UPDATE 17082019/492 De Nederlandse economie is zo sterk als de zwakste schakel

Ik kan er niet meer omheen. Ik had er nog 2 maanden mee willen wachten tot blog 500 maar een langer uitstel kan ik niet meer verantwoorden. Het aantal deskundigen, denktanks, rekenmeesters en wetenschappers ontkennen het niet langer en waarschuwen voor de gevolgen van de economische crisis die dreigt. Niet alleen voor Trump en de handelsoorlogen die hij voert en het protectionisme voor de VS “America First”. Nee het gaat nu verder. <citaat> De steun aan de koersvorming op de effectenbeurzen was mogelijk dankzij de enorme steun die centrale banken met opkoopprogramma’s van schulden geven, naast de belastingverlaging voor bedrijven die in de VS doorzette. De markt moet zich kortom opmaken voor enkele dreunen, constateert Philippe Roset van aanbieder State Street Global Advisors. „We zitten aan het einde van de groeicyclus, dat einde wordt door deze maatregelen van centrale banken telkens opgerekt. Normaliter komt er nu een afkoeling en een recessie. Recessies horen gewoon bij de economie, maar worden door de ingrepen overal uitgesteld. Ik denk dat hoe langer de economische groeicyclus wordt opgerekt hoe groter de klap straks wordt”, zegt Roset. </citaat> Steeds meer artikelen wijzen naar de centrale banken als de boosdoeners van de komende ellende die op ons afkomt. Luister zeker niet in de media naar zogenaamde deskundigen die ons vertellen dat wij er nog goed voorstaan en weinig te vrezen hebben. Of makelaars die ons vertellen dat je voor een tussenhuis met een klein tuintje in de hoofdstad 1½ mln op tafel moet leggen. Niet doen. De fout die deze deskundigen maken is dat ze ramingen en aannames van de rekenmeesters van de overheid als standaard accepteren en van daaruit veronderstellingen als waarheid presenteren. Ook al zijn we een sterk land, ook al hebben we een relatief lage staatsschuld, ook al is de werkeloosheid nog laag, we hebben nog best een meevallende economische groei in het tweede kwartaal gehad binnen de eurozone (de niet-euro EU-landen deden het veel beter) waar de economische groei van de 19 eurolanden, voornamelijk in West-Europa, terugviel naar nog slechts 0,2%, het zal ons niet beschermen voor de gevaren die van buiten komen. Dat de Duitse economische groei (-0,1%) nog meeviel en de Nederlandse (0,5%) niet tegenviel is ook toe te schrijven aan de consumenten die nog bleven consumeren. Als die de hand weer op de knip houden zal dat gevolgen hebben voor de Nederlandse export naar onze oosterburen. Zogenaamde deskundigen maken daarbij dezelfde fout: ze onderkennen niet dat ons geld waardeloos wordt door het monetaire beleid. En als geld geen ruilmiddel meer is, stellen bedrijfswinsten ook helemaal niets meer voor en daalt de waarde van effecten fors. In zo’n situatie gaat geld vernietigd worden. Dat kan in verscheidene vormen plaatsvinden: natuurrampen, maar meer voor de hand ligt een mega-inflatie, gepaard gaande met een aandelencrash dan wel de gevolgen van een omgekeerde rentecurve. Geen enkele wetenschapper, geen enkele politicus of beleidsmaker, zelfs de monetaire autoriteiten zelf hebben geen idee waartoe negatieve rentetarieven kunnen leiden. Maar het gevolg is nu al dat onze spaarcentjes en de opgebouwde pensioenreserves minder waard worden en dat effectenportefeuilles fors in waarde zullen gaan dalen.

Onroerend goed zal in waarde dalen en (hypotheek) banken en verzekeraars zullen in zwaar weer terechtkomen. Lang niet alle financiële instellingen zullen dat overleven, waardoor het deposito-garantie-stelsel een waardeloze belofte zal blijken te zijn geweest. De regeringsleiders hebben de adviezen van de ECB genegeerd: die zijn niet gaan investeren in de toekomst. Die hebben geen blauwdrukken laten maken door ‘architecten’. Ik verwijs hier naar een uitspraak van premier Rutte op 2 september 2013 gedaan in de Rode Hoed: “H.J. Schoo benoemde de dingen zoals die zich aan hem voordeden. Heersende opinies zeiden hem niet zoveel. Laat ik daarom vandaag in die geest beginnen en allereerst de olifant die daar in de hoek staat een hand geven. U hebt hem vast ook zien staan. ‘VISIE, staat er in hoofdletters op. Ik kwam dat woord in de aanloop naar deze avond regelmatig tegen in allerlei verwachtingsvolle voorbeschouwingen. En ik zeg u meteen: ik geloof niet in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in één klap op te lossen zouden zijn. Daar word ik als liberaal altijd een beetje wantrouwend van. Een land, een samenleving past niet in een mal.” Voor mij geen visie als format hoe het allemaal precies moet, of waar we over 25 jaar achter de komma uit moeten komen, maar wel als perspectief voor mensen. En dat beeld krijgt u vanavond van me”, aldus premier Rutte in zijn introductie.” En de daar aanwezigen maakten geen statement: ze bleven allemaal teleurgesteld op hun stoel zitten. De resultante hiervan is dat hij de lat te laag legde en dat deze ‘onderhoudsmonteur’ alleen maar de opgebouwde vermogens, bezittingen en rechten geprobeerd heeft bijeen te houden. Net als in de Dertiger jaren wilden ze niet dezelfde fouten maken als de toen regerende politieke leiders. De Britse econoom John Maynard Keynes heeft in zijn ‘The General Theory of Employment, Interest and Money beschreven waaruit de Groote Crisis van de 30er Jaaren kon ontstaan. Die theorie is nu nog steeds actueel, maar overheden gingen niet voor de toekomst. De prioriteit werd gelegd op het aflossen van de staatsschuld in plaats van te investeren in volgende generaties. Ook de monetaire autoriteiten wilden niet opnieuw in een ‘krap geld’ beleid vervallen. En dat deden ze ook niet goed, want ze schiepen zoveel geld dat het geld gratis werd en nu is aangeland in een omgekeerde rentecurve, door negatieve rentetarieven. Daardoor gaan binnenkort spaarders geld aan hun bank betalen voor het stallen van hun spaargeld. De omgekeerde wereld. De socialistische economen Vermeend & van der Ploeg waarschuwen er al een jaar voor: eco 3.0 loopt op zijn laatste benen en eco 4.0 (algoritmen, robotisering) komt eraan. Dat betekent voor politici dat er veel werk aan de winkel is, maar ze bewegen niet. Nederland heeft momenteel 284.000 vacatures waarvoor geen mensen zijn opgeleid. Dan zou je denken dat de alarmbellen in den Haag gaan rinkelen, maar niks hoor. Het blijft stil. Wat er op dit moment moet gebeuren is dat de monetaire autoriteiten de rente moeten gaan verhogen, door de overtollige liquiditeiten weer terug te halen. Maar dat kan weer andere problemen gaan veroorzaken in de derivatenhandel, waardoor systeembanken in financiële problemen kunnen raken. Nu, de situatie is uiterst complex en nauwelijks meer op te lossen. Ik zie geen uitgang meer, zonder grote schade aan te richten. De vraag is wat de verantwoordelijke regeringsleiders en monetaire autoriteiten gaan doen. Als ze nu niet snel de juiste beslissingen gaan nemen en uitvoeren, volgt een complete chaos. En pas als we dat dan achter de rug hebben pas dan gaat het zonnetje weer schijnen. Maar de ellende en wanhoop zal eerst grote vormen aannemen. En als zo’n proces zich gaat voltrekken is dat dan alleen de schuld van de centrale banken? Nee, de eigenlijke schuld van deze ellende, zeker in Europa, staat op het conto van de politieke leiders. Die hebben tien jaar geweigerd te gaan bouwen aan een nieuwe wereld voor volgende generaties. Die hebben geen opdrachten gegeven aan ‘architecten’ om blauwdrukken te ontwerpen voor de toekomst van een nieuwe samenleving, een nieuw arbeidsethos, machtsverhoudingen, zorg en zekerheid voor de burgers en een grondige hervorming van de Europese Unie met stevige fundamenten voor sociaal/maatschappelijke structuur, een democratischer besluitvorming, meer culturele binding tussen de Europese volkeren, kortom waar aandacht is voor de mensen en waar ze zich thuis zullen voelen. De toekomst zal het leren wanneer en waardoor die ontwikkeling in gang wordt gezet.

In blog 491 heb ik aandacht geschonken aan onderwerpen waarin het grote publiek tot dan toe niet tot minder geïnteresseerd is. Toch komen we nu in een fase waarin het volk de gevolgen gaat ondervinden van het falende beleid van onze politieke leiders en de monetaire autoriteiten. Wij zijn niet meer zover verwijderd dat ook de grootbanken een negatieve rente gaan heffen over ons spaargeld. Wij zijn zijn nog maar 0,02% verwijderd van het nulpunt. Dat betekent dat ABN Amro en ING spaarders nu nog €2 rente per jaar betalen over €10.000 spaargeld. Ik verwacht dat we dit jaar dan wel begin volgend jaar geld moeten gaan toe betalen aan de bank voor het spaargeld dat we daar in bewaring hebben gegeven. En die ontwikkeling zet zich voort als de ECB niet tot bezinning komt van haar plan om de geldmarkten nog verder te gaan verruimen. Wij zitten nu al, in Nederland, in een situatie dat van daggeld tot 30-jarige leningen op de kapitaalmarkt (niet voor mensen die rood staan bij de banken op persoonlijke leningen) een negatieve rente wordt betaald. Als de overheid één miljoen euro leent voor 5 jaar dan betaalt de geldgever ieder jaar aan de schatkist een bedrag van €7.660,00. De gekte ten top, maar ja, het is wel de realiteit. Mario Draghi en zijn kompanen, waaronder ook Klaas Knot hebben de afgelopen vier jaar een monetair beleid gevoerd waarmee ze €2.600.000.000.000 in de markt hebben gepompt, door de aankoop van (staats) obligaties van de 19 eurolanden. Zij deden dat in de verwachting dat de rente dan zou gaan dalen en de overheden en het bedrijfsleven massaal met dat goedkope geld aan het investeren zouden slaan. Dat gebeurde niet: partijen bleven aan de zijkant staan en lieten zich niet verleiden dat gratis geld op te nemen. Daarvoor zijn twee redenen voor. Uit de geschiedenis weten we als als geld bijna voor .niks te krijgen is er stront aan de knikker moet zijn. In een gezonde economie is geld nooit gratis. Zeker al toen er geruchten vanuit Frankfurt, waar de Europese Centrale Bank zetelt, naar buiten kwamen dat ze daar overwogen om dat gratis geld met helikopters te gaan uitstrooien boven de 19 eurolanden zodat de burgers weer meer zouden gaan consumeren. Een waanzinnig idee van monetaire beleidsmakers die ten einde raad zijn. De enige weg die de autoriteiten, die de waarde van ons geld moeten bewaken, nu nog zien is de geldmarkten nog verder te gaan verruimen, waardoor de rente op alle terreinen zal om gaan slaan naar ‘negatief’. Als dat gaat gebeuren sluit ik niet uit dat ook de hypotheekrente negatief zal worden. Dat betekent dat menden die een huis kopen en een hypotheek sluiten voor de financiering daarvoor geen rente hoeven te betalen maar daarvoor rente krijgen vergoed van de hypotheekbank. Dat wordt genoemd een omgekeerde rentecurve. Zover is het nog niet maar bij voortzetting van het huidige monetaire beleid kan die situatie in de toekomst wel ontstaan. Een andere kant van de medaille is dat door het monetaire beleid van de ECB er een enorme kapitaalvernietiging en waardedaling optreedt van ons (spaar)geld door het gratis rentebeleid. We kennen de gevolgen ervan voor de pensioenfondsen en een verlaging van de pensioengrondslag voor de deelnemers en een verlaging van de pensioenuitkeringen lijkt in de komende jaren onafwendbaar. De politiek ziet het gebeuren en doet er niets aan. Minister Koolmees en de vakbonden sloten een principe Pensioenakkoord, waarin was geregeld dat de pensioenverlagingen op de kortere termijn uit het zicht zouden zijn, maar de harde realiteit is anders. Een tweede reden waarom die enorme berg geld niet afneemt is dat investeerders aan de zijlijn blijven staan. Enerzijds is er door een aantal externe ontwikkelingen, de dreigende Brexit, de handelsoorlogen en sancties van Trump, de dreigementen van hem, de geo-militaire spanningen in het Midden-Oosten en in Venezuela, sprake van een afnemende wereldhandel, een teruglopende economische groei, een vrees voor recessie, een lage inflatie, de maatschappelijke gevolgen van de vergrijzing en de dreiging van een valutaoorlog. Allemaal factoren met een risicogehalte. Tel daarbij op de ongewisse gevolgen van het monetaire beleid en de cirkel is bijna rond. De belangrijkste element is het ontbreken van een visie op de toekomst voor ons hier in Europa. Onze huidige politieke elite is niet in staat gebleken om de toekomst van ons continent in beeld te brengen. Ik herhaal nog maar eens dat het overgrote deel van de regeringsleiders van het kaliber van een ‘onderhoudsmonteur’ zijn. Daarmee wil ik niets ten nadele van onderhoudsmonteurs zeggen, want die kunnen heel goed werk verrichten. Maar ze zijn geen architecten en die hebben we nu wel hoognodig om de blauwdrukken te maken voor nieuwe generaties in een nieuwe samenleving met veranderde maatschappelijke vormen. En laten we ook niet vergeten de Europese Unie grondig te gaan renoveren, met sterkere fundamenten (vooral op sociaal/maatschappelijk terrein) met een steviger democratisch statuut in de besluitvorming en een krachtig Europees bestuur. De aanname dat Europa bestuurd kan worden door technocraten in Brussel moet worden verlaten. Het gaat erom waar de macht komt te liggen: bij de mega tech-bedrijven of heeft het volk/onze democratie daarin nog een rol. Hoe gaan de ontwikkelingen zich afspelen op het gebied van algoritmen, robotisering, internet der dingen, de sociale positie van werknemers. Waar gaat het inkomen van het volk vandaan komen, hun zorg en zekerheid. Zonder dat kunnen we niet verder. Daar is zeker nog tien jaar voor nodig voordat daarover duidelijkheid is en al die tijd blijven investeerders aan de zijlijn staan. Want wie investeert er in onzekerheden? In de tussentijd is het spaargeld van de burgers waardeloos geworden en is het grootste deel van onze pensioenreserves teloor gegaan.

De kracht van de economie loopt weg en wordt alleen nog gestut door het monetaire beleid

Onderstaand artikel is een technisch verhaal van Theo Besteman op DFT over negatieve verwachtingen van beleggers op obligatiemarkten. Het gaat over de gekte van beleggers, die bereid zijn voor een Nederlandse staatslening met 2,5% rente tot 2033 een agio te betalen van 40,58 en voor een 4% staatslening tot 2037 76,20. Dat betekent dat voor een 4% obligatie €1762 wordt betaald en dat die over 18 jaar met €1000 wordt afgelost. Daarover wordt dus een negatief rendement betaald. Een andere ontwikkeling, waarover aandacht wordt gevraagd, is ook zorgelijk en dat is een fenomeen dat eerder leidde naar een recessie: de rente op een 10-jarige rente daalde onder die van een 2-jarige zowel in het VK als in de VS. Dat is niet normaal want de risico’s die een belegger loopt stijgen, normaal gesproken, met de looptijd. Dat betekent dat beleggers nu verwachten dat een zeer lage inflatie en rentes op de langere termijn blijven bestaan. Dat zou duiden op een recessie over een lange periode. Dat is een heel somber scenario. We leven in een periode met veel onzekerheden. Weliswaar melden de rekenmeesters van het CPB in hun augustus-raming van de concept Macro Economische verkenning dat veel ontwikkelingen nog positief blijven zoals de werkeloosheid die laag blijft en de koopkracht gaat stijgen, zowel dit jaar als volgend jaar. Weliswaar daalt de economische groei van de eerder geraamde 1,5% naar 1,4% als gevolg van niet-geringe neerwaartse risico’s, die vooral uit het buitenland komen en al langer bekend zijn: de handelsoorlogen, een chaotische Brexit en de toestand in Italië. Ook de Duitse malaise kon roet in onze export naar de oosterburen gooien. Weliswaar gaan de ramingen ervan uit dat de werkeloosheid gaat stijgen van 3,4% naar 3,6%, maar die blijft extreem laag. Het begrotingssaldo daalt van een overschot van 1,2% bbp naar 0,5%. De buffer voor de overheidsfinanciën daalt hierdoor naar €4,2 mrd Was €10,8 mrd). Alleen het structurele begrotingssaldo wordt negatief.

De economische groei zal in 2020 teruglopen naar 1,4% groei. Dat stelt de Augustus-raming van het Centraal Planbureau (CPB), die voor het kabinet als uitgangspunt dient voor besluiten over de begroting en de koopkracht voor volgend jaar. De teruglopende groei komt door “gure wind uit het buitenland”, aldus het CPB. Verwacht wordt dat de werkloosheid in 2019 het laagste punt bereikt, maar ook volgend jaar nog uitzonderlijk laag zal zijn. De werkgelegenheidsgroei zakt door aanhoudende stijging van het arbeids-aanbod wel in 2020. De koopkracht zal ook in 2020 nog een positieve ontwikkeling doormaken als gevolg van de stijging van de reële lonen en, in iets mindere mate, beleidsmaatregelen. Er zal ook een overschot op de overheidsbegroting blijven, verwacht het CPB. Dat overschot zal wel minder groot worden. “Het omslagpunt van de conjunctuur ligt achter ons. De vaart gaat eruit”, stelt CPB-directeur Laura van Geest. “De werkloosheid blijft laag, maar de werkgelegenheidsgroei vlakt flink af, zeker in de marktsector.” Ontwikkelingen in het buitenland zorgen er daarnaast voor dat de Nederlandse economie het vooral zal moeten hebben van binnenlandse bestedingen, zegt Van Geest verder. De neerwaartse risico’s voor de economie komen vooral van het Amerikaanse handelsbeleid en de reacties daarop, de kans op een ‘no deal-Brexit’ en de politieke ontwikkelingen in Italië. Op Prinsjesdag, op 17 september, wordt een uitgebreidere analyse van de economische situatie in Nederland gepresenteerd. Dan wordt ook de Macro Economische Verkenning 2020 (MEV) gepubliceerd, met een toelichting op de uiteindelijke raming. Woensdag werd nog bekend dat de economische groei in Nederland in het afgelopen tweede kwartaal van 2019 met 0,5% behoorlijk meeviel. In de rest van Europa worden juist lagere groeicijfers gerapporteerd.

In Duitsland is zelfs sprake van een krimp van de economie. De grootste economie van de eurozone had vooral last van een afname van de buitenlandse handel. Van Duitsland wordt vaak gezegd dat zijn groei of krimp besmettelijk is voor Nederland, maar dat leek tot nog toe mee te vallen. “De Duitse industrie doet het al lange tijd minder en toch bleef de Nederlandse industrie doordraaien”, zei Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS, hierover. De Nederlandse industrie haperde echter wel iets. “Als dat langer doorgaat, zou het best kunnen dat in het komende kwartaal de Nederlandse industrie toch krimpt. Het is afwachten wat dat voor de groei betekent.” (bron: nu.nl) Rutte hoeft niet te gaan juichen, want de Nederlandse economie mag in het 2e kwartaal dan wel beter hebben gescoord dan verwacht, maar in Europees verband scoren we maar heel matig. Weliswaar beter dan andere West-Europese eurolanden, maar de Oost-Europese EU-landen doen het heel veel beter. Engeland (EU), (-0,2%), en Duitsland (euro) en Zweden (EU)(-0,1%) scoren in de min. Italië (euro) (0%), Frankrijk (euro), Oostenrijk (euro) en België (euro) (0,2%) doen het minder dan ons land en Spanje (euro) en Portugal (euro) (0,5%) doen het evengoed als wij, de Denen (EU) scoren hoog met (0,8%). Maar dan Oost-Europa: Slowakije (euro) (0,4%) doet het nog minder maar Bulgarije (EU) en Tsjechië (EU) (0,6%), Cyprus (euro) (0,7%) Polen (EU) en Letland (euro) (0,8%), Finland (euro) en Litouwen (euro) (0,9%), Roemenië (EU) (1%) en Hongarije (EU) (1,1%) zijn koplopers. In dit staatje, bron EuroStat, staat Nederland op de gedeelde 11/13de plaats van de 21. Dus onder het gemiddelde. Wat sterk opvalt is dat de eurolanden veel minder presteren dan de niet euro-gebonden EU-landen. Is dan het monetaire beleid van de ECB, dan toch niet het wondermiddel voor de euro, wat vele politici ons willen doen geloven of het is het, wat Baudet zegt, een blok aan het been? De economische groei in de eurozone is gedaald naar 0,2%. Een andere zaak is het stijgend aantal vacatures, waarover in juich-taal wordt gesproken. Dat is het helemaal niet: het is een waarschuwingssignaal vanuit het bedrijfsleven aan de politiek dat er veel vraag is naar beter,, veelal technisch beta-geschoold, personeel, dat voor de eisen die worden gesteld, niet is opgeleid.

De goederenexport van de landen van de eurozone naar de rest van de wereld is in juni met 4,7% gedaald ten opzichte van een jaar eerder. In totaal werd in die maand voor €199,3 mrd uitgevoerd. Dat meldde het Europees statistiekbureau Eurostat op basis van een voorlopige schatting. De import van de negentien eurolanden kromp op jaarbasis met 4,1% tot een waarde van €176,6 mrd. Dat leverde een handelsoverschot op van €20,6 mrd. De Europese Unie als geheel exporteerde voor €164,5 mrd aan goederen naar de rest van de wereld. Dat is een daling van 4,4% op jaarbasis. De import van de EU liep met 4,2% terug tot een waarde van €158,3 mrd. (bron: DFT) [dat de handel van Europa met de rest van de wereld is gedaald was te verwachten, maar het neemt nog geen verontrustende vormen aan. Overigens verwacht ik wel dat die ontwikkeling in de komende tijd zal doorzetten]

Ook ABN Amro heeft de groeiverwachtingen voor Nederland in 2020 verlaagd. De voornaamste reden is het handelsconflict tussen China en de Verenigde Staten, waarvan onwaarschijnlijk is dat het binnenkort wordt opgelost. De groei van het Bruto Binnenlands Product (bbp) in Nederland komt volgens het Economisch Bureau van de bank op 0.9% uit. Dat was 1,1%. Met de vernieuwde prognose zit ABN Amro nog verder onder de consensus dan in juni, toen de bank de vooruitzichten ook al naar beneden bijstelde. De verslechterende vooruitzichten zullen meer acties van centrale banken teweegbrengen dan eerder werd verwacht, denkt ABN. De voortdurende handelsoorlog tussen China en de VS is de voornaamste reden voor ABN Amro om een aantal groeiverwachtingen te verlagen. “Iedere keer dat zulke oog om oog, tand om tand uitbarstingen tussen de VS en China plaatsvinden, loopt het ondernemersvertrouwen een deuk op en ondervindt de wereldeconomie schade”, schrijft de bank. Een recessie acht de bank echter vooralsnog nog niet het basisscenario. Niet alle groeiverwachtingen worden overigens getemperd. Voor Japan en voor de eurozone worden ze juist naar boven bijgesteld, naar respectievelijk 1,0 en 0,8%. Die percentages gelden nog voor dit jaar. [deze redelijk positieve vooruitzichten worden niet door alle deskundigen gedeeld. Een negatiever scenario wordt door anderen meer waarschijnlijk geacht]

<citaat> Wie obligaties koopt om te beleggen verdient geen cent meer. De verkopen van uitgegeven staatsleningen zijn desondanks naar records gegaan – ofschoon de stukken geen enkel rendement opleveren. De markt signaleert hiermee de start van een economische recessie. De vergoeding voor aankoop van een solide geachte Amerikaanse dertigjarige staatsobligatie ging woensdag naar zijn diepste punt ooit. De Duitse tegenhanger, de ‘bund’ zocht bij -1,06% effectief rendement eveneens nieuwe bodems op. Wereldwijd gingen staatsobligaties mee, zelfs de ’Zwitserse zekerheid’: die tienjaars schuld dook voor het eerst ooit onder 1% vergoeding. Dat de rentevergoeding voor de beeldbe-palende tienjarige Amerikaanse staatsschuld even onder die van een tweejarige obligatie kwam, voor het eerst sinds de kredietcrisis van 2007, geldt als het startsignaal voor de lang verwachte recessie. De beweging schetst de zogeheten ‘inverse yield’-grafiek. Daarbij is het rendement van de korter lopende lening, driemaands of tweejaars, hoger dan dat voor een langer lopende lening. Het betekent dat beleggers een stevigere vergoeding eisen om de uitgegeven schuld voor de korte termijn op zich te nemen, dan ze voor de altijd zeker geachte ’veilige’ langjariger schulden kunnen krijgen. Dat is normaal andersom. Deze kruisende beweging van de rentecurve betekent volgens de theorie dat de recessie over negen tot twaalf maanden in volle omvang optreedt. Inmiddels heeft een kwart van alle staatsobligaties, $15 biljoen in totaal, zo’n negatieve rente. Dit jaar ging voor $487 mrd naar beleggingsfondsen met obligaties, tegen $148 mrd in dezelfde maanden vorig jaar. Die trend van vlucht in obligaties laat zich direct gelden in de grote markt van de etf-beleggingen, de exchange traded funds of mandjes van beursgenoteerde obligaties, die ook veel Nederlandse particulieren gebruiken. In juni ging er voor volgens de recente cijfers van dataverzamelaar Bloomberg $5,2 mrd aan beleggingsgeld in etf’s, aandelen en obligaties. De uitstroom in aandelenbeleggingen was toen $4 mrd groot, de instroom in obligaties of zogeheten vastrentende waarden was in juni $6,18 mrd. Obligaties zetten dus steeds meer de toon in de markt. Over de eerste jaarhelft is dat beeld nog duidelijker: $30,6 mrd instroom in obligaties, tegen $6,72 mrd instroom naar etf’s gebaseerd op aandelen. Vooral beleggingen in banken, verzekeraars en technologie vielen afgelopen halfjaar sterk terug. „Voor beleggers in obligaties pakte het eerste kwartaal verkeerd uit, aandelen herstelden juist. Daarna is de instroom in obligaties juist gaan doorzetten. Beleggers zijn toch meer op hun hoede”, zegt specialist Roset. Dat bleek in de aandelen-markt. Aandelen met een zeker dividend, de zogeheten ’aristocrats’, en aandelen met een lage beweeglijkheid in rustige en hobbelige markten waarin we nu zitten, deden het goed in de Verenigde Staten en Europa. Dat kon dankzij de enorme steun die centrale banken met opkoopprogramma’s van schulden geven, naast de belastingverlaging voor bedrijven die in de VS doorzette. De markt moet zich kortom opmaken voor enkele dreunen, constateert Roset. „We zitten aan het einde van de groeicyclus, dat einde wordt door deze maatregelen van centrale banken telkens opgerekt. Normaliter komt er nu een afkoeling en een recessie. Recessies horen gewoon bij de economie, maar worden door de ingrepen overal uitgesteld. Ik denk dat hoe langer de economische groeicyclus wordt opgerekt hoe groter de klap straks wordt”, zegt etf-specialist Roset. Dat effect is ook zichtbaar geworden bij faillissementen: dat aantal ligt nu dik onder het gemiddelde van afgelopen jaren. Bedrijven die in problemen waren, konden toch nog even goedkoop lenen. Bij een hogere rente en minder steun van centrale banken, zouden de kredietverstrekkers nee verkopen aan bedrijven. Roset: „Hoewel ik verwacht dat de cyclus nog even opgerekt kan worden, komen de faillissementen die nu uitgesteld worden straks allemaal tegelijk op beleggers af.” </citaat>

De ECB moet in september het opkoopprogramma niet hervatten

Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie aan de Tilburg University en Dick van Wensveen, oud-bankier en oud-hoogleraar financiële instellingen, EUR en UvA , schrijven in het FD op https://fd.nl/opinie/1311008/de-ecb-moet-in-september-het-opkoopprogramma-niet-hervatten over het plan van het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) om in september de rente te verlagen en vindt dat alle monetaire instrumenten ingezet moeten worden om het beleidsdoel, een inflatiepercentage van net onder 2%, te bereiken. <citaat> Dat doel dreigt nu uit beeld te raken. De ECB overweegt daarom óók het opkoopprogramma van obligaties te hervatten. Dat opkoopprogramma was juist ten einde gekomen, in die zin dat dat de portefeuille niet verder werd uitgebreid maar wel in stand werd gehouden door aankopen ter vervanging van afgelost papier. Het programma was vanaf het begin omstreden en de effectiviteit is nooit duidelijk aangetoond. De Europese economie was zich immers al aan het herstellen toen het werd ingezet en het heeft de gewenste inflatie niet dichterbij gebracht. Het opkoopprogramma was omstreden vanwege de nadelige bijwerkingen die het had voor pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, banken en de particuliere spaarder. Het versterkte de daling van de lange rente, die om demografische redenen al in gang was gezet. De gevolgen worden nu overal duidelijk. In Nederland, met zijn voorbeeldig pensioensysteem, dreigt de extreem lage rente pensioenkortingen af te dwingen. De sociale impact hiervan is groot en bemoeilijkt de aanvaarding van de noodzakelijke pensioenhervorming. Ook het Europese bankwezen heeft te lijden onder de extreem lage rente en met name de vlakke rentecurve, waardoor zij niet kunnen profiteren van een gebruikelijke ‘mismatch’ in de financiering van leningen. Ze moeten toch al rekening houden met zwaardere solvabiliteitseisen. Naarmate hogere rentetarieven op kredieten onvoldoende te behalen zijn, zullen de banken zich gedwongen voelen hun handelsactiviteiten weer uit te breiden. Die hebben ze juist ingekrompen onder druk van toezichthouders, omdat in riskante nieuwe handels-producten de oorsprong van de bankencrisis lag. Uitbreiding van het handelsbedrijf maakt hen dus weer riskanter. De rentedaling die door het opkoopprogramma is geforceerd heeft de risicopremies in de verschillende vastrentende waarden sterk gereduceerd en boven-dien de belegger, die zijn rendement immers wil behouden, de meer risicovolle kant van de markt opgeduwd. Door de massale opkopen is de prijsvorming op de vastrentende mark-ten uit het lood geslagen en het hele financiële systeem riskanter geworden. De genoemde negatieve bijwerkingen en de twijfelachtige effectiviteit van het opkoopprogramma maken een grondige herbezinning noodzakelijk vóórdat het programma wordt hervat. Allereerst op de doelstelling: dicht bij maar net onder 2% inflatie. Deze is een afgeleide, maar dat is iedereen vergeten. Het gaat erom dat de economie niet in een recessieve spiraal afglijdt. Het gaat nog redelijk goed in Europa, met weliswaar lage maar stabiele groeicijfers; alleen de Duitse industrie hapert. Dan is er reden om tevreden te zijn met de huidige inflatie van rondom 1,5% en te volstaan met een oproep aan de Duitse regering het niveau van publieke investeringen te verhogen, om zo de economie te helpen. In elk geval is een hervatting van het opkoopprogramma vanwege het niet bereiken van het inflatiedoel niet op zijn plaats. Dan het vraagstuk van de effectiviteit. De weg die geïnjecteerd geld in de kapitaalmarkt moet afleggen om de reële economie te bereiken, is een lange. Het leidt niet automatisch tot reële investeringen. Méér overheidsinvesteringen in infrastructuur en onderzoek werkt doeltreffender. Hier ligt geen hoofdrol voor de ECB maar wel voor de Europese Unie. De ECB zal zich bescheidener moeten opstellen in wat zij kan. Herbezinning over het opkoopprogramma zal een eerste prioriteit moeten zijn van Christine Lagarde, de nieuwe president van de ECB. </citaat>

Trump doet een toezegging aan de Chinezen over uitstel van de 10% invoerheffing naar 15 december voor een deel van de $300 mrd producten

Beurzen reageerden dinsdagmiddag verheugd op signalen dat de Verenigde Staten en China weer in gesprek zijn gegaan over een handelsakkoord na weken van uitstel. Sancties van 10% importheffing voor sommige Chinese producten zouden tot 15 december worden uitgesteld. De lijst van producten waarvoor dat geldt, omvat „mobiele telefoons, laptops, videogame-consoles, computermonitoren en bepaalde categorieën speelgoed, kleding en schoenen.” De Amerikaanse autoriteiten publiceren later op dinsdag de volledige lijst van goederen waarvoor de heffingen uitgesteld zijn. President Trump verwees naar de belofte van de Chinezen om een grote hoeveelheid landbouwproducten te kopen. Het volgende gesprek tussen de twee economische blokken stond aanvankelijk voor september gepland. Ondertussen dreigden de VS en China elkaar met nieuwe sancties en importheffingen. China’s handelsvertegenwoordiger Liu He heeft, volgens persbureau Bloomberg telefo-nisch overleg gevoerd met de Amerikaanse onderhandelaar Robert Lighthizer en de minister van Financiën Steven Mnuchin.

De onderhandelingsteams zullen binnen twee weken bijeen komen om door te praten, bevestigde China. De sancties van de Verenigde Staten voor Chinese producten zijn niet allemaal van de baan, benadrukte het Witte Huis, het uitstel betreft alleen de genoemde lijst met Chinese producten. Voor de rest gaan de importheffingen voorlopig gewoon door, dreigt de regering-Trump. (bron: DFT) De enige reden dat er weer gepraat gaat worden is dat China heeft gezegd dat ze weer Amerikaanse landbouwproducten zullen gaan kopen, waaronder soja. Er was al maanden grote druk op het Witte Huis uitgeoefend door de boeren in Illinois, die met rottende voorraden soja zitten in pakhuizen. De vraag is nog wel of de lijst van producten waarvan de importheffing met 10% wordt belast is verschoven van september naar 15 december 2019, voldoet aan hun eisen. Ik zie een tactisch onder-handelingsspel van beide partijen. China weet dat Amerikaanse boeren met grote voorraden landbouwproducten zitten als soja en tarwe (die in pakhuizen liggen weg te rotten) en heeft Trump verlekkerd met een aanbod dat ze grote hoeveelheden landbouw-producten wilden afnemen. Of ze dat echt willen, moeten we afwachten want de voorraad die ligt te rotten zullen ze zeker niet afnemen. Trump hapte, hem kennende,maar mondjesmaat. Voor een aantal producten zou hij de ingangsdatum van de nieuwe 10% importheffing 3 maanden willen opschuiven. Dat gaat niet van harte, daar krijgt hij de Chinezen niet mee over de streep voor een handelsdeal. Hij denkt de importheffingen overeind te houden en te kunnen scoren met een half uitstel van 3½ maand. Hij zal met veel meer toezeggingen moeten komen om met de Chinezen een deal te kunnen sluiten. Beleggers reageerden enthousiast, maar deze beweging is niet meer dan aftasten hoever de beide partijen in moeilijkheden verkeren.

Trump, China, FED, Wall Street en de rest van de wereld

China is ontevreden ondanks de recente toenadering van de Verenigde Staten in de handelsstrijd. De Amerikanen stelden eerder deze week een deel van de invoertarieven op Chinese goederen uit met 3½ maand. Het Aziatische land hekelt het gegeven dat de importheffingen voor het resterende aantal goederen nog steeds per 1 september ingaan en dreigt met tegenmaatregelen. Volgens de Chinezen zijn de aanvullende tarieven „een schending” van de eerder bereikte afspraken in het handelsoverleg met de VS. Het land doelt hierbij op de gesprekken gevoerd door de presidenten van de twee economische grootmachten in juni bij de G20-top in Japan. Daarnaast benadrukt Peking dat „het instellen van sancties niet de juiste manier is om het handelsconflict op te lossen.”

De Amerikaanse president Trump kondigde begin deze maand extra invoerheffingen van 10% aan op $300 mrd aan Chinese producten, waarmee een einde kwam aan het staakt-het-vuren dat de twee landen overeen waren gekomen. Vervolgens stelden de VS de invoerheffingen op producten als laptops en computermonitors uit tot december. Dit is geen tegemoetkoming aan de Chinezen om een handelsakkoord te bereiken, nee het opschuiven van de importheffing naar 15 december 2019 is uitsluitend bedoeld om de Kerstinkopen in de VS niet nog duurder te maken. Aan deze lijst van producten zijn toegevoegd modems en routers waren al eerder extra belast in de handelsoorlog die Trump met China uitvecht, net als producten als smart watches en bluetooth koptelefoons, ’baby-gerelateerd meubilair’, waarin bijvoorbeeld kinderbedjes en kinderwagens, ook grond-stoffen voor plastic en bijbels en andere religieuze boeken, alles ter waarde van $7,8 mln. Alleen maar omdat deze producten veel gekocht worden als Kerstinkopen, nergens anders om.

De inflatie in de VS is in juli gestegen naar 1,8% op jaarbasis, tegen 1,6% een maand eerder. De kerninflatie, exclusief de schommelende prijzen van energie en voedings-middelen, bedroeg 2,2% op jaarbasis, tegen 2,1% in juni. Op maandbasis gingen de Ameri-kaanse consumentenprijzen met 0,3% omhoog. Het is niet uitgesloten dat de stijging van de inflatie het gevolg is van ingestelde importheffingen met landen, waarmee hij een handelsoorlog voert.

Iemand moest natuurlijk de schuld krijgen van de koersval van woensdag op Wall Street. De DJIA verloor 800,49 punten (-3,05%), de Nasdaq 238,02 (-3,08%), terwijl de S&P500 85,72 punten daalde (-4,12%). Trump was er snel bij: hij tweette dat de FED en China daarvan de schuldigen waren.

Soren Skou, de topman bij de Deense containervervoerder A.P. Møller-Maersk, liet bij de toelichting op de resultaten weten graag persoonlijk de Amerikaanse president Trump te willen ontmoeten om de voordelen van vrijhandel uit te leggen, zo meldt Bloomberg. Het is nog onduidelijk of Skou aanwezig zal zijn in Kopenhagen, waar Trump begin volgende maand een ontmoeting zal hebben met topmannen uit het Deense bedrijfsleven, op de top. A.P. Møller-Maersk heeft bijna een vijfde van de wereldwijde containervloot in handen. Het Deense bedrijf waarschuwde bij de resultaten onzeker te zijn over de vooruitzichten vanwege de voortslepende handelsoorlog tussen Amerika en China. (bron: DFT)

De industriële productie in de Verenigde Staten is in juli met 0,2 gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van de Federal Reserve. In juni ging de productie in de Amerikaanse industrie volgens een herzien cijfer nog met 0,2% omhoog. Eerder was daar een gelijkblijvende productie gemeld. De bezettingsgraad in de industrie kwam vorige maand uit op 77,5% tegen 77,8% in juni.

CEO’s van de 350 grootste Amerikaanse bedrijven verdienen gemiddeld 278 keer het jaarinkomen van een gewone werknemer. Dat concluderen onderzoekers van het Economic Policy Institute, een non-profitdenktank uit de VS. De betreffende bestuurs-voorzitters verdienen jaarlijks gemiddeld $17,2 mln (zo’n €15,4 mln). In 1965 was het verschil in beloning nog stukken kleiner. Toen verdiende een CEO gemiddeld nog twintig keer zoveel als een werknemer. In 1989 was het CEO-inkomen al opgelopen tot 58 keer dat van een gewone arbeidskracht. Het inkomen van bestuursvoorzitters is tussen 1978 en 2018 met 940% gestegen, terwijl dat van werknemers in diezelfde tijd gemiddeld zo’n 12% omhoog is gegaan. Het EPI spreekt van een “escalatie van CEO-compensatie”, die heeft geleid tot het vergroten van de kloof tussen de allerrijksten en de rest van de samenleving. Tegelijkertijd blijft hierdoor voor gewone werknemers minder over van de “vruchten van de economische groei”. De denktank pleit voor een lagere beloning of hogere belasting van de bestuursvoorzitters, wat de economie volgens de onderzoekers geen kwaad zou doen.

Als de Britse regering besluit zonder deal uit de EU te stappen, dan staan de VS daar vierkant achter. Dat zei de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur John Bolton tegen verslaggevers. De Brexitdeadline verloopt op 31 oktober. De Britse premier Boris Johnson heeft duidelijk gemaakt dan sowieso uit de EU te willen stappen, desnoods zonder afspraken over de scheidingsvoorwaarden. Dat standpunt zorgt voor grote onrust binnen de Britse politiek. Ook veel partijgenoten van Johnson willen niet zonder deal uit de EU. Bolton zei tijdens een bezoek aan Londen dat de regering van Donald Trump zich “behulpzaam” wil opstellen. Een Brexit zonder deal is volgens hem geen bezwaar. “Als de Britse regering daartoe besluit, dan zullen we dat enthousiast steunen”, verzekerde de nationale veiligheidsadviseur. De topadviseur van president Donald Trump zei ook dat Londen en Washington straks per sector handelsdeals kunnen sluiten. De pijnpunten in de handelsrelatie kunnen dan later aan bod komen. Trump en de Britse premier hebben elkaar maandag ook telefonisch gesproken, onder meer over de Brexit en handel. Het Witte Huis liet vervolgens weten dat president ernaar uitkijkt Johnson in de nabije toekomst persoonlijk te ontmoeten.

Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten is in augustus flink gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Universiteit van Michigan. De index die het sentiment onder Amerikaanse consumenten weergeeft, ging naar een stand van 92,1 tegen 98,4 in juli. Door de daling kwam het consumenten-vertrouwen uit op het laagste niveau in zeven maanden. De DJIA reageerde niet op het tegenvallende cijfer.(bron: DFT)

Trump heeft laten weten dat hij Groenland wil kopen van de Denen. De Denen willen niet toehappen.

Ook RABO moet klantenbestand gaan checken op crimineel geld transacties en veegt de vloer aan met het monetaire beleid van de ECB

Rabobank heeft in het eerste half jaar van 2019 de nettowinst zien dalen met 29%, voornamelijk door een stijging van de kredietverliezen. Onder de streep hield de bank €1,2 mrd over, meldt Rabobank. De bank benadrukt dat de financiële prestaties in het eerste half jaar van 2018 ook wel uitzonderlijk waren. Toen lagen de kredietverliezen op een extreem laag niveau, aldus Rabobank. “Met het huidige niveau komen deze weer dichter in de buurt van het langjarig gemiddelde.” De bank wist de kosten verder omlaag te brengen in de eerste zes maanden van dit jaar. Vergeleken met een jaar geleden leverden herstructureringsmaatregelen een kostendaling op van 5%. Rabobank, de grootste hypotheekverstrekker in Nederland, wist het aandeel op de hypotheekmarkt verder te vergroten naar 21,4%. In de laatste weken verlaagden de andere grootbanken de spaarrente op de vrij opneembare spaarrekening van 0,03% naar 0,02%. Rabobank hanteert nog een rente van 0,03% en topman Wiebe Draijer kan in een toelichting niet vertellen of Rabobank de rente verlaagt. Rabobank zag verder de totale inkomsten met 4% dalen vergeleken met een jaar eerder. Bas Brouwers, CFO bij Rabobank, leg in een toelichting uit dat dit het gevolg is aan de verkoop van enkele onderdelen. Zo verkocht Rabobank activiteiten in Noord-Amerika en Ierland. Ook worden activiteiten in Indonesië afgebouwd. Brouwers zegt verder dat de bank tot nu toe nog goed bestand is geweest tegen de “moeilijke rente-omgeving”. Rentes dalen wereldwijd en banken rekenen ook minder rente op hun kredieten. Maar tegelijk is het moeilijk voor banken om de rente op spaargeld verder te verlagen. Rabobank heeft de rente-inkomsten maar licht zien dalen in de afgelopen jaren. Vergeleken met eerdere jaren is de zogeheten rentemarge zelfs gestegen, maar volgens Brouwers is dit te danken aan een kleinere balans. De kapitaalpositie van Rabobank daalde licht met 0,2% naar 15,8%, boven de doelstelling van 14%. De daling wijt Rabobank aan de groei van de kredietportefeuille. Naar eigen zeggen blijft de bank goed voorbereid op de invoering van nieuwe regelgeving.

Femke Halsema in de problemen?

Sylvain Ephimenco schrijft in zijn column in Trouw over Femke Halsema, de Burgemeester van Amsterdam en mijn moeder vaan 15-jarige zoon, die ‘pijnlijk getroffen is’ door de wijze waarop De Telegraaf deze week meldde dat haar zoon samen met andere jongeren in juli was gearresteerd na een gewapende inbraak in een leegstaande woonboot met een nepwapen en messen. Althans daarmee is de Telegraaf naar buiten gekomen. Is er sprake van een ‘drama dat in de doofpot is gestopt’? Het antwoord daarop kan ik niet geven. Ephimenco beoordeelt het als “een bedenkelijke, politiek gemotiveerde streek die journalistiek niet valt te rechtvaardigen”. Hij zegt hier niet dat je over dit voorval niet mag berichten. Een burgemeester die haar stad weer op de fatsoensrails probeert te krijgen, heeft natuurlijk een communicatieprobleem als het haar zelfs in haar gezin niet lukt normen en waarden te laten gelden. Maar het is fout van De Telegraaf om dit niet proportioneel en zakelijk te brengen. Mevrouw Halsema heeft wel degelijk een probleem. Zij kan dat als moeder en burgemeester niet zien als een kwajongensstreek van pubers, die zich verveelden. De vraag is of zij wel voldoende aandacht aan haar gezin schenkt waardoor ze geen signalen heeft opgevangen dat haar zoon meer aandacht en begeleiding nodig heeft in zijn pubertijd. Wij weten dat jongeren in die leeftijd gevormd worden voor hun leven. We weten ook dat uit dit soort kwalijke, misschien wel onschuldige streken, jonge criminelen voortkomen die beginnen met pakketjes rond te brengen, waarvoor veel geld wordt betaald. Het is van deze tijd en het is de harde realiteit en het is een groot probleem voor het openbaar bestuur. Dan rijst de vraag of het ambt van burgemeester van de hoofdstad niet meer tijd vergt dan dat zij beschikbaar zou moeten stellen in relatie tot haar gezinstakentaken. <citaat> Femke Halsema reageerde onmiddellijk met een open brief, die ze de nacht nog voor de Telegraaf bij de abonnees in de bus zou vallen aan de Amsterdammers schreef. Als een geëmotioneerde moeder, en dit valt enigszins te begrijpen. Maar de site van de gemeente Amsterdam is bedoeld voor bestuurlijke informatie en niet voor ontboezemingen van geëmotioneerde moeders. Nu ontstaat het ongemakkelijke gevoel dat de burgemeester haar brief gebruikt om een verzachtende versie van de feiten te presenteren. Ik telde een tiental tendentieuze punten. De brief is ook niet gespeend van een vorm van slachtofferschap. De tekst kan ook klinken als de poging van een bestuurder om justitie te beïnvloeden in een zaak die nog in behandeling is. Jammer. </citaat> De politiek doet het voorval af als een ‘particuliere aangelegenheid’. Reacties van de Amsterdamse politie en het OM zijn op dit moment nog niet beschikbaar.

4 pensioenfondsen in zwaar weer

ABP en Zorg & Welzijn stevenen af op kortingen van de pensioenen. De dekkingsgraad van de twee grootste pensioenfondsen is in de maand juli onder de kritische grens van 95% gezakt. Als ABP en Zorg & Welzijn niet voor eind december boven die grens komen zal er volgend jaar gekort worden op de pensioenen van zorgmedewerkers, ambtenaren en leraren. Eerder werd nog uitgegaan dat er, als er niets verandert, pas in 2021 gekort moet worden. Bij de twee pensioenfondsen zijn 5,8 miljoen mensen aangesloten. De dekkingsgraad van het ABP zakte in juli door de steeds verder dalende rente naar 93,9%, die van Zorg en Welzijn naar 94,8%. De kritische dekkingsgrens van 95% houdt in dat er voor elke €100 aan pensioenverplichtingen er minstens €95 in kas is. Dat is volgens de regels te weinig, maar nog geen noodzaak tot korten op voorwaarde dat er een herstelprogramma is. Twee andere grote pensioenfondsen, PME en PMT in de metaal- en elektro-industrie, verkeerden al langer in de gevarenzone. Ook zij zagen hun dekkingsgraad verder dalen. Omdat zij al in een herstelprogramma zitten moeten zij eind december boven de 100% staan. Dat is niet alleen een financiële strop voor gepensioneerden. Ook ambtenaren die hun oudedagvoorziening opbouwen zien een deel van hun toekomstige pensioen ook in rook opgaan. Maar de hoop op herstel slinkt met dag. De financiële markten zijn in augustus verder geërodeerd. Aandelenbeurzen hebben behoorlijke verliezen geleden en de rente is tot een nieuw dieptepunt gezakt. Volgens pensioenonderzoeker Aon is korten dan ook zo goed als onvermijdelijk voor zo’n 8 miljoen pensioenen. (bron: NOS)

Duits gesomber zet AEX in het rood

De inflatie in Duitsland is in juli uitgekomen op 1,7% op jaarbasis, van 1,6% een maand eerder. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van definitieve cijfers. Op maandbasis gingen de Duitse consumentenprijzen met 0,5% omhoog, na een toename met 0,3% in juni. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 1,1%, van 1,5% een maand eerder.

Het vertrouwen van Duitse beleggers en analisten in de economie is in augustus sterk gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van onderzoeksinstituut ZEW. De ZEW-index, die het vertrouwen in de komende drie tot zes maanden weerspiegelt, kwam uit op een stand van min 44,1 tegen min 24,5 een maand eerder. Het fors lagere vertrouwen is volgens ZEW-voorzitter Achim Wambach veroorzaakt door de recentste escalatie in het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China, het risico op verdere rentedalingen en de steeds grotere kans op een no-dealBrexit. Die factoren wegen ook op de “toch al zwakke economische groei”. “Dit zal waarschijnlijk extra druk leggen op de ontwikkeling van de Duitse export en industriële productie”. Het is de vierde maand op rij dat het beleggersvertrouwen daalt. In juni was ook al sprake van een stevige daling. Toen ging de graadmeter van min 2,1 naar min 21,1. Duitse beleggers zijn ongekend somber over de nabije toekomst. Dat nieuws drukt ook de Amsterdamse beurs richting nog grotere verliezen. De vraag is welke gevolgen deze verwachtingen hebben op de Nederlandse economie. (bron: DFT)

TKH Group heeft in de eerste helft van het jaar minder winst geboekt op een hogere omzet

Het technologiebedrijf had te maken met hogere kosten in het kader van zijn Simplify & Accelerate-programma, maar verwacht dat zowel de omzet als het resultaat later in het jaar weer aantrekken. De opbrengsten in het eerste halfjaar stegen met 3,5% tot €753,2 mln. De nettowinst zakte naar €42,8 mln. De kabeldivisie die levert aan de telecomsector zag zijn omzet met 3,2% stijgen, vooral door de vraag naar glasvezelkabels. Bij de veel grotere divisie Building Solutions dikte de omzet met meer dan 5% aan. De derde bedrijfstak, Industrial Solutions, groeide met 1,3%. Op de toelichting van de top van TKH (Twentsche Kabel Fabriek, opgericht in 1930) op de resultaten daalde de koers en sloot aan het einde van de beursdag met een min van 14,89|%. Beleggers werden niet gerust gesteld. Analisten werden onaangenaam verrast over de daling van het nettowinst met 22% tot € 42,8 miljoen. Ook was de raming voor 2019 lager was dan analisten hadden voorzien. Zij hadden tijdens TKH’s capital markets day in juni een optimistisch verhaal te horen gekregen over de vooruitzichten op de middellange termijn waarin onder andere het rendement op de omzet van tussen de 12 en 13% naar 15% of meer moet. De daling van die omzet in het eerste halfjaar naar 10,3% viel de markten koud op hun dak. „Ik ben wel verbijsterd. Was het niet verstandig geweest om wat voorzichtiger te zijn met betrekking tot de groei op de kortere termijn”, vroeg Martijn den Drijver, analist van ABN Amro aan ceo Alexander van der Lof, die samen met cfo Elling de Lange een groep analisten te woord stond. Van der Lof stelde echter dat TKH er goed voor staat, en dat de slappe resultaten van het afgelopen halfjaar ’sommigen van u wellicht misleid hebben’. „Wat je zag op capital markets day was wat je krijgt aan het einde.” Het zou volgens Van der Lof juist misleidend zijn geweest om de positieve ontwikkelingen bij het bedrijf niet te laten zien.

Pieter Omtzigt trekt aan de bel

Het rentebeleid van de Europese Centrale Bank heeft desastreuze gevolgen voor de pensioenfondsen. Dat zegt Pieter Omtzigt, Kamerlid voor het CDA. Deze week werd bekend dat de dekkingsgraden van de pensioenfondsen onder de 100% zakten. Omtzigt wil daarom dat minister Koolmees van Sociale Zaken onderzoek laat doen naar de gevolgen van dat ECB-beleid. Omtzigt wil van Koolmees weten wat we in ons pensioenstelsel nog kunnen doen als de rente langdurig laag blijft en ten tweede hoe de regering gaat bepalen of de ECB wel binnen zijn mandaat blijft. Erik Lutjens, hoogleraar Pensioenrecht aan de Vrije Universiteit, onderschrijft de noodkreet van Omtzigt. Maar Nederland is hierin ook wel een uitzondering, zegt hij: ‘Die zekere Nederlandse pensioentoezeggingen, gecombineerd met de zware dekkingseisen, dat is toch wel een beetje bijzonder Nederlands’. [ik onderschrijf het initiatief van deze parlementariër wel. De ECB voert een monetair beleid en legt uitsluitend verantwoording af aan zichzelf. Ik heb op Paas zaterdag in Trouw al een oproep gedaan om het monetaire beleid van de ECB te laten toetsen op de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan. Daar blijf ik nog steeds bij. Zoals het nu het monetaire beleid binnen de Muntunie is gestructureerd heeft a-sociale gevolgen. Daar moet snel een einde aan komen. Het probleem is echter dat er binnen de EU weinig kennis van zaken over is en dat we het zeker niet in handen spelen van de Dijsselbloemen, die sterk technocratisch en bevoogdend denken]

De mogelijke gevolgen van negatieve rentes

Business Insider schrijft: Het is lastig uit te leggen, maar toch waar: lenen is niet alleen goedkoop, overheden en bedrijven in westerse landen krijgen steeds vaker geld toe als ze geld lenen van beleggers. Oftewel: er is sprake van een ‘negatieve rente’. Het fenomeen van de negatieve rente geldt wereldwijd inmiddels voor $15.000 mrd aan staats- en bedrijfsleningen, vooral in Europese landen en in Japan, zo becijferde zakenkrant The Financial Times. Dat is pakweg twee keer zo veel vergeleken met de start van het jaar. Belangrijkste reden voor het ontstaan van negatieve rentes is dat centrale banken in Europa, Japan en de VS weer volop bezig zijn om ‘gratis geld’ in het financiële systeem te pompen. Zorgen over de lage inflatie en de trage economische groei spelen hierbij een rol. Het idee is dat als centrale banken lenen voor bedrijven en consumenten goedkoper maken, investeringen en bestedingen toenemen. Dit zou positief moeten uitpakken voor de economische groei en de ontwikkeling van prijzen van goederen en diensten. Maar dit beleid van centrale banken gaat zo ver dat rentes op financiële markten soms onder het nulpunt duiken. In de praktijk gebeurt dan vaak het volgende: stel de Nederlandse overheid geeft een 10-jarige lening van €1.000.000 uit met een jaarlijkse couponuitkering van 0,5%, oftewel €5.000. Als een belegger €1.000.000 aan de overheid leent, krijgt deze gedurende tien jaar elk jaar €5.000 en aan het eind van de looptijd de inleg van €1.000.000. Maar stel nu dat een andere belegger de staatslening wil overnemen en dat zo graag wil, dat deze bereid is daarvoor €1.100.000 te betalen. De nieuwe eigenaar van de staatslening krijgt de jaarlijkse couponrente plus de aflossing van €1.000.000 aan het eind van de looptijd. In totaal €1.050.000. Dat is €50.000 minder dan de oorspronkelijke investering van €1.100.000. Hierdoor ontstaat een negatief rendement. Dat beleggers bereid zijn investeringen te doen waarop ze gegarandeerd (een beetje) verlies lijden, heeft onder meer te maken met investeringsdwang. Grote institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en verzekeraars zijn gebonden aan regels met betrekking tot risicospreiding. Ze mogen dus niet al hun geld in risicovollere aandelen (of bitcoins) stoppen, maar moeten een bepaald percentage van hun beleggingen in veilig geachte obligatieleningen stoppen. De afweging bij grote, professionele beleggers is vaak als volgt: een beetje verlies lijden op beleggingen in veilig staatspapier, is nog altijd overzichtelijker dan substantieel meer geld in bijvoorbeeld aandelen stoppen, met de kans op veel grotere verliezen bij een beurscrash. Het fenomeen van de negatieve rente treedt vooralsnog vooral op bij staatsleningen en leningen van grote bedrijven. Maar ook consumenten merken hiervan de gevolgen. In Nederland noteert de marktrente voor de tienjarige staatslening inmiddels minus 0,584%. Deze rente is een belangrijk anker voor bijvoorbeeld de hypotheekrente. De gemiddelde 10-jaarshypotheekrente voor hypotheken met een NHG-verzekering is afgelopen week gedaald tot een historisch laag niveau van 1,55%. Gelet op het feit dat banken zelf zeer goedkoop kunnen lenen, zou de hypotheekrente nog verder omlaag kunnen. Maar banken worstelen aan de andere kant ook met de rente die ze betalen voor spaargeld. In Nederland hebben grootbanken de rente op vrij opneembaar spaargeld vrijwel naar nul teruggebracht. ABN Amro en ING bieden 0,02% rente op internetrekeningen, Rabobank zit op 0,03% en SNS Bank op 0,07%. Maar de grootbanken durven het (nog) niet aan om klanten te confronteren met negatieve spaarrentes. Tegenover het FD stelden financiële experts afgelopen weekend dat er een soort uitruil is: banken houden hypotheekrentes iets hoger dan je op grond van de marktsituatie zou verwachten, maar tegelijk laten ze de spaarrente niet onder nul zakken. Als het economische klimaat de komende maanden verzwakt en centrale banken het goedkoopgeldbeleid nog verder doorvoeren, valt niet uit te sluiten dat de hypotheekrente verder daalt en spaarrentes onder het nulpunt zakken.

Vermeend & van der Ploeg over de eventuele gevolgen van een no-deal Brexit

In hun column op https://www.telegraaf.nl/financieel/1011339157/column-belastingparadijs-voor-de-kust-van-nederland schrijven de beide economen dit weekend: <citaat> Alles wijst er op dat de nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk afkoerst op een harde Brexit. De Europese regeringsleiders hebben te weinig oog voor de negatieve gevolgen van de Brexit voor de economie van de EU. Ook onderkennen ze onvoldoende dat het VK na de Brexit over mogelijkheden beschikt om het Europese bedrijfsleven met valse concurrentie te treffen. Voor de nieuwe Britse premier Boris Johnson en de harde kern van de Brexiteers moet 31 oktober 2019 hoe dan ook een feestdag worden. Dit is de officiële datum waarop het VK de EU zal verlaten. Alles wijst erop dat Johnson met zijn regeringsploeg, die in hoofdzaak bestaat uit fanatieke aanhangers van een harde Brexit, afstevent op een zogenoemd No Deal vertrek. Dit houdt in dat het VK zonder afspraken met Brussel uit de EU zal treden. Bij zijn aantreden gaf Johnson al aan dat hij geen boodschap heeft aan het vertrek-akkoord dat de vorige premier Theresa May met de EU had gesloten. Dat ging de prullenbak in en daarmee ook alle regelgeving die door teams van net afgestudeerde juristen waren gekopieerd van EU-wetgeving. Sinds de start van zijn premierschap neemt de nieuwe Britse regering maatregelen die erop duiden dat het VK aan koerst op een harde Brexit en eind oktober de EU zal verlaten. Zo wordt de wetgeving van het VK opnieuw ingericht en worden kiezers gepaaid met extra middelen voor de NHS, het Britse zorgstelsel. Daarnaast worden aan boeren, vissers en andere sectoren bij de Brexit compensatiemaatregelen beloofd. Daarnaast is de regeringsploeg van Johnson begonnen met de werving en training van extra douanefunctionarissen en ook al met een pr-campagne. Het meest opvallende plan van Boris Johnson is het creëren van speciale vrijhavens waar bedrijven in de watten worden gelegd. Daar kunnen ze onder meer zonder belastingheffing hun import en export regelen. Ook circuleren er ideeën om voor bepaalde bedrijfssectoren, waaronder het financiële centrum van Londen, forse belastingver-lagingen door te voeren. De regeringsploeg van Johnson probeert daarmee duidelijk te maken dat het VK straks eigen baas is en zich niet meer aan de regels van Brussel hoeft te houden. De bedoeling is dat het VK na 31 oktober uitgroeit tot het land met het beste vestigingsklimaat van de wereld. De Brexiteers geloven er heilig in dat talloze bedrijven uit Europa, maar ook daarbuiten, zich in het Britse ondernemersparadijs zullen vestigen en ook dat ze wereldwijd met speciale voordelen slimme start-ups en scale-ups naar het VK kunnen lokken. Ze zijn ongevoelig voor de risico’s van een No Deal. Alle rapporten waarin wordt aangeven dat het bruto binnenlands product van de VK de komende jaren, na de Brexit, fors zal dalen en dat er honderdduizenden banen verloren gaan, worden afgedaan als bangmakerij. Ze gaan ervan uit dat het VK, zonder de regelgeving en bemoeienis van Brussel, veel beter af is; ze voorspellen zelfs hogere groeicijfers en meer banen. Het valt op dat de Europese regeringsleiders er weinig aan doen om dit ’optimisme’ tegen te spreken. Bovendien waarschuwen ze Johnson ook niet dat de EU hard zal optreden tegen (fiscale) concurrentievervalsing ten opzichte van het Europese bedrijfsleven. De Europese regeringsleiders maken zich tot op heden weinig druk om de zegetocht en beloften van Boris Johnson. Ze onderkennen daarbij onvoldoende dat een harde Brexit, zonder (handels)akkoord de EU hard gaat raken en ook dat een VK a la Singapore binnen Europa voor verschillende EU-lidstaten forse negatieve economische effecten zal hebben. Recent publiceerde de Katholieke Universiteit van Leuven daarover een verontrustende studie. Daaruit blijkt dat bij een No Deal Brexit het banenverlies binnen de EU kan oplopen tot 1,7 miljoen. Het zwaarste verlies lijdt Duitsland met bijna 300.000 banen. Daarna volgen Frankrijk en Italië met ongeveer 140.000 banen en Polen met rond de 120.000. In Nederland gaan ruim 70.000 banen verloren. Het VK wordt met een verlies van meer dan 520.000 Britse banen ook hard getroffen. Brexiteers menen dat het VK met een eigen beleid, zonder Brussel, voldoende mogelijkheden heeft om dit verlies op te vangen en in staat is genoeg nieuwe banen te scheppen. Het valt ons op dat we deze gedachte ook steeds vaker tegenkomen bij bestuurders van Britse bedrijven. Ze gaan wel uit van een tijdelijk dip voor de Britse economie, maar prijzen tegelijk ook de veerkracht daarvan en wijzen op de voordelen die het VK krijgt als het, zonder Brussel, baas in eigen huis is. [hier worden de voordelen van het uittreden van het VK uit de EU breed uitgemeten. De EU wordt afgeschilderd als een instelling die de lidstaten beperkingen oplegt. Er wordt gesugge-reerd dat het bedrijfsleven al in een jubelstemming verkeert over de no-deal. Ik heb er nog geen mening over, maar constateer wel dat er bij de continentale regeringsleiders weinig interesse meer is een toenadering te zoeken naar de Britten. Het lijkt erop dat ze zich bij het onvermijdelijke hebben neergelegd en accepteren dat het hen schade en tegenslag zal brengen. Zo van ‘het zij zo’] Mede door de gevolgen van de handelsoorlog tussen de VS en China neemt de kans op een recessie ook in Europa toe. Deze recessievrees zie we ook op de beurzen. Ook in verschillende EU-landen zien we signalen. Deze week rapporteerde bijvoorbeeld Duitsland een krimp van de economie. Volgens de laatste CBS-cijfers draait de Nederlandse economie nog prima, zelfs beter dan de meeste andere EU-landen. [deze uitspraak is niet juist. Oost-Europese landen en niet-euro EU-lidstaten doen het veel beter dan Nederland. In West-Europa heeft Nederland het in het 2e kwartaal beter gedaan dan Italië, Frankrijk, België en Oostenrijk, maar in heel Europa staat Nederland bovenaan in het tweede staatje] Deze week voorspelde het Centraal Planbureau (CPB) voor 2020 een economische groei van 1,4%. Op basis van dit optimistische groeicijfer worden in en buiten politiek Den Haag al vergezichten geschilderd van belastingverlagingen en extra overheidsuitgaven voor de collectieve sector, zoals onderwijs en zorg. Gezien de lastenverzwaringen die door de kabinetten Rutte zijn doorgevoerd en de huidige hoge lastendruk zou de prioriteit bij een forse belasting-verlaging moeten liggen, vooral voor de middeninkomens. Hoewel deze verlaging wenselijk is, zou de minister van Financiën Wopke Hoekstra, gezien de recessie-signalen en de effecten van en harde Brexit, zeker rekening willen houden met een lager groeicijfer dan de ’optimisten’ van het CPB. Bovendien zal de Nederlandse economie straks hard worden getroffen door een belastingparadijs voor onze kust.</citaat> [Ik maak bezwaar tegen een bericht op de voorpagina van het Parool van zaterdagmorgen met de kop “Genoeg om uit te geven”. Daarin meldt de krant dat ‘Nederland een robuuste uitgangs-positie heeft om een recessie te weerstaan’. Daarbij beroept de redactie zich op de documentatie die woensdag beschikbaar kwam van het CBS en het CPB alsmede uitspraken van de hoofdeconoom van de ING, Marieke Blom. Daarin wordt een voorstelling van zaken gegeven die misleidend is voor de voorlichting aan de lezers van deze krant. De realiteit is veel verontrustender dan ons wordt voorgespiegeld en ik neem de redactie kwalijk dat zij daar geen kritische kanttekeningen bij maken. De reken-meesters die de overheid en de politiek adviseren doen dat op basis van rekenmodellen die uitgaan van data. Dan worden die resultaten voorzien van mogelijke positieve dan wel negatieve voorbehouden. Zo worden wel genoemd de handelsoorlogen, een no-deal Brexit, een dalende wereldhandel, afnemende economische groei, een dreigende valutaoorlog, geo-politieke en militaire spanning in het Midden-Oosten, politieke onrust in Italië, de derde grootste Europese economie en ingestorte Argentijnse peso. Maar het allergrootste probleem is de euro. De centrale eenheid van ons financieel/economische stelsel is de munt. Als die munt niet langer stabiel is en het vertrouwen niet meer geniet in de meest brede zin van het woord, dan ontstaat een levensgroot probleem. Daarover wordt in het artikel met geen woord gerept. Onze euro is ziek, niet een beetje maar heel erg. Onze euro kost niets meer, was voor Nederland al gratis te krijgen maar nu krijgen partijen die toegang hebben tot de kapitaalmarkt en daar geld lenen, of dat voor een dag is of voor 30 jaar maakt niet uit, krijgen rente toe betaald gedurende de hele periode waarvoor de lening is afgesloten. Er zweeft zoveel geld in de markt dat het zelfs aan de straatstenen niet meer te slijten is. De burger vraagt zich af hoe het toch kan zijn dat hij binnenkort aan de bank rente moet gaan betalen om daar zijn spaargeld onder te brengen. En dan vragen gepensioneerden zich af hoe het toch kan zijn dat twee maanden geleden bij de stemming over de Pensioenakkoord er nog van werd uitgegaan dat de aangekondigde pensioenverlagingen van de baan waren en nu, volgens de laatste verwachtingen, mogelijk 8 miljoen gepensioneerden komend jaar gekort moeten worden op hun maandelijks pensioen. Bij deze onzekerheden, die niet worden toegelicht, kan de krant niet schrijven dat ‘de vooruitzichten nog altijd positief zijn’. Het monetaire beleid van de ECB met een veel te ruim geldbeleid en fors gedaalde rentetarieven, in een aantal landen, Duitsland, Nederland, Zwitserland, Denemarken, Frankrijk, België en Spanje is op alle dan wel op korte termijnleningen al sprake van een omgekeerde rentecurve (negatieve rentetarieven) heeft desastreuze gevolgen voor de opgebouwde pensioen-reserves en ons spaargeld. In feite is er sprake van een waardedaling van het geld. Maar niemand zegt dat hardop. Voorbeeld: rente op spaargeld 0%, inflatie 1%, fiscale vermogensheffing 3,5%. Waardedaling per jaar 4½%. Ik zou hier tegen Marieke Blom willen zeggen: onze economie is zo sterk als de zwakste schakel]

Merkel stelt een nieuwe reddingsmissie voor migranten voor

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft zich uitgesproken voor een hernieuwde start van een Europese reddingsmissie op zee. “Het zou goed zijn als er weer een Europese patrouille, zoals eerder de missie Sophia, komt waarbij schepen van Europese staten mensen in nood redden”. Volgens Merkel is het redden van mensen net zo belangrijk als het bestrijden van mensensmokkelaars. De missie Sophia werd in 2015 door de Europese Unie opgetuigd. Eigenlijk was het vooral de bedoeling om mensensmokkel tegen te gaan, maar gaandeweg werden de schepen die meededen steeds vaker ingezet om migranten in nood op te pikken. Ongeveer 50.000 migranten zijn zo naar het Europese vasteland gebracht. Ook Nederland leverde een marineschip aan de missie. Begin dit jaar is Sophia stopgezet, omdat Italië tegen de missie protesteerde. Op dit moment zijn het vooral schepen van hulporganisaties die mensen van boten oppikken. Dat leidde de afgelopen maanden herhaaldelijk tot confrontaties met vooral de Italiaanse en Maltese regering, die de schepen de toegang tot haar havens ontzegde. De EU worstelt al een tijd met de reddingsmissies op zee. Italië vangt momenteel de meeste opgepikte migranten op. Salvini maakt keer op keer duidelijk dat hij daar snel een eind aan wil maken. Tot er een goed systeem is voor herverdeling van de migranten over de Europese lidstaten, wil hij geen boten meer toelaten in de Italiaanse havens. Frankrijk en Duitsland hebben onlangs geprobeerd beweging te brengen in de patstelling. In juli stelden ze op een EU-top in Helsinki een tijdelijke ‘coalitie van bereidwilligen’ voor die wel migranten op zouden willen nemen. Salvini noemde de top een flop en zei dat er alleen maar werd herhaald dat Italië Europa’s “grootste vluchtelingenkamp” moet blijven. (bron: NOS) [ik denk dat we de actie van Merkel moeten plaatsen als een poging haar verlies aan politieke macht in eigen land en in Europa te herwinnen. De UNHCR zal er wel content mee zijn als de EU ermee instemt]

Jean-Claude Juncker en de G7

EU-president Jean-Claude Juncker moet met spoed worden geopereerd aan zijn galblaas. De 64-jarige politicus heeft zijn vakantie in Oostenrijk ervoor onderbroken en keert voor de operatie terug naar Luxemburg. In een ziekenhuis zal zijn galblaas worden verwijderd. Juncker treedt eind oktober af als de voorzitter van de Europese Commissie. Hij wordt opgevolgd door de Duitse Ursula von der Leyen. Die begint op 1 november, voor een termijn van vijf jaar. Tot die tijd heeft Juncker nog een gevulde agenda. Zo zou hij samen met Donald Tusk de EU vertegenwoordigen op de G7 samenkomst die in het Franse Biarritz wordt gehouden van 26-28 augustus.

De G7, met de vaste leden, Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, praten daar over de mondiale uitdagingen op het gebied van economie, buitenlands beleid en milieubescherming, en speciale aandacht besteden aan het aanpakken van ongelijkheden. De aanwezige leiders zullen waarschijnlijk ook dringende buitenlandse en veiligheidskwesties bespreken, zoals de betrekkingen met Iran, Rusland en Noord-Korea. De intentie is dat de G7 landen wereldkwesties bespreken, zoals financiële crisis, monetaire systemen en andere belangrijke wereldproblemen zoals olietekorten. De groep heeft zich sinds haar oprichting, in 1975 als de G6, altijd uitgesproken over het voorkomen van het aangaan van een recessie voor de wereldeconomie. De G7-landen vertegenwoordigen – slechts -ongeveer 50% van de wereldeconomie. Het belangrijkste doel van de groep is om de economieën van de lidstaten en de hele wereld te verbeteren. De ministers van Financiën van de lidstaten komen elkaar elk jaar of vaker in een jaar bijeen om de wereldeconomieën en -economieën van de lidstaten te bespreken. Terwijl de Europese landen ook nog eens, sinds 1981, aanwezig zijn door de Europese Unie. Daarmee wordt het wel een sterk Westers onderonsje, dat zeker niet representatief is voor het wereldgebeuren van dit moment. Erger nog Europa verkeert in een fase van het Avondland. Interessant wordt hoe Trump zijn aanpak van protectionisme van de Amerikaanse financieel/economische belangen, door onder meer zijn handelsoorlogen en opgelegde sancties gaat verdedigen in dit gezelschap. In de loop der jaren zijn de G7-landen bekritiseerd omdat ze de opkomende markten geen mening hebben gegeven om de wereldeconomie te vertegenwoordigen. Bijna alle jaarlijkse vergaderingen van G7 hebben in grote getale demonstranten ontvangen die tegen hun vergaderingen zijn. Het gastland Frankrijk heeft demonstraties van tegenstanders verboden. Biarritz en de omgeving worden volledig van de buitenwereld afgesloten tijdens de driedaagse bijeenkomsten.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 16 aug 2019; week 33: AEX 541,94; Bel20 3498,39; CAC40 5.300,79; DAX30 11.562,74; FTSE 100 7.117,15; SMI 9.728,39; RTS (Rusland) 1239,81; DJIA 25.886,01; NY-Nasdaq 100 7.604,11; Nikkei 20.418,81; Hang Seng 25.734,22; All Ords 6.485,90; SSEC 2.823,82; €/$1,109446; BTC/USD $10.346,8; 1 troy ounce goud $1512,80, dat is €43.861,43 per kilo; 3 maands Euribor -0,42%; 1 weeks -0,403%; 1 mnds -0,423%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,584%; 10 jaar VS 1,5487%; 10 jaar Belgische Staat -0,378%, 10 jaar Duitse Staat -0,703%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -1,12%, 10 jaar Japan -0,2415%; 10 jaar Italië 1,369%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,588.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden wereldwijd licht lager, de goudprijs steeg licht en de rente van 10-jarig en 30-jarig papier daalde weer c.q. de negatieve rentes noteerden fors hoger, ook de 5-jarige negatieve rente steeg. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,66%; Duitsland -0,269%; Nederland -0,26%; Japan 0,1805%; Frankrijk 0,363%; GB 0,978%; Spanje 0,864%; Canada 1,3408%; VS 2,0018%; Italië 2,319%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -1,12%; Duitsland -0,89%; Denemarken -0,8876%; Nederland -0,831%; Frankrijk -0,77%; België -0,68%; Spanje -0,353%; Japan -0,3209%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.