

Chinese fabrieken gaan weer open, maar er zijn geen afzetmarkten meer. Uit de laatste cijfers blijkt dat het aantal besmettingen met corona weer toeneemt.  Nederland heeft in februari duidelijk minder goederen uit China ingevoerd door alle problemen rond de virusuitbraak. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) valt dat op te maken uit een eerste voorlopige raming van de handel in die maand. In februari importeerde Nederland volgens de cijfers voor €3,1 mrd aan goederen uit China. Dat was 6% minder dan een jaar eerder.(bron: DFT) Ik verwacht dat de maart-cijfers aanzienlijk lager zullen zijn.

Een diepe recessie in Europa lijkt dit jaar een uitgemaakte zaak. Dat voorziet het Internationaal Monetair Fonds (IMF) op basis van de laatste ontwikkelingen van de coronavirusuitbraak. De totale economische schade is nog niet duidelijk. Dit hangt volgens het fonds vooral af van hoe lang de vele beperkende maatregelen overal van kracht blijven. Elke maand dat grote Europese economieën hun niet-vitale sectoren stil laten liggen, slinkt hun jaarlijkse bruto binnenlands product (bbp) waarschijnlijk met zo’n 3%. Bij die inschatting is nog geen rekening gehouden met andere verstoringen. Wat betreft de bestrijding van de corona-crisis in Europa, maakt het IMF zich vooral zorgen over de groep landen die geen deel uitmaken van de Europese Unie. Zij hebben niet allemaal genoeg financiële slagkracht om hun eigen economie goed te ondersteunen. Meerdere van deze landen hebben al bij het IMF aangeklopt voor noodkredieten. Het IMF vreest wereldwijd voor een recessie die minstens zo erg is als tijdens de financiële crisis van 2008 of erger, zo werd vorige week al bekend. Opkomende economieën hebben naar schatting minstens $2500 mrd aan steun nodig. Ook in de grootste economie van de wereld, die van de Verenigde Staten, wordt een economische neergang voorzien. (bron: IEX.nl)

In het Midden-Oosten worden huisdieren op straat gezet uit angst dat ze het corona-virus kunnen overbrengen. Vooral honden en katten hebben het zwaar te verduren. In een reportage over het coronavirus en huisdieren primetime op de Libanese televisie werd vorige week gesuggereerd dat het virus kan worden overgebracht van huisdier op mens. “De paniek sloeg meteen toe. Mensen werden zo bang dat ze hun huisdieren op straat zetten. Die reportage heeft niet alleen de dieren in gevaar gebracht maar ook hun baasjes. “Mensen die nog met een hond over straat gaan worden weggekeken. Ook wordt er vergif op straat gelegd, verstopt in stukjes vlees of rattengif. Er zijn al heel veel honden overleden.” Ook elders in het Midden-Oosten pakt het coronavirus slecht uit voor huisdieren. In Jordanië worden katten via Facebook aangeboden, omdat de baasjes ze niet langer in huis willen hebben. “Ik houd mijn hondje al weken binnen en laat haar uit op het balkon”, vertelt een woedende Maye Al Janabi uit Amman. Verschrikkelijk wat al die onwetende mensen met hun huisdieren doen.” Een vrouw uit de Egyptische hoofdstad Caïro vertelt dat sommige moskeeën geadviseerd hebben om huisdieren zo snel mogelijk weg te doen. “Ze worden nu zelfs doodgeschoten.” De vrouw wil liever niet met naam genoemd worden, omdat gesprekken over het corona-virus in Egypte gevoelig liggen. Omdat ze naar het buitenland zal verhuizen was ze bezig een paspoort voor haar hond te maken. “Om dat te kunnen doen, moest de hond van de Egyptische autoriteiten een corona-test ondergaan. Ik heb uren in een kliniek gezeten en op het officiële coronadocument van mijn hond gewacht. Volgens microbioloog Els Broens hoeven we ons geen zorgen te maken dat we het corona-virus oplopen via huisdieren. “De kans dat je besmet raakt door je hond of kat is erg klein.” Broens is als veterinair microbioloog aan de Universiteit Utrecht. Wereldwijd zijn er twee honden en twee katten positief getest op het virus, maar volgens de microbioloog zijn daar moeilijk conclusies uit te trekken. Ze vertelt dat er onlangs een experimenteel onderzoek is gedaan, waarbij onder andere honden en katten het virus toegediend kregen. “Hieruit blijkt dat honden helemaal niet gevoelig zijn voor het virus en dus geen enkele rol spelen in de verspreiding ervan. Bij de katten was wel een virusvermeerdering te zien, maar die was zo klein dat transmissie verwaarloosbaar is vergeleken met verspreiding van mens op mens.” (bron: NOS)

Bij het sluiten van dit blog bedroeg het aantal corona-besmettingen 1.209.889, en 65.559 doden. De VS staan nu op de eerste plaats met 311.1178 besmettingen en 8.802 doden, waarvan in de staat New York 114.775 en 3565; daarna volgen Spanje met 126.168 en 11.947; Italië 124.884 en 15.395; Duitsland 97.073 en slechts 1446 en dan pas China met 83.423 en 3329. Nederland telt 16.627 en 1766 doden, maar die cijfers geven, volgens het RIVM, geen juist beeld. Er zijn meer doden maar hoeveel is niet meer vast te stellen. Er liggen 1385 mensen op IC’s.

Air France KLM praat met banken over miljardenleningen om door de luchtvaartcrisis te komen. De Franse en Nederlandse overheid zouden garant staan voor die leningen. Dat meldt persbureau Reuters. Het zou gaan om €4 mrd voor Air France en €2 mrd voor KLM, al zijn die bedragen en de details nog niet definitief. In de laatste maand zijn de aandelen 23% in waarde gedaald. Air France KLM wordt hard geraakt door de coronacrisis. Zo voert KLM nog maar 10% van het normale aantal vluchten uit. Op Schiphol staan de ongebruikte vliegtuigen inmiddels al geparkeerd op start- en landingsbanen. In Nederland wordt KLM nu deels op de been gehouden door de looncompensatie die minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) biedt. Dat het bedrijf toch medewerkers de laan uit wil sturen, vond de minister afgelopen woensdag nog een ’slecht signaal’. Maar inmiddels toont hij begrip voor de situatie bij de luchtvaartmaatschappij. „Ze hebben heel eerlijk gezegd dat ze in grote problemen zitten en dat ze het op een sociale manier proberen op te lossen”, zegt de D66-bewindsman Koolmees daarover. „Dat leidt wel tot vervelende keuzes. En dat begrijp ik. Ze zitten in een lastige situatie.” Elbers zei eerder al tegen De Telegraaf dat hij hoopt op meer hulp van de overheid. „Zonder steun van de overheid gaat het niet.”

Kort nieuws van vandaag: Laat de rekenrente los; We moeten rekening houden met 400.000 extra werkelozen; Na corona niet meer voor een prikkie op reis; Economen voorzien opnieuw miljoenen nieuwe steunaanvragen in de VS; OPEC-vergadering over productieverlaging voor maandag uitgesteld: Saoedi-Arabië en Rusland komen niet tot een gezamenlijk standpunt; Tata vraagt staatssteun aan en stelt reorganisatie Hoogovens uit; Staat lijdt nederlaag in de zaak rond de nationalisatie van SNS Reaal; Het is vooral relevant hoelang de crisis nog duurt; Ook het familiebedrijf van Trump heeft 1500 werknemers ontslagen dan wel naar huis gestuurd; Koolmees verwacht 100.000 bedrijven die zich bij het UWV melden voor de loonkostenregeling voor 1½ miljoen werknemers; Rel Nederland-Italië: hoe voorkomen we een euro-crisis?; Hema zet met schuldsanering financiers onder druk; wie cash bezit wordt het hardst gestraft; 5G blijft in Nederland voorlopig op ‘light’; coronavirus bedreigt koffieoogst in Brazilië. (bron: DFT) Ik hou er rekening mee dat zodra de horeca, de winkels, kappers etc weer open gaan, kappers het extreem druk krijgen in de eerste 6 weken. Verder zullen door de marktwerking de prijzen van goederen van de bedrijven die zijn gesloten zullen stijgen. Ook komen er steeds meer berichten langs dat oogsten als gevolg van de cororona-crisis mislukken. Of dat zo extreem is dat daardoor de inflatie gaat stijgen, de tijd zal het leren.

Trump gaat weer in de fout: eens loopt hij tegen de lamp

De Amerikaanse president Trump heeft in een persconferentie gesuggereerd dat hij inlichtingentoezichthouder Atkinson inderdaad heeft ontslagen vanwege het afzettingsonderzoek dat tegen de president liep. Zaterdag werd dat verband al door velen gelegd, maar de president zelf zei toen alleen dat hij het vertrouwen kwijt was. Trump zegt nu dat het fout was van Atkinson om de klacht van een anonieme klokkenluider naar het Congres te brengen. “Volgens mij heeft hij vreselijk slecht werk geleverd, absoluut verschrikkelijk. Hij had een neprapport opgesteld en bracht het met spoed naar het Congres. Niet een groot fan van Trump, dat kan ik je wel zeggen.” De president noemde de ontslagen toezichthouder politiek bevooroordeeld. Volgens hem had Atkinson eerst met hem over de klacht moeten praten, ook al was Atkinson een onafhankelijk toezichthouder. “Hij kwam nooit naar me toe om me te zien, hij heeft ook nooit om een ontmoeting verzocht. Deze man is een schande voor zijn functie.” Atkinson, die door Trump zelf was aangesteld als toezichthouder op de inlichtingendiensten, lichtte vorig jaar het Congres in over een melding van een klokkenluider. Daarin werd gewaarschuwd dat Trump de Oekraïense president Zelensky had gevraagd om een corruptieonderzoek naar zijn Democratische rivaal Joe Biden en diens zoon. In het afzettingsproces dat volgde, werd Trump uiteindelijk vrijgesproken door de Senaat, waarin de Republikeinen de meerderheid hebben. Alhoewel het duidelijk was dat Trump Zelensky had gestraft met het intrekken van financiële steun omdat er geen enkele aanwijzing van strafbare feiten was van de Biden’s. Maar als Trump iets wil moet je niet dwars gaan liggen want personen die hem beschadigen worden ‘afgeserveerd’ of erger. Het bevestigt weer eens dat Trump een ordinaire straatvechter is die ‘het recht van de sterkste’ uitvoert. En dat principe wordt door een meerderheid van de Republikeinen geaccepteerd. Inspecteur-generaal Atkinson is volgens persbureau AP de zevende functionaris van de inlichtingendiensten die sinds de zomer het veld moet ruimen. Er is veel kritiek op het plotselinge ontslag, niet in de laatste plaats omdat de VS midden in de coronacrisis zit. Ook is er steun voor de inspecteur-generaal. Zo kwam de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie, Michael Horowitz, op voor Atkinson. Hij roemde hem vanwege “zijn integriteit, professionaliteit en toewijding aan de letter van de wet en onafhankelijk toezicht.” (bron: NOS)

FTM: De instabiele monetaire-, financiële en economische situatie waarin Italië verkeert

Italië heeft een staatsschuld van ruim €2400 mrd. Een deel daarvan heeft de ECB opgekocht met eerdere opkoopprogramma’s. Dat betekent dat er nog zo’n €2 biljoen aan staatsobligaties op de balans van banken, pensioenfondsen en andere investeerders staat. Wanneer Italië, bovenop de €300 mrd, die het dit jaar nog moet herfinancieren, moet bijlenen na de corona-lockdown, kan een kleine rentestijging een ontploffing op de financiële markten veroorzaken. De waarde van deze 2000 miljard aan staatsobligaties zal bij een rentestijging in waarde dalen en zo een kettingreactie in gang zetten. Het zijn voornamelijk Europese banken die al deze waardepapieren op hun balans hebben staan. Klaarblijkelijk is een belangrijke les uit de vorige eurocrisis, over het gevaar van publiek-private verwevenheid van financiën, amper geleerd. Europese overheden en de financiële sector hebben nog altijd een symbiotische (betrokken en afhankelijk) relatie. ¾ van de Italiaanse staatsobligaties staan op de balans van banken in Rome en Milaan. De rest is in bezit van Europese banken als BNP Paribas (€143 mrd), Crédit Agricole (€97 mrd), Deutsche Bank (€30 mrd) en Commerzbank (€12 mrd). De directe exposure van de gezamenlijke Nederlandse banken is op basis van de laatste review van de Europeanse Banking Authority (2018) niet hoger dan €1,5 mrd. Wanneer de waarde van de bankbezittingen omlaag gaat, slaat de huidige liquiditeitscrisis bij banken om in een solvabiliteitscrisis: hun bezittingen zullen minder waard blijken dan hun financiële verplichtingen. De Italiaanse banken zullen als eerste aan de beurt zijn, maar als het eerste dominosteentje eenmaal valt zal ook de rest van de Europese bankensector worden aangetikt – tenzij ze opnieuw overheidssteun ontvangen. Misschien dat minister Hoekstra het Europees Stabilisatie Mechanisme voor die gelegenheid gevuld wil houden, ook al zal de capaciteit in die situatie ontoereikend zijn. Hoekstra stelde de vraag “Waarom waren de zuidelijke landen het afgelopen decennium niet in staat hun overheidsfinanciën beter op orde te brengen en een buffer op te bouwen, zoals Nederland?” Los van de diplomatieke onhandigheid en zijn profileringsdrang in deze verhitte crisissituatie, is dat een legitieme vraag. Al is het woord ‘buffer’ niet echt op zijn plaats. Volgens het Europese stabiliteits- en groeipact mag een staatsschuld maximaal 60% bedragen. Italië zou, om op dat percentage te komen, ongeveer €1300 mrd moeten aflossen. Het mag bij voorbaat duidelijk zijn dat het opbouwen van Hoekstra’s ‘buffer’ voor Italië geen reële optie was of is, in de huidige omstandigheden. (bron: https://www.ftm.nl/artikelen/solidariteit-met-italianen-europese-bankensector?&utm_source=Upday&utm_medium=Social&utm_campaign=Italie_bank) Daarbij moeten we in acht nemen dat de last van de Italiaanse staatsschuld van 138% het komende jaar nog fors zal moeten stijgen om de economie weer uit het slop te trekken als gevolg van de zware klappen van de corona-besmettingen. De hoge Italiaanse staatsschuld is ontstaan in een periode van 30 tot 60 jaar geleden. De laatste decennia zijn er nog wel begrotingstekorten maar die vallen steeds meer binnen de normen die de EU daaraan stelt.

De Amsterdamse beurs sloot de beursweek af met verlies. De verzekeraars gingen in de uitverkoop, na de oproep van De Nederlandsche Bank en de Europese toezichthouder voor de verzekeringsbranche EIOPA om voorlopig geen dividend te betalen of eigen aandelen in te kopen. De AEX sloot af met een verlies van 1,43% op 471,46, De verzekeraar Aegon daalde 8,49%, ASR 6,07% en NN 6,48%. De financials ABN Amro leverde 3,14% in, Adyen 6,62% en ING 4.04%.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven in hun column

Op dit moment verschijnen overal publicaties waarin wordt gespeculeerd over een andere wereld na de coronacrisis. Er verandert ’weinig tot niets’, zo is de teneur van sommige van deze speculaties. Met Mark Rutte delen wij de opvatting dat de coronacrisis wel degelijk belangrijke maatschappelijke en economische gevolgen zal hebben, zowel internationaal als voor ons eigen land. De kernboodschap van deze crisis is ’ieder voor zich’. Landen kiezen in alle opzichten voor zichzelf: eigen nationale maatregelen, eigen burgers en bedrijven eerst. De noodzaak van samenwerking om de gevolgen van de pandemie effectief aan te pakken staat nergens op de agenda. Deze houding past helaas in de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel. Steeds meer landen kiezen, mede aangewakkerd door populisme, voor nationale belangen. Eigen bedrijven en werknemers worden bevoordeeld en handelsbelemmeringen worden ingevoerd om deze tegen het buitenland te beschermen. Ook op andere beleidsterreinen is de trend ’ieder voor zich’ en wordt de noodzakelijke samenwerking op de tocht gezet. Voorbeelden zien we bij het klimaatbeleid en de vluchtelingenproblematiek. ’Ieder voor zich’ gaat gepaard met een keiharde concurrentiestrijd tussen landen om uit het buitenland topbedrijven, start-ups en toptalenten aan te trekken, vooral op het terrein van digitalisering, nieuwe technologieën, maar ook op terrein van medische innovaties. Landen doen er alles aan om met ’het beste’ internationale bedrijfsvestigingsklimaat (lage lasten, lage belastingen, aantrekkelijke regels voor technici en tech start-ups, subsidies enz.) wereldwijd te scoren. Eerder schreven wij al dat Nederland hier tot de verliezers behoort, ook al omdat onze overheid en het bedrijfsleven onvoldoende hebben geïnvesteerd in digitaliseringsprocessen, innovaties en nieuwe technologieën. Ook heeft politiek Den Haag de afgelopen decennia onvoldoende maatregelen genomen om de ’uitverkoop’ van cruciale bedrijven tegen te gaan. Als internationaal handelsland met een open economie wordt Nederland hard getroffen door de trend ’ieder voor zich’. Een simpele oplossing om ons huidige economische model daaraan snel aan te passen ligt niet zomaar voor de hand. Wel zou politiek Den Haag meer moeten investeren in de samenwerking binnen de EU. Veel te vaak gebruiken we Brussel als de grote boeman, terwijl we een belangrijk deel van onze welvaart te danken hebben aan het feit dat we een EU-land zijn. Daarnaast is ook nog een ander antwoord nodig op ’ieder voor zich’. Ons poldermodel dat in de geschiedenis veel voordelen heeft opgeleverd, verdient ’eerherstel’ en zou dan ook versterkt moeten worden. Dit model kan zorgdragen voor een meer sociale arbeidsmarkt en een houdbaar stelsel van sociale zekerheid en pensioenen. Deze week werd duidelijk dat ons land de kans loopt op een diepe tijdelijke recessie. Duitsland gaat nu al uit van een economische krimp van meer dan 8% en in de VS loopt de werkloosheid op tot meer dan 10 miljoen. Het is dan ook waarschijnlijk dat Nederland de komende jaren vooral bezig zal zijn met het werken aan het herstel van onze economie. Ook daar hebben we de polder voor nodig. In ieder geval is een zodanige versterking nodig dat Nederland minder afhankelijk wordt van andere landen en buitenlandse (tech) bedrijven. ’Een sterker Nederland’ houdt ook in dat overheden en bedrijven nauwer moeten gaan samenwerken en ook dat we in vergelijking met vroeger minder terughoudend moeten zijn met staatsdeelnemingen. Daarnaast wordt het ook tijd voor de pijnlijke conclusie dat Nederland niet meer in staat is om meer dan helft van de rijksuitgaven te besteden aan sociale zekerheid en zorg. De overheidsuitgaven moeten meer worden gericht op onderwijs, R&D en fysieke en digitale infrastructuur. De komende jaren zullen onze overheden en bedrijven miljarden in economisch herstel moeten investeren. Mede met het oog op de klimaatproblematiek zou het daarbij moeten gaan om duurzame investeringen. Een groene economie is de winnaar van de toekomst. Deze laatste uitspraak onderschrijf ik. Ik mis in de beschouwing op welke wijze ondernemingen uit deze crisis gaan komen en of ze in staat zijn de omzetverliezen en niet gerealiseerde winsten kunnen gaan inlopen. Veel noodhulp van de overheid is het vooruitschuiven van financiële betalingen, terwijl veel lasten gewoon doorlopen. Zijn die bedrijven in een recessie dan nog wel in staat het hoofd boven water te houden. De overheid kan niet blijven suppleren. Daarbij komt dat wij, of wij dat willen of niet, de landen met de enorme financieel/economische verliezen, zullen moeten helpen. Met een, op het oog, royale gift van €1 mrd komen we daarmee niet weg. Nog afgezien van medewerking aan de uitgifte van euro/coronabonds zullen de rijkere landen mogelijk wel >€100 mrd moeten schuiven en dat in een periode van economische neergang. Daarnaast zijn er vragen of het bankwezen staande kan blijven in deze wervelende tijden. Daarnaast rijzen er steeds meer vragen of het beleid van steeds grotere hoeveelheden geld in de markt wel doel treft. Ik sluit helemaal niet uit dat de ECB op enig moment moet concluderen machteloos te staan tegen de ‘panelen die verschuiven’. Verder wijk ik af van de visie van de beide economen dat Europa ook maar enige kans van slagen heeft in de Nieuwe wereld als er niet snel ingrijpende wijzigingen tot stand komen over de wijze waarop besluiten worden genomen. So wie so moet het vetorecht van tafel en moet de macht van kleine landen worden beperkt. Besturen met de ballast van 27 regeringsleiders, 27 kabinetten, 27 parlementen levert weinig resultaten en een trage besluitvorming op. Stop daarmee, nu het nog net te laat is.

Geotrendlines: Federal Reserve trekt alles uit de kast om het financiële systeem overeind te houden

Naast renteverlagingen kwam de centrale bank met een onbeperkt opkoopprogramma voor staatsobligaties en een nieuw opkoopprogramma voor bedrijfsleningen. Ook breidde de FED haar interventies op de repomarkt verder uit met nieuwe langlopende operaties. Daarnaast opende de centrale bank dollarswaps met andere centrale banken. Dit hele pakket aan maatregelen zorgt voor een explosieve toename van de balans van de FED. In de afgelopen twee weken steeg het balanstotaal van de FED met bijna $1,2 biljoen naar $5,81 biljoen. Ter vergelijking, dat is evenveel als de stijging van de balans in 2008, met als verschil dat het toen zeven weken duurde om de balans met dit bedrag uit te breiden. Ook is dit nog lang niet het einde van de stijging, want de verwachting is dat de Fed de komende weken nog veel meer schuldpapier zal opkopen. Ook zal de centrale bank meer dollars beschikbaar stellen aan andere centrale banken via dollarswaps en nieuwe repo operaties. 

Ik heb al weer geruime tijd geen aandacht meer besteed aan de Duitse vermogensadviseur Gunther Hannich, maar ik meld nu wel zijn – bewerkte – boodschap van deze week. Corona triggers: de Grote Depressie uit 1929 stortte de wereld in een 20-jarige crisis die alleen kon worden beëindigd door een wereldoorlog. Voorheen verloren de Duitsers al hun bezittingen als gevolg van hyperinflatie van het papieren geldsysteem. Vandaag herhaalt de geschiedenis zich. Omdat de gebeurtenissen rond het Corona-virus het proces van devaluatie van geld zich op dit moment drastisch versnellen. De volledige ineenstorting van de huidige papieren geld systeem is onvermijdelijk en kan zelfs op handen zijn. Vooraanstaande wetenschappers, waaronder Nobelprijswinnaar in de economie Robert Schiller, bevestigden onlangs dat er een signaal was. Een signaal dat voor het eerst oplichtte in oktober 1929 en nu ook wordt gezien als een onherroepelijk teken van een nieuwe ineenstorting. Het is duidelijk bewijs dat de geschiedenis zich vandaag herhaalt. De gevolgen kunnen dramatischer worden. De drukpersen van de FED in de VS en die van de ECB in Europa zijn al jaren in volle gang. Het beleid van goedkoop geld heeft geleid tot een gigantische berg schulden die zal blijven groeien als gevolg van de Corona-crisis. Van de financiële crisis van 2008 tot het begin van de Corona-crisis eind 2019 is de wereldwijde schuld met $77 biljoen gestegen. Politici hadden alles moeten doen om de schuldenberg te verkleinen, maar er is niets gebeurd. En nu is het te laat. Het financiële systeem is nu in een nog somberder staat dan in 2008, en de volgende crisis is hier. De problemen die de afgelopen maanden en jaren met goedkoop geld zijn bedekt, zijn nu bijna onoplosbaar. Hier op de redactie worden al vergelijkingen gemaakt met de hyperinflatie van 1923. Het verlies van waarde van het geld toen was gigantisch op dat moment. Veel mensen verloren alles. De euro is instabieler dan ooit tevoren. Italië is een gigantisch probleem waar veel geld in zal moeten worden gestopt. Veel banken zitten met slechte kredieten. Zoals in 1923 kunnen dit jaar ontelbare Duitse burger in een financiële ruïne terechtkomen.

Problemen van een andere orde

De ingezette hulpacties om te redden wat er nog te redden is van de ECB, de EU en de Nederlandse regering. Laat ik beginnen van ons eigen land. De staatsschuld bedraagt nu nog het comfortabele percentage van 48,8%, maar als de aangekondigde staatssteun is uitgekeerd zijn we waarschijnlijk over de norm van 60% bbp heen (omdat mijn aanname is dat het bbp afneemt door de stilgevallen bedrijfsomzetten in meerdere sectoren en een economische krimp. Daar spelen ook nog andere factoren een rol. De overheid gaat werkgevers ondersteunen met een tijdelijke ww-uitkering van 90% voor werknemers die werkeloos thuis zitten. Mede vanuit sociaal oogpunt een goed besluit de werknemers niet de dupe te laten worden van de gevolgen van de corona-crisis. Maar die €20 mrd is wel ‘dood’ geld, waar geen economische groei mee wordt gefinancierd. Alleen de supermarktuitgaven zullen instant kunnen blijven. Daarbij wordt aan ondernemers de mogelijkheid gegeven de betaling van belastingen naar later te verschuiven. Op de korte termijn kan dat een verlichting zijn voor liquiditeitsproblemen, maar op de langere termijn zitten ondernemers in de luchtvaart, horeca, cultuur, evenementen, transportsector, de reisbranche, toerisme, detailhandel en zzp’ers met weggevallen omzetten en doorgelopen vaste lasten. Ik heb zo mijn twijfels of de inzet van het kabinet om de stilgevallen periode door de corona-crisis te overbruggen zodat het bedrijfsleven daarna weer aan de slag kan, wel eens grote schade kan opleveren als dat tijdperk langer duurt dan nu wordt ingeschat. En dan is er wellicht nog een veel groter probleem en dat is de ambtelijke uitvoering van noodregelingen die zijn aangekondigd voor de gemeentes, fiscus en Sociale Zaken. Ik kan niet in een glazen bol kijken, maar als het langer duurt dan nu wordt gehoopt voorzie ik nog grote financieel/economische en sociaal/maatschappelijke problemen ontstaan.

CPB: De Nederlandse economie krijgt een harde dreun

Door de maatregelen om het nieuwe coronavirus een halt toe te roepen. Een economische terugval en een oplopende werkloosheid zijn onvermijdelijk, zelfs met de ongekende steunmaatregelen die de overheid heeft aangekondigd voor bedrijven. Dat meldt het Centraal Planbureau, dat vier uiteenlopende scenario’s heeft doorgerekend. Ook in het beste geval, waarin de beperkende maatregelen na drie maanden worden opgeheven, krimpt dit jaar de economie. De neergang kan dan beperkt blijven tot 1,2%, gevolgd door een groei van 3,8% in 2021. Duren de beperkingen een halfjaar of zelfs langer, dan zijn de gevolgen mogelijk veel ingrijpender. De berekeningen van het CPB laten in dat geval een economische neergang zien die de crisis van 2008 en 2009 overtreft, met dit jaar krimpcijfers van 5 tot boven de 7%. Het is dan maar de vraag of al in 2021 herstel optreedt. Directeur Pieter Hasekamp benadrukt dat het CPB slechts scenario’s kan schetsen en geen harde voorspellingen doet. “Dit is nog nooit eerder vertoond. De situatie is volstrekt onzeker.” Maar dat de economie hard geraakt wordt en dat de crisis banen gaat kosten, dat staat wel vast. De overheid doet “wat nodig is”, zegt Hasekamp, maar zal de klap voor het bedrijfsleven daarmee slechts ten dele kunnen opvangen. “Je gaat investeringen missen, en ook de consumptie en de export zullen worden geraakt.” Zeker is ook dat naarmate het duurt voor bedrijven weer op volle toeren kunnen draaien, het risico op blijvende economische schade toeneemt. “Maar de Nederlandse economie is in de basis gezond”, zegt Hasekamp. “Wij gaan er vooralsnog van uit dat de economie redelijk snel weer kan groeien.”

Behalve de duur van de crisis is ook van belang hoe zwaar het vertrouwen wordt aangetast, met name op de financiële markten. Hasekamp merkt daarbij op dat overheden en centrale banken tot dusver snel hebben gehandeld om dat voor te zijn. “Dat helpt om permanente schade te voorkomen” Geruststellend is volgens Hasekamp dat Nederland voldoende financiële slagkracht heeft om ook in de slechtste scenario’s het bedrijfsleven te blijven ondersteunen. “De overheid doet het noodzakelijke, en is ook in staat dat vol te houden.” In het donkerste scenario, waarin het een jaar duurt voordat alle beperkingen zijn opgeheven, zou de staatsschuld volgens Hasekamp kunnen oplopen tot een kleine 74% van het bruto binnenlands product (bbp). “Dat is geen niveau om je zorgen over te maken”, aldus Hasekamp. Dat laatste zou ontstaan als de overheid de staatsschuld met €140 mrd op zou moeten laten lopen. De scenario’s tonen een optimistischer beeld dan ik voor mogelijk houd. Niet alleen dat we niet weten hoelang corona-besmettingen nog voortduren maar ook de inschatting dat daarna de economie weer snel op gang zal komen, betwijfel ik. Bij een instortende wereldhandel en een economische groei die diep valt draait de economie niet ‘gelijk’ weer op stoom. En dat moet wel want de noodhulp van de overheid gaat voor een groot deel uit van betaling van de vooruitgeschoven betalingen. Die noodhulp heeft slechts een korte termijn-effect, want uiteindelijk moeten bepaalde lasten gewoon worden betaald bij stilgevallen bedrijfsactiviteiten. Daar komen nog gigantische problemen uit voort, waarmee, naast de overheid, ook de banken en verzekeraars worden geconfronteerd, zoals de pensioenfondsen, waarvan de dekkingsgraad in maart met 10 punten daalde naar 85%. Dat gaat nog veel sociale onrust veroorzaken. Ook de zorg gaat met grote problemen geconfronteerd worden door grote investeringen, zwaardere lasten en teruglopende inkomsten, terwijl de zorgverlening in meerdere specialiteiten sterk afneemt. De druk op IC-verpleegkundigen wordt ondragelijk zwaar door de uitbreiding van het aantal IC-bedden gedurende langere tijd. Daarbij komt dat de zorgverlening van huisartsen zich beperkt tot spoedbehandelingen. Al het andere werk ligt stil.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 3 april 2020; week 14: AEX 471,46; Bel20 2.857,05; CAC40 4.154,58; DAX30 9.527,77; FTSE 100 5.415,50; SMI 9.242,44; RTS (Rusland) 1.049,88; DJIA 21.052,53; NY-Nasdaq 100 7.528,11; Nikkei 17.820,19; Hang Seng 23.236,11; All Ords 5.106,90; SSEC 2.763,99; €/$1,081; BTC/USD $6.732,26; 1 troy ounce goud $1621,80, dat is €48.210,56 per kilo; 3 maands Euribor -0,341%; 1 weeks -0,518%; 1 mnds -0,438%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,163%; 10 jaar VS 0,5956%; 10 jaar Belgische Staat 0,141%; 10 jaar Duitse Staat -0,453%; Franse Staat 0,023%; VK 0,312%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,36%; 10 jaar Japan -0.0136%; Spanje 0,706%; 10 jaar Italië 1,449%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,379.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden deze week vlak tot lager. De euro daalde naar $1,081. De rentetarieven noteerden opnieuw lager, in de zwaar getroffen corona-landen stegen de prijzen. het 30-jarige papier daalde weer wat. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,155%; Duitsland -0,063%; Nederland 0,077%; Japan 0,3923%; Frankrijk 0,742%; GB 0,779%; Spanje 1,499%; Canada 1,1924%; VS 1,2339%; Italië 2,376%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,625%; Denemarken -0,417%; Nederland -0,507%; België -0,24%; Frankrijk -0,29%; Japan -0,1172%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 04042020/524 “Als Europa alleen een gezamenlijke markt is in goede tijden, dan heeft de EU geen nut”

UPDATE 28032020/523 Europa op z’n lelijkst

In vorige blogs heb ik kenbaar gemaakt dat dat hele gedoe rond corona overdreven vond, gezien het aantal overledenen aan deze virus in relatie tot het aantal doden (430) in normale tijden. Daar kijk ik nu wat genuanceerder naar. Maar wat blijft is wel dat het aantal doden (771 bij 10.866 besmettingen) door het corona-virus vrijwel uitsluitend personen met overgewicht en ouderen zijn met een zwakke gezondheid en dat velen ook binnen een afzienbare periode zouden zijn overleden. Voor de goede orde behoor ik tot de risicogroep en leef ik momenteel in quarantaine omdat één van de huisgenoten mogelijk besmet is met het virus. Huisartsen treden nu naar buiten met hun waarneming dat oudere patiënten overlijden aan corona, maar omdat ze als zodanig niet ‘gelabeld’ als zodanig, neemt het RIVM deze mensen ook niet op in de dagelijkse rapportage. Daardoor zijn al meer mensen het virus overleden als wordt gemeld. Is dat onmacht van het RIVM of geregisseerd; wordt de Kamer en het volk een minder ernstige voorstelling van de corona-besmettingen gegeven namens de overheid om de beperkingen snel op te kunnen lossen?

In het vorige blog hen ik de vraag gesteld wie de nieuwe wereldleider wordt. China of blijft de VS het nog even? Daarop kwamen deze week al twee reacties. In het NRC schrijft Gideon Rachman, buitenland commentator van de Financial Times, dat China’s vermeende succes tegen corona zal leiden tot pleidooien voor een autoritair en tegen een democratisch bestel. De overtuiging dat China in opkomst is en dat het Westen onverbiddelijk in verval verkeert, zal nieuwe aanhangers krijgen. De Chinezen zeggen daarover dat ze de verbeeldingskracht en de moed kan opbrengen die nodig zijn om het virus aan te pakken, terwijl de VS geen raad weten hoe die pandemie aan te pakken. In 15 staten in de VS waaronder New York, Washington en Californië, is de noodtoestand uitgeroepen. Trump liet weten dat hij komende week de vele shutdowns weer gaat versoepelen, omdat die te grote verliezen leiden, hetgeen zijn weerslag vindt op Wall Street. Hij zou graag zien dat de bedrijven/winkels, die momenteel hun deuren gesloten houden, rond de Pasen weer open zijn. Duizenden bedrijven hebben hun deuren gesloten, waardoor miljoenen Amerikanen nu zonder werk zitten. In vele regio’s in de VS moeten mensen zo veel als mogelijk binnenblijven. Dit beleid is een zwaktebod van de eigenwijze Amerikaanse president, die denkt alles beter te weten. Maar als het corona-virus tegen die tijd in de VS nog niet is bedwongen, jaagt hij meer Amerikanen de dood in ter wille van de financiële belangen van bedrijven, beleggers en speculanten. Daarbij komt dat de Amerikanen een slecht volksgezondheidsstelsel hebben, waarvan veel armere Amerikanen zijn uitgesloten en dat er weinig data beschikbaar is, waardoor niet kan worden ingeschat hoeveel Amerikanen besmet zijn en tot hoeveel doden dat kan leiden. Maar daar heeft het Congres op ingegrepen. Er is een astronomisch hulppakket voor de Amerikaanse economie aangenomen: $2000 mrd noodhulp en kredieten voor bedrijven en burgers. Daarmee wil de VS hun economie, arbeidsmarkt en zorgstelsel stutten tegen COVID-19. Zo krijgen binnen 2 weken alle niet-rijke Amerikanen een cheque toegestuurd van de overheid: singles $1200, stellen $2400 en $3000 voor een gezin van 4 personen. Donderdag moest de Amerikaanse jobmarkt enorme dreun incasseren: 3,283 miljoen Amerikanen vroegen in de week tot 21 maart een werkloosheidsuitkering aan. Dat is bijna vijf keer het vorige record, dat nog van 1982 dateerde. Maar dat was geen reden voor Wall Street om niet juichend uit de startblokken van start te gaan. Fed-voorzitter Jerome Powell had een zeer uitzonderlijk interview bij de Amerikaanse tv-zender NBC gegeven. Powell stelt daarin dat er nog genoeg beleidsopties over zijn om de economie te ondersteunen. Volgens de voorzitter is de huidige economische malaise geen ‘typische economische neergang’, maar hij denkt dat er achteraf een flink economisch herstel kan komen. Powell zegt dat de Fed er alles aan doet om dat herstel zo krachtig mogelijk te maken als het er komt. Voorts stelt de centraal bankier dat de Fed klaarstaat om te zorgen dat er voldoende kredieten verstrekt worden aan bedrijven.

Veel oudere mensen zijn bereid te sterven om de economie te redden.” Dat zei deze week de luitenant-gouverneur van Texas, Dan Patrick, bij Fox News. “Laten we het land niet opofferen,” vindt de op een na belangrijkste leider van deze Amerikaanse staat. Zijn boodschap was laten we weer aan het werk gaan, laten we weer gaan leven, laten we verstandig zijn en degenen van ons die boven de 70 zijn, wij zorgen wel voor onszelf,” zei de 69-jarige Dan Patrick maandagavond tegen Tucker Carlson. Patrick zei dat hij vreesde dat de maatregelen om het corona-virus te verslaan ‘het einde kunnen betekenen voor het Amerikaanse leven, zoals we dat kennen’. Hij is bereid om het risico te lopen om te overlijden om de economie te redden voor zijn kleinkinderen. “Dat maakt me niet nobel of moedig,” zegt de Republikein. “Ik denk dat er veel opa’s en oma’s zijn die er zo over denken.” Ik wil niet dat het hele land wordt opgeofferd,” aldus Patrick. “We komen in een totale ineenstorting, recessie, depressie terecht als dit nog maanden duurt. Zoals de president ook zegt: het sterftecijfer is zo laag. Moeten we een heel land op slot doen hiervoor? Ik denk dat we weer aan het werk moeten.” Vermoedelijk denken veel 70-plussers daar toch iets anders over.

Dat kun je de Chinese bestuurders niet verwijten. Die zetten nu in voor een hulpprogramma voor de beperking van de virusuitbraak voor hun vrienden, op de eerste plaats, zelfs voor de Amerikanen. De Chinezen leverden Chinese deskundige artsen en hulpgoederen aan Italië, daar waar de Europese Unie het moest laten afweten. Daarbij komt nu dat er onenigheid is over een gemeenschappelijk hulpprogramma vanuit het EMS, waarbij de rijkere EU-landen, onder meer Duitsland, Oostenrijk, Finland en Nederland, zich nu nog niet, zeggen ze, willen inzetten voor hulp aan de zwaar getroffen Zuidelijke lidstaten: Italië, Spanje en Portugal, misschien ook wel Frankrijk. Het tekent ook de problemen die democratieën bij een langdurige handhaving van beperkingen, zoals die in China zijn toegepast. Nu Spanje, Italië en Frankrijk mensen in hun bewegingen beperken, ondergaat het bestuurlijke en sociale vermogen van de Europese democratieën een uitzonderlijke stresstest. Het is te vroeg om de vlag uit te steken voor het corona-beleid dat door Zuid-Korea, Singapore en Taiwan is en wordt gevoerd, maar de beperking van de besmettingen daar is tot dusverre succesvol verlopen. In de Nederlandse media zijn geluiden te horen dat er zich een positieve ontwikkeling voordoet: het volk wordt meer solidair. Die waarneming deel ik. Datzelfde feit deed zich ook voor in de Tweede Wereldoorlog, maar na de oorlog ging ieder weer voor zich en God voor ons allen.

In de Amerikaanse staat New York is het aantal vastgestelde corona-gevallen opgelopen tot “astronomische hoogte”, meldt The New York Times. Het zijn er 53.455 en de aantallen verdubbelen elke drie dagen,zegt gouverneur Cuomo. Het dodental in New York staat op 883. Cuomo verwacht over twee tot drie weken een piek, waarbij in de ziekenhuizen 140.000 bedden nodig zijn. Nu zijn er 53.000 beschikbaar. Verwacht wordt dat er 40.000 IC-bedden nodig zijn. In de stad New York zijn zo’n 15.000 mensen besmet. Het Witte Huis zegt dat iedereen die er onlangs is geweest nu twee weken in quarantaine moet. De volgende deelstaten noteren >100 doden: Washington, New Yersey, Louisiana en California.

Vliegtuigbouwer Boeing is een van de opvallende stijgers in de vroege handel op 26 maart 2020 in New York. Boeing en zijn toeleveraars staan dicht bij een akkoord over minstens $60 mrd federale noodhulp voor luchtvaartindustrie. De sector zou aanspraak kunnen maken op een deel van het $454 mrd zware economisch stimuluspakket dat minister van Financiën Steven Mnuchin voorziet. Dat vernam Bloomberg uit goede bron. Er waren vooral koopjesjagers op de markt.

Het Nederlands heeft er sinds kort een woord bij: een infodemie. Een ‘ziekelijke’ hoeveelheid informatie over een bepaald onderwerp die vaak misleidend of helemaal fout is. Het woord heeft Engelse roots en is voor het eerst gebruikt door de wereldgezondheidsorganisatie WHO. De VN-organisatie waarschuwt sinds midden februari voor een infodemie rond het coronavirus. Het gaat dan om huis-tuin-en-keukenwetenschap, zoals de tip om preventief alcohol te drinken tegen het besmettelijke virus, om financiële oplichterij, zoals reclame voor tandpasta die Covid-19 op een afstand houdt en om staatsgestuurde onzin, fake news, dat bewust wordt gedeeld om de digitale verwarring rond het coronavirus nog te vergroten. Een greep uit het aanbod van Russische media de afgelopen weken: het coronavirus is een biologisch wapen van de VS; het coronavirus wordt verspreid door migranten die door Europa trekken; de EU doet niets om lidstaten te helpen in deze crisis; de Europese Unie en de NAVO staan op instorten, enzovoort. Het vrijmaken van medische hulp voor Italië past in het Russische schema. Poetin stuurt medisch personeel en materiaal naar het noorden van Italië, waar het corona-virus zwaar om zich heen grijpt. Doet hij dit uit solidariteit? Of is dit een pr-oefening om het erg kwetsbare Italië wat meer aan zijn kant van de geopolitieke orde te krijgen? Net zoals bij de Chinese ‘mondkapjesdiplomatie’ is het wantrouwen tegenover deze gift groot. (bron: demorgen.be) Het gaat wel erg kort door de bocht. Ik sluit niet uit dat hier geo-politieke belangen een rol spelen, maar China en Rusland steken wel de helpende hand uit naar het land in grote problemen. En wat besluiten de regeringsleiders virtueel in Brussel. Wij kijken over twee weken nog wel een keer naar die hulpvragen van Italië, Spanje en Portugal. Voorlopig houden wij de hand op onze knip. Daar maak je geen vrienden mee.

De recessie door de corona-pandemie wordt diep

Maar wel kortstondig, schatten de economen van ABN Amro. Zij gaan uit van een krimp van het Nederlandse bbp met 3,5% in dit jaar. Pas in de loop van volgend jaar herstelt de groei van de economie zich, verwachten deze economen. Daarbij gaat de bank ervan uit dat de huidige maatregelen voor twee maanden in stand worden gehouden. In mei kroegen weer open, denkt de staatsbank. Het zal nog langer duren voordat er weer handen worden geschud, maar dat is een maatregel die een verwaarloosbaar effect heeft op de economie. De bank denkt dat de economische effecten van een ‘volledige lockdown’ nu feitelijk al optreden. Mensen blijven thuis, bedrijven sluiten de deuren. Over een paar maanden verwacht de bank dat de maatregelen één voor één opgeheven of verminderd zullen worden. Maatregelen die een zeer groot effect hebben op de economie, zoals de grootscheepse sluiting van de horeca, zullen als eerste worden afgebouwd of opgeheven. De ergste economische daling vindt de komende drie maanden plaats. De bank gaat uit van een krimp van 4,5%. Als de meeste maatregelen ergens in mei worden opgeheven, kan de economie in de zomer beginnen aan het herstel.

De uitgaven van huishoudens dalen flink door het corona-virus. Een deel van de uitgaven wordt nauwelijks geraakt en wordt toch wel gemaakt. Mensen blijven geld uitgeven aan eten, drinken, het huis, water en energie. Maar vooral aan restaurants, cultuur en recreatie wordt amper meer iets uitgegeven. Volgens de gegevens van ABN consumeren huishoudens sinds de sluiting van de horeca op 12 maart 75% minder in de horeca. Ook aan vervoer wordt steeds minder uitgegeven: vergeleken met vorig jaar liggen de bestedingen aan benzine, openbaar vervoer en parkeren ruim een derde lager. Daarbij merkt ABN wel op dat er een substitutie-effect optreedt. Waar consumenten nu minder uitgeven aan horeca, wordt er ruim meer uitgegeven in supermarkten. Daaruit wordt geconcludeerd dat het hamstergedrag van mensen deels te wijten is aan het feit dat mensen nu thuis meer eten nodig hebben, en minder in restaurants of op het werk eten en naar het toilet gaan. Toch verwacht de bank dat het langetermijneffect uiteindelijk mee zal vallen en dat je weinig in je portemonnee overhoudt. De bank denkt dat de totale ‘consumptieve bestedingen’, dus dat zijn je totale uitgaven als huishouden, dit jaar met zo’n 5% zullen dalen. De werkloosheid zal stevig oplopen, deze zomer tot meer dan 4,5%, denkt de bank. De afgelopen drie maanden daalde de werkloosheid juist naar flink. Daardoor zal het jaargemiddelde niet heel opvallend zijn, denkt de bank, maar zullen een hoop mensen een stevig verlies van inkomen hebben. Vooral de grote flexibele schil wordt geraakt in Nederland en veel werknemers en zzp’ers zullen minder uren maken of minder opdrachten krijgen en dus minder verdienen. Alles bij elkaar genomen gaat ABN Amro er niet vanuit dat de effecten net zo groot zullen worden als tijdens de financiële crisis van 2008. Die crisis was namelijk het gevolg van fouten in het financiële systeem. Toen grote instituties in de VS omvielen, werd de rest van de wereld meegetrokken. Deze schok komt van buitenaf. Volgens de bank zorgt het massale steunpakket van de Europese Centrale Bank voor vertrouwen in de financiële sector en staan de banken er veel beter voor. (bron: RTLZ) De voorstelling van ABN Amro is gebaseerd op aannames die niet worden onderbouwd. Of in mei de horeca weer open mag is op dit moment geen optie zolang er geen helderheid is over het einde van de besmettingen door het gevreesde COVID-19. Uiteraard klinkt deze visie van de staatsbank bij ondernemers ‘aantrekkelijk’ in de oren, maar of die hoop beantwoord wordt leert de toekomst pas. De visie van het CPB gaat daar ook over en toont vier scenario’s, met, naarmate het herstel langer duurt, zwaardere gevolgen. Dat lijkt een realistischer benadering.

Beleggers in binnen- en buitenland vinden dat bedrijven voorlopig geen dividend moeten uitkeren. Ze zeggen in het FD dat de winstuitkering veel geld kost en dat daardoor de positie van de bedrijven verder wordt verzwakt. De oproep van grote pensioenfondsen en vermogensbeheerders is opmerkelijk. Hun verdiensten bestaan voor een belangrijk deel uit dividend en beursrendementen. Zo keerde Shell vorig jaar voor $15 mrd aan dividend uit. De waarde van Shell is de laatste weken gehalveerd. De beleggers sluiten zich met de oproep aan bij de Europese Centrale Bank en De Nederlandsche Bank. (bron: NOS)

Ik kreeg vanmorgen onderstaande publicatie toegestuurd van Follow The Money (FTM) gepubliceerd op https://www.ftm.nl/artikelen/bankrun-maar-niemand-ziet-het?&utm_source=Upday&utm_medium=Social&utm_campaign=Bankrun De strijd gaat zich verharden: er wordt steeds meer duidelijk over het monetaire beleid van de centrale banken, waarvan het niet duidelijk is waartoe dat gaat leiden. Voor de lezers van dit blog is deze materie niet nieuw. Ik schrijf al een jaar dat de verruiming van de liquiditeiten op de financiële markten door de opkoopprogramma’s van (staats)obligaties tot een devaluatie van de waarde van ons geld leidt en tot het opblazen van de koersvorming op de effectenmarkten. Nu gaat de ECB nog een stap verder. Lagarde c.s. hebben In feite een machtsgreep gepleegd met nog veel grotere consequenties dan alleen de monetaire. Met de bazooka van €750 mrd van Lagarde heeft de ECB de Regeringsleiders van de eurolanden en de ministers van Financiën buitenspel gezet ter zake van het financieren van de gevolgen van de Corona-besmettingen in de Zuidelijke Eurostaten Italië, Spanje en Frankrijk, middels het EMS. Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Finland vonden het daarvoor te vroeg en blokkeerden daarmee het voorgenomen beleid van de Europese Commissie. Nu staan Rutte en Merkel in hun hemd, want ze kunnen helemaal niet verhinderen dat onze euro’s worden ingezet als garantie voor Italië, Spanje en Frankrijk. De regie daarover voert de EU niet langer maar de ECB. Alleen of dat al is doorgedrongen tot in den Haag betwijfel ik vanwege de pertinente afwijzing door Rutte van het EMS-programma en het in stelling brengen van Hoekstra om dat te voorkomen. In het artikel wordt gesproken over helicoptergeld. In de VS is deze week aangekondigd dat begin april alle niet-steenrijke Amerikanen een cheque van de feodale overheid, de regering Trump. krijgen toegestuurd: een single krijgt $1200, een stel $2400 en een gezin van 4 personen krijgt $3000 om de consumptie te activeren. Alleen als de meeste winkels gesloten zijn of mensen niet mogen shoppen, werkt dat op de korte termijn niet. In ieder geval moet worden voorkomen dat met het douceurtje schulden worden afgelost. Er wordt een facet besproken van de problemen in de financiële en monetaire wereld. Ik heb eerder al eens aandacht besteed aan de gevaren voor financiële partijen, waaronder de banken, voor het in evenwicht houden van hun derivaten-portefeuilles, bij marktbewegingen die zeer volatiel zijn (bewegelijk). Daardoor kunnen banken in grote financiële problemen geraken waarvoor de buffers onvoldoende krachtig zijn.

Grenzeloos schulden opkopen: is dat wel wenselijk?

https://nos.nl/artikel/2328593-grenzeloos-schulden-opkopen-wat-maakt-het-uit.html De grenzen niet mogen worden opgeschoven, vindt president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot. De Europese Centrale Bank zou niet grotere delen van schulden van Europese landen mogen opkopen. Maar wat zou er erg aan zijn? Drie deskundigen zetten de risico’s op een rij. Waar gaat het over? Zoals burgers geld bij een bank kunnen lenen om bijvoorbeeld een huis te kopen, zo kunnen overheden van landen ook geld ophalen op de kapitaalmarkt. Ze geven dan een obligatie uit, een soort lening dus, en geldschieters geven dat bedrag dan aan de overheid in ruil voor een vergoeding, dan wel ze betalen daar een negatieve rente voor. Zulke geldschieters kunnen andere landen zijn, of grote investeerders zoals pensioenfondsen, of indirect centrale banken zoals nu de Europese Centrale Bank. Tot nu toe deed de ECB dit beperkt: ze kocht maximaal een derde van alle uitgegeven obligaties van een land op, en van alle Eurolanden in verhouding even veel. Deze week is dat veranderd: de ECB overweegt om meer dan een derde van de obligaties van een land op te kopen. Daarmee kan de centrale bank in eerste instantie vooral de Eurolanden helpen die er nu slecht voor staan, zoals Italië en Spanje. Die stonden er financieel al slechter voor en worden nu hard geraakt door de corona-crisis, waardoor ze meer moeite hebben om andere geldschieters te vinden die hen tegen een niet te hoge vergoeding geld wil lenen. Dan is de volgende vraag: krijgen we hyperinflatie? Toch is er een belangrijke reden waarom er bij het begin van de euro is afgesproken dat de centrale bank maar beperkt schulden van een land mag opkopen. “Voor het geval een land betalingsproblemen krijgt”, legt Casper de Vries uit, hoogleraar monetaire economie aan de Erasmus School of Economics. Zou de ECB meer dan een derde opkopen, dan krijgt ze automatisch een vetorecht als er gestemd moet worden over bijvoorbeeld het ‘afstempelen’ van obligaties. Dan kan ze in feite de staatsschuld financieren. Neem bijvoorbeeld Griekenland. Toen het land een paar jaar terug in de problemen was, zijn de Griekse leningen (toen in overleg met investeerders en overheden) gedeeltelijk waardeloos verklaard. Met andere woorden: een deel van het geld kwam niet meer terug. Vervelend voor bijvoorbeeld pensioenfondsen die geld hadden uitgeleend. Voor een centrale bank is dat niet zo’n probleem, die kan weer geld ‘bijdrukken’ als dat nodig is. Als ze vetorecht heeft, kan ze zelfs besluiten of ze een schuld afstempelt of niet om de economie van een Euroland te steunen.

Inflatie is net als tandpasta. Als het eenmaal uit de tube is, krijg je het er lastig weer in. Lodewijk van der Kroft, beleggingsspecialist bij vermogensbeheerder Comgest: elke keer dat de ECB geld niet terugbetaald krijgt en er meer geld bij gecreëerd wordt, komt er meer geld in de economie in omloop. Waar meer van is, wordt minder waard. Dat kan zich opstapelen als het vaker gebeurt, en ook in andere landen plaatsvindt. Denk daarbij aan drie grootmachten: FED (dollar), ECB (euro) en de BoJ (yen). De Vries: “Dan krijg je hyperinflatie.” Op dit moment heeft de ECB wel een maximum genoemd aan wat ze zal opkopen: tot €750 mrd. “Van hyperinflatie zijn we nog heel wat stapjes verwijderd, maar het is een glijdend pad.” Dan de vraag : of een hypotheek betaalbaar blijft? Feit is dat er nu een smak meer geld in de economie komt. Ook als de euro straks maar een beetje minder waard wordt, zullen we dat merken. Bij inflatie stijgen ook de rentes, zegt Edin Mujagic, econoom bij vermogensbeheerder OHV. “Wie nu een hypotheek opneemt met een variabele rente, of met een vaste rente voor vijf jaar, kan straks opeens met een hogere rente geconfronteerd worden.” Komt er steun voor zwakke landen? “Ik begrijp heel goed waarom Klaas Knot zich zorgen maakt”, aldus Mujagic. “Het is alsof iemand nu tegen jou zou zeggen: wat je inkomen ook is, je mag nu twee keer zoveel geld lenen en uitgeven als hiervoor. En wie zijn geld komt terugvragen, stuur je maar naar mij toe, want ik sta garant.” Volgens Mujagic is het risico dat hierdoor de landen in de Eurozone die al hoge schulden en grote tekorten hebben dan niet de noodzaak voelen om dat te veranderen. Ook zullen andere landen hulp verwachten. Hij vreest voor een politiek wespennest. Die zorgen erkent Van der Kroft. Toch denkt hij dat het nu niet het goede moment is om alleen leningen op te kopen als een land bereid is om te hervormen. “Toen het nog relatief goed ging in Europa lukte het al niet om dit soort hervormingen in andere landen voor elkaar te krijgen. Dat lukt nu zeker niet. Dit is noodhulp.” Waar gaat dit heen? Het is de vraag of dit tijdelijk is, zegt Mujagic. “De geschiedenis leert ons dat dit bij de ECB niet zo is.” Hij wijst erop dat de eerdere rentedaling en opkoopprogramma’s ook tijdelijk zouden zijn, maar nog steeds lopen. Ook De Vries denkt dat de drempel laag is om het opkopen van leningen verder op te schroeven. “Bij elk pijntje ontstaat er nu druk om dat middel te gebruiken, en het wordt steeds makkelijker.”

Hoe lang heeft onze economie nodig om uit een krimp te komen?

De economie krimpt dit jaar in het zwartste scenario met 7,7%, meldde het CPB donderdag, als het Planbureau ervan uitgaat dat Nederland zes maanden op slot gaat. Er stond een groei van 1,4% in de boeken, dat is dus een achteruitgang van 9,1%. De tijd van voorzichtig overheidsbankieren is aan de kant geschoven. Ga maar na, Hoekstra schat de kosten van het noodpakket tussen de €10 en €20 mrd. Alleen al die bandbreedte is ongeveer net zo groot als de totale defensiebegroting. Maar minister Hoekstra verwacht in de eerste 3 maanden tussen de €45 en €60 mrd uit te geven aan noodhulp en teruglopende belastinginkomsten. Daarvoor heeft Rutte €80 tot €90 mrd beschikbaar gesteld. Die uitkomst van het rekensommetje om de huidige staatsschuld van ongeveer 48% op te laten lopen tot de Europese bovengrens van 60%. Overigens is er in Europa afgesproken om de begrotingsregels tijdelijk los te laten, zodat er nu geen bovengrens meer is om onze staatsschuld op te laten lopen. Hoekstra hoeft niet bang te zijn dat mensen hem geen geld meer willen lenen. “Geldschieters staan massaal in de rij om staatsschuld te kopen”, zegt Coen Teulings, oud-directeur van het CPB en hoogleraar economie aan de Universiteit van Utrecht. “Mensen maken zich zorgen en willen graag een appeltje voor de dorst. Dat geldt moet ergens in worden belegd. Nederlands staatspapier is daarbij extreem geliefd”, aldus Teulings. Dat blijkt, de rente op tienjarige staatsleningen is 0,228%. “Nederland kan dit financieel gezien lang uitzitten”, denkt ook Harald Benink, hoogleraar Banking & Finance aan Tilburg University. “Hoekstra moet voor een kwartaal maximaal €65 mrd extra lenen, dat is 260 miljard euro voor een jaar. Dat kunnen we opvangen.” Het is dan ook niet de Nederlandse schatkist waar Benink zich zorgen om maakt. Italië wordt het hardst geraakt door het corona-virus en heeft daarbij al jaren een (te) hoge staatsschuld. Dat geldt in mindere mate ook voor Spanje. “De Italiaanse economie had het al zwaar voordat het corona-virus uitbrak. Als de schuld nog verder oploopt, dan zitten ze met de gebakken peren als de crisis voorbij is.” En niet alleen Italië. Want als de situatie in Zuid-Europa nog verder uit de hand loopt, dan zal Nederland de klap ook voelen, denkt Benink “Stel, we krijgen weer die discussie of landen wel of niet in de eurozone moeten blijven zoals tijdens de eurocrisis, dan zijn we echt heel ver van huis.” Teulings is positiever gestemd over de financiële vooruitzichten, de schulden van Spanje en Italië zijn gemakkelijk te financieren omdat er genoeg vraag is naar staatspapieren. De Europese Centrale Bank (ECB) trekt hier speciaal 750 miljard euro voor uit. Toch waarschuwt ook Teulings voor de situatie die we kennen van de eurocrisis. “Wij hebben er een enorm belang bij dat er niet weer zo’n discussie ontstaat zoals in 2012 of landen de eurozone moeten verlaten.” Er moet volgens Teulings zo snel mogelijk worden gezocht naar een balans om de economische activiteit weer op gang te brengen en tegelijkertijd de verspreiding van het virus zoveel mogelijk in toom te houden. “Ondernemers moeten op een gegeven moment hun vleugels weer kunnen uitslaan. Als een restaurant een jaar lang de deuren moet sluiten, dan wordt het heel moeilijk om de tent weer te openen.”Ondernemers moeten op een gegeven moment hun vleugels weer uitslaan. Dat geldt natuurlijk in meer sectoren. Dan is de economie echt voor een lange tijd verziekt.” De Nederlandse economie is sterk en veerkrachtig, vindt zowel Benink als Teulings. Benink merkt op dat het niet houden aan de afspraken zoals de 1,5 meter afstand niet alleen asociaal is, zoals Rutte begin deze week nog zei, maar ook kortzichtig. “Stel, we creëren een nieuwe besmettingshaard omdat we met zijn allen toch naar buiten gaan en geen afstand houden, dan krijgen we een nieuwe ziektegolf en is de economische schade nog veel groter. Hoe langer dit duurt, hoe meer bedrijven failliet gaan en hoe meer mensen hun baan verliezen.” (bron: nu.nl) Het is geruststellend dat Nederland sterke buffers heeft opgebouwd, alhoewel ik liever zou hebben gezien dat de terugbetaalde staatsleningen waren aangewend voor investeringen in kennis voor nieuwe generaties. Maar goed, als de corona-besmettingen onder controle zijn, over drie, zes, negen of twaalf maanden, dan is onze rooskleurige financiële positie verleden tijd. Hoe streng en overdreven de bezuinigingen van Rutte I ook waren, dat geld wordt nu uitgedeeld aan iedereen die erom vraagt, zonder kritische toetsen. En al die gigantische geldpotten, die worden opengetrokken door de ECB, de EU en de nationale overheden, zullen ertoe leiden dat de schuldposities zullen toenemen, zonder dat duidelijk is wanneer de wereldhandel weer gaat aantrekken en de economische activiteiten weer toenemen. Daarbij komt dat de klimaatinvesteringen even op een laag pitje zijn gezet, maar wanneer is er weer volgende geld om die activiteiten te herstarten? Dat duurt vooralsnog nog jaren. De prioriteit is momenteel niet hoog want de uitstoot van CO2 is door corona fors gedaald. Bij ieder nadeel is ook een voordeel! Van veel groter belang is dat we nu gaan investeren in projecten van de toekomst. Wij moeten een streep zetten achter de industriële activiteiten uitgevoerd met fossiele brandstoffen. Dat moet het resultaat zijn van alle corona-ellende, die ons treft.

De corona-crisis leidt dit jaar tot economische krimp, zoveel lijkt zeker

Het Centraal Planbureau (CPB) voorziet dit jaar een economische recessie. De economische krimp komt volgens deze veronderstelling uit tussen 1,2% in het optimistische scenario en 7,7% in het pessimistische toekomstplaatje. Die aannames van het CPB zijn subjectief. Veel interessanter zou zijn om uit te gaan van de meest realistische. Hoe lang waart dit virus nog onder ons. Niemand kan daar iets zinvols over zeggen, hooguit zeggen deskundigen dat we er niet van moeten uitgaan dat de corona-problematiek voor deze zomer is opgelost. In drie van de vier scenario’s van het CPB is de neergang dieper dan tijdens de kredietcrisis van 2008 en 2009. Kijk op https://youtu.be/Z5X664azRJU voor Eens zal de Betuwe in bloei weer staan van Dolf Brouwers bij Sonja Barend.
In de meeste toekomstplaatjes van het CPB is er volgend jaar al herstel. Dan groeit de economie weer 2% tot 3,5% en alleen in het meest zwarte script, waarbij de beperkende maatregelen tegen het corona-virus nog een jaar blijven bestaan, houdt de recessie volgend jaar aan. Al deze cijfers moeten met een flinke korrel zout worden genomen. Het CPB weet het ook niet precies. Daarom heeft het planbureau het over mogelijke scenario’s en niet over een voorspelling of een raming. Er zijn nog heel veel onzekerheden, zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp.
Duidelijk is wel dat niet alleen de verspreiding van corona afhangt van het gedrag van de bevolking, maar ook de ontwikkeling van de economische crisis. Als het lukt om anderhalve meter afstand van elkaar te houden en hygiënemaatregelen in acht te nemen, kunnen de beperkende maatregelen eerder worden versoepeld en krijgt ook de economie meer lucht. In alle economische scenario’s van het CPB is de economie afhankelijk van de ontwikkeling van het virus en de bewegingsvrijheid van de burgers. De belangrijkste vraag voor economen is nu of de economie in een diepe, korte crisis terechtkomt of in een slepende recessie. Een antwoord is onmogelijk te geven, maar het CPB schetst wel meer scenario’s met een kort dal dan met een lange periode van ellende. Over de mate van waarschijnlijkheid van de scenario’s doet het CPB geen uitspraak. De scenario’s dienen om ‘de grootte van de impact’ inzichtelijk te maken en te laten zien waar de onzekerheden zitten. In juni komt het CPB met een echte raming van de economische ontwikkeling. “De schets die wij hebben gemaakt is geen verwachting, maar wel een veronderstelling”, zegt Hasekamp. “Nederland is vanaf 1 maart volop in een crisis geraakt. De productie gaat flink naar beneden en wij denken dat die later weer opveert, maar de vraag is wanneer. Het wordt zwaar en hoelang het duurt, weten we niet zeker. Hele sectoren liggen op hun gat. Je ziet het natuurlijk in de horeca, maar ook in de sierteelt, bij de organisatie van evenementen en in de cultuursector.”
En wat te denken van de luchtvaart, de reis-industrie, het toerisme, het transport, de auto-industrie en de verkoop en mogelijk de oliebedrijven. Hasekamp noemt de crisis ‘asymmetrisch’. Hier en daar valt de productie stil, op andere plaatsten wordt doorgewerkt. Er kan zelfs groei zijn, bijvoorbeeld bij online winkels. Maar als de problemen langer duren is de vraag wat het effect is voor de sectoren die nu nog vooruit kunnen. Worden consumenten onzeker en stoppen zij met kopen? Ook de onzekere ontwikkeling in het buitenland speelt een rol. Zijn er genoeg onderdelen en wanneer komt het transport op gang? Hasekamp: “Dit is nog niet eerder vertoond. Geen mens kan zeggen wanneer dit voorbij is.” De werkloosheid loopt in het lichtste scenario slechts beperkt op naar 4% dit jaar, maar stijgt in het zwaarste scenario tot 9,4% in 2021. Nu is 3% van de beroepsbevolking werkloos. “Het overheidsbeleid is erop gericht om ontslagen en faillissementen te beperken. Dat voorkomt een neerwaartse spiraal en blijvende economische schade. Toch kan de overheid de klap hooguit deels opvangen. Naarmate de crisis langer aanhoudt zal de economische schade groter zijn.” Over de overheidsfinanciën heeft het CPB de minste zorgen. “We kunnen dit hebben. Dat is het goede nieuws”, stelt Hasekamp. Ook in het meest pessimistische scenario kan de overheid de extra uitgaven bij het gebrek aan belastinginkomsten volhouden, meent het CPB. De staatsschuld is nu 48,8% van het bruto binnenlands product (bbp). In het zwaarste scenario komt dit percentage in 2021 uit op 73,6%. Dat is geen gevarenzone, aldus het CPB. (bron: Trouw) Peter Hasekamp, de nieuwe directeur van het Centraal Plan Bureau, zei bij Nieuwsuur dat mogelijk wel €140 mrd aan ondersteuning zal moeten uitgeven als het herstel langer op zich zal laten wachten als nu wordt gehoopt. Het overheidsbeleid vertraagt een neergaande economische spiraal, maar hoelang kan de overheid dat volhouden. Als het herstel lang op zich zal laten wachten ontstaat het dilemma hoelang gaan we en willen we dit volhouden. Op dit moment is de stemming ‘wij zijn een van de rijkste landen binnen de EU, wij hebben forse buffers en kunnen dit lang volhouden’. Dat is zo, maar de vraag is ook in welke status wij komen van waaruit wij moeten herstarten? Het is niet alleen een Nederlandse zaak, ook een Europese, monetaire, financieel/economische en sociaal/maatschappelijke en er is de wereldhandel en de voortgang van de handelsoorlog van Trump. Ook de uitslag van de Presidents-verkiezing in november in de VS speelt een niet te onderschatten rol alsmede de afloop van de Brexit en de herinrichting van de Europese Unie/Europese Commissie. En uiteraard de voortgang van corona-besmettingen mondiaal.

Waar het kabinet doorgaans bakkeleit over de uitgave van enkele miljoenen, trekt minister van Financiën Wopke Hoekstra nu, zonder blikken of blozen, €15 miljard euro extra uit de schatkist. En als het moet komt er meer op tafel

https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/907/pages/8 In het video interview over zijn royale hand waarmee hij met overheidsgeld strooit zegt de minister van Financiën onder meer <citaat> U kunt aan die waardering bijdragen door zorgpersoneel beter te betalen. Wat let u? “Zeker. Kamerbreed en ook door het kabinet is al gezegd dat we wat extra’s willen doen voor de mensen in de zorg. Ik vind het niet zo netjes om nu de langetermijndiscussie hier te voeren. Juist omdat mijn punt fundamenteler is.” Met waardering is geen huur te betalen. “Nee, maar voor dat gevoel van saamhorigheid kun je een beroep doen op elkaar. Mensen, help elkaar om dit zo goed mogelijk samen door te komen. Verhuurders kunnen iets doen voor huurders, bedrijven voor toeleveranciers. Je kunt wat doen voor de mensen in je buurt die het extra moeilijk hebben. En ga dus ook op een fatsoenlijke manier om met de regelingen die we als kabinet nu hebben neergelegd.” “Dat noodpakket bestaat uit belastinggeld dat Nederlanders met hard werken hebben verdiend. En dus roep ik bedrijven die het niet nodig hebben op om er geen gebruik van te maken. We zitten in een lastige situatie, we kunnen dit varkentje wassen, maar het vraagt wel iets van ons allemaal.” Wat staat ons nog te wachten? “Ik erken dat dit pittige tijden zijn met grote onzekerheid. Het zal nog wel even duren, maar ik wil mensen ook op het hart drukken: we kunnen dit aan. We hebben niet voor niets een massief pakket opgetuigd. Als het nodig is zullen we het langer volhouden en het pakket desnoods voor een tweede of derde keer verlengen.” In het zwartste scenario van het Centraal Planbureau (CPB) raakt een half miljoen Nederlanders hun baan kwijt. Schrikt u daar niet van? “We weten zeker dat de gevolgen voor de komende maanden fors zijn, ook voor de economie. Drie van de vier CPB-scenario’s laten een grotere klap zien dan we in 2009 hebben gehad. Dat is heel fors. Tegelijkertijd komen we uit een periode van economische groei. De werkgelegenheid is daardoor groot, dat maakt heel veel uit. Daarom gaan we alles op alles zetten om die zo veel mogelijk te behouden.” Heeft u geen angst dat het medicijn straks erger blijkt dan de kwaal? “Dit is in alle gevallen goed besteed geld. Als de beperkingen langer duren, zijn we in staat het noodpakket te verlengen. Nederland heeft een goede kredietrating en kan daardoor goedkoop lenen. Ook loont het dat we de afgelopen jaren buffers hebben opgebouwd. We moeten ons wel realiseren dat de onderliggende schade aan de economie veel groter wordt als dit langer duurt. Dan begint het wel te piepen en te kraken.” President Trump zegt dat we de economie niet kapot kunnen laten gaan door corona. Heeft hij gelijk? “We moeten gezondheid en economie niet tegenover elkaar zetten. Er zijn mensen die op dit moment hun ouder of partner verliezen, die een broer of zus op de ic hebben en die in doodsangst zijn. De aanpak van deze gezondheidscrisis staat op plaats één, twee en drie.” “Tegelijkertijd moeten wij werknemers, bedrijven en zelfstandigen in de benen houden. Wie zijn baan verliest, merkt dat niet alleen in zijn portemonnee. Werk gaat ook om zingeving. Daarnaast hebben we het geld dat we met elkaar verdienen nodig om de zorg te betalen, net als ons onderwijs of de politie.” Een groot deel van de zelfstandigen doet nu een beroep op het vangnet van de overheid, terwijl zij geen premies afdragen. Hoe terecht is dat? “Geen misverstand: dit pakket is er voor alle Nederlanders en dus ook voor de zzp’ers. De inkleuring die jullie geven past niet bij de werkelijkheid: het gaat om heel veel mensen met relatief kleine salarissen die niet eens zo graag zelfstandige wilden worden maar geen andere keuze hadden. Ik vind het een morele plicht hen te helpen. Tegelijkertijd laat deze crisis zien dat deze mensen heel kwetsbaar zijn. Zij zouden in een veel zekerder positie verkeren als ze nu dezelfde baan hadden gehad in een vast dienstverband. Dat is een vaststelling waar we als kabinet mee aan de slag moeten. Jullie zullen begrijpen dat we daar de afgelopen weken geen tijd voor hebben gehad.” Binnen het kabinet wordt doorgaans om elk miljoen gevochten. En nu geeft u in één klap €15 mrd uit, en misschien wel meer. Is dat slikken voor een minister van Financiën? “Nee, integendeel. Dit is bittere noodzaak.” U gaat lenen. Kost dat ons welvaart? “Op korte termijn kunnen we fors bijlenen. Wel zullen we veel minder belastinginkomsten binnenkrijgen. De reissector en de horeca krijgen vreselijke klappen, en dus komt er ook veel minder geld binnen. Een deel daarvan komt nooit meer terug. De begroting van een half jaar geleden kan de prullenbak in.” Geldt dat ook voor het Wopke-Wiebesfonds? “Nee, daar gaan we mee door, net als veel andere plannen.” De tientallen miljarden die u wilde lenen om de economie te versterken, heeft u nu nodig om de economie te redden. “We drukken de pauzeknop in. We zijn nu heel erg bezig met de coronacrisis. Dat heeft als consequentie dat alles waar we vier weken geleden nog als kabinet mee dachten te komen even stilstaat. Omdat de wereld veranderd is.” Na de vorige crisis in 2009 heeft Nederland fors bezuinigd en de lasten verhoogd. Is die methode voor herhaling vatbaar? “We kunnen nog niet zeggen hoe de economie zich zal ontwikkelen. De kunst is om uit de vorige crisis lessen te trekken, over de zaken die goed en minder goed zijn verlopen. En er komt vast een moment, over een jaar of zes, dat mensen zeggen: dat hadden Hoekstra en het kabinet van toen toch anders moeten doen. Laten we wel eerlijk zijn: het vermogen om bij te springen is hier groter dan in andere landen van Europa. Dat is niet mijn verdienste, maar onze uitgangspositie is echt veel beter.” </citaat>

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg aan het woord

Wereldwijd treffen regeringen ingrijpende maatregelen om de economische gevolgen van de corona-crisis zoveel mogelijk te beperken. Veel landen, waaronder Nederland, krijgen te maken met een recessie. De wekelijkse column staat op https://www.telegraaf.nl/financieel/1695957220/column-recessie-zou-diep-kunnen-worden Daar schrijven ze onder meer over de grootte van de noodhulp, het opendraaien van de monetaire geldkraan en mogelijke gevolgen daarvan. Enkele citaten: < Op dit moment beschikt het kabinet over voldoende financiële middelen om een recessie te bestrijden. Vooral dankzij het bezuinigingsbeleid van het kabinet Rutte II kan het nu gebruik maken van een opgebouwde buffer om met een gigantische steunpakket bedrijven, zzp’ers en werknemers te ondersteunen. Volgens het CPB zullen door deze inzet de overheidsfinanciën in alle scenario’s verslechteren. In het zwaarste scenario loopt het overheidstekort in 2021 op naar bijna 10% van het bruto binnenlands product (bbp) en de staatsschuld naar ruim 73% van het bbp. Deze kosten voor de overheid worden nog niet als risicovol beschouwd. > < Als we afgaan op een recente enquête van VNO-NCW en MKB-Nederland onder het bedrijfsleven, dan is de kans op het lichtste scenario niet groot. Een grote meerderheid verwacht dat ze al snel banen moeten schrapen en dat geplande investeringen in de ijskast worden gezet. > < Vorige week presenteerde Rutte III een ongekend steunpakket voor bedrijven, zzp’ers en werknemers om te voorkomen dat onze economie zal omvallen. Dit kan oplopen tot meer dan 90 miljard euro aan steun (het CPB houdt rekening met het verder oplopen van de steun naar €140 mrd) en omvat onder meer de tijdelijke noodmaatregel (NOW) voor doorbetaling van lonen (werktijdverkorting), extra inkomenssteun voor zzp’ers en uitstel van belastingbetalingen. Deze maatregelen hebben bij bedrijven, werknemers en in de Haagse politiek terecht veel lof geoogst. Ze zijn bedoeld om ontslagen en onnodige faillissementen te voorkomen. Daarvoor is het in ieder geval nodig dat dit crisispakket, zonder bureaucratie, zo snel mogelijk daadwerkelijk wordt uitgevoerd. In de praktijk wordt op dit moment gevraagd om meer haast. Tegelijk wordt ook aangedrongen op uitstel van het betalen van vaste lasten, zoals huren, aflossingen en verruiming van betalingstermijnen. Vanuit de fiscale advieswereld is aanvullend op het steunpakket van het kabinet een lijstje met extra fiscale noodmaatregelen aan staatssecretaris Hans Vijlbrief van Financiën gestuurd. Daarin staat ook het voorstel om de verliesverrekening bij bedrijven te verruimen, waardoor ze belastinggeld kunnen terugkrijgen uit 2018. > < Het valt op dat zowel bij het aanpakken van de coronacrisis als de economische gevolgen, de noodzakelijke samenwerking tussen landen ontbreekt: het is ieder voor zich. En binnen de EU zien we regeringsleiders die ruziën over de vraag of het Europese noodfonds (het Europees Stabiliteitsmechanisme) mag worden ingezet. Dit zogenoemde ESM, ingesteld na de eurocrisis, biedt de EU mogelijkheden om aan EU-landen bijvoorbeeld noodleningen te verstrekken. > < Met een monetaire bazooka heeft de Europese Centrale Bank (ECB) alle bestaande regels overboord gegooid en is afgelopen donderdag begonnen met het ongelimiteerd opkopen van de schulden van eurolanden. Daardoor krijgen vooral zwakke landen extra ruimte om met overheidsuitgaven de economische gevolgen van de corona-crisis aan te pakken. ECB-president Christine Lagarde kan moed niet worden ontzegd, want er zijn forse risico’s. Voorstanders menen dat ze met deze ongekende aanpak de Europese Unie kan behoeden voor het uiteenvallen, zeker in een situatie waarin landen als Italië kunnen omvallen. Gaat het mis, dan draaien sterke EU-landen op voor de kosten van oninbare vorderingen. Bankiers vrezen dat de ECB-bazooka op termijn tot een enorme inflatie zal leiden. In een eerdere column merkten wij op dat je met alleen een monetair beleid de oplopende economische crisis niet kunt bestrijden. Binnen de EU heb je daadkrachtige regeringsleiders nodig die met investeringen in fysieke en digitale infrastructuur en de nieuwe technologieën de economie aanjagen. > < Bij de scenario’s van het CPB is geen rekening gehouden met andere ontwikkelingen waardoor de kans op een zware recessie toeneemt. Zo wordt Nederland als handelsland extra hard getroffen door de mondiale trend van anti-globalisering en anti-vrijhandel, maar ook door de Brexit en het lamleggen van de internationale handel. Steeds meer landen kiezen voor nationale belangen. Eigen bedrijven en werknemers worden door de overheid bevoordeeld en met handelsbelemmeringen beschermd tegen het buitenland. Dit protectionisme pakt slecht uit voor onze economie en werkgelegenheid. > < Het leidt ook tot een verharde concurrentiestrijd in de wereld. Steeds meer landen zijn bezig met het creëren van ‘het beste’ internationale bedrijfsvestigingsklimaat (lage lasten, simpele regelgeving, lage belastingen, aantrekkelijke regels voor hooggeschoolde technici en tech start-ups, subsidies enz.). Daarmee willen ze internationale topbedrijven en toptalenten vanuit andere landen aantrekken. Nederland behoort hier tot de duidelijke verliezers, mede omdat onze overheid en het bedrijfsleven onvoldoende hebben geïnvesteerd in digitaliseringsprocessen, innovaties en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie. Bovendien zal onze toekomstige economische groei vanwege de vergrijzing jaarlijks slechts tussen 1%-1,5% liggen; voorheen was dit veelal boven de 2%. Tegen de achtergrond van de bovenvermelde trends zou de Nederlandse politiek zich nu al moeten voorbereiden op een toekomstige Nederlandse economie die internationaal te maken krijgt met ieder voor zich. > Het is een somber scenario, wat hier wordt geschetst. We worden geconfronteerd met de gevolgen van het pragmatische beleid van 9 jaar Rutte aan het roer, een premier zonder visie. De neoliberale boedel die hij achterlaat is één grote treurnis voor volgende generaties. Daarbij komt dat zijn Europese beleid leidt tot een machteloze Europese Unie. De prijs die Europa zal moeten betalen voor de behartiging van de Nederlandse belangen zal hoog zijn. We moeten één Europa van de 27 lidstaten vergeten, die missie is kansloos. Ik begrijp wel dat Rutte de rijkdom van ons land wil beschermen, maar de realiteit vergt een andere invulling. Ons kabinet, het parlement en de media houden zich alleen nog maar bezig met ‘corona’, dat is korte termijn beleid. De politiek heeft besloten dat alle middelen moeten worden ingezet om voor na ‘corona’ de situatie instant te houden van ervoor. Alle financieel/economische verliezen worden naar voren geschoven. Het betalen van belastingen mag naar ‘later’ geschoven worden, rente en aflossingen bij banken kunnen in de toekomst worden gedaan. Maar welke bedrijven en particulieren zijn daar dan toe in staat? Wij zitten wel met sectoren waar de handel, de productie en dienstverlening is stilgevallen. Structurele hervormingen komen daarbij niet in beeld. Banken worden aan alle kanten gesteund, ook die die in feite bankroet zijn. Het hele monetaire en financiële systeem is doodziek. Nog meer gratis geld in de markt pompen, monetair en politiek, leidt alleen maar tot een enorme kapitaalvernietiging. In deze column wordt gesproken over een ‘enorme inflatie’. De paniek die is toegeslagen bij onze politieke leiders is zo groot dat de overheid iedere dag voor Sinterklaas gaat spelen, terwijl wij weten dat dat in een dramatisch slotakkoord zal eindigen. Sinterklaas is het maar op een van de 365 dagen. Wij hopen nog steeds dat onze ‘knappe koppen’ onze problemen wel op zullen lossen en onze belangen zullen behartigen zonder veel schade aan te richten. Die hoop heb ik laten varen. Het is maar dat U dit weet. Na deze ‘oorlog’ zullen alle waarden anders ingevuld gaan worden, alleen is de vraag of de politiek daartoe in staat is? De documentaire maker Janet Ossebaard, bekend van De val van de Cabal, heeft tien verhaallijnen samengebracht in een documentaire te zien op https://viraal.video/2020/03/23/documentaire-maker-janet-ossebaard-gaat-als-een-lopend-vuurtje-rond-over-het-internet-over-het-corona-virus/ In deel 3, verhaallijn 8, schetst ze de toekomst van het financiële systeem.

De Eurozone en de ECB verkeren in zwaar weer

Het consumentenvertrouwen in Duitsland gaat keihard onderuit door de zorgen over de coronacrisis. Dat meldde onderzoeksbureau GfK. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa’s grootste economie weergeeft, kelderde naar een stand van 2,7. Bij een voorgaande meting was dat een stand van 8,3. De daling was veel sterker dan verwacht. De index staat nu op het laagste niveau sinds de financiële crisis 2008/2009. Een dergelijk sterke afname van het vertrouwen is niet eerder gezien sinds het begin van de metingen in 1994, aldus GfK. Vooral de angst voor baanverlies is sterk toegenomen, zeggen de onderzoekers. De graadmeter wordt gebaseerd op onderzoek onder circa 2000 respondenten en kijkt een maand vooruit, in dit geval naar april.

De economie van de eurozone heeft zwaar te lijden onder de uitbraak van het corona-virus en de inperkingsmaatregelen van overheden om de ziekte te beteugelen. Met name in de dienstensector met bijvoorbeeld transportsector en de reisbranche, toerisme, luchtvaart, horeca en detailhandel gaan de zaken buitengewoon moeizaam. Maar ook in de industrie zijn de negatieve gevolgen van het virus duidelijk merkbaar. De Britse marktonderzoeker Markit meldt op basis van voorlopige cijfers dat zijn inkoopmanagersindex voor de dienstensector in het eurogebied voor maart kelderde naar een stand van 52,6 in februari naar 28,4 in maart. Dat is de sterkste afname ooit gemeten. Een stand van 50 of meer wijst op groei, daaronder op krimp van de activiteit. Door het virus zijn het Europese luchtverkeer en toerisme vrijwel volledig platgelegd, terwijl horeca, uitgaansgelegenheden en veel winkels de deuren hebben gesloten op last van overheden om verspreiding van de ziekte tegen te gaan. De graadmeter voor de industrie in de eurolanden zakte naar een stand van 49,2 naar 44,8. Veel industriebedrijven in Europa hebben de deuren gesloten om de uitbraak te beperken. Ook zorgt het virus voor verstoringen in de toeleveringsketen, waardoor de productie wordt ontregeld. De samengestelde index van diensten en industrie noteerde voor maart een voorlopige stand van 31,4 tegen 51,6. Dat is ook de laagste stand ooit. Markit meldt dat in Duitsland en Frankrijk, de twee grootste economieën van de eurozone, een flinke afname van de economische activiteit was te zien. Dat geldt ook voor Groot-Brittannië.

De eurolanden hebben besloten dat de begrotingsregels van de Europese Unie waar alle lidstaten aan moeten voldoen, tijdelijk worden losgelaten vanwege de bestrijding tegen het coronavirus, laat minister van Financiën Wopke Hoekstra weten.

Verkoop van auto’s daalt

De verkoop van nieuwe bedrijfswagens in de Europese Unie is in februari behoorlijk gedaald, net als in januari. De verkoop zakte op jaarbasis met 6,2% tot 154.889 voertuigen, meldt autobranchevereniging ACEA. Bezien over de eerste twee maanden van het jaar lopen de Europese verkopen nu 8,9% achter ten opzichte van vorig jaar in dezelfde periode. Onder meer bestelbusjes en zware voertuigen werden vorige maand minder verkocht. Van de categorieën die ACEA hanteert was alleen bij de verkochte bussen sprake van een toename. Met uitzondering van Frankrijk gingen de verkopen in alle grote automarkten omlaag, vooral in Duitsland en Spanje. In Nederland zakte de verkoop van bedrijfswagens in februari met 12,7% tot 6875 stuks. Het aantal registraties van nieuwe personenwagens in Nederland ligt in de eerste drie weken van maart ongeveer 30% lager dan in dezelfde periode een jaar eerder, zo heeft het ING Economisch Bureau becijferd. De daling komt naar voren in een gepubliceerd overzicht op basis van cijfers van Kentekenradar, de RDW en het ING Economisch Bureau zelf. Econoom Rico Luman wijst naar het lagere consumentenvertrouwen en kopers die thuisblijven in verband met het coronavirus als oorzaken. De afzet van nieuwe (lease)auto’s aan bedrijven – die in Nederland oplopen tot zo’n twee derde van het totaal – geven voor de korte termijn nog wel enige stabiliteit”, aldus Luman. Eerder constateerde BOVAG al dat het koperspubliek de autodealer links laat liggen.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 27 maart 2020; week 13: AEX 464,93; Bel20 2.862,79; CAC40 4.351,49; DAX30 9.632,52; FTSE 100 5.510,33; SMI 9.015,05; RTS (Rusland) 955,34; DJIA 21.636,78; NY-Nasdaq 100 7.588,37; Nikkei 19.389,43; Hang Seng 23.484,28; All Ords 4.874,20; SSEC 2.772,20; €/$1,114; BTC/USD $6.681,76; 1 troy ounce goud $1628,00, dat is €46.986,88 per kilo; 3 maands Euribor -0,353%; 1 weeks -0,48%; 1 mnds -0,438%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,228%; 10 jaar VS 0,7543%; 10 jaar Belgische Staat 0,016%; 10 jaar Duitse Staat -0,474%; Franse Staat 0,068%; VK 0,363%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,27%; 10 jaar Japan 0.0052%; Spanje 0,528%; 10 jaar Italië 1,298%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,419.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden deze week fors hoger. Wel steeg de euro weer naar $1,114 De rentetarieven noteerden opnieuw lager, ook in de landen die waar COVID-19 besmettingen stijgen (Italië en Spanje), ook het 30-jarige papier steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,08%; Duitsland 0,03%; Nederland 0,086%; Japan 0,4216%; Frankrijk 0,679%; GB 0,773%; Spanje 1,297%; Canada 1,2014%; VS 1,3387%; Italië 2,261%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,647%; Denemarken -0,446%; Nederland -0,595%; België -0,356%; Frankrijk -0,404%; Japan -0,1056%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 28032020/523 Europa op z’n lelijkst