UPDATE 16112019/505 Noodverbanden en noodwetten

Minister Koolmees komt terug op zijn halsstarrige houding korten pensioenen om zijn Pensioenakkoord te redden. PvdA en GL liggen dwars in de 1e Kamer

Voordat U dit artikel gaat lezen moet U zich wel realiseren dat de financiële toezegging die Wouter Koolmees (D66) doet, om zijn Pensioenwet door het Parlement te krijgen, slechts één jaar geldt. Daarna wordt de kortingensystematiek gewoon weer in werking gezet. Ik waarschuw opnieuw: dit Pensioenakkoord is op de korte en middellange termijn slecht voor de deelnemers en de gepensioneerden. Er is geen enkele garantie dat in de toekomst de pensioenen niet worden gekort, als de (verreken) rente niet omhoog gaat. Of het Klimaatakkoord een succes wordt voor ouderen en jongeren is volledig afhankelijk van de rente, de inflatie, de valutakoersen en de aandelenmarkten. En die kunnen alle richtingen uitgaan.

Voor veel mensen lijkt verlaging van het pensioen volgend jaar van de baan. Haagse ingewijden melden dat minister Koolmees een verlaging van de eisen aan de pensioenfondsen voorbereidt, waardoor de meeste fondsen de pensioenen intact kunnen laten. Maar het ziet ernaar uit dat sommige fondsen toch enigszins moeten korten. Veel pensioenfondsen staan er slecht voor. Omdat ze fors onder de ‘dekkingsgraad’ waar beneden ze moeten korten dreigen te komen, zouden ze de pensioenen volgend jaar moeten verlagen. De dekkingsgraad is het cijfer waaruit afgelezen kan worden of een fonds kan voldoen aan de toekomstige verplichtingen, namelijk: genoeg pensioen uitkeren. De peildatum is 31 december. Koolmees heeft al verschillende keren gezegd dat hij onnodige kortingen wil voorkomen, en dat hij daarover gesprekken voert met allerlei partijen. Vol-gens ingewijden komt hij nu met het plan om de strenge eisen aan de fondsen één jaar in de ijskast te zetten. Voor volgend jaar wil hij de dekkingsgraad waaronder moet worden gekort verlagen naar 90%. In het pensioenakkoord van eerder dit jaar was uitgegaan van verplichte korting onder een dekkingsgraad van 100; dat was al een versoepeling ten opzichte van de huidige regels. Dat betekent dat grote fondsen zoals ABP, Zorg en Welzijn en de fondsen voor de metaalindustrie waarschijnlijk toch niet hoeven in te grijpen. Voorwaarde is dan wel dat er geen grote financiële tegenvallers zijn in de rest van het jaar. Voor een aantal kleinere fondsen dreigen nog wel kortingen, zoals het pensioenfonds voor de vleesindustrie en de voedselvoorzieningshandel. Haagse bronnen weerspreken berichten dat alle dreigende verlagingen volgend jaar sowieso van tafel zijn. Koolmees dringt erop aan dat de rest van het Pensioenakkoord dat hij in juni sloot met werkgevers en vakbonden nu snel wordt uitgevoerd. Kern van die afspraken is dat het stelsel wordt herzien en dat pensioenen flexibeler worden. De oppositiepartijen GL en de PvdA dreigden eerder hun steun voor het pensioenakkoord in te trekken als Koolmees niet voorkomt dat pensioenen volgend jaar worden verlaagd. De minister zet zijn gesprekken de komende tijd voort en onderzoekt ook nog de juridische haalbaarheid van zijn plannen.

De Belastingdienst negeerde jarenlang interne meldingen over misstanden bij de behandeling van burgers

Dit schrijven RTL Nieuws en het dagblad Trouw, deze week  onder meer op de website https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4918881/toeslagenaffaire-belastingdienst-klokkenluider-menno-snel op basis van een brandbrief van een klokkenluider bij de Belastingen, de gepensioneerde ex-ambtenaar bij de Afdeling Invordering van Belastingdienst / Toeslagen, de 68-jarige Pierre Niessen aan de Tweede Kamer. De top van de Belastingdienst zou geen gehoor hebben gegeven aan klachten over handelingen die tegen de wet ingingen of de rechten van burgers schonden. De ambtenaar die de brandbrief stuurt, voegt ook een dossier van voornamelijk e-mails tussen hem, collega’s en de top van de Belastingdienst toe aan de brief. Uit de brief en het dossier zou blijken dat de Belastingdienst bij zeker 40.000 mensen onterecht geld terugvroeg, ondanks dat ze recht op uitstel van betaling hadden. Hun bezwaren tegen de aanmaningen zouden nooit zijn behandeld. De bezwaren zouden worden aangemerkt als ‘verzoek om informatie’, waarna de onterechte invordering van schulden werd doorgezet. Dit is in strijd met de wet. Dit is volgens de ambtenaar ook gebeurd bij de honderden onterechte stopzettingen van kinderopvangtoeslag. De directe aanleiding voor het naar buiten treden van de ambtenaar, is de zaak rondom de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst had deze toeslag van honderden ouders onterecht stopgezet en liet deze terugbetalen. Hij was van 2014 tot 2016 werkzaam bij de afdeling Invordering van de Belastingdienst/Toeslagen. Hier moest hij bezwaren van burgers in behandeling nemen. Hij kaartte de kwestie aan bij collega’s, bij leidinggevenden, bij juristen van de dienst, bij een vertrouwenspersoon, bij het hoger management, en uiteindelijk bij de hoogste ambtelijke baas, de directeur-generaal. Nergens vond hij gehoor: “Ik liep tegen muren aan.”Tot op de dag van vandaag heeft hij geen antwoord gekregen op de waarom-vraag. Het zit Niessen nog steeds dwars dat medewerkers van de Belastingdienst de opdracht kregen tegen de wet in te handelen: “Onacceptabel en zeer ongepast.” Niessen heeft geweigerd dit te doen. Een woordvoerder van de fiscus zegt dat de dienst er “voortdurend naar streeft om volgens de wet te werken”. Een commissie binnen de dienst zou mogelijk “iets zeggen” over het behandelen van bezwaarschriften, laat de woordvoerder weten. (bron: nu.nl en RTL Nieuws)

CAF 11 dossier

De Belastingdienst was te streng bij het beoordelen van een groep ouders die kinderopvangtoeslag had aangevraagd, en kwam te snel tot het oordeel ‘fraude’. Dat bracht de gezinnen ten onrechte in grote financiële problemen, waardoor zij nu recht hebben op terugbetaling en schadevergoeding. Dat is het oordeel van de adviescommissie onder leiding van oud-minister Donner over het zogenoemde ‘CAF 11 dossier’. Dit is het dossier van het fraudeteam van de Belastingdienst over 300 gezinnen die zijn beschuldigd van fraude met de kinderopvangtoeslag. Het team werd opgericht ten tijde van de zogenoemde ‘Bulgarenfraude’ en moest streng optreden om nieuwe schandalen te voorkomen. Dat veroorzaakte volgens de commissie “institutionele vooringenomenheid”, dat wil zeggen een vooroordeel tegen de ouders waardoor de ambtenaren “het onderscheid tussen ‘goeden’ en ‘kwaden'” niet meer zagen. Als de ouders ook maar iets niet goed hadden ingevuld, door slordigheid of onwetendheid, werden zij al verdacht van fraude. Ze kregen weinig tot geen onderbouwing van die beschuldiging te horen. Daardoor konden zij zich niet verdedigen of hun gegevens verbeteren. Maar de gezinnen raakten wel hun kinder-opvangtoeslag kwijt en moesten deze ook van de voorgaande jaren terugbetalen. Dat liep voor de meesten in de duizenden euro’s, waardoor de families in financiële problemen kwamen. De commissie zegt daarover dat dat ingrijpend is geweest voor het persoonlijke leven van de ouders. “Duidelijk is dat niet kan worden volstaan met een welgemeend excuus.” De ouders die geen “ernstige onregelmatigheden” verweten kan worden, krijgen alsnog hun toeslag en een schadevergoeding van 25%. De terugbetaling en schadever-goeding voor de 300 gezinnen gaat in totaal enkele miljoenen euro’s kosten. Staatssecretaris Snel (D66) heeft toegezegd dat het kabinet het advies in zijn geheel overneemt en nog dit jaar de bedragen uitkeert. De commissie oordeelt overigens dat de ambtenaren “grondig”, volgens de juridische regels en “met collectieve vastberadenheid” hebben gewerkt. Zij kregen ook steeds gelijk bij de rechter. Maar toch leidde dit tot een “onbehoorlijke handelwijze”. De commissie komt nog met een advies hoe dit probleem in de toekomst op te lossen. (Bron: NOS) Ik heb vrijdagavond op Nieuwsuur naar de staats-secretaris Snel geluisterd naar de antwoorden op de hem gestelde vragen. Een enge man zonder enige emotie. Zelfs bij de meest schrijnende gevallen waar duidelijk was dat de behandelende ambtenaren de Wet hadden overtreden geen greintje medelijden. Het feit dat ambtenaren bij de Belastingdienst jarenlang de Wet aan hun laars hebben gelapt worden daarvoor kennelijk niet vervolgd. Iedere burger die de Wet overtreedt kan daarvoor worden vervolgd, maar ambtenaren die burgers in grote financiële problemen brachten zonder dat die burgers daartegen in verweer konden gaan omdat de ambtenaren die die dossiers behandelden geen inzage gaven op welke gronden zij tot stopzetting en terugvordering van toeslagen overgingen. Big Brother is watching you. En het gaat moge-lijk om nog veel meer burgers die benadeeld zijn door het handelen van de fiscus, dan de nu benoemde 300 van het dossier Caf 11. Snel spreekt over nog 9000 ouders. In 2017 kaartte de Nationale Ombudsman deze zaak al aan, maar dat rapport verdween in de onderste lade. Verder hebbende staatssecretarissen de Kamer steeds weer het bos inge-stuurd. Snel gaf nu wel toe dat hij tot deze week van oordeel was geweest dat het om incidenten ging. Het kan niet anders dan dat de top van het Ministerie hem deze informatie verstrekte. Snel is een technocraat, die dat kennelijk voor waar aannam, ondanks dat de laatste maanden kritische journalisten van Trouw en RTL daarover kri-tisch publiceerden. Pas nu de commissie onder voorzitterschap van de staatsman Donner met hun bevingen kwamen, komt de staatssecretaris over de brug met ‘ruimhartige vergoedingen’, zoals hij dat zelf noemt.

ABN AMRO belooft geen negatieve spaarrente te rekenen voor klanten met minder dan 100.000 euro op hun spaarrekening

“We hebben besloten geen negatieve rente in rekening te brengen voor tegoeden tot 100.000 euro”, schrijft de bank. Met een negatieve spaarrente moeten mensen betalen voor het stallen van hun spaarcenten, in plaats van dat het geld oplevert. Hiermee vrijwaart ABN AMRO ongeveer 95% van hun klantenbestand, aldus de bank. Of klanten die meer dan 1 ton op hun spaarrekening hebben staan wel gaan betalen voor hun spaargeld, is niet bekend. ABN AMRO is met de harde belofte de eerste bank die een duidelijk signaal afgeeft aan haar klanten over een negatieve spaarrente. Andere banken hebben hier nog geen beloftes over gedaan. Wel hebben meerdere banken gezegd dat een negatieve spaarrente voor klanten onwenselijk en niet waarschijnlijk is. (bron: nu.nl)

Energieverbruik kan fors toenemen door dataverkeer

Door de wereldwijde groei van dataverkeer zal het energieverbruik ervan flink toenemen, stelt het economisch bureau van ING. Als er geen stappen worden ondernomen, dan zal in 2030 31% van het totale stroomverbruik ter wereld opgaan aan dataverkeer. Onderzoekers van ING schatten dat de wereldwijde datastromen in 2030 twintig keer groter zijn dan in 2018 het geval is. Dit komt onder meer omdat het aantal internetgebruikers in Azië en Afrika met een rap tempo toeneemt, bedrijven meer data verzamelen en het gebruik van clouddiensten toeneemt. Dit zal gevolgen hebben voor het energieverbruik. Als onder meer netwerken en datacenters niet efficiënter worden in hun stroomgebruik, kan het stroomgebruik van data in 2030 extreem doorgroeien. Maar ING stelt dat als deze efficiëntieslag wel wordt gemaakt, het stroomgebruik ‘slechts’ bijna zal verdubbelen; in 2030 zal dan ongeveer 6% van het mondiale stroomverbruik opgaan aan data, nu is dat nog 3%. De sector kan bijvoorbeeld efficiënter worden door apparatuur in te zetten die efficiënter met stroom omgaat. Ook noemt ING het uitfaseren van oudere generaties van mobiele netwerken als energiebesparingsmogelijkheid. (bron: nu.nl)

Jaarlijks wordt er zo’n €13 mrd aan crimineel geld witgewassen in Nederland

Dit concludeert hoogleraar economie Brigitte Unger van de Universiteit Utrecht in een nieuw onderzoek, waarover het FD publiceerde. Het grootste deel van het witgewassen geld komt uit Nederland zelf, stelt Unger. In Nederland wordt er zo’n €16 mrd aan crimineel geld verdiend, waarvan ongeveer de helft in Nederland wordt witgewassen. De overige €5 mrd komt uit het buitenland, concludeert de hoogleraar. Alles bij elkaar opgeteld is het witgewassen geld goed voor ongeveer 1,6% van de Nederlandse economie. Een groot deel van het in Nederland witgewassen geld stroomt vervolgens weer door naar het buitenland: ruim €4 mrd. Witwasexpert Unger verrichtte het onderzoek in samen-werking met iCOV, de infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen. ICOV is een samenwerking tussen onder andere politie, het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst en FIU Nederland. Laatstgenoemde is het meldpunt voor ongebruikelijke transacties. De hoogleraar kreeg voor het onderzoek onder meer toegang tot transactiemeldingen van banken en casino’s, waardoor de criminele geldstromen nauwkeuriger berekend konden worden. (bron: nu.nl)

Nieuws uit Duitsland

Automaker Daimler, het moederbedrijf van onder meer Mercedes-Benz, gaat flink in het personeelsbestand snijden, meldt het bedrijf. Zo hoopt de automaker €1,65 mrd te besparen. De kostenbesparing is volgens Daimler nodig om investeringen in elektrisch en autonoom rijden te bekostigen. Voornamelijk Mercedes-Benz zal de klappen vangen. Een op de tien Mercedes-werknemers met managementposities moet daar het veld ruimen. Daarnaast wordt er flink gesneden in truck- en bestelwagendivisies, met een totale besparing van zo’n €650 mln. De bezuiniging is nodig omdat er in de Europese Unie steeds strengere regels gelden voor de uitstoot van voertuigen. In 2021 moet de CO2-uitstoot van voertuigen 40% lager liggen dan het niveau in 2007. In 2030 moet de CO2-uitstoot vervolgens weer 37,5% lager liggen dan het niveau van 2021. Hierdoor moet Daimler investeren in auto’s die minder uitstoten. “We moeten uitgebreide maatregelen nemen om zo de uitgaven te bekostigen die nodig zijn om de CO2-doelstellingen te halen”, zegt Ola Källenius, bestuursvoorzitter van Daimler. Het snijden in het personeelsbestand is een van die maatregelen, aldus Daimler. De ontslagen zullen de jaarcijfers voor 2020 en 2021 negatief beïnvloeden, maakt Daimler bekend. De aandelenkoers van Daimler daalde hierdoor. (Bron: nu.nl) Deutsche Bank heeft toegegeven dat de systemen die de bank gebruikt om betalingen af te handelen niet robuust genoeg zijn. Honderden miljoenen euro’s aan betalingen bleven dagenlang in het systeem van Deutsche hangen. De bank zou hierover enkele weken terug ontboden zijn bij de Britse centrale bank. De Bank of England wilde weten waarom het betaalsysteem van Deutsche Bank AG in oktober maar liefst 10% van de tijd onbereikbaar was, meldt FT. De bank is volgens de krant daarmee een van de slechts presterende banken in het zogenoemde Chaps-netwerk, het Britse afhandelingssysteem voor directe betalingen in £. Chaps verwerkt dagelijks £400 mrd aan betalingen voor zijn 34 aangesloten banken. Een van de bedrijven die last had van de problemen bij Deutsche was Amazon, meldt de FT. Het webwinkelbedrijf moest in de afgelopen maanden op meer dan 21.000 betalingen wachten, bij elkaar goed voor enkele honderden miljoenen Engelse ponden. Het is geen geheim dat Deutsche een van de Europese banken is die het meeste last heeft van technologische achterstand. De afgelopen jaren is er weinig geïnvesteerd in IT en dat zorgt steeds vaker voor problemen in de bedrijfsvoering. Het verouderde IT-systeem wordt verantwoordelijk gehouden voor talloze blunders in het toezicht en sterk stijgende kosten. In juli van dit jaar kondigde Deutsche aan een frisse start te maken en een geheel nieuwe bank te bouwen op een geheel nieuwe IT-infrastructuur. Deze nieuwe bank, Fyrst, lijkt qua opzet op het Nederlandse Knab en richt zicht alleen op start-ups en kleine zelfstandigen. Daarnaast zou Deutsche de komen-de drie jaar €13 mrd investeren in nieuwe techniek om de oude bank weer op niveau te krijgen. Volgens fintechexperts heeft veel geld in IT steken helemaal geen zin als er ook niet gewerkt wordt aan de mentaliteit van het personeel. Niemand gelooft dat Deutsche daartoe in staat is. ‘De bank is veel te hiërarchisch en bureaucratisch om te veranderen’, zei de Britse fintechgoeroe Chris Skinner afgelopen juli in gesprek met het FD. ‘Banen schrappen en gigantische bedragen in technologie steken zonder duidelijke visie of strategie is een project dat gedoemd is te mislukken.’ Zijn Amerikaanse collega Brett King voegde daaraan toe: ‘Deutsche is al jaren ten dode opgeschreven.’ En ook van binnenuit klinkt kritiek. De voormalige ceo John Cryan klaagde na zijn aftreden in 2018 over ‘waardeloze systemen’ en ‘extreem trage processen’. En de vorig jaar afgetreden operationeel directeur Kim Hammonds noemde de bank ‘vreselijk complex’ en de ‘meest disfunctionele plek’ waar ze ooit gewerkt had. Het is niet voor het eerst dat de bank een loopje neemt met de Deutsche Gründlichkeit. In maart van dit jaar beloofde Deutsche de Bank of England al beterschap. Later dit jaar moest het concern toegeven dat zijn technologie en waarborgsystemen lang niet zo goed waren als eerder bij de toezichthouder gemeld. Ook de Financial Conduct Authority houdt de bank scherp in de gaten. Bij de voorlaatste controle werd de bank bestraft voor falende IT-systemen, het niet uitvoeren van essentiële IT-vernieuwingen, het niet voldoen aan de toezichtregels en het implementeren van nieuwe technologie zonder deze uitvoerig te testen op veiligheid en stabiliteit. De huidige problemen komen bovenop eerder ontdekte missers bij de bank. In mei meldde Deutsche Bank een fout ontdekt te hebben in de software die gebruikt wordt om betaaltransacties te controleren op witwaspraktijken, een schandaal dat sterk lijkt op de kwestie die speelde bij ING en de Amsterdammers €775 mln kostte. Deutsche Bank boekte over het derde kwartaal van 2019 een verlies van €832 mln, tegen een winst van €130 mln in het derde kwartaal vorig jaar. Dit klinkt niet geruststellend. Enkele maanden geleden heb ik in dit blog al eens mijn twijfels uitgesproken over de status van Deutsche na de mislukte fusies. ‘Niemand’ wilde in zee gaan met Deutsche en dat riep vragen op over de status van deze grootste Duitse bank. Een van de grootste systeembanken die zijn zaken niet op orde heeft, verkeert in zwaar weer. De vraag is of ICT-systemen de werkelijke redenen zijn voor het niet tijdig uitvoeren van geldtransacties. Als ze zouden moeten melden dat er tijdelijke liquiditeitsproblemen zijn geweest, zou dat het vertrouwen in Deutsche hebben kunnen aantasten. We mogen hopen dat de rapen nog niet gaar zijn maar wel blijven opletten!!

Europese economische groei in het derde kwartaal

De Nederlandse economie is in het derde kwartaal met 0,4% gegroeid, gelijk aan de twee eerdere kwartalen van dit jaar. Dit meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in een eerste berekening. De groei was vooral te danken aan hogere consumentenuitgaven. Die stegen met 1,6% vergeleken met hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Zo werd er meer uitgegeven in de horeca en kochten consumenten meer elektrische apparaten, drank en tabak. Ook werd er extra gespendeerd aan vervoer, mobiele telefoons en woninginrichting. Een “prima” groeicijfer, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Soms wordt er al gespeculeerd over een mogelijk recessie in de komende jaren, maar vooralsnog is er niets wat daarop wijst, aldus Van Mulligen. Dat is wat snel, Wij moeten ook kijken naar de data van andere eurolanden. De inflatie is hoger dan in de eurozone. De handelsoorlogen van Trump zullen ook gevolgen hebben voor ons land. De rente stijgt stijgt al weer in de laatste 8 weken van -0,704% naar -0,521%, voor 5 jarig papier; van -0,438% naar -0,196% voor 10 jarig en van -0,109% naar 0,186% voor 30 jarig. Maar de laatste 5 beursdagen daalde de meeste rentes weer wat. Investeringen in vaste activa zoals gebouwen, machines en vervoersmiddelen stegen met maar liefst 7,4% vergeleken met een jaar eerder. Dit werd voor een deel gestuwd doordat in het derde kwartaal van vorig jaar intellectueel eigendom uit Nederland werd verplaatst door een bedrijf. Welk bedrijf dat was, kan het CBS niet zeggen. De export groeide met bijna 2% in september, een lager groeicijfer dan in de vorige maand. Doordat de import met 4,9% groeide, heeft het handelssaldo een negatieve bijdrage aan de economische groei. Vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder groeide het bbp met 1,9%. Het derde kwartaal van dit jaar had wel een werkdag meer. Rekening houdend met die extra werkdag groeide de economie met 1,7%. Het CBS meldt dat de spanning op de arbeidsmarkt in het derde kwartaal is afgenomen. De werkloosheid nam toe doordat het aantal vacatures minder hard steeg dan het aantal werklozen. Het is voor het eerst in 5,5 jaar dat de werkloosheid steeg op kwartaalbasis. De economische verwachtingen zijn wel iets minder gunstig geworden in november. (Bron: nu.nl)

De Duitse economie is in het derde kwartaal met 0,1% gegroeid, blijkt uit voorlopige cijfers van het Duitse statistiekbureau Destatis. Door de groei ontloopt de Duitse economie een recessie; in het tweede kwartaal kromp de economie van Duitsland. Het eurogebied deed het gemiddeld gezien iets beter: de economie groeide met 0,2%, aldus cijfers van Eurostat. De economie van onze oosterburen wordt met name gestuwd door hogere uitgaven van consumenten, schrijft het statistiekbureau. Naast hogere consumentenuitgaven zag Duitsland ook de export toenemen. Met de economische groei tussen juli en oktober doet Duitsland het ietsjes beter dan verwacht. De prestatie in het tweede kwartaal werd wel naar beneden bijgesteld: in plaats van een krimp van 0,1%, eindigde de bbp-groei op -0,2%. “Recessie of niet, de Duitse economie stagneert”, stelt econoom Carsten Brzeski in een reactie. Hij deelt de Duitse economie op in twee delen: een deprimerende en een zorgeloze kant. “Aan de ene kant heb je de deprimerende kant, waarin we zien dat de industriesector nog steeds niet herstelt”, schrijft Brzeski. Daarnaast blijft Duitsland last hebben van externe buitenlandse factoren, als de Brexit en de handelsoorlog tussen China en de VS. “Aan de andere kant heb je de zorgeloze kant, waarin we zien dat de consumen-ten meer uitgeven, een sterke arbeidsmarkt, en een bouwsector die booming is”, schrijft de econoom. De grootste van de economie doet het dus beter dan verwacht, maar het eurogebied presteerde volgens verwachtingen in het derde kwartaal. Volgens statistiek-bureau Eurostat groeide de economie van de eurozone met 0,2%. Jaar-op-jaar was dit 1,2%, beter dan de eerder geraamde 1,1%. Naast Duitsland, groeide ook de andere vier grote Europese economieën. De Franse economie groeide in het derde kwartaal met 0,3% en de Italiaanse met 0,1%. Zowel de Nederlandse als de Spaanse, de vierde en vijfde economie van Europa, groeide met 0,4%.

Het Europees Hof van Justitie legt opnieuw een bom onder de dividendbelasting

Een arrest van het Hof in een Duitse zaak vergroot de kans dat pensioenfondsen miljoenen aan belasting terugkrijgen in de Europese Unie. Ook Nederlandse pensioenfondsen. Daar staat een mogelijke tegenvaller voor de Nederlandse schatkist tegenover, meldt het Financieele Dagblad. In de discussie over de afschaffing van de dividendbelasting waarschuwde premier Mark Rutte vorig jaar voor de Europese houdbaarheid van de heffing op winstuitkeringen aan aandeelhouders. Het mocht niet baten; het kabinet zag af van afschaffing. Maar het Europees Hof van Justitie in Luxemburg heeft opnieuw een klap uitgedeeld aan de houdbaarheid van de heffing. Nederland bestudeert het arrest. (bron: DFT)

Aandelenmarkten krijgen komende kwartalen een zware knauw: wel lezen, niet schrikken, verstandig op reageren

Rendementen op beursgenoteerde bedrijven zullen structureel dalen, waarschuwt de Britse vermogensbeheerder Schroders, op https://www.telegraaf.nl/financieel/1196813946/winstalarm-beleggers-beurs-levert-fors-minder-op Particulieren rekenen zich rijk. Rendementen worden voor een langere tijd substantieel lager, terwijl andere beleggingscategorieën zoals kortetermijnschuld ook geen rendement gaan opleveren. Om toch rendement te maken, zullen beleggers aanzienlijk meer risico gaan nemen. Dat leidt altijd tot meer schokken in de markt”, waarschuwt Charles Prideaux, hoofd investeringen van de beursgenoteerde Britse vermogensreus met €519 miljard onder beheer. In de eurozone zakt het rendement op aandelen van 10,8% per jaar tussen 2009 en 2019 naar 4,1%, aldus Schroders. Amerikaanse aandelen behaalden in de laatste tien jaar 15% rendement per jaar. „Dat wordt 6%. Het wordt in aandelenrendement veel, veel minder”, zegt Prideaux. „Een onvermijdelijke waarheid. Ook het rendement op obligaties zal inzakken en indexbeleggingen stellen al steeds meer teleur.” De eurozone blijft komend jaar zwak presteren, maar Schroders verhoogt zijn verwachtingen voor Duitsland in het voorjaar iets, aldus hoofdeconoom Keith Wade. „De Duitse autobouwers trekken al iets aan, maar met het Verenigd Koninkrijk blijven ze achter. De Italiaanse economie is door een politieke crisis heen, economisch stelt de groei nog niet veel voor”, dempt Wade de verwachtingen. “Ondanks recente stijging beurzen, zijn we over een jaar tijd niets opgeschoten” „Er zal structureel meer tegen- en zijwind komen”, aldus Prideaux. Beleggers kijken echter te veel naar de recente koersen-opleving. Prideaux: „Dat vertekent, enorm. Sinds de dramatische kanteling in het beleid van de Federal Reserve, die van renteverhogingen naar een serie renteverlagingen ging, is de onvermijdelijke waarheid in cijfers dat je over een jaar gezien niets bent opgeschoten”, zegt hij. „We moeten ons niet laten afleiden door alle kortetermijnlawaai. Je krijgt de komende jaren geen robuuste groei.” Met de turbulentie die aandelenbeurzen te wachten staat, met flinke correcties neerwaarts, sijpelen cijfers van de volgende economische tegenvallers door. „Het handelsconflict met China raakt de Verenigde Staten steeds harder”, waarschuwt Prideaux. „Veel Chinese importerende bedrijven hebben instructies gekregen om geen Amerikaanse producten meer te kopen. Amerikaanse technologiebedrijven hebben die inkopen enorm zien inzakken, en dat merken ze in Washington.” De Amerikaanse markt zal het dankzij alle stimulering dit voorjaar wel even iets beter kunnen doen, nuanceert hoofdeconoom Wade. „Dat er nu toch een handelsakkoord lijkt te komen, is goed, dat hadden we niet meteen verwacht. Dat betekent direct een uitbreiding van investeringen.” Wade verhoogt daarom zijn groeiverwachting van 1,3% naar 1,8%. De Amerikaanse huizenmarkt begint al aan te trekken, merkt hij. „Ook omdat de Federal Reserve nieuwe ondersteunende ingrepen even lijkt af te houden, omdat er signalen zijn dat de vorige monetaire pakketten aanslaan. Een recessie verwachten we niet meer”, aldus Wade. „Wel een vertraging. Maar die constatering alleen al zal onder beleggers leiden tot een versterkte Amerikaanse groei.” Volgens de eigen modellen van Schroders uit oktober bestaat er een 40% kans op een recessie binnen de volgende twaalf maanden. Vermogensbeheerder Schroders waarschuwt dat de particuliere belegger „te veel verwacht”. Uit doorlopende peilingen van specifiek de particuliere beleggers blijkt dat zij in verwacht rendement consequent te positief zijn. Zijn Global Investor Study onder 25.000 toont dat beleggers over de komende vijf jaar 10,7% rendement denken te behalen. De Nederlandse belegger gaat in de jaren uit van 9% jaarlijks rendement. Schroders ging dit voorjaar uit van 4% komende vijf jaar en voor de hele markt wereldwijd 8,3%. Uit de studie blijkt ook, vooral onder Nederlanders, de ontevredenheid achteraf: 54% is teleurgesteld. (bron: DFT) Op basis van de laatste informatie vanaf de onderhandelingstafel neemt de kans op het tot stand komen van een eerste deal af, alhoewel dat de verwachtingen wat positiever zijn geworden na telefonisch overleg tussen de VS en China.

De BIS plaatst grote vraagtekens bij de rechtvaardiging voor het monetaire beleid

De discussie erover onder economen is bijzonder verhit. Voor een overgrote meerderheid zijn de centrale banken uitstekend bezig en hun aanvoerders, zoals Powell, Draghi of Lagarde, helden. Een minderheid, waaronder yours truly, vindt dat de centrale banken zeer onverantwoord bezig zijn en de economie op termijn met gebakken peren zal komen te zitten, schrijft Edin Mujagic is macro-econoom gespecialiseerd in monetaire economie en hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer op https://www.telegraaf.nl/financieel/1827454372/column-monetair-beleid-doet-er-niet-toe Al die tijd was een zeer gerespecteerd instituut als de BIS op de achtergrond bezig met deze zaak. Onlangs zette dat zijn bevindingen op papier. En die liegen er niet om. De conclusie komt erop neer dat het fundament waarop de FED en de andere centrale banken hun beleid op hebben gebouwd, verrot is. De Bank voor Internationale Betalingen, de in 1930 opgerichte bank der centrale banken, plaatst in een onderzoekspaper grote vraagtekens bij de rechtvaardiging voor het beleid dat de centrale banken al ruim tien jaar voeren.

Alle studenten economie leren dat monetair beleid neutraal is op lange termijn, wat betekent dat alles wat de FED en haar zusterinstellingen doen, op langere termijn alleen de inflatie beïnvloedt. Economische groei en rentes zijn er immuun voor. En dat geeft de centrale banken een soort vrijbrief. Aangezien ze toch geen schade kunnen uitrichten, kunnen ze heel ver te gaan met renteverlagingen, zeker als de inflatie maar laag blijft. Dat hun beleid geen schade kan aanrichten, is echter waarschijnlijk een sprookje, zegt de BIS. Monetair beleid is níet neutraal. Ofwel: wat de centrale banken vandaag doen, beïnvloedt morgen niet alleen de inflatie maar ook economische groei, rentestanden en – belangrijk – financiële stabiliteit. Te lang de rentes te laag houden, leidt tot hogere schulden waardoor zich onder de oppervlakte kwetsbaarheid opbouwt. Dat op zijn beurt houdt in dat het in toenemende mate moeilijker wordt voor de centrale banken om rentes te verhogen zonder de economie te beschadigen. In het ergste geval kunnen ze zonder munitie komen te zitten op het moment dat optreden, als de groei omlaag gaat, juist nodig is. Elke overeenkomst met het heden is uiteraard puur toeval. De conclusie is niet alleen dat de centrale banken vastzitten in drijfzand waar ze niet uit lijken te kunnen komen. De conclusie is ook dat zolang het huidige beleid aanhoudt, de centrale banken én verder in het drijfzand blijven zakken én de economische gevolgen op termijn behoorlijk ernstig kunnen zijn. Op hoofdlijnen volg ik deze stellingen, daarover geen discussie. Maar over dat de inflatie zo laag blijft, ver onder de doelstelling van de ECB van dichtbij de 2%, denk ik soms anders. Bij gebrek aan investeringen voor toekomstige ontwikkelingen (klimaat, milieu, KI, robotisering, algoritmische systemen, vernieuwde technologie) en goedkope productiekosten door onder meer mondialisering en efficiëntere massaproductie, kan de inflatie nog verder dalen. Maar door het moeten ingrijpen door overheden, zoals de noodgrepen van het kabinet Rutte III, in dringende veranderingen die in de maatschappij op korte termijn moeten worden doorgevoerd (waardoor de lasten gaan stijgen), die onbeheersbare processen kunnen genereren, kan de inflatie ook, in betrekkelijk korte tijd, fors stijgen tot boven de beoogde 2%. Die optie moeten we niet negeren!

Minister Hoekstra liet de Tweede Kamer weten dat hij het verwijt van Christiane Lagarde dat ‘Nederland te weinig uitgeeft’ niet te waarderen

Het botert niet echt de laatste tijd tussen Nederlandse topfunctionarissen en de Europese Centrale Bank (ECB). President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) vindt dat de ECB ten onrechte rentes omlaag duwt. En minister Wopke Hoekstra heeft ook een appeltje te schillen met de nieuwe president van de ECB, Christine Lagarde, is te lezen op https://www.businessinsider.nl/hoekstra-gesprek-lagarde-kritiek-ecb/ Minister Hoekstra liet de Tweede Kamer weten dat hij het verwijt van Christiane Lagarde dat ‘Nederland te weinig uitgeeft’ niet te waarderen. Hij geeft aan hierover, in de marge van de eurogroep in Brussel, gesproken te hebben met de nieuwe voorzitter van de Europese Centrale Bank. Daarbij is ook afgesproken dat de twee verder zullen praten. Hoekstra wilde niet zeggen waar het gesprek over ging of waar en wanneer hij verder met de Française praat. In de Kamer suggereerde hij dat Lagarde onvoldoende op de hoogte is van de investeringsinspanningen die Nederland doet en in petto heeft. Ook wees hij erop dat Nederland zich keurig aan de begrotingsregels houdt. Lagarde leverde eind oktober, op de Franse radio, kritiek op het zuinige Nederlandse begrotingsbeleid, twee dagen voor ze als topvrouw aantrad bij de ECB in Frankfurt. Dat was volgens Hoekstra niet toevallig. Een ECB-voorzitter wordt niet geacht een euroland publiekelijk op de vingers tikken. In haar vorige functie als IMF-baas heeft ze meerdere keren Duitsland en Nederland bekritiseerd over hun begrotingsoverschotten maar “nu heeft zij een heel andere rol”, aldus de CDA-bewindsman. De kritiek van Lagarde kan ik wel plaatsen. Het verschil van mening ligt in de interpretatie van het Stabiliteits- en Groeipact (een reeks afspraken over begrotingstekorten en de hoogte van de staatsschuld tussen landen van de Economische en Monetaire Unie: de eurozone), dat 22 jaar geleden werd gesloten, zoals afgesproken in het Verdrag van Maastricht in 1992 en voor de invoering van de euro (1999/2002). In die 2 decennia is er nauwelijks onderhoud gepleegd op de spelregels. Nederlandse regeringen hebben zich ieder jaar weer op de borst staan kloppen dat ze er weer in waren geslaagd begrotingsoverschotten aan te wenden voor het terugbrengen van de staatsschuld. Het is verwijtbaar aan de Europese Commissie van Juncker dat de interpretaties die aan het Pact werden gegeven door de rijkere landen moesten worden aangepast toen in 2012 duidelijk werd dat de lange economische golf (1950-2008) een einde was gekomen en dat er geïnvesteerd moest gaan worden in een herinrichting van onze samenlevingen. Daar komt bij dat de regeringsleiders van de 19 eurolanden de dringende aanwijzingen van Mario Draghi terzijde hebben gelegd, erger nog hebben genegeerd. Ook de huidige minister van Financiën Wobke Hoekstra verkondigt nog steeds dat hij er trots op is dat er weer in geslaagd is de staatsschuld terug te brengen. In feite is dat een wanprestatie, alleen wie brengt hem dat bij?

In de eurozone bestaat er flinke spanning tussen het monetaire beleid en het begrotingsbeleid. De ECB heeft, onder aanvoering van zuidelijke eurolanden, besloten om de geldkraan weer verder open te zetten. De reden hiervoor is dat de gemiddelde inflatie in de eurozone erg laag is. Maar dat geldt niet voor Nederland. Het goedkoop geldbeleid van de ECB is bedoeld om de economie en de inflatie een zetje te geven, maar past eigenlijk niet bij de situatie van noordelijke eurolanden zoals Nederland en Duitsland. Die zien door de extreem lage rentes van de ECB dat spaarders bijna geen rente meer krijgen en dat pensioenfondsen in de problemen komen. DNB-president Knot heeft openlijk kritiek gele-verd op de beslissing van de meerderheid van zijn collega’s om de geldkraan van de ECB verder op te zetten en rentes kunstmatig omlaag te duwen. Een aantal eurolanden willen andere regels voor de stemverhoudingen in het Bestuur van de ECB, nu is dat ‘one country, one vote’. Dat betekent dat de stem van Malta een gelijke waarde heeft dan die van Duitsland. Aan de andere kant is er een stevige discussie over het begrotingsbeleid in landen met een begrotingsoverschot. Vooral Duitsland, waar bijvoorbeeld de infrastruc-tuur van wegen, treinen en internet een flinke impuls kan gebruiken, wordt verweten veel te weinig te investeren. Dit terwijl Duitsland een begrotingsoverschot heeft en ultragoed-koop kan lenen. Als de Duitse overheid de economie, die op de rand van een recessie verkeert, een impuls geeft met extra investeringen, kan dat voor heel Europa gunstig uitpakken.

Blok: “We gaan niet meer bijdragen aan de EU dan we nu doen”

Onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, beloofde in het televisieprogramma WNL Op Zondag dat Nederland niet meer gaat betalen aan Europa dan we nu doen. Nederland wordt nu verweten dat we onredelijk zijn. Terwijl dit geld van normale Nederlanders komt. Het woord belastingbetaler valt nooit in Brussel. Terwijl we dat voor ogen moeten houden”, aldus de minister. De VVD’er is beslist: “We gaan niet meer bijdragen dan we nu doen. Natuurlijk groeit het bedrag mee met de inflatie, maar we zullen tot het laatst aan het huidige bedrag vasthouden. Er is geen akkoord zolang wij er niet mee instemmen.” Op de vraag of de minister daar zijn hand voor in het vuur kan steken, knikte hij bevestigend. Hoe durft dit kabinet een bewindsman over een onderwerp dat hem niet aanhangt zulke krachtige uitspraken te doen aan het Nederlandse volk. Daarbij in acht genomen dat helemaal nog niet duidelijk is welk beleid de nieuwe Europese Commissie van Ursula von der Leyen, op dit onderwerp, gaat voeren. Is het niet zo dat de rijkste landen de zwaarste lasten moeten dragen?

Staat VVD-minister Blok voor de mensenrechten die Nederland wereldwijd uitdraagt?

De minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok (VVD), is stellig: kinderen van IS-strijders worden niet teruggehaald naar Nederland. “De kinderen blijven daar. We trekken met veel andere landen één lijn, dus het zou heel raar zijn als Nederland het opeens anders gaat doen.” Dit zei de VVD-minister afgelopen weekend in het televisieprogramma WNL op Zondag. De Turkse minister van Binnen-landse Zaken, Süleyman Soylu, kondigde afgelopen vrijdag aan dat de IS-strijders die daar vastzitten, worden teruggestuurd naar het land waar ze vandaan komen. Blok: “We kunnen Turkije niet dwingen, het is niet het land waar de misdrijven gepleegd zijn. Het is aan hen of ze de mensen willen berechten of terugsturen.” Het kabinet wil dat de IS-strijders in Irak worden berecht, waar ze ook de misdrijven hebben gepleegd. “We zijn er met experts geweest, maar het is heel ingewikkeld. Irak heeft de doodstraf en de rechtsgang gaat daar niet zoals in Nederland. Maar de slachtoffers zijn daar, en die kunnen dan ook getuigen. We moeten berechten waar het misdrijf was. En daar zijn we met volle inzet mee bezig”, aldus Blok. Als Turkije de IS’ers met een Nederlands paspoort op een vliegtuig naar ons land zetten, worden ze meteen vastgezet en berecht, zegt Blok. “Ze kunnen niet zomaar de grens passeren. We hebben intensief contact om ervoor te zorgen dat het niet zomaar gebeurt. IS’ers met een Nederlands paspoort, worden hier in de kraag gevat en berecht.” (Bron: WNL) Minister Blok raaskalt wel meer. Hoe moeten die enorme hoeveelheid gevangen genomen IS-strijders worden berecht. Hoe stelt Blok zich die rechtsgang voor in Irak. Irak heeft maar een beperkt rechtssysteem en is daardoor niet in staat strafzaken te behandelen, tenzij ze besluiten dat iedereen die als een ‘Syrieganger wordt gekenmerkt zonder na te gaan of die persoon strafbare feiten heeft gepleegd en zonder dat de verdachte IS-strijders, door advocaten worden bijgestaan, daartegen verweer kunnen voeren, tot de doodstraf worden veroordeeld. Waarom zo drastisch? Simpel, Irak beschikt niet over de gevangenissen e/o kampen waar veroordeelden naartoe kunnen. En dan de vraag ‘wie moet dat allemaal gaan betalen’? Nog los van de vraag wat er moet worden gedaan met de gevangen genomen IS-strijders, vrouwen en kinderen, moeten de Europese landen, die de ‘mensenrechten’ hoog in het vaandel hebben staan, hun verantwoordelijkheid nemen en in ieder geval de daar verblijvende moeders en kinderen naar de thuislanden moeten laten terugkeren. Niet naar Blok, de VVD (die er zelfs geen moeite mee heeft als ze in Irak de doodstraf zouden krijgen) en het CDA luisteren.

Heeft Nederland wel een buitenlands beleid, vraagt het AD zich af

Die vraag stellen steeds meer mensen, inclusief diplomaten, al zijn ze doorgaans beleefd genoeg hem niet te betrekken op de persoon van minister Stef Blok zelf. Bernard Bot, die een lange carrière als diplomaat afsloot met het ministerschap, spreekt van ‘de versplintering’ van het buitenlands beleid. ‘Wat ontbreekt is de grote lijn.’ De oorzaken voor dat zwarte gat in het Nederlandse buitenlandbeleid zijn divers. Los van de ‘technocratische’ aanpak van Blok en de moeilijke coalitie waarin hij opereert, is er ook nog de buitenwereld zelf: die wordt steeds complexer en onbegrijpelijker. Oude, vaste handvatten van de Nederlandse diplomatie zijn aan erosie onderhevig: de internationale rechtsorde, het multilateralisme, de NAVO, de Europese Unie. Stef Blok is een stille politieke fixer, niet te beroerd voor lastige klusjes. Het is de degelijkheid, maar ook de saaiheid van de filiaalhouder van de ABN Amro in Nieuwkoop die hij ooit was. De verbazing was dan ook groot toen juist Blok kort na zijn aantreden als minister een grote rel veroorzaakte met wilde uitspraken over de onmogelijkheid van een ‘vreedzaam samenlevingsverband’ in een ‘multiculturele samenleving waar de oorspronkelijke bevolking nog woont’. Sindsdien treedt Blok op als de door Mark Twain opgevoerde kat, die na een sprong op een hete oven niet alleen niet meer op hete ovens springt, maar helemaal niet meer springt. Met buitenlands beleid heeft de VVD’er Blok niets – maar dat is eerder regel dan uitzondering bij politieke benoemingen. Toch blijkt enige verbeeldingskracht onmisbaar in dit vak: niet zelden vergroot Blok de irritatie onder zijn gehoor door, ongeacht het onderwerp of het moment, te blijven spreken met dezelfde monotone stem die met geregelde tussenpozen – alsof hij dan van zichzelf wakker schrikt, of dat er weer een nieuwe batterij in zit – plots even de hoogte in schiet.

Topdiplomaten pleiten voor meer dialoog met Rusland

Belangrijke buren moet je bij je houden’ Nederland moet meer dialoog hebben met Rusland, ook al zal de relatie nog langere tijd belast blijven door het neerhalen van MH17. Dat is het opmerkelijke advies van Renée Jones-Bos, tot voor kort onze ambassadeur in Moskou. Haar pleidooi krijgt steun van oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot en zal naar verwachting ook een van de opties zijn van een Rusland-strategie die minister Stef Blok in december presenteert. Jones-Bos deed haar uitspraken tijdens een bijeenkomst in Brussel, die was georganiseerd door de Nederlandse ambassadeurs bij de EU, de NAVO en in België. Tot nu pleitten vooral Forum voor Democratie en de PVV ervoor om een serieuze dialoog met Rusland te hervatten. Baudet’s pleidooi werd echter niet serieus opgevat, omdat hij lang vraagtekens plaatste bij het internationale onderzoek naar de toedracht van het neerhalen van het passagiersvliegtuig onder leiding van Nederland. Vorig jaar stelde Nederland Rusland medeaansprakelijk voor het neerhalen van vlucht MH17. Op 9 maart begint op Schiphol een strafproces tegen de eerste vier verdachten. MH17-getuige de Oekraïner Vladimir Tsemach, die momenteel in Rusland verblijft, stelt dat het Nederlandse OM hem onder meer een paspoort, levenslange beveiliging en een huis heeft aangeboden als hij tijdens het 4 jaar durende proces verklaringen wil komen afleggen bij de Rechtbank op Schiphol over de ramp met MH17, over wat hij weet over het neerhalen van vlucht MH17. Volgens Jones-Bos zijn er nu belangrijke kwesties met de grootmacht aan de Europese oostgrens te bespreken – voor de EU zijn dat onder meer energie, klimaat en geopolitieke onderwerpen als Syrië. ‘Je moet ergens beginnen’, zegt ze. ‘Er is op dit moment geen EU-Ruslanddialoog. Europa moet harder nadenken over de relatie met Rusland. Nederland speelt een rol. Om instrumentele redenen vind ik dat we meer dialoog met Rusland moeten hebben.’ EU-landen zijn verdeeld over Rusland, aldus Jones-Bos. De sancties zijn er weliswaar nog, maar veel Europese landen, inclusief Frankrijk en Duitsland, lopen de deur plat in Moskou. In Nederland is er vanuit het bedrijfsleven en vanuit de culturele sector ook een toenemende behoefte om de bilaterale contacten met Rusland, die na het neerhalen van MH17 tot een minimum zijn beperkt, weer uit te breiden.

Marike Stellinga aan het woord over Rutte III

Er zullen niet veel kabinetten zijn geweest die zo bulkten van het geld, en tegelijk zoveel onvrede oogstten als het kabinet Rutte III. Geld te over en toch betoogt het halve land indringend dat het geld tekort komt. De leraren staken, ziekenhuispersoneel gaat staken. De rechterlijke macht en de politie klagen over een gebrek aan geld, net zoals gemeenten die allerlei sociaal beleid (de jeugdzorg) moeten uitvoeren na de decentralisaties van het vorige kabinet. Er moet geld naar defensie, naar wegen en bruggen, ik vergeet vast sectoren die nú dringend behoefte hebben aan extra middelen, schrijft Marike Stellinga, econoom en politiek/financieel journalist bij het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/09/arme-hoekstra-met-zijn-volle-schatkist-a3979725 Rutte III strooit en strooit met geld, maar het is niet genoeg. Komt daar nog eens het gemor over achterblijvende lonen bij. Het kabinet kwam op Prinsjesdag met een extra belastingverlaging van €3 mrd voor volgend jaar. In de hoop dat ‘de mensen’ nou toch eindelijk echt eens onomstotelijk in hun portemonnee voelen dat het beter gaat. Heb je zoveel zoet, blijft iedereen maar zuur proeven. En dan dreigen er ook nog pensioenkortingen, en is een deel van de economie bevangen door stikstof- en PFAS-problemen waarvoor ook geld van het kabinet nodig is. Nou pleit ik hier niet voor medelijden. Prominente leden van het kabinet hebben zelf staan verkondigen hoe absurd goedkoop geld nu is voor de Staat. Rond Prinsjesdag streden CDA-kopstuk Wopke Hoekstra en VVD-kopstuk Eric Wiebes nog om wie er de meeste miljarden euro’s in de economie kon smijten. Hoekstra benadrukte sinds de zomer voortdurend hoe rijk het kabinet is: de staat krijgt nu geld toe als het geld leent. Dus waarom maken we geen investeringsfonds met tientallen miljarden erin? Wiebes pleitte er sinds de zomer voor miljarden euro’s in het toekomstige verdienvermogen van Nederland te steken. Logisch dus dat ziekenhuispersoneel, gemeenten, leraren en al die anderen denken: ja hallo, als er zoveel geld is, kan er dan ook wat meer naar de (semi-)overheidstaken die in de crisisjaren moesten inleveren? De grootse plannen van Hoekstra en Wiebes deden ook vreemd aan omdat het kabinet en de voltallige Tweede Kamer op Prinsjesdag concludeerden dat de uitvoeringsorganisaties van de overheid te vaak niet goed functioneren. „Burgers hebben zó vaak op zó veel plekken het gevoel dat de overheid er niet voor hen is en dat ze tegen een muur oplopen”, zei Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Daarvoor is eerder structureel geld van het kabinet nodig, dan eenmalige Wopke-Wiebes-fondsen. CDA en VVD (beide regeerden in het kabinet-Rutte I) krijgen nu de rekening voor ingrepen waarvoor het Centraal Planbureau al in 2010 waarschuwde. Het zogenaamde €18 mrd pakket. CDA en VVD wilden veel bezuinigen op de overheid: minder ambtenaren én de salarissen van ambtenaren werden jaren op de nullijn gezet, ook van leraren. Het CPB vond die ingrepen niet geloofwaardig of niet houdbaar. Dit was wensdenken als er geen taken van de overheid werden geschrapt. Ook over de nullijn hield het CPB de poot stijf. Het leverde hoogstens een paar jaar geld op. Structureel vrijwel niets. Want uiteindelijk zou overheidspersoneel in betere tijden hogere lonen eisen en een inhaalslag maken. Het gelijk van het CPB staat deze weken op het Malieveld. Achteraf blijkt dat die enorme bezuinigingen de samenleving meer schade dan profijt heeft opgeleverd. Kijken we naar de politie, de sociaal-juridische bijstand, de jeugdzorg, de daklozen en verwarde loslopende personen, dan zien de de gevolgen van dit bezuinigingenbeleid.

Ter kennisname

Het wordt maar erger en erger en erger” stelt Robert Jensen, sprekende over het beleid van kabinet Rutte 3. “Crisis na crisis, na crisis, wordt er door dit kabinet gecreëerd” verzucht hij, die blijkbaar begrijpt dat veel Nederlanders de premier meer dan spuugzat zijn. De TV-presentator zegt dat “Rutte precies doet wat hij moet doen, Rutte is geen leider, maar een uitvoerder. Dat klinkt wellicht wat verwarrend, maar volgens Jensen zit er toch écht logica in zijn uitspraak. En wel hierom: Jensen suggereert dat Rutte op de achtergrond de uitvoerder is van een groter plan. Dat plan is echter niet afkomstig uit Nederland, maar van anderen. Jensen stelt dat Nederlanders steeds beter doorkrijgen dat het kabinet plannen uitvoert van hogerhand. En dat de Nederlanders hierdoor op termijn zullen rebelleren om ‘hun land terug te claimen’. Hiervoor ziet Jensen een rol weggelegd voor de alternatieve media, die het ‘volk langzaam wakker maken’ nu ‘duidelijk wordt hoe we zijn voorgelogen’ door de politieke status quo. En daar heeft Jensen natuurlijk een punt. Wanneer de communicatieve macht van de journalistiek is gecentraliseerd in een aantal kapitaalkrachtige mediabedrijven, die vervolgens doelbewust de principes van de journalistiek aan de wilgen hangen en propagandaverhalen verspreiden, dan gaan mensen vanzelf op zoek naar ‘alternatieve feiten’. En dan kom je al snel tot de conclusie dat het kabinet “wel erg vaak” vreemde wetten doorvoert. Jensen is echter blij. Over 357 dagen zou de Amerikaanse president Donald Trump mogelijk worden herkozen. Als dat gebeurt, zo stelt Jensen, dan kan Mark Rutte met zijn grote plan inpakken ‘en wegwezen’.

Geen Stijl: Mark Rutte is begonnen aan zijn tiende jaar als premier en een van de eigenschappen waar hij om geprezen wordt, is zijn ongenaakbaarheid in het debat. In dat hele decennium is hij nog nooit écht in de problemen gekomen, ongeacht hoeveel politieke vrienden, vazallen en kabinetsleden er onder zijn bewind ook het veld moesten ruimen vanwege aantoonbaar falen, het verkeerd voorlichten van de Kamer of het achterhouden van cruciale feiten in politieke, bestuurlijke of ethische kwesties. Rutte slalomde overal tussendoor, terwijl zijn VVD zorgvuldig omgebouwd werd tot een pop-up store voor politieke oneliners, kopjes koffie met Klaas en een oranje/blauw festivalgevoel – terwijl achter de schermen de loopwielen gevuld werden met houjebackbenchers waar de spijkerzweep van de fractiediscipline overheen gaat. “Kijk voor je, naar je Netflixscherm, en wacht op je stem-orders!” Achter de brede lach van de eeuwig opgewekte Kukident-premier gaat een wereld van verandering schuil. De mentaliteit van Justitie & Veiligheid / Veiligheid & Justitie is staand beleid geworden op alle ministeries, departementen en (hogere) ambtelijke rangen – met de ondergeschikte ambtenaren als respectievelijke houjebackbenchers in die pikorde, die met een vleugje angstcultuur onder de knoet worden gehouden. Gewetensvorming wordt niet op prijs gesteld, kijk maar hoe het klokkenluiders als Roelie Post of de waarheidszeggers bij het WODC vergaan is: opgejaagd of vervolgd voor hun eerlijkheid. Steeds minder mensen kregen steeds meer te zeggen, met een (te) belangrijke rol voor voorlichters: het partijkartel is precies dat: een kartel binnen de partijen – en zelfs voor bestuurlijke organisaties een ondoordringbaar bolwerk (daar-over later meer). Naar buiten toe is die metamorfose helder zichtbaar: de Nederlandse Wet openbaarheid van bestuur (WOB) is altijd een tragisch vehikel van frustratie en ostentatieve ontkenning middels overdadige zwartlakking geweest, maar zeker de afgelopen jaren zagen we steeds vaker en steeds duidelijker hoe de middelvingerkleurige stift vooral gehanteerd wordt om politici en machthebbers te beschermen tegen de waarheid, en niet om “staatsveiligheid” (vaak gebruikt argument), “persoonlijke beleidsopvattingen” van individuele ambtenaren (onzinargument) of diplomatieke be-langen te beschermen tegen overdadige datadeling. Het is allemaal onder VVD-bewind verergerd, en niet alleen bij klassieke VVD-ministeries als V&J, tot op een punt dat er alleen nog politieke gevolgen zijn voor falende, liegende en informatie verzwijgende bewindslieden als het politiek opportuun is voor de VVD (en haar coalitiegenoten), niet wanneer het politiek zuiver is. We zien het deze week aan de discussie rond de door Nederland veroorzaakte burgerdoden in Irak, en je ziet hoe de werkelijke discussie (over het onderwerp) en de politieke werkelijkheid (hoe Rutte wil dat het er uit ziet) ver uiteenlopen. MinDef Ank Bijleveld (CDA) draagt er nu de verantwoordelijkheid voor, maar het is een situatie die onder Jeanine Hennis’ VVD-bewind is ontstaan, én onder de pet is gehouden. Met medeweten van Mark Rutte – want hij weet altijd overal van – hoe goed hij in debatten zijn rol in om het even welk blunderdossier altijd weet te downplayen. Het is (in de werkelijke discussie, over het voorliggende onderwerp) prima en in redelijkheid uit te leggen dat in een oorlogssituatie burgerdoden vallen. Los van de vraag wat we in Irak te zoeken hadden/hebben, je kan ons leger niet kwalijk nemen dat er bij het uitschakelen van doelen ook burgerdoden (kunnen) vallen, en we mogen er redelijkerwijs van uit gaan dat het niemands opzettelijke intentie is om die doden op het (nationale) geweten bij te turven. Maar wat níet uit te leggen is, is de institutioneel geworden reflex om in de politieke werkelijkheid op elke Kamer- of journalistieke vraag met een leugen te antwoor-den. Dat blokkeert een inhoudelijke behandeling van het onderwerp, bijvoorbeeld over de vraag wat we daar doen of deden, waarom, hoe, en met welke potentiële gevolgen voor vriend, vijand en eigen (internationale) positie. Het wordt een schijngesprek, waar échte debatten in deze samenleving onder lijden (met een algehele dumbing down tot gevolg). Nog erger: door kiezers consequent te behandelen als domme burgers die niet met de waarheid overweg kunnen, of niet in redelijkheid het debat over die waarheid aan zouden kunnen gaan, kweek je niet alleen dommere (of dommer gehouden) burgers, liegenderwijs oogst je enerzijds een heleboel achterdocht, en anderzijds een heleboel chagrijn. (Zalig zijn de onverschilligen van geest, bij wie elk maatschappelijk debat of vraagstuk aan de anus zal oxideren als ze maar met 130 naar de stembus mogen om op de valse VVD-beloftes van lagere belastingen te kunnen stemmen.) Het chagrijn hierover blijft overigens niet beperkt tot burgers en kiezers. Ook in de hogere echelons van bestuurlijk Nederland is de frustratie aan het groeien. Adviesorganen, meetinstituten en statistische bureaus zijn ook steeds meer gepolitiseerd geraakt onder politiek (VVD-) wensbewind, met als gevolg dat hun adviezen, rapporten en statistieken selectief worden aangewend hoe het politiek het beste uitkomt, of achteloos onderin de la worden gelegd als ze níet uitkomen – en de makers van al die rapporten mogen uiteindelijk wel het publieke chagrijn incasseren als het op de inhoud gebaseerde politieke beleid het grote publiek onwelgevallig is (de stikstofpuinhoop, een loepzuiver politiek probleem waar RIVM c.s. de schuld van krijgen). Als de morrende geluiden uit het gesloten bestuurlijk binnenwerk van Den Haag, onder meer afkomstig uit WODC, CBS, RIVM en de Algemene Rekenkamer, zelfs het Nieuwspoort Non Grata-medium GeenStijl al weten te bereiken, dan is er echt wat aan de hand hoor. (Jammer dat Tom-Jan Meeus en die andere Nieuwspoort-pilsvogels dat allemaal nooit opschrijven, want die weten het heus wel, en beter dan wij, maar ja: voor je ‘t weet spelen ze De Populisten in De Kaart.) Tien jaar Rutte heeft voorlichting, inlichting en informatierecht gebundeld in een grote leugenmachine die ontkenning van de feiten, selectief geheugenverlies en het weglakken van de waarheid tot norm heeft gebombardeerd – met de burgerdood van de geloofwaardigheid als collateral damage – en de schade aan het open publieke debat niet te overzien. Op de korte termijn werkt het wellicht, kijk maar naar de vele opgehaalde schouders over enkele tientallen Iraakse bijvangstdoden, maar wat zijn de effecten van dat chronische, ziekelijke liegen op de langere termijn, en wat verwacht Den Haag eigenlijk in ruil voor die behandeling terug van de burger? Zolang de VVD blijft winnen, zullen ze het zich niet af gaan vragen. En het eeuwige excuus van Rutte: Er is toch economische groei ? Alsof “economische groei” het enige is dat telt… Ja, groei voor multinationals als Shell en Unilever, die gewoon de afschaffing van de dividendbelasting op een presenteerblaadje kregen aangereikt. Hoe anders is dat voor het Midden- en Kleinbedrijf, dat door een jungle van alsmaar veranderende verstikkende regels en voorschriften het functioneren onmogelijk wordt gemaakt, bovendien is de belastingdruk juist voor die groep nog nooit zo zwaar geweest. Die enorme geldstromen van Den Haag naar Brussel, de onophoudelijke immigratie, de stikstofpsychose, het zal allemaal ergens van moeten worden betaald. Het gaat in het leven niet alleen maar om welvaart, maar ook om welzijn. En daar hoor je Rutte niet over. Door de gigantische instroom van migranten wordt het land steeds drukker, en door de toenemende criminaliteit ook steeds onveiliger. Dat heeft zijn effect op de psyche van burgers. Mensen voelen zich niet meer senang in hun eigen land, de sociale cohesie verdwijnt langzaam maar zeker. Dat is heel ernstig. Dat aspect van de maatschappij wordt door Rutte volkomen genegeerd en geridiculiseerd. Typische reactie van Rutte: “Nou, hahaha dat valt wel mee hoor hahaha we moeten ook weer niet overdrijven hahaha”. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de schandalige bezuinigingen op het gebied van ouderenzorg. Ik was vorig jaar bij een tante van mij, ze is inmiddels overleden, in een verzorgingstehuis. Ik lieg het niet, maar de stank van urine in de gang en in haar kamer was echt niet om te harden. Ik overdrijf het niet. En dat mens zat daar de Godganse dag maar te vegeteren. Wat een hel. Gelukkig is ze uit haar lijden verlost. In plaats van volop goedbetaald vrolijk en ijverig personeel, dat de boel lekker poetst en boent, dat het fris ruikt in zo’n tehuis, dat die oude mensen gewoon netjes worden verzorgd. Maar dat kan allemaal niet, daar is “geen geld voor”. Het is een schande. Rutte zal het allemaal worst wezen. En waarom ? Hij heeft geen gezin, geen kinderen, geen verantwoordelijkheid, geen zorgen. Het zal hem allemaal aan zijn reet roesten, en dat straalt hij ook zeer duidelijk uit met zijn eeuwige joker grijns. Wat een verschrikkelijke man. En toch blijven de mensen maar op die VVD stemmen, alsof ze in een soort bubbel zitten. Onvoorstelbaar. Als er een cultuur van ‘regeren’ (al is dat tegenwoordig een groot woord) van ‘het zal mijn tijd wel duren’ overheerst, zie je in de samenleving eenzelfde mentaliteit ontstaan. Een kabinet dat overduidelijk enkel aan eigen persoonlijke carrière en gewin denkt, kweekt een bevolking dat dan ook enkel aan eigen persoonlijk gewin denkt. En aangezien dit kabinet een broertje dood heeft aan de wet, heeft een groot deel van de bevolking dit ook opgepakt en heeft eveneens een broertje dood aan de wet. ‘Bejaarden? Kosten alleen maar geld en leveren niks op. Wat heeft het voor zin zo iemand nog een operatie te geven, die gaan toch op termijn dood, weggegooid geld’. En dus verzint men ‘voltooid leven’ en verpakt dit in een barmhartig sausje: ‘je hoeft niet in de hel te leven die wij voor jou hebben gecreëerd’. (Tekst: Motleycrew) De wereld van vandaag wordt hier in een kader geplaatst en zal herkenbaar zijn voor een groot deel van het volk. Ik verwacht dat Rutte op enig moment toch door de mand gaat vallen, maar pas op het moment dat hij de steun verliest van enkele parlementariërs van de coalitiepartijen.

Syp Wynia, een kritische journalist, aan het woord

Hij schrijft op https://www.sypwynia.nl/wyniasweek/ een column. Deze keer over het zwakste element van de kabinetten-Rutte: de koopkrachtplaatjes. Als lijsttrekker van de VVD belooft Mark Rutte steevast lage lasten. Als premier belooft hij steevast meer koopkracht. In de praktijk is het omgekeerde eerder het geval. Zowel in de slechte tijden (2010-2014) als in de betere tijden lopen onder Rutte de collectieve lasten als percentage van de economie op, om nu, in 2019, een topniveau van 39,6% van het nationaal product te bereiken. In geen kwart eeuw waren de lasten zo hoog als nu. Van iedere euro die in Nederland wordt verdiend, gaat dus bijna 40 cent naar de staat, in de vorm van belastingen, premies en accijnzen. Om een idee te geven: in 1970 was dat 35 cent, in de crisisjaren ’80 liep het op tot boven de 40 cent, de paarse kabinetten-Kok brachten het in de jaren ’90 terug tot 35 cent. En uitgerekend onder de liberale premier Rutte, die altijd beweert voor een kleinere overheid te zijn, groeiden de collectieve lasten door naar 40%. Volgens plan zakken de collectieve lasten volgend jaar weer ietsje. Dat gebeurt vaker in een jaar voor de verkiezingen. Het gebeurde bijvoorbeeld ook in 2016, het jaar voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Nadat de eerste kabinetten-Rutte de lasten met €20 mrd hadden verhoogd, volgde in 2016 een lastenverlichting van €5 mrd. Economen noemen dat de ‘political business cycle’. We kennen die ook als ‘van zuur naar zoet’. Het idee is, dat je vervelende maatregelen – zwaardere lasten – oplegt als de verkiezingen net achter de rug zijn en met het zoet komt als de kiezer weer gunstig moet worden gestemd. In 2017 hielp het zoet van 2016 trouwens niet: de regeringspartijen gingen keihard onderuit. De PvdA werd zelfs gemarginaliseerd. Overigens moet de aangekondigde bescheiden verlaging van de lastendruk in 2020 (naar 39.3%) met een hele grote korrel zout worden genomen. Het kabinet laat een groot deel van de torenhoge kosten van het klimaatbeleid – zoals alle kosten die particulieren moeten maken voor hun huis – buiten beschouwing. Terwijl die uitgaven toch ergens van betaald moeten worden. Nederlandse kabinetten hebben – die van Rutte bij uitstek – behalve die stijgende lasten nog een merkwaardige gewoonte. Volgens de economieboekjes zou je als overheid de economie moeten stimu-leren als het slecht gaat en kun je gas terugnemen als het goed gaat. De econoom John Maynard Keynes (1883-1946) heeft zijn naam verbonden aan die gedachte. Nu valt er wel iets aan te merken op Keynesiaans beleid, maar dat je als overheid de economie een douw naar beneden geeft als het slecht gaat en weer gas geeft als het goed gaat is sowieso schadelijk. Toch is dat precies wat er in Nederland vaak gebeurt. Premier Jan Peter Balkenende (CDA) en minister van Financiën Gerrit Zalm (VVD) deden het bijvoorbeeld in de jaren 2003-2006. Ze drukten de economie toen die al in de put zat en ze joegen de economie aan toen het weer beter ging. Onder Rutte gaat het niet anders. Zo valt Nederland vooral sinds 2010 ook internationaal op met een combinatie van schadelijk beleid. Aan de ene kant met dat hollen-en-stilstaan-beleid, aan de andere kant met de steeds verder stijgende lastendruk. De economie zwiept in Nederland zowel naar boven als naar beneden meer op en neer dan elders, wat per saldo tot minder economische groei leidt. Dat was nou precies waarom Keynes pleitte voor het dempen van de conjunctuur. Dat basisidee was zo slecht niet. Hoge collectieve lasten – Nederland groeit naar de top van Europa – vormen ook risico’s voor de economische ontwikkeling, met lagere koopkracht en minder bedrijfsinvesteringen tot gevolg. Als die ontwikkelingen bovendien haaks staan op de beloftes wordt ook nog eens het vertrouwen in de politiek ondermijnd, met politieke instabiliteit en economisch vertrouwensverlies tot gevolg. Opmerkelijk is, dat premier Rutte de hardnekkige neiging heeft anderen de schuld te geven, als door zijn eigen toedoen de economie minder goed loopt. In 2013 wekte hij de indruk dat het schuld van de Nederlanders was, omdat ze te weinig inkopen deden. Feit is, dat de Nederlanders weinig te besteden hadden, vooral ook door de scherp gestegen lasten, zoals een btw-verhoging. In juni van dit jaar gaf Rutte de (grote) bedrijven de schuld van de stagnerende koopkracht. Terwijl de lonen in werkelijkheid wel stegen, maar te weinig om de prijsstijgingen bij te houden. En dat was weer een gevolg van nieuwe belastingverhogingen van het kabinet-Rutte: een btw-verhoging van 6% naar 9% en een forse verhoging van de energiebelastingen. Het economisch rapport van de kabinetten-Rutte over de jaren 2010-2019 ziet er dus niet best uit. Precies nu, in de zomer van 2019, staan de seinen weer op rood voor de verdere economische ontwikkeling. Trump voert een handelsoorlog met China, met risico’s voor de wereldhandel waar Nederland onevenredig gevoelig voor is. In Duitsland lijkt de economie in te zakken, Groot-Brittannië koerst aan op een harde breuk met de EU en Italië wordt ook steeds politiek eigenzinniger, met onder meer risico’s voor de euro. Wat doet het kabinet-Rutte III? Waarschijnlijk niet bijster veel. De uitgaven voor 2020 zijn immers al zo’n beetje vastgesteld. Hooguit wordt er nog wat aan de koopkrachtschroefjes gedraaid. En, laten we wel zijn: aan de internationale ontwikkelingen die Nederland beïnvloeden kan Nederland zelf niet veel doen. Maar wat Nederland wèl kan, is de schade niet groter maken. En daar, zoals we hebben gezien, hebben de kabinetten-Rutte nu juist een handje van.

Les: Ga structureel investeren voor projecten op de langere termijn. Richt je beleid nou eindelijk eens op het inperken van de collectieve lasten. Zorg er voor dat burgers meer over kunnen houden van hun geld, waardoor het loont om te werken, loont om te ondernemen en er weer ruimte komt in de portemonnee. De hoge collectieve lasten wurgen de economische potentie van Nederland. Het grootste opwaartse risico voor die lasten zijn de klimaatkosten. Het kabinet RutteDrie wil dat Nederland klimaatkoploper is. Daar zal een hoge prijs voor worden betaald.

Waar komt het pessimisme in de samenleving vandaan?

Het optimisme in Europa na de val van de muur heeft dertig jaar later plaatsgemaakt voor wijdverspreid pessimisme. Vooral de toenemende onzekerheid zorgt ervoor dat mensen van over de hele wereld in opstand komen, zegt SP-Tweede Kamerlid Sadet Karabulut in WNL Opiniemakers. Mensen hebben de afgelopen decennia systematisch hun onzekerheid zien groeien”, zegt Karabulut. “Het is niet zozeer iets abstracts zoals ‘dat de machtsblokken zijn vervallen’. Nee, er was ons beloofd dat alles geweldig zou worden. De liberale democratie en het kapitalisme zou iedereen zekerheid brengen.” Die beloftes zijn niet uitgekomen en dat heeft grote gevolgen, zegt het Kamerlid. “We hebben klap na klap gekregen. De spanning tussen het Oosten en het Westen is weer gegroeid. Het Midden-Oosten is in permanente oorlog. Het globale financiële stelsel is compleet in elkaar gestort. Dat raakte ons ook in Europa.” Europa moest een politiek project worden, zegt Karabulut, en daarmee werden beslissingen genomen die ingingen tegen de wil van veel Europeanen. “Er kwam verregaande integratie zonder dat er draagvlak voor was. Ook financieel voelden wij de gevolgen. Ondertussen is de verzorgingsstaat afgebroken. Veel zaken moesten geprivatiseerd worden. Dit alles bij elkaar maakt dat miljoenen mensen in de wereld heel onzeker zijn geworden, ook in het rijke Europa.” Het is spannend”, zegt Karabulut. “Er zijn grote problemen in de wereld. Ik zie de gevaren zoals toenemende ongelijkheid, de kernbewapening, de oorlogsvoering. Maar tegelijkertijd denk ik dat het ook een kans biedt om goede keuzes te maken. Je ziet nu, dat vind ik hoopvol, van Nederland tot Libanon tot aan Latijns Amerika, dat mensen in opstand komen.” (Bron: WNL) Ik herken wel een aantal observaties, die hier aan de orde worden gesteld. Maar ik mis de kern van waaruit onze samenleving, en die van andere Europese landen, wordt aangestuurd. Ik wijs Rutte en zijn VVD-achterban aan als ‘lakeien’ van wat vroeger heette het kapitalisme en tegenwoordig ‘de nieuwe vrijheid’ net neo-liberalisme. Het is een systeem waarbij ‘geld’ centraal staat en dat wordt gevoed door vrije markten, economische groei, een toenemende ongelijkheid tussen arm en rijk en dat zich heeft vastgeketend in netwerken van overheden en samenlevingen van landen, het monetaire beleid van centrale banken, de financiële markten en de macht van multinationals. De SP heeft niet de omvang en kennis van zaken om dat systeem omver te gooien. Ze moeten zich beperken door het aan de orde te stellen.

Stuntelend kabinet veroorzaakt electorale pijnen bij coalitiepartijen, twee zetels winst voor PVV en FVD

Uit de rondvraag van De Hond blijkt dat 65% van de kiezers vermoedt dat premier Rutte wel is geïnformeerd over de situatie en dat hij niet eerlijk is of andere redenen heeft om te claimen dat hij van niets wist. Slechts 11% van de kiezers denkt dat Rutte daadwerkelijk niet is geïnformeerd over de situatie in Irak en dus – zoals hij zelf beweert – “van niets wist”. Kiezers straffen de VVD hiervoor af.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 nov 2019; week 46: AEX 598,96; Bel20 3894,25; CAC40 5.939,27; DAX30 13.241,75; FTSE 100 7.302,94; SMI 10.310,12; RTS (Rusland) 1449,42; DJIA 28.004,89; NY-Nasdaq 100 8.315,52; Nikkei 23.303,32; Hang Seng 26.326,66; All Ords 6.898,90; SSEC 2.891,34; €/$1,105; BTC/USD $8.447,26; 1 troy ounce goud $1467,90, dat is €42.710,64 per kilo; 3 maands Euribor -0,404%; 1 weeks -0,468%; 1 mnds -0,45%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,196%; 10 jaar VS 1,8299%; 10 jaar Belgische Staat -0,039%; 10 jaar Duitse Staat -0,338%; Franse Staat 0,02%; VK 0,63%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,52%; 10 jaar Japan -0,0751%; Spanje 0,46%; 10 jaar Italië 1,257%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,604.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, de goudprijs daalde niet verder, de rente van 10-jarig daalde weer wat, 30-jarig papier noteerde wat lager, 5-jarig papier met een negatieve rente steeg wat (rente daalde weer) . De bitcoin bleef aangeboden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,1%; Duitsland 0,145%; Nederland 0,186%; Japan 0,4539%; Frankrijk 0,765%; GB 1,253%; Spanje 1,335%; Canada 1,6234%; Italië 2,345%; VS 2,3083%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,6%; Duitsland -0,587%; Denemarken -0,542%; Nederland -0,521%; Frankrijk -0,383%; België -0,397%; Japan -0,1861%; Spanje -0,065%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 16112019/505 Noodverbanden en noodwetten

UPDATE 09112019/504 Het kabinet Rutte III staat op instorten

Ik heb het vertrouwen het het kabinet Rutte III al eerder opgezegd, maar dat is niet voldoende om het kabinet te laten vallen. Daarvoor hebben wij in ons democratisch stelsel meer nodig dan een parlement en een kabinet dat wordt gesteund door coalitiepartijen. Zolang die de stekker niet uit het stopcontact trekken, blijft het kabinet zitten. Dat is de realiteit. Maar de panelen schuiven. Dat is zo langzamerhand wel duidelijk. Het kabinet weet niet meer hoe ze verder moeten regeren. Nu vind ik ‘regeren’ een zwaar woord voor wat deze regering presteert. Wat zich wreekt is dat er geen lange termijnbeleid is, dat het de regering ontbreekt aan visie voor de toekomst. En dat mochten we ook niet verwachten van deze premier want hij heeft al op 3 september 2013 laten weten in zijn omstreden H.J. Schoolezing in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ . Maar dat breekt hem nu zes jaar later op, want zijn kabinet is overgegaan tot het voeren van paniekbeleid. Waar ik dan op duidt: ons land staat in Europa bekend als een land dat snel met ambitieuze plannen komt voor nieuw beleid, wij lijken dan het knapste jongetje van de klas te zijn, maar als er dan later wordt gekeken naar de realisatie van het beleid bungelen we ergens onderaan. Daarbij zoeken we steeds de grenzen op van hoe we met een minimale inspanning een maximaal resultaat kunnen bereiken, ook als daarmee de afgesproken regels worden overtreden. Het laatste feit is de stikstofaanpak met de PAS wetgeving. We doen iets maar wel zodanig dat niemand daarbij wordt getroffen, de boeren de bouw iedereen kon gewoon zijn gang blijven gaan. Een uitspraak van het Europese Hof werd voor kennisgeving aangenomen, maar toen de Raad van State de PAS wetgeving verwierp was plotseling Holland in last. Het klimaatbeleid rammelt aan alle kanten, neem de stikstof, ammoniak, fijnstof, PFAS. Eerst komt minister Schouten met €100 mln om de gevolgen van de stikstofneerslag in de Natura 2000 gebieden te verzachten. Na stakingen door de boeren, de bouwers en de grondverplaatsers, wordt er 2 weken later een miljard euro uit de hoge hoed getoverd. Ook het onderwijs is nog steeds, en terecht, ontevreden over het ontbreken van een lange termijn visie voor het basis-, middelbaar-, hoger- en wetenschappelijk onderwijs. Een staking dreigt en het kabinet legt gelijk €460.000 op tafel, hoofdzakelijk als een éénmalige bedrag. Voor de drugsaanpak wordt een éénmalig bedrag €110 mln beschikbaar gestelde voor de korte termijn. GroenLinks wil dat de ambassades in het buitenland zich niet alleen inzetten als vooruitgeschoven posten voor behartiging van de economische belangen van het bedrijfsleven (buitenlandse handel), niet exportorders alleen zijn zaligmakend, ook moet er veel meer aandacht komen voor ontbossing en mensenrechten. Het kan niet zo zijn dat het FMO, een investeringsbank in ontwikkelingslanden met een staatsbelang van 51%, procedeert tegen Indianen in Honduras, die van hun leefgebied zijn verdreven om plaats te maken voor plantages van de rijken, wiens financiële belangen door Nederland worden behartigd. Hetzelfde speelt zich af in Brazilië, maar de Nederlandse regering wil wel het handelsverdrag Mercosur met Zuid-Amerikaanse landen ratificeren, ondanks dat grote delen van het Amazonegebied zijn ontbost. Ons belang ligt in de soja-import om onze veestapel te kunnen voeren. Maar dat is niet het enige beleid, waarbij grote vraagtekens gezet kunnen worden. Het is de vraag of de op hoofdlijnen aangekondigde klimaatdoelstellingen realiseerbaar zijn en uiteindelijk gaan leiden naar de beoogde doelen. Lezers van dit blog weten dat ik kritisch ben op de werking van biomassa en grote twijfels heb over de in de steigers gezette gas-transitie. Ik las deze week in Trouw dat ‘onderzoekers’ melden dat nu al ruim 650.000 huishoudens hun maandelijke energierekening niet of nauwelijks meer kunnen betalen. En dat, in 2030, dat aantal gestegen zal zijn naar 1½ miljoen. Dat is 20% van de huishoudens. Het gaat dan over gezinnen die minstens 10% van hun inkomen besteden aan energierekeningen bij een inkomen van €14.000 per jaar, staat in het rapport “De financiële gevolgen van de warmtetransitie”. De problemen worden veroorzaakt door de extra kosten van de energietransitie, stelt Ecorys-onderzoeker Alexander Oei. De regering schroeft de gasheffing fors op om de verwarmingsalternatieven, zoals de warmtepomp, te stimuleren. Maar daarbij komt dat de prijzen van gas en stroom zullen gaan stijgen en alternatieven als geothermie of warmte uit oppervlaktewater een stuk duurder zijn. Enerzijds om we duurder gas moeten gaan importeren, anderzijds omdat de vraag naar stroom zal gaan toenemen, onder andere van e-auto’s, en er forse investeringen gedaan zullen moeten worden in de komende tien jaar in een totaal nieuwe infrastructuur voor stroom van zonnepanelen en windmolens. Verder is mij duidelijk geworden op de Open Dag voor de duurzaamheid dat daar klimaatactivisten hun energie-neutraal gemaakte woningen toonden en genoegen nemen met een basistemperatuur van 18 graden in de huiskamer. Die aanname is niet realistisch voor de gemiddelde Nederlandse huishouding. Misschien wel voor tweeverdieners zonder kinderen die vroeg naar bed gaan en zich douchen met koud water, maar niet voor de gemiddelde Nederlander. Een warmtepomp levert maar een basiswarmte, die niet het comfort levert van een gasgestookte cv-ketel, die de huiskamertemperatuur binnen 20 minuten naar de gewenste temperatuur brengt. Daarvoor moeten andere alternatieven ontwikkeld worden, die ook nog qua aanschaf en maandlasten betaalbaar blijven. Oei stelt daarover dat we met de huidige plannen naar een woonlastenstijging gaan van 17%. De vraag is, nu het kabinet energie als een basis-be-hoefte heeft gelabeld, wat er gaat gebeuren met de levering van gas, stroom en water, als huishoudens hun energierekeningen niet meer kunnen betalen. Over de penibele situatie waarin dit kabinet en ook de Europese Unie zich bevindt door hun koppeling met een neo-liberaal (=kapitalistisch) beleid, met de vrije markt, het ter discussie staande monetaire beleid en de dalende economische groei, groeien de twijfels. Elders in dit blog staat een column van de economen Vermeend en van der Ploeg voor de trieste vooruitzichten voor de EU en de 27/28 lidstaten, maar beleggers blijven, gesteund door de enorme geldbergen van zo goed als gratis geld, optimistisch over de toekomst. Over dat laatste moeten we ons zorgen maken: het zijn luchtballonnen die op enig moment leeg zullen lopen.

Industriële activiteit in de eurozone krimpt nog steeds

Voor de dertiende maand op rij, blijkt uit cijfers van marktonderzoeksbureau IHS Markit. De inkoopmanagersindex (PMI) steeg wel iets in vergelijking met vorige maand, maar er is nog steeds sprake van krimp. In oktober kwam de PMI uit op 45,9 punten. Als dit cijfer onder de vijftig punten zit, is er sprake van krimp. In oktober ligt de PMI wel 0,2 punten hoger dan in september. Toen was er met 45,7 punten sprake van het laagste niveau sinds 2012. “De maakindustrie van de eurozone zit nog steeds in de grootste daling sinds zeven jaar”, schrijft Chris Williamson, econoom bij IHS Markit. “Dit houdt in dat de maakindustrie de bbp-groei in het vierde kwartaal omlaag zal halen”, aldus Williamson. De econoom zegt dat de industriële krimp te wijten is aan geopolitieke onzekerheden, van de Brexit tot het Amerikaanse handelsbeleid. Deze onzekerheid drukt zowel de binnenlandse, als de internationale vraag, aldus de IHS Markit-econoom. Vooral de Duitse industrie heeft hieronder te lijden. De industrie van de grootste economie van Europa kromp in oktober voor de dertiende maand op rij. Met 42,1 punten steeg de PMI iets ten opzichte van september, maar was het nog steeds het op een na laagste puntenaantal sinds juni 2009. De Duitse economie kromp in het tweede kwartaal met 0,1% en ook in het derde kwartaal verwachten sommige economen opnieuw een krimp. (bron: nu.nl)

Erdogan hakt moeilijke knopen voor Europese regeringsleiders door en stelt de EU voor een fait accompli

Turkije gaat gevangen IS-strijders vanaf maandag naar hun thuisland terugsturen, zegt de Turkse minister Süleyman Soylu van Binnenlandse Zaken tegen Turkse staatsmedia. Volgens de minister komen alle gevangenen uit Europa. Het is nog niet duidelijk om hoeveel personen het gaat. Soylu maakte zijn plannen eerder deze maand bekend, maar vertelde toen niet wanneer de repatriëring zou beginnen. Het maakt volgens de minister niet uit of een land de nationaliteit van een Syriëganger heeft ingetrokken: ook zij worden teruggestuurd. Europese landen doen volgens Soylu niet genoeg om IS-strijders terug te halen. “Landen zeggen dat IS-strijders moeten worden berecht in het land waar zij vastzitten”, zei hij afgelopen weekend. “We kunnen dit niet accepteren.” Meerdere EU-lidstaten, waaronder Nederland, hebben meermaals verklaard geen Syriëgangers te willen terughalen. Of er onder de gevangenen ook Nederlanders zijn, is op dit moment niet bekend. “We staan in nauw contact met Turkije”, zegt minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken in een reactie op de Turkse aankondiging. Hij wijst erop dat in het verleden al IS-strijders zijn teruggekeerd en dat er procedures zijn. De Turkse autoriteiten vinden dat de EU-landen Turkije onvoldoende steunen. Donderdag leverde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan opnieuw kritiek op de Europese Unie. Turkije wil in het noordoosten van Syrië een zogeheten “veilige zone” creëren, zodat twee miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije kunnen terugkeren naar hun thuisland. Turkije huisvest op dit moment meer dan 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen. “Of we de steun ontvangen of niet, we blijven hulp verlenen aan de gasten in ons land. Maar als dit niet werkt, zullen we de deuren naar Europa openen”, zei Erdogan donderdag. Hij dreigde hier vorige maand ook mee, nadat de Turkse troepen het noordoosten van Syrië waren binnengevallen. Veel landen reageerden kritisch op Erdogans besluit om in Syrië het gevecht aan te gaan met de Koerdische YPG, een militie die door de Turken wordt gezien als onderdeel van de PKK. Bij de gevechten tussen de twee partijen vielen honderden doden. (bron: nu.nl)

Brussel ziet economische groei nog niet op stoom komen in 2021

De economische groei in de eurozone blijft de komende twee jaar naar verwachting laag, staat in een verschenen raming van de Europese Commissie. Voor 2021 wordt een economische groei van 1,2% verwacht. Voor Nederland verwacht de Europese Commissie voor dit jaar 1,7% groei. De groei zal afnemen naar 1,3% in zowel 2020 als 2021, denkt de Europese Commissie. Deze verwachte groeipercentages zijn lager dan de eerder verschenen ramingen van De Nederlandsche Bank (DNB). De centrale bank ging deze zomer nog uit van 1,5 en 1,4% groei in respectievelijk 2020 en 2021. De oorzaak lijkt vooral buiten Europa te liggen. Europese ondernemingen hebben last van de handelsspanningen en een afnemende vraag vanuit de rest van de wereld. Zo heeft de Amerikaanse economie last van cyclische factoren. De VS hebben jaren van flinke economische groei achter de rug gehad die nu ten einde lijkt te komen. Verder heeft China last van structurele factoren, legt Eurocommissaris Pierre Moscovici uit. De Chinese economie lijdt onder vergrijzing en een hoge schuldenlast. De malaise in Europese industrie is vooral te merken in de industrie. Zo neemt de activiteit binnen de Duitse industrie al ruim een jaar af en is dit doorgesijpeld naar sommige andere EU-lidstaten. De Nederlandse industrie kan de druk vanuit de rest van Europa nog doorstaan. In oktober kwamen de activiteiten in de Nederlandse industrie weliswaar uit op het laagste niveau in zes jaar tijd, maar was er nog steeds sprake van groei.

Ook ons land deelt in de malaise. De mooie tijden van 2%-3% groei lijken definitief voorbij, ook al omdat Nederland economisch sterk afhankelijk is van het wel en wee binnen de EU. Over dat laatste is de Europese Commissie niet optimistisch, schrijven de beide economen van socialistische huize Willem Vermeend en Rick van der Ploeg op DFT https://www.telegraaf.nl/financieel/941937326/column-torenhoge-lastendruk-en-een-lege-schatkist De EU stevent de komende jaren af op een lage groei en er zijn geen signalen die wijzen op een opleving van de Europese economie. Bij deze verwachting spelen niet alleen internationale handelsconflicten en Brexit een rol, maar ook een gebrek aan Europese industriële hervormingen. Europa wordt onder de voet gelopen door de technologische innovaties van China en de Verenigde Staten. Die landen zetten hun opmars versneld voort op terreinen van digitalisering, kunstmatige intelligentie, robottechnologie, halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Binnen de EU ontbreken de noodzakelijke ontwikkelingen, zoals lidstaten die goed samenwerken, om gezamenlijk een vuist te maken. De EU-landen kiezen vooral voor een eigen ineffectief nationaal tech-beleid. Het is opvallend dat in politiek Den Haag deze dreigende donderwolken nog niet zijn opgevallen. Den Haag is vooral bezig met de zogenoemde stikstofcrisis en vervuilde grond (PFAS) en de talloze acties die veel geld uit de schatkist kloppen. De roep om hogere overheidsuitgaven neemt nog steeds toe, zoals extra uitgaven voor het onderwijs, onderzoek, de zorg, veiligheid, sociale advocatuur, het klimaat, het mkb. Als je alle eisen optelt kom je structureel al snel in de buurt van een extra uitgavenpost van €10 miljard. We verbazen ons erover dat we tot op heden nog weinig horen over het feit dat dit geld eerst verdiend moet worden voordat we het kunnen uitgeven. Eerder schreven we al dat ons ’oude’ succesvolle economische beleid met mooie groeicijfers is uitgewerkt. En tot op heden hebben we nog onvoldoende nieuw beleid ontwikkeld om met een voldoende economische groei onze welvaart straks te kunnen betalen. Daarvoor is in ieder geval innovatievermogen nodig, en juist daar lopen we internationaal achter. We investeren slechts circa 2% procent van ons nationaal inkomen in research & development. Landen waarmee Nederland moet concurreren, geven veelal bijna 3% uit en zijn bovendien hard bezig de bedrijfsinvesteringen aan te jagen en buitenlandse bedrijven naar hun land te lokken door ze het beste investeringsklimaat te bieden. Deze week ging het bij de verschillende Kamerdebatten niet om de vraag hoe we eerst geld gaan verdienen, zodat we over middelen beschikken voor extra overheids-uitgaven. Nee, met name bij de linkse oppositie stond het uitgeven centraal. Deze partijen maakte het zich wel erg gemakkelijk door de oplossing vooral te zoeken bij hogere belas-tingen voor hogere inkomens en lastenverzwaringen voor bedrijven en te betogen dat ons land een overvolle schatkist heeft. Tot voor kort klopte dit laatste betoog. Maar ook die mooie tijd is voorbij. Als het gaat om extra structurele overheidsuitgaven, zitten we de komende jaren al met een ’lege’ schatkist. Dat komt niet alleen door de miljarden aan extra uitgaven die Rutte III nu in de publieke sector pompt, maar ook door de gigantische extra overheidskosten die de vergrijzing met zich meebrengt. Deze kosten moeten hoe dan ook gefinancierd worden en veel smaken zijn er niet: betalen uit een hogere economische groei, bezuinigingen op andere overheidsgaven en/of hogere belastingen voor burgers en bedrijven. Nederland behoort in de EU tot de landen met de hoogste lastendruk; vooral op burgers. Die heeft vooral te maken met de omvang van onze collectieve uitgaven, zoals de rijksuitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, veiligheid, defensie en het ambtenarenapparaat. In het politieke Haagse jargon wordt dit weergeven in de vorm van de zogenoemde collectieve lastendruk: het totaal dat we aan premies en belastingen aan de overheid afdragen als percentage van het bbp. Onderzoek wijst uit dat een nog hogere lastendruk negatieve gevolgen zal hebben voor onze economische groei en werkge-legenheid. Deze lastendruk wordt duidelijk in het volgende voorbeeld. Door de huidige hoge belasting- en premiedruk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op. Voor de werkgever gaat het daarbij om een extra loonkostenpost van circa €130. Dit is de beruchte Nederlandse wig (€130 aan loonkosten levert een werknemer netto slechts €40 op). Wie deze uitkomst ziet, zal vraagtekens plaatsen bij het pleidooi voor loonsverhogingen. We kunnen beter de wig aanpakken. Deze week meende de linkse oppositie dat we extra collectieve uitgaven vooral moeten gaan financieren met hogere belastingen en premies voor het bedrijfsleven. Maar dit levert veel te weinig op voor alle wensen. Bovendien moet bij deze vluchtweg wel eerlijk worden verteld dat Nederland daardoor economische groei, geld voor de schatkist en banen zal verliezen, vooral in het mkb. Daarnaast zullen we zien dat bedrijven Nederland verlaten en tevens dat ondernemers ons land niet meer als vestigingsplaats gaan kiezen. Deze ontwikkeling wordt extra bevorderd doordat in veel landen bedrijven in de watten worden gelegd met onder meer lage belastingen, soepele regels en investeringssubsidies. Daarmee bevorderen ze hun economische groei en scheppen ze banen. Voor alle politieke partijen, ongeacht de politieke kleur, is de belangrijkste uitdaging voor de toekomst hoe wij in Nederland met het beste beleid ons geld kunnen verdienen. Het klinkt wellicht ouderwets: eerst zorgen voor een duurzame economische groei die werk en ook geld voor de schatkist oplevert en dan pas is de vraag aan de orde hoe deze partijen met het beste beleid extra geld kunnen uitgeven. Het betoog van de beide heren spreekt mij wel aan. We zitten momenteel op een doodlopende weg, zowel in ons land als in Europa. Daar vraag ik al >1 jaar aandacht voor. Maar ik plaats het in een bredere context. Ik zie geen andere weg dan die van een grondige verbouwing van de Europese samenleving. Het is niet nieuw waarvoor ik aandacht vraag maar ik zie nog nergens initiatieven voor in herinrichting van onze samenleving voor de komende generaties, die geconfronteerd zullen worden met een nieuw arbeidsethos, onderwijs, machtsverhoudingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen (KI), robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen, als op het gebied van halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Een aspect waar onvoldoende aandacht voor is is de achterstand die wij hebben voor de opleiding van beta-deskundigen, waarnaar vanuit werkgeverszijde grote vraag bestaat. Alleen die landen die in die behoefte kunnen voorzien hebben de grootste kansen. Vooralsnog heeft Nederland daar vijf jaar, misschien wel tien, achterstand in.

Het kapitalisme, zoals we dat nu kennen, werkt niet meer stelt de Amerikaanse durfinvesteerder en miljardair Ray Dalio

Hij is een van de 80 rijkste mensen op aarde. Hij schuwt grote woorden niet in een essay op LinkedIn, getiteld ‘De wereld is gek geworden en het systeem is kapot‘. Dalio is de baas van investeringsfonds Bridgewater Associates en verdiende zijn fortuin met beleggingen en investeringen. Volgens de Bloomberg Billionaires Index is hij de 74ste rijkste mens op aarde, met een geschat vermogen van bijna €15 mrd ($16,6 mrd).

Europese Commissie van Juncker loopt op haar laatste benen Terugkijkend op de prestaties die door deze EC zijn geleverd voor Europa en haar lidstaten kan ik niet anders dan teleurgesteld zijn. In feite zijn de successen op een hand te tellen en dat is bedroevend weinig voor 5 jaar beleid. De economische groei daalt en daalt nog verder, de waarde van de euro is spotgoedkoop geworden met zo goed als gratis geld op de kapitaalmarkten (particulieren met schuldproblemen profiteren daar nauwelijks van: de max rente is daar 13%), het migratievraagstuk is niet opgelost, een politieke unier die nog heel ver weg is, het beleid in Brussel laat grove steken vallen onder meer op het terrein van de controle op de jaarlijkse landbouwsubsidies van €58 mrd aan de 28 lidstaten en de corruptie daarover in Oost-Europese landen en dan de oplopende achterstand op het terrein van tech-onderwijs, de robotisering, de KI op de VS en China en mogelijk zelfs ook op India. Het Avondland is verder weggezakt. En dan de Franse president Macron die deze week de NATO ‘hersendood verklaarde en de EU die verder wegzakt.

Klimaatmaatregelen

Het kabinet moet onder grote druk waarschijnlijk verdergaande maatregelen nemen om de stikstofcrisis te bestrijden dan de coalitie aanvankelijk van plan was. De Europese Commissie en de provinciebesturen nemen alleen genoegen met ‘solide oplossingen’, waarbij de overheid de stikstofuitstoot aantoonbaar weet terug te dringen. Bij de zoektocht naar een uitweg uit de stikstofimpasse staat het kabinet onder druk van de Europese Commissie, zo bevestigen meerdere bronnen. Brussel eist dat het kabinet overtuigende maatregelen neemt, die de Nederlandse natuur ontzien en de biodiversiteit herstellen. De Commissie heeft dat medegedeeld aan een ambtelijke delegatie van de ministeries van Landbouw, Infrastructuur, Binnenlandse Zaken en het provinciale samenwerkingsverband IPO, die in oktober op bezoek was in Brussel. Nederland heeft bij de Commissie wrevel gewekt door de afgelopen vijf jaar veel maatregelen tegen stikstofvervuiling aan te kondigen, maar die niet of nauwelijks uit te voeren. Tegelijkertijd hebben de provincies vooruitlopend op die nooit gerealiseerde natuurwinst alvast honderden vergunningen afgegeven voor bouwprojecten bij Natura2000-gebieden. De Raad van State veegde dit inconsequente overheidsbeleid afgelopen mei van tafel. Met het oog op die voorgeschiedenis is de Europese Commissie weinig geneigd coulance te betrachten, ook omdat Nederland zelf voortdurend andere landen terechtwijst met het mantra ‘regels zijn regels’. Nederland heeft formeel geen toestemming nodig van Brussel voor zijn natuur-beleid, maar de coalitie wil vermijden dat de relaties verder verzuren. Op de achtergrond sluimert een conflict tussen het kabinet en acht van de twaalf provincies. Deze acht, waar-onder alle Randstadprovincies, willen hardere maatregelen nemen om de stikstofuitstoot te verminderen dan het kabinet. De provincies vrezen dat Den Haag te optimistisch is bij het maken van beleid, zoals ook het geval was bij de programmatische aanpak stikstof (Pas) die dit voorjaar sneuvelde bij de Raad van State. De acht opstandige provincies willen er zeker van zijn dat hun woningbouw- en infrastructuurprojecten straks niet opnieuw sneuvelen bij de rechter.

Wobke Hoekstra zal wel even met Berlijn hebben gebeld

De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz zegt de plannen voor een Europese bankenunie en een Europees depositogarantiestelsel te steunen, terwijl dat eerder juist een twistpunt was. Dit liet Scholz weten in een gepubliceerd opiniestuk in de Financial Times. “De noodzaak om de Europese bankenunie af te maken en te verdiepen is niet te ontkennen. Na jaren van discussie moet de impasse doorbroken worden”, aldus de minister. Duitsland was, met Nederland, juist altijd kritisch op het idee van de ECB en de EU over een Europese bankenunie. In dit plan staan alle banken in de eurozone garant voor elkaars spaargeld. Nu is dat op nationaal niveau geregeld. Eurolanden met een relatief sterke bankensector vrezen dat hun banken met zo’n Europese bankenunie opdraaien voor de problemen bij landen met een zwakke sector. Zo kampen sommige Italiaanse banken bijvoorbeeld nog altijd met financiële problemen. Volgens de FT is het nog maar de vraag of de Duitse regering helemaal om is. Eerder werden soortgelijke voorstellen in Duitsland afgeschoten door de oppositie binnen de regeringspartij CDU. (bron: nu.nl) Mario Draghi is altijd een groot voorstander geweest van de Europese Bankenunie. Het had zijn monetair beleid beter kunnen sturen als de 19 eurolanden redelijk gelijkvormig zouden zijn geweest op financieel gebied. Nu zijn er nog altijd rijke en arme landen, gezonde en armlastige banken en landen met handelsoverschotten en -tekorten. Ik betwijfel of Merkel dat standpunt van haar minister van Financiën Olaf Scholz, van de coalitiepartij SPD, gaat steunen. Scholz heeft wel wat eisen gesteld waaraan moet worden gedaan door lidstaten om ervan te kunnen profiteren.

Hoe lang kan de premier zich nog beroepen op zijn selectief geheugen?

Premier Rutte kan zich niet herinneren dat hij in 2015 al op de hoogte is gesteld van het feit dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij een aanval met Nederlandse F-16’s in Irak. “Er staat mij niets van bij”, zegt Rutte nadat in de Tweede Kamer een motie van wantrouwen was ingediend tegen minister Bijleveld van Defensie, omdat haar voorganger Hennis-Plasschaert (VVD) tot twee keer in de laatste jaren aan toe de Kamer onjuist informeerde. Hennis hield vol dat Nederland niet betrokken was bij de dood van burgers in Irak, terwijl toen al duidelijk was dat dat niet klopte. Er vielen 70 burgerdoden. In het debat beklemtoonde Bijleveld meerdere keren dat ook andere ministeries kennis hadden van de burgerdoden. Ze werden kort na de aanval op de hoogte gebracht dat het zeer aannemelijk was dat er een groot aantal onschuldige slachtoffers was gevallen bij het bombardement op een bommenfabriek van IS. Bijleveld noemde daarbij de ministeries van Algemene Zaken, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. Maar Rutte zegt nu dus dat hij zich niet herinnert dat hij persoonlijk op de hoogte is gesteld. Het is volgens hem wel mogelijk dat ambtenaren van zijn ministerie zouden zijn bijgepraat over de kwestie.

Het kabinet erkent verantwoordelijkheid voor de luchtaanval op 3 juni 2015 2015 op een bommenfabriek in Irak waarbij zeventig burgerslachtoffers vielen, schrijft mevrouw A. Th. B. Bijleveld-Schouten, minister van Defensie in een brief aan de 2e Kamer, die staat op  https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2019Z21066&did=2019D43914 . Het ministerie was in 2015 al op de hoogte van het aantal burgerdoden, maar daar is de Kamer destijds niet juist over ingelicht. (bron: nu.nl) In de brief schrijft Bijleveld dat er bij de bommenfabriek veel meer explosief materiaal lag opgeslagen dan Nederland kon weten, waardoor er een onvoorzien aantal doden zijn gevallen. Ook was niet duidelijk dat er burgers rondom de fabriek verbleven. De informatie waarop de aanval was gebaseerd was dus onvolledig, aldus Bijleveld. De minister betreurt de burgerslachtoffers. “Dit is extra wrang wanneer ons handelen erop gericht was om zoveel mogelijk nevenschade, en bij uitstek burgerslachtoffers, te voorkomen. Het betrof hier echter een oorlogssituatie waarbij deze risico’s nooit volledig kunnen worden uitgesloten.” Uit onderzoek van de NOS en NRC bleek drie weken geleden dat bij de luchtaanval gericht op de Iraakse stad Hawija een wijk volledig werd verwoest. Het zou een van de bloedigste aanvallen zijn geweest van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat (IS). Oud-minister van Defensie Jeanine Hennis (VVD) meldde daarnaast volgens Bijleveld ten onrechte in de zomer van 2015 aan de Tweede Kamer dat er voor zover bekend geen burgerslachtoffers waren gevallen bij de aanval. Uit de brief van Bijleveld blijkt dat haar voorganger destijds al beschikte over een intern verslag en een Amerikaanse rapportage van de aanval. Uit beide documenten bleek al dat er waarschijnlijk burgers om het leven waren gekomen. Bijleveld schrijft verder in haar brief dat Nederland ook betrokken was bij een tweede aanval in Irak, waarbij vier mensen om het leven kwamen. De aanval was gericht op een vermoedelijk hoofdkwartier van IS in de stad Mosoel. Achteraf bleek het om een woning te gaan. NOS en NRC schrijven dat het voor het eerst is dat Nederland openheid van zaken geeft over door Nederland uitgevoerde luchtaanvallen. Volgens Bijleveld is dit nu mogelijk omdat Nederland tegenwoordig niet meer deelneemt aan dergelijke luchtmissies. Hierdoor brengt het melden van deze gegevens “niet langer risico’s met zich mee voor de operationele en personele veiligheid”. De minister stelt daarnaast dat nabestaanden van de aanvallen geen aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding van de Nederlandse Staat. Het Openbaar Ministerie (OM) onderzocht de aanvallen en concludeerde in april 2018 al dat de aanvallen rechtmatig waren. Volgens Bijleveld is Irak verantwoordelijkheid voor de afhandeling van individuele schadevergoedingen. Wel wil het kabinet “een gebaar van goede wil” maken, zegt Bijleveld. De minister gaat onderzoeken of het mogelijk is om een fonds beschikbaar te stellen voor bijvoorbeeld de wederopbouw van Hawija. Hoe heeft dit zo allemaal kunnen gebeuren. Een VVD-premier met een selectief geheugen, een VVD-minister van Defensie die – bewust, tot twee keer toe – de Kamer niet de juiste informatie verstrekt. En dan nu een minister van Defensie haar excuses aanbiedt aan de bevolking van het totaal verwoeste Iraakse dorp Huawei en vervolgens stelt dat Nederland niet aansprakelijk is voor de gevolgen van deze luchtaanval. De aanvallen waren rechtmatig, volgens het OM, maar de aanval werd uitgevoerd in Irak en daar zullen ze weinig waardering hebben voor het oordeel van Justitie dat oordeelt naar Westers recht. Een slager die zijn eigen vlees keurt! Ik ken zo langzamerhand wel wat er terecht komt van financiële toezeggingen van Rutte III bij rampen en als gevolg van natuurgeweld. Kijk naar de Groningers die wonen in het aardbevingsgebied en jarenlang ongehoord aan de bel hebben getrokken. De nabestaanden van de 70 gedode burgers in Huawei, de slachtoffers (gewonden) hebben recht op een redelijke vergoeding (geen fooi) en de herbouw van hun dorp. Ik wil dit maar duidelijk gezegd hebben. Maar er is nog een ander aspect aan de orde. De huidige minister van Defensie stelt dat haar ministerie, toen geleid door de VVD’er Janine Hennis-Plasschaert, na de luchtaanval van 3 juni 2015, in ieder geval na 15 juni, de datum dat wij werden verwittigd door de Amerikanen dat er burgerslachtoffers waren gevallen, de ministeries van Algemene Zaken, geleid door de VVD’er Mark Rutte, van Veiligheid en Justitie, geleid door de VVD’er Stef Blok en zijn staatssecretaris de VVD’er Klaas Dijkhoff en van Buitenlandse Zaken de PvdA’er Bert Koenders en de staatssecretaris Lilianne Ploumen hierover heeft geïnformeerd.

Irakezen eisen massaal het ontslag van Jeanine Hennis (VVD), de hoogste VN-gezant in het land dat al weken in de greep is van bloedige protesten. Hennis ligt onder vuur na uit-latingen op Twitter, waarin zij volgens de demonstranten het belang van olie laat prevaleren boven dat van de gewone bevolking. In de bewuste tweet schrijft Hennis: „Bedreigingen/sluitingen van wegen naar olie-installaties en havens veroorzaken miljardenverliezen. Dat is schadelijk voor de economie van Irak en ondermijnt de inwilliging van de legitieme eisen van de demonstranten.” De Irakezen zijn nu online een petitie gestart waarin zij het vertrek eisen van Hennis, wier beeltenis op het platform is doorgehaald met een groot rood kruis. Zij wordt weggezet als een lakei van de Iraakse autoriteiten, westerse olieproducenten en zelfs van het Iraanse regime, dat via lokale milities verantwoordelijk is voor een groot deel van de dodelijke slachtoffers. Ook wijzen Irakezen via sociale media op haar verleden als minister van Defensie. In die rol ontkende zij in 2015 dat er bij een Nederlandse aanval op Irak burgerdoden waren gevallen, al was zij daar eerder al wel over geïnformeerd. Hennis verkeert nu in een onmogelijke positie: zij roept in Irak op tot een nationale dialoog tussen de regering en de demonstranten, maar kan daarin zelf als ’onpartijdige bemiddelaar’ moeilijk meer een rol spelen. Zij wordt niet langer geaccepteerd door de woedende betogers, die dagelijks met gevaar voor eigen leven de straat op gaan om onder meer het vertrek van de regering te eisen. Tot dusver zijn er meer dan 250 doden gevallen. Daarmee toont Hennis volgens de woedende Irakezen het ware gezicht van de ’corrupte’ Verenigde Naties: het gaat de organisatie volgens hen niet om de mensen, maar het geld. De timing is ook ongelukkig: de Verenigde Staten verklaarden de afgelopen weken alleen nog in buurland Syrië te blijven om de oliebronnen daar veilig te stellen. Zo wordt het beeld verscherpt dat het Westen alleen maar uit is op het zwarte goud en geen zier geeft om de creperende bevolking. Hennis heeft het over miljardenverliezen als gevolg van blokkades (volgens de regering gaat het om €6 mrd), maar de betogers wijzen erop dat die winsten doorgaans verdwijnen in de zakken van corrupte politici. De bevolking van een van de belangrijkste olieproducten ter wereld – murw geslagen door een opeenvolging van oorlogen – profiteert er nauwelijks van. Hennis probeerde later nog de schade te beperken met een nieuwe tweet, waarin zij zich verdedigde tegen de ’beschuldigingen van vooringenomenheid’. Volgens haar zijn de Verenigde Naties de ’partner van iedere Irakees die naar verandering streeft’. Maar het kwaad was al geschied. Irakezen omschrijven haar als een ’verrader’ die zich ’moet schamen’ omdat zij de ’slaaf is van olie, geld en bloed’. Ook wordt ze weggezet als een ’blondje in designerkleding’ dat wel even komt vertellen hoe het allemaal moet. Een dame bezweert dat zij wanneer zij Hennis ziet een schoen naar haar hoofd zal gooien, de ultieme belediging in de islamitische wereld. Naar George W. Bush gooide ooit een Iraakse journalist beide schoenen tijdens een persconferentie. Hennis wordt ook verweten te close te zijn met Iran, dat een kwalijke rol speelt in het neerslaan van de protesten. De betogers eisen een totale verandering van het politieke systeem, waardoor Iran zijn invloed in gevaar ziet komen. Hennis is sinds vorig jaar de hoogste VN-gezant in Irak. Een lastige functie in een verdeeld land dat nog altijd probeert te herstellen van de oorlog tegen Islamitische Staat. Zij bezocht vorige week nog de demonstranten op het Tahrirplein in Bagdad, waar zij hun ’legitieme eisen’ erkende. Ook veroordeelde Hennis het geweld, al zou zij zich volgens velen in het land veel harder moeten uitspreken over de verschillende bloedbaden. Door de aanhoudende chaos in het land zou premier Mahdi inmiddels bereid zijn op te stappen, maar zijn vertrek wordt door Iran tegengehouden.

JPMorgan zorgt voor een schok onder vermogensbeheerders

Deze Amerikaanse zakenbank steekt voor $130 mrd aan cashreserves in obligaties. Het gaat om investeringen in specifiek langlopend schuldpapier. Tegelijkertijd bouwt de grootste Amerikaanse bank, gemeten naar beheerder vermogen, zijn leningen, zoals gebundelde hypotheekbeleggingen, aan de markt af. De schaal waarmee JPMorgan dit doet is verbijsterend”, zo reageerde een bestuurder van een andere vermogensbeheerder op Wall Street tegen de Financial Times. „Overstappen van cash naar obligaties terwijl de rente zo laag is” is voor de bestuurder een ongelooflijke stap. De stap die topman Jamie Dimon bij JPMorgan heeft ingezet is fors. De portefeuille van de op vijf na grootste bank ter wereld is nu voor de helft gevuld met obligaties, deels als buffer om risico’s in andere beleggingen op te vangen. In februari gaf financieel bestuurder Marianne Lake van JPMorgan al aan dat de bank na jaren van sterke groei een stabiel lage inkomstenreeks als standaard moet gebruiken. JPMorgan schroefde dit jaar zijn leningenportefeuille met 4% terug, zo’n $40 mrd in omvang. Voor komend jaar koopt het voor $32 mrd aan eigen aandelen in en keert het dividend uit. (bron: DFT) Ik kan dit beleid niet helemaal plaatsen. Een maand geleden was er een bericht dat grote rijke Amerikaanse beleggers hun beleggingen verkochten en de opbrengsten naar Zwitserse banken overboekten op deposito’s. Zij accepteerden daarbij de relatief hoge kosten en de negatieve renten die daar in rekening worden gebracht voor cash gelden. Nu dit bericht dat deze ‘big player’ cash, mogelijk ook afkomstig uit aandelenverkopen, overzet naar obligatiebeleggingen. Kennelijk verwachten de beleggingsdeskundigen waarvan een betere bescherming als er onrust op de markten gaat ontstaan, dan zien ze koerswinsten op bonds bij een verdere dalende dollarrente. Het zou zo maar kunnen.

Je moet het ijzer smeden als het vuur heet is!

Eerst trokken de boeren, op niet mis te verstane wijze, aan de alarmbellen over het stikstofbeleid. Toen volgden de bouwers ook over de gevolgen van het stikstofbeleid. Vervolgens de grondverslepers vanwege PFAS. Toen kondigden de onderwijzers in het basis en voortgezet onderwijs te gaan staken voor meer geld en nu komen de vakbonden melden dat 90% van ziekenhuizen plat gaat als er geen overeenstemming komt over salarisverhoging. Er is onrust in de tent, het volk eist meer dan de overheid en de werkgevers kunnen en willen leveren. Daarover gaat ook het openingsartikel van dit blog.

Het overgrote deel (90%) van de ziekenhuizen en revalidatiecentra doet mee aan de landelijke staking later deze maand. De organiserende vakbonden spreken van “een overweldigend aantal”. De staking van 20 november van medewerkers van niet-academische ziekenhuizen en revalidatiecentra leggen het werk neer in niet- spoedeisende zaken. wordt georganiseerd om een betere cao af te dwingen. Onder meer operatiekamers, laboratoria en verpleegafdelingen zijn 24 uur dicht. Onder de cao vallen 83 ziekenhuizen en 30 revalidatiecentra, met in totaal 200.000 medewerkers. Een voorlopige lijst van de deelnemende ziekenhuizen is te lezen op de website van de vakorganisatie FNV  staat op https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/zorg-welzijn/2019/11/welke-ziekenhuizen-doen-mee-met-de-actie. De bonden willen onder meer een structurele loonsverhoging van 5% en een extra toeslag als medewerkers op het laatste moment worden opgeroepen. Ook eisen ze nieuwe afspraken over arbeids- en rusttijden. De cao-onderhandelingen met de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen liepen in juni stuk. Sindsdien is in verschillende afzonderlijke ziekenhuizen al actiegevoerd.

Het grootste deel van de scholen is woensdag dicht gebleven. Meer dan 80% van de schoolleiders zegde vooraf mee te zullen doen aan de landelijke staking. Dat kwam na het laatste weekend toch geheel onverwacht omdat op 1 november een convenant werd gepresenteerd dat minister Slob had gesloten met de werknemers en vakbonden in het onderwijs. Toen bleek dat veel leraren de afspraken onvoldoende vonden, maakten de bonden maandag bekend dat de staking alsnog zou doorgaan. Uit een peiling van de AVS, Algemene Vereniging van Schoolleiders, blijkt dat schoolleiders weliswaar tevreden zijn over veel afspraken om onder meer de werkdruk te verlagen, maar dat de onvrede niet weg is. Behalve het toegezegde noodpakket van €460 mln volgens de schoolleiders meer struc-tureel geld nodig. Om de politiek daarvan te doordringen, wordt de staking doorgezet. “We gaan staken voor de lange termijn”, zegt AVS-voorzitter Van Haren. De Algemene Onderwijsbond, vakbond voor leraren, schatte dat >4000 scholen zouden meedoen.

Eerste handelsdeal China/VS in de maak

De VS overweegt sommige extra tarieven voor Chinese goederen te verlagen, zo melden verschillende internationale media op basis van bronnen bij de Amerikaanse overheid. Zelfs Trump is optimistisch gestemd. Naar verluidt zijn de partijen het bijna eens over het eerste deel van een eventueel handelsakkoord. De Chinese overheid zou in deze fase meer Amerikaanse landbouwgoederen kopen. Er zouden ook regels worden ingevoerd om sommige Chinese sectoren open te stellen voor Amerikaanse bedrijven en intellectueel eigendom te beschermen. Volgens de Britse zakenkrant Financial Times overweegt de regering-Trump het tarief van 15% op zo’n $112 mrd aan Chinese goederen te schrappen. Vooral winkeliers hadden kritiek op deze tarieven. (bron: DFT) Het grootste probleem voor tweede, derde en vierde deal gaan worden de afbouw van het invoerheffingen over en weer en de opgelegde sancties aan Chinese tech-giganten.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 8 nov 2019; week 45: AEX 596,5; Bel20 3876,94; CAC40 5.889,7; DAX30 13.228,56; FTSE 100 7.359,38; SMI 10.309,29; RTS (Rusland) 1468,17; DJIA 27.681,24; NY-Nasdaq 100 8.255,89; Nikkei 23.391,87; Hang Seng 27.651,14; All Ords 6.833,2; SSEC 2.964,18; €/$1,101894; BTC/USD $8.854,68; 1 troy ounce goud $1458,60, dat is €42.534,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,395%; 1 weeks -0,477%; 1 mnds -0,463 1%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,132%; 10 jaar VS 1,9093%; 10 jaar Belgische Staat -0,034%; 10 jaar Duitse Staat -0,259%; Franse Staat 0,04%; VK 0,699%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,41%; 10 jaar Japan -0,0651%; Spanje 0,379%; 10 jaar Italië 1,203%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De rente stijgt fors door zonder dat daar aanwijsbare redenen voor zijn

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde fors lager, de rente van 10-jarig steeg, 30-jarig papier noteerde hoger, 5-jarig papier met een negatieve rente daalde (rente steeg) . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,2%; Duitsland 0,241%; Nederland 0,274%; Japan 0,4449%; Frankrijk 0,827%; GB 1,303%; Spanje 1,254%; Canada 1,7164%; Italië 2,293%; VS 2,3904%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,525%; Denemarken -0,487%; Nederland -0,479%; Frankrijk -0,339%; België -0,344%; Japan -0,1864%; Spanje -0,134%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 09112019/504 Het kabinet Rutte III staat op instorten

UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

Activiteit Nederlandse industrie naar laagste niveau in zes jaar

Ook de Nederlandse industrie voelt de zwakte waar industriële bedrijven wereldwijd last van hebben. De Nevi PMI-index daalde in oktober naar het laagste niveau in zes jaar. De index kwam uit op 50,3 punten, wat een kleine daling van de industrie betekent. Een stand boven 50 duidt op groei van de industrie, een stand onder de 50 wijst op krimp. In september stond de index nog op 51,6 punten. Deze daling komt vooral op het conto van een dalende productieomvang in de Nederlandse industrie, de eerste daling sinds april 2013″, zegt Bart Vos, verbonden aan de Maastricht University. “De daling was overigens gering en werd door respondenten vooral toegeschreven aan moeilijke marktom-standigheden.” Het valt wel op dat Nederlandse producenten optimistisch blijven en dat ze verklaren dat er opnieuw in oktober meer nieuwe orders binnenkomen. Maar, nuanceert Vos, dit optimisme is wel gedaald naar het laagste niveau sinds augustus 2013. “Een nadere analyse van de PMI-cijfers leidt dus tot een gemengd beeld, met overall wel een neerwaartse trend. Een score van 50.3 duidt echter nog steeds op economische groei en dat is in Europa op zich al een heel positief resultaat.

Is de dollar definitief op zijn retour?

Over deze vraag schrijft Cor Wijtvliet in MarketUpdate. Het verhaal gaat dat een Amerikaanse minister van Financiën een collega uit Europa, die klaagde over de dollar, toevoegde: “it is our money, but it is your problem”. Met andere woorden, bekijk het maar. Het antwoord geeft ook de wel heel dominerende positie van de Amerikaanse dollar aan op de internationale (valuta) markten. En dat terwijl tekorten van de Amerikaanse overheid torenhoog zijn en het land een immense schuldenlast torst. In de eerste elf maanden van het op 1 oktober begonnen begrotingsjaar is het begrotingstekort van de VS gestegen naar <$1 biljoen: €1067 mrd. De schuld is nu ruim $22.000 mrd. De VS heeft het voordeel van de dollar, legt Wim Boonstra, speciaal adviseur en econoom bij Rabobank, uit. “De VS is het enige land dat moeiteloos geld kan lenen in de eigen munt”. De VS heeft het voordeel dat de dollar wereldwijd de belangrijkste munt is, mede omdat het eenvoudigweg in economische opzicht een belangrijk land is. De renminbi en de euro zijn geen alternatief. Het is dan ook niet vreemd dat criticasters al decennialang de teloorgang van de Amerikaanse munt voorspellen. Tevergeefs! Maar toch, niets is eeuwig en dat geldt ook voor de almachtige internationale positie van de dollar. Wie goed kijkt, ziet al de scheurtjes. Het IMF heeft onderzoek gedaan naar de opbouw van valutareserves door centrale banken en komt tot de conclusie dat de centrale bankiers voorzichtig gaan kijken naar andere valuta’s. Zo daalde in september het aandeel van de dollar in het totaal van reserves bij centrale banken lichtjes met 0,76% naar iets onder 62%. Het aandeel van de euro bedroeg 20%. De teruggang mag geen naam hebben maar het afgelopen kwartaal was de dollar verreweg de aantrekkelijkste valuta voor de belegger. Het zou dus logischer geweest zijn als het aandeel van de dollar was toegenomen in plaats van afgenomen. De cijfers wijzen hoe dan ook de andere kant op. Centrale bankiers vermeerderden hun dollartegoeden in 2019 met 3,5%, maar de tegoeden genoteerd in renminbi namen met 17% toe en zelfs het Brexitpond deed het 8% aanmerkelijk beter. Critici zien in deze ontwikkeling het bewijs dat centrale bankiers hiermee een statement maken tegen de bijzondere positie van de VS. Het zou beleidsmakers in dat land meer tot bezinning moeten brengen en niet de dollar steeds in de internationale, economische strijd werpen om hun zin door te drijven. Een man als Mark Carney, gouverneur van de Bank van Engeland, doet er nog een schepje bovenop. Hij wijst erop, dat in de internationale handel de dollar het betaalmiddel bij uitstek is. Dat geldt ook voor de wereld van de effecten en voor de internationale valutareserves. Dat betekent in zijn ogen, dat het binnenlands economisch beleid gevolgen heeft voor het monetaire beleid elders in de wereld. Vooral de opkomende landen blijken in de praktijk extreem gevoelig te zijn. Dat is een onwenselijke situatie, maar niet een die van de een op andere dag grondig veranderd kan worden. Carney pleit voor een multipolair systeem, waarin bijvoorbeeld een belangrijke rol is weg gelegd voor de Chinese renminbi. Maar het duurt nog wel even, voordat de Chinese munt echt kan concurreren met de dollar. Toch, zo zeggen ze bij Goldman Sachs, zijn de fundamenten voor de multipolaire wereld al wel geldig. De bankiers constateren dat dollarreserves in 2017 en 2018 met 4% afnamen, maar dat meer renminbi’s en Japanse ¥’s gekocht werden. Daar past weer wel een kanttekening bij. Vooral landen die een moeizame relatie met Washington hebben, zijn op zoek naar een alternatief voor de dollar. In 2018 waren het vooral de Russen die renminbi’s kochten. Dit jaar zijn het vooral Brazilië en Chili. Niet alleen centrale banken gaan voorzichtig in de tegenaanval, het gaat nu b.v. in de olie-industrie gebeuren. Nog steeds is de dollar het betaalmiddel bij uitstek, maar de euro is aan een voorzichtige opmars begonnen. Bij de Bank for International Settlement zijn ze er al van overtuigd dat de opmars van de euro de internationale slagkracht van de VS kan inperken. Een land als Rusland gebruikt de euro steeds vaker als alternatief in zijn contacten met Europa en China. Dat klinkt allemaal mooier dan het is. De euro noch de renminbi kunnen in de verste verte niet tippen aan de enorme liquiditeit van de dollarmarkt. Het zal zeker nog twee decennia duren voordat euro bij de dollar in de buurt komt. Dat het gaat gebeuren, lijkt onvermijdelijk. In de tussentijd kunnen ontevreden landen hun reserves aanvullen met goud in plaats van dollars. Volgens the World Gold Council kopen centrale banken steeds meer goud. Het gaat om hoeveelheden die doen denken aan de Bretton Woods jaren. In die periode waren wisselkoersen gekoppeld aan goud! Het zal overigens niemand verbazen, dat de grootste goudkopers Rusland en China zijn! Feit is dat de Amerikanen op de pof leven en uiteindelijk ooit hun schulden zullen moeten terugbetalen, tenzij de valutamarkten worden opgeblazen en de waarde van geld waardeloos wordt. Dat zou heel zuur zijn voor al die landen die zorgvuldig met hun schulden en de spaargelden van de burgers zijn omgegaan, maar anderzijds voeren de grote centrale banken een monetair beleid dat daarin eindigt. Een mondiale financi-eel/economische chaos zal het gevolg zijn met alle sociaal/maatschappelijke gevolgen van dien.

Christine Lagarde is vrijdag aan de slag gegaan als President van de ECB

In de media is daar veel aandacht aan gewijd. Ze komt niet niet in een opgemaakt bedje, Mario Draghi heeft het 25-koppige ECB-bestuur ruziënd achtergelaten waar een meerderheid van de 19 landen, uitgedrukt in financieel/economische omvang , een ander monetair beleid voorstaat dan dat waarmee Lagarde is opgescheept. De vraag is echter voor hoelang. Daarbij komt dat ze zich al eerder had uitgesproken voor een beleid dat een prioriteit zou geven aan de belangen van de armere Zuid-Europese landen. Zij zou van de rijkere Noordelijke landen verlangen dat zij hun rijkdom zouden delen met de armere landen en banken. Ze heeft zich deze week uitgesproken voor een gemeenschappelijke basis in het monetaire beleid, Om dat te bereiken zal ze zich een andere leiderschapsstijl moeten aanmeten dan haar voorganger. De vraag is hoe lang ze gebonden is aan het neo-liberale beleid van Draghi en de verwachtingen, die hij daarover in de loop van zijn 8-jarige ambtstermijn , heeft gedaan aan de financiële markten. Forwards guidance, heet dat, en het is de vraag of Lagarde nog enige speelruimte heeft om het beleid om te buigen zonder daarbij het bankwezen niet grote financiële problemen te brengen en geen onrust te veroorzaken op de financiële markten (koersdalingen als gevolg van rentestijgingen). Wat ik van haar wel verwacht is dat zij het monetaire beleid gaat doorlichten op de aannames die 6 jaar geleden zijn vastgelegd, zoals het streven van een inflatie in de eurozone van net onder de 2%. Ondanks het opgestarte opkoopprogramma van (staats)leningen, dat bijna €2,6 biljoen opleverde en de daardoor gedaalde rente, is de inflatie alleen maar verder gedaald. Ze heeft in ieder geval één belangrijke uitspraak gedaan n.l. dat de monetaire autoriteit alles, in mijn ogen veel te veel, heeft gedaan om de terugval in economische activiteiten in de eurozone te stimuleren en dat nu de politiek aan zet is. Met dat laatste ben ik het helemaal eens. Verder is het nu afwachten, vanaf deze maand herstart de ECB het opkoopprogramma met €20 mrd per maand.

Allerlei fin/eco nieuws

Een Britse stembusgang, gewenst door premier Boris Johnson, werd lang tegengehouden door oppositiepartij Labour, maar die laten hun bezwaren varen nu Johnson heeft beloofd om pas na de verkiezingen opnieuw een Brexit-wet in stemming te brengen. De verkiezingen betekenen dus dat de Britten nog langer in de EU blijven, en dat is in de ogen van valutahandelaren goed nieuws. Het £ steeg licht. Maandag werd duidelijk dat de regeringsleiders in Brussel de Brexit tot uiterlijk eind januari willen uitstellen. (bron: DFT) Dinsdagavond stemde het Lagerhuis in met verkiezingen op 12 december met 438 parle-mentariërs voor en 20 tegen. De rest van de 650 Lagerhuisleden onthield zich van stemming. Ik verwachtte al, nadat maandag nieuwe verkiezingen op 12 december a.s. had tegengehouden dat Labour tot de conclusie zou komen dat het blokkeren van nieuwe verkiezingen, om uit de impasse over de besluitvorming in het Lagerhuis te komen, slecht zou vallen bij zijn achterban en bij de andere oppositiepartijen. Het land moet wel geregeerd worden. Nu zal Labour de verkiezingen ingaan voor een no-Brexit. Ik verwacht dat we over 6 weken de uitslag kennen over de weg naar de toekomst die het VK zal inslaan. Uiteindelijk heeft Johnson de slag met het parlement gewonnen, nu gaat het volk bepalen hoe de toekomst van het Verenigd Koninkrijk eruit gaat zien.

Het verlies van Deutsche Bank in het derde kwartaal is hoger uitgevallen dan verwacht, meldt de bank woensdag. De bank leed in juli, augustus en september een verlies van €832 mln. Het grote verlies is volgens de bank te wijten aan kosten die bij de herstructurering van de bank komen kijken. Eerder dit jaar kondigde de bank een grote reorganisatie aan, waarbij achttienduizend banen verloren zouden gaan. Dit plan zou €7,2 mrd kosten, aldus Deutsche Bank. Vanwege de grote reorganisatie leed de bank in het tweede kwartaal een nog groter verlies: €3,2 mrd. In het derde kwartaal van vorig jaar was de bank nog winstgevend met een winst van €130 mln. Niet alleen op economisch gebied verkeert de bank in zwaar weer. Deutsche Bank is ook onderwerp van een groot witwasonderzoek. De bank wordt onderzocht vanwege betrokkenheid bij de witwaszaak rond Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten heeft gemeld.

Eurostat meldde dat de economische groei in het derde kwartaal in de 19 landen van de eurozone stabiel is gebleven op 0,2% in vergelijking tot een kwartaal eerder. In de 28 EU-landen bedroeg de groei 0,3%. Dat betekent dat de 9 niet eurolanden, Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Hongarije, Polen, Tsjechië, Bulgarije, Roemenië en Kroatië, het opnieuw beter hebben gedaan. De landencijfers komen komende week. De inflatie in de eurozone bedraagt 0,7%, dat is ver beneden het streefgetal van de ECB van net onder de 2%. Dit fenomeen zou kunnen worden toegeschreven aan lagere arbeidskosten als gevolg van de globalisering en remt de vergrijzing de economische dynamiek.

Hogere invoertarieven die de VS willen instellen op auto’s uit onder meer Europa en Japan, worden mogelijk niet doorgevoerd. De Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross zei dat er “goede gesprekken” zijn gevoerd met automakers en dat tariefverhogingen misschien niet nodig zijn. Ook zei Ross, die sprak tijdens zijn bezoek aan Bangkok, dat er zeer binnenkort licenties worden verstrekt aan bedrijven die componenten verkopen aan Huawei. Het Chinese techbedrijf staat in de VS op een zwarte lijst vanwege vermeende spionagepraktijken. Verder schatte de minister de kans groot in dat de VS en China nog deze maand hun handtekening zetten onder een eerste fase van een handelsakkoord. Ross noemde een aantal locaties waar president Trump en zijn Chinese collega Xi Jinping elkaar kunnen ontmoeten. Eerder werd verwacht dat tijdens een top in Chili de handtekeningen onder het akkoord zouden worden gezet, maar die bijeenkomst gaat niet door. Ross bestempelde de overeenkomst als bijzonder ingewikkeld. Volgens hem hebben de VS er voor gezorgd dat iedere partij straks weet waar die aan toe is. Hoewel de minister positief vooruit keek, hield hij wel een slag om de arm. Volgens hem is er altijd een kans dat het niet lukt. (bron: DFT)

Nederlandse bijdrage aan de EU stijgt fors naar €13 miljard per jaar https://www.nu.nl/economie/6007358/nederlandse-bijdrage-aan-de-eu-stijgt-fors-naar-13-miljard-euro-per-jaar.html De Nederlandse bijdrage aan de meerjarenbegroting van de Europese Unie dreigt de komende jaren flink omhoog te schieten, bevestigt het ministerie van Financiën na berichtgeving van Het Financieele Dagblad . De jaarlijkse brutoafdracht aan de EU-begroting zal de komende zeven jaar met 62,5% stijgen naar zo’n €13 mrd per jaar. De hogere afdracht zal gelden voor de nieuwe meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027 waar momenteel aan gesleuteld wordt. Het grootste deel van de stijging van de bijdrage komt voort uit de afschaffing van de korting voor nettobetalers. Nederland krijgt sinds 2007 een korting van ongeveer €1 mrd per jaar. Deze korting bestaat uit een vaste korting van zo’n €700 mln plus een lagere btw-afdracht. Dit scheelt nog eens enkele honderden miljoenen euro’s. In de huidige meerjarenbegroting betaalt Nederland bruto ongeveer €8 mrd per jaar. Ons land krijgt ongeveer €2,5 mrd hiervan terug via subsidies. De nettoafdracht komt momenteel dus neer op zo’n €5,5 mrd. Hoe groot de nettoafdracht zal zijn in de nieuwe meerjarenbegroting, is niet bekend. De stijging van 62,5% is volgens het kabinet onacceptabel. Nederland behoort tot de grootste nettobetalers. Per hoofd van de bevolking draagt ons land het meest bij aan de huidige meerjarenbegroting. Niet alleen Nederland ziet de afdracht stijgen. Ook Duitsland gaat flink meer betalen. Volgens de Financial Times zal de Duitse bijdrage aan de Europese meerjarenbegroting zelfs verdubbelen. Het Duitse ministerie van Financiën is niet blij met deze stijging. “Vanwege de Brexit en de plannen om de korting te schrappen, zal de economische last onevenredig stijgen ten opzichte van andere EU-landen”, laat het Duitse ministerie in een reactie aan FT weten. Wobke Hoekstra reageerde furieus op deze gelekte data, maar die bleken af te wijken van de definitieve voorstellen. Maar toch ons land gaat meer bijdragen en wij blijven een nettobetaler en dat is voor mij heel realistisch als een rijk land.

Kabinet wil hogere normen voor PFAS toestaan zodat de getroffen bedrijven weer aan de slag kunnen. Werkgeversclubs eisen oplossing PFAS-probleem, vrezen faillissementen aangesloten bedrijven

Als er niet onmiddellijk een oplossing wordt gevonden voor de problemen met PFAS, een verzamelterm van meer dan 6000 chemische stoffen, gaan er bedrijven failliet. Daarvoor waarschuwen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Het RIVM moet zo snel mogelijk bepalen wat een veilige norm is voor het giftige PFAS in de bodem. Staatssecretaris Van Veldhoven wil uiterlijk 1 december duidelijkheid, zodat bouwprojecten weer kunnen doorgaan: staat te lezen op https://nos.nl/artikel/2308102-kabinet-wil-met-spoed-ruimere-normen-voor-pfas-in-de-grond.html De bedoeling is dat de huidige, strenge norm van maximaal 0,1 microgram PFAS per kilo grond verruimd wordt, zonder dat de gezondheid of het milieu in gevaar komt. Daarom heeft Van Veldhoven het RIVM gevraagd met spoed op basis van recente metingen een landelijke norm op te stellen. Ondernemersorganisatie VNO-NCW ziet het verzoek van Van Veldhoven als “een klein lichtpuntje”, maar benadrukt dat de deadline van 1 december te laat is. “Er moet met onmiddellijke ingang een oplossing komen om faillissementen te voorkomen”, aldus de organisatie. De grens van 0,1 microgram voor landbouw en natuur is afgelopen zomer door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgesteld uit voorzorg. Er is nog veel ondui-delijk over de gevaren van PFAS en daarom wilde het ministerie geen risico nemen. Van Veldhoven hierover: “Die 0,1 microgram geeft alleen aan dat er PFAS in de grond zit. Verder weet je nog niets van de omgeving. Dan zegt de wet: je mag niks.” Dat heeft veel projecten waarbij grond verplaatst wordt in de problemen gebracht. Veel van die grond voldoet niet aan de strenge normen. De grond moet worden getest en dat kost veel geld. Grondbanken en grondverzetbedrijven zijn terughoudend met het innemen van grond die niet getest is. Daardoor lopen projecten vertraging op of liggen stil. PFAS staat voor poly- en perflu-oralkylstoffen, een groep stoffen die op grote schaal gebruikt werden en nog altijd worden bij de productie van allerlei zaken. Zo zit er PFAS in anti-aanbakpannen, waterbestendige kleding en aan de binnenkant van pizzadozen. Bij de productie en via het afval zijn die stoffen ook in de bodem terechtgekomen en daar breken ze niet af. De laatste tijd is er meer duidelijk geworden over de schadelijke effecten van PFAS. Ook blijkt dat de stoffen op veel meer plaatsen in de grond zitten dan eerst gedacht. Bouwprojecten liggen nu onnodig stil, zegt de bewindsvrouw, want is er door nieuwe metingen van de grond meer bekend over het PFAS-risico. “Zodra het RIVM zegt: ik heb voldoende vertrouwen om meer ruimte te geven, dan wil ik die ruimte zo snel mogelijk bieden. We moeten zo snel mogelijk van de 0,1-grens af, binnen de veilige ruimte die er is.” Met de uitspraak van de bewindsvrouw dat ‘bouwprojecten nu onnodig stil liggen’ is in deze fase van het onderzoek te vroeg. Er staat veel op het spel: de gezondheid van mens en de flora en fauna aan de ene kant en de commerciële belangen van grondbanken en grondverzetbedrijven. Deze laatsten vragen de PFAS-norm een half miljoen keer te verhogen: van 0,1 microgram per kg naar 50.000 microgram. De vraag is hoe groot de schadelijke invloed kan zijn voor het milieu in de meest brede zin van het begrip. Dat probleem is er niet alleen met PFAS, maar ook met stikstof, ammoniak, fijnstof en CO2. Het kabinet zal keuzes moeten maken of we door kunnen gaan met economische groei de hoogste prioriteit te blijven toekennen. Van Veldhoven gelooft niet dat volgend jaar uiteindelijk zal blijken dat de situatie veel slechter is dan nu wordt aangenomen. “Het RIVM doet metingen in polder A en polder B. Dan kijken ze: hoe vuil is die grond in Nederland al op dit moment? De wet zegt: als je weet wat er in de grond zit, mag je ook grond van dezelfde kwaliteit gebruiken, uitgezonderd plekken die zeer vervuild zijn. Nu we meer daarover weten, kunnen we ook meer ruimte geven.” Staatssecretaris Van Veldhoven zei eerder al dat ze volgend jaar met nieuw beleid wil komen, op basis van nieuwe onderzoeken naar de risico’s van PFAS. Maar de nood is inmiddels zo hoog dat ze op korte termijn een oplossing wil en daarmee vooruitloopt op de vaststelling van een nieuwe PFAS-norm in 2020. Dat is onverstandig want uiteindelijk een stap terug moeten zetten wordt bij de gedupeerden als ‘negatief’ ervaren.

Bouwend Nederland en het CNV eisen dat Rutte de regie neemt over de stikstofcrisis. Die oproep aan Rutte en het kabinet Rutte III is zinloos. Noch Rutte zelf, noch zijn kabinet, zijn daartoe in staat. Als we kijken welke onbezonnen en ondoordachte besluiten ze hebben genomen met betrekking tot de dossiers uitstoot CO2, stikstof en ammoniak, fijnstof, biomassa en PFAS blijken die allemaal niet tot nauwelijks uitvoerbaar dan wel bereiken de doelstelling niet ofwel veroorzaken ze een tegengesteld doel. Je kunt nu eenmaal niet de kool en de geit sparen, maar dat wil Rutte en de coalitie partijen (VVD, CDA, D66 en CU) wel. Er moeten keuzes gemaakt worden voor de levensomstandigheden van komende generaties. Die samenleving gaat gebouwd worden op andere fundamenten dan de huidige. Wat de politiek doet is het beschermen van wat is opgebouwd met industriële processen op fossiele brandstoffen. Die moeten voor een groot deel worden omgebouwd naar CO2-vrije energie. Maar laten we niet doorslaan en alleen de overdosis aan CO2-uitstoot beperken want het deel dat bossen op aarde kunnen omzetten in zuurstof moeten wel beschermd worden. Er mag geen natuurlijk zuurstofprobleem ontstaan, zeker niet. De oplossingen voor de aanpak van de CO2-uitstoot, aangereikt door de 5 klimaattafels van het polder-model, kunnen grotendeels zo de prullenmand in. Door de belanghebbende partijen samen te brengen, krijg je voorstellen voor nieuw beleid aangereikt. Die zetten in op de bescher-ming van hun eigen belangen: bedrijf of sector. Nu komen we er al achter dat gas-conversie niet uitvoerbaar is op de wijze waarop het kabinet dat heeft gepresenteerd. Onlangs trok de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarvoor bij het kabinet aan de bel. Gemeenten missen daarvoor de deskundigheid en hebben ook het geld er niet voor om hun taken uit te voeren. Alle wetten die daar al in sneltreintempo voor door het Parlement zijn gejaagd inclusief de tijdsschema’s zijn niet uitvoerbaar. Om alle huizen gebouwd voor 2008 van het gas af te halen is een mission impossible. Daar is geen voldoende draagvlak voor in de samenleving omdat er geen heldere informatie beschikbaar is over de ombouw, de financiering ervan, de beschikbare mogelijkheden (warmtepompen, gemeentelijke verwar-mingsprojecten, infrarood systemen) waarvan er velen niet het comfort van verwarming door gas bereiken. Ook wat de gevolgen zijn voor de energierekening zijn vaag. Inzicht daarover op de middellange termijn is een absolute must, Het geknoei van het kabinet over de aanpak van de stikstofneerslag, fijnstof, PFAS, biomassa en elektrische auto’s geeft geen vertrouwen bij de getroffen boeren en bedrijven. Waar behoefte aan is een helder beleid, de tijd van een pragmatische aanpak (van de premier) is een gepasseerd station. Wat wij ons moeten realiseren is dat 2/3 deel van ons grondgebied een agrarische bestemming heeft en 2/3 daarvan is in gebruik van de veeteelt. Onze land is op drie na dichtstbevolkte land ter wereld en de grootste exporteur van landbouwproducten. Het aantal ‘landbouwhuisdieren’ in 2016 bedroeg 126 miljoen, waarvan 105 miljoen kippen, 12 miljoen varkens en 4 miljoen runderen. En toch bedroeg het aandeel van de veeteelt in het bbp slechts 13% waarvan slechts 0,6%. Voor de echte natuur resteert maar 13% waarvan de ½ uit grote binnenlandse wateren zoals de Waddenzee en het Ijsselmeer. (bron: Jozef Keulartz, hoogleraar) Uit een onderzoek van Adviesbureau DNV GL, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, blijkt dat de uitstoot van stikstof, fijnstof en koolstof door energiecentrales 20% hoger is dan van kolencentrales en zelfs 50% van aardgascentrales. Biomassa moest het paradepaardje van de overheid worden voor het Klimaatbeleid. De subsidies die zijn gere-serveerd voor honderden biomassacentrales, ter grootte van €11 miljard, moeten op zijn minst worden heroverwogen door het kabinet. Daarbij komt dat de aanname dat biomassa energie-neutraal zou zijn doordat de gekapte bomen in bossen, voornamelijk in de Baltische Staten en Noord-Amerika, bij herplant zeker vele decennia, mogelijk zelfs 100 jaar, nodig hebben om dezelfde hoeveelheid CO2 op te kunnen nemen. Het kabinetsbeleid, gesteund door de Europese Unie, is volgens Milieudefensie slechts een schijnoplossing. Een ander problematisch dossier is PFAS, een verzamelnaam voor 6000 chemische verbin-dingen, gebruikt voor de maak van teflon, blusschuim en waterafstotende producten, die een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier. De norm die het RIVM nu hanteert als verantwoord voor grond en bagger, is het miljoenste deel van een gram per kilo. Dat lijkt heel weinig maar een mens heet al het 350.000 deel van een gram per liter in zijn lichaam. Dat ligt nog ver onder de norm die het RIVM aangeeft als schadelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze stof nier- en teelbalkanker kan veroorzaken en mogelijk ook ons immuunsysteem. Het kabinet heeft vol ingezet op elektrische auto’s, waar sloten met subsidiegeld naartoe zijn gegaan, maar nu wordt duidelijker dat de belangstelling voor de elektrische wagens afneemt en dat er vraagtekens worden gezet over accu’s met grote vermogens waarvoor kobalt nodig is, dat onder mensonterende omstandigheden wordt gedolven. De vraag in dit segment verschuift naar hybride-wagens en misschien zelfs weer naar diesels, omdat de laatste generatie schonere motoren heeft en een kleinere voetafdruk CO2 dan elektrische. Een positief neveneffect is ook dat de nieuwe dieselmodellen in de grote steden fijnstof uit de lucht kunnen halen. Het onder-streept mijn mening dat de techniek en de wetenschap een deel van het klimaatprobleem simpel kunnen oplossen op de middellange termijn en dat daarbij veel politieke besluitvor-mingen oplossingen in de weg staan. Dit soort complexe problemen moeten niet meer door alfa bestuurders worden aangepakt, maar door beta’s. Ons hele maatschappij moet op de schop en daar zijn de alfa’s van dit kabinet niet mee bezig, integendeel. Op de eerste dag van november heeft het kabinet flink in de buidel getast met €460 mln voor het basis en voortgezet onderwijs en nog een een half miljard extra, naast de eerder al beloofde €100 mln aan de boeren, om de stikstofcrisis aan te pakken. De onderwijsbonden hadden oorspronkelijk afgesproken de aangekondigde staking af te blazen in afwachting van de uitwerkingen van minister Slob voor de besteding van het geld. Maar kwamen enkele onderwijsvakbonden op terug en dus gaat er een staking van onderwijspersoneel komende woensdag wel door. Minister Schouten komt komende week met de uitwerking van een nieuwe aanpak. Zo zou het terugbrengen van de max. snelheid in heel Nederland naar 100 km per uur de bouw van 70.000 woningen mogelijk maken. Minister Wiebes kondigde aan dat hij €60 mln subsidie beschikbaar gaat stellen aan particulieren en bedrijven voor de aanschaf van zonneboilers en warmtepompen. Dat is een volledige slag in de ruimte, Het is nog maar zeer de vraag of de warmtepomp als alternatief wordt geaccepteerd door de huishoudens met een koopwoning voor de zo vertrouwde comfortabele cv-ketel. Critici voor het klimaatbeleid spreken van ondoordachte paniekmaatregelen. De regie van deskundigen wordt node gemist, maar dat heb ik in alle mogelijke toonaarden al eerder geschreven.

Met geld, geluk en een rekentruc kan het kabinet (misschien) de klimaatdoelen nog halen

Bij de presentatie van het klimaatakkoord gold nog: niets moet, alles op zijn tijd. Nu moet het kabinet alle zeilen bijzetten om de klimaatdoelen te halen. Dat is niet zonder risico schrijft Niels Markus op https://www.topics.nl/met-geld-geluk-en-een-rekentruc-kan-het-kabinet-misschien-de-klimaatdoelen-nog-halen-a13577227trouw/?context=mijn-nieuws/ Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) reageert op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving op het klimaatbeleid van het kabinet. De minister zei het meermalen tegen journalisten, en misschien ook een beetje tegen zichzelf: “Ik blijf zoeken naar extra maatregelen”. Het kabinet dreigt geen van de klimaatdoelen te halen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), maar ze liggen nog niet helemaal buiten bereik. Om aan de doelstellingen te voldoen, zal het kabinet alle zeilen moeten bijzetten. Met geld, een rekentruc, en een beetje geluk. De minister van Economische Zaken en Klimaat noemde eerst maar het positieve uit de gepubliceerde doorrekening van het klimaatakkoord: de plannen besparen tot 2030 inderdaad 48,7 megaton CO2-uitstoot, zoals de bedoeling was. Alleen blijkt nu méér nodig, mede door de bloeiende economie. De tonnen tellen niet op tot de gewenste 49% CO2-reductie, maar tot 45%. Om het nog ingewikkelder te maken, heeft het kabinet met meer doelstellingen te maken. De rechter verplichtte de overheid in het Urgenda-vonnis om in 2020 een CO2-reductie van 25% te bereiken. En Europa verwacht dat volgend jaar 14% van de Nederlandse energie duurzaam wordt opgewekt. In 2023 moet dat 16% zijn. Over die Europese eisen: Nederland zit nu op 11,4% hernieuwbare energie, waardoor het doel voor 2020 definitief uit zicht is geraakt. Wiebes hoopt in 2023 alsnog 16% te halen. Hij wil snel meer zonne- en windparken bouwen, maar hij is ook bereid tot een boekhoudkundige truc. Sommige Europese landen hebben hun duurzame energiedoelen al gehaald. De Europese Commissie staat landen toe die overschotten op te kopen, en bij de eigen energieproductie te tellen. Het is de minst fraaie optie, erkent Wiebes, maar het is wel toegestaan. “Als we rechten opkopen, moet dat geld in die landen wel naar klimaatmaatregelen gaan.” Voor het halen van ‘Urgenda’ klinkt de minister voor het eerst zowaar wat optimistisch. Toen de 25% begin dit jaar buiten bereik leek, viel bij coalitiepartijen te horen dat de rechter het kabinet voor een ‘onmogelijke opgave’ had gesteld. Nu schrijft het PBL dat het kabinet waarschijnlijk op 23% komt. De onzekerheid hierover is groot: het kan terugvallen naar 19%, maar het kan ook 26% worden. Het PBL waarschuwt de minister zekerheidshalve van 19% uit te gaan. Wiebes rekent liever met de 23%. Voor Urgenda presenteert Wiebes nog wat maatregelen die snel effect hebben. Het kabinet gaat gebouwen van de (semi-) overheid van zonnecollectoren voorzien en er komt een extra subsidieronde voor verduurzaming van bedrijven. Daarnaast moet het kabinet volgend jaar domweg geluk hebben: de winter mag niet te streng zijn en de gasprijzen niet te hoog. Bij hoge gasprijzen gaan elektriciteitsproducenten meer kolen stoken, wat meer CO2-uitstoot veroorzaakt. De buurlanden steken het kabinet onopzettelijk al een handje toe: naar verwachting impor-teert Nederland in 2020 uitzonderlijk veel stroom uit het buitenland. Dat kan zomaar enkele procenten uitstoot in Nederland schelen. Toen het klimaatakkoord in juni gesloten werd, predikte het kabinet nog rust. Niemand hoefde morgen zijn huis te verbouwen, alles kwam op zijn tijd. De coalitie was geschrokken door de klimaatonvrede die mede geleid had tot de grote winst van Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen. De onrust is terug. De discussies over stikstof en de chemische stoffengroep PFAS zetten óók het klimaatdebat weer op scherp. Wiebes zegt dat het kabinet geen dingen wil doen die leiden tot weerstand. De recente protesten van boeren en bouwers tonen aan dat het daarvoor op een dunne lijn moet balanceren.

Biomassa geeft hogere CO2-uitstoot dan kolen; zelfs twee keer vuiler vergeleken met gas

De ‘duurzame’ brandstof biomassa leidt zelfs tot meer uitstoot dan het vervuilende steenkool. Dat blijkt uit nieuw onderzoek in opdracht van het kabinet, staat te lezen op https://www.topics.nl/biomassa-geeft-hogere-co2-uitstoot-dan-kolen-a13563388ad/?context=playlist/a-geertruidenberg-plaats-e502b7/ Elektriciteit opwekken door hout te verbranden in een biomassacentrale levert 20% meer stikstof, fijnstof en broeikasgas op dan stroom uit een kolencentrale. De verschillen met aardgas zijn nog groter. Zo levert het opwekken van warmte met biomassa (in de praktijk: het verbranden van hout) ongeveer twee keer zoveel stikstof op als het verbranden van gas, becijferde adviesbureau DNV GL in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Omdat de zorgen toenemen over de effecten van biomassa op de luchtkwaliteit, de volksgezondheid en de natuur, pleitten het RIVM en de GGD eerder al voor meer onderzoek. Het vervangen van kolen door biomassa in de grote kolencentrales leidt tot ongeveer 5% meer uitstoot, blijkt uit het nog niet gepubliceerde onderzoek. De kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven branden sinds kort deels op houtpellets. Uiteindelijk moeten ze voor 100% op biomassa gaan draaien. Daarnaast worden in Nederland komende jaren meer dan 600 kleinere biomassacentrales en -installaties gebouwd, bleek onlangs uit een inventarisatie van het AD. Het kabinet beschouwt biomassa als een belangrijke duurzame energiebron die nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen dicht te draaien. Daarvoor is maar liefst €11,4 mrd subsidie gereserveerd. De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige maand om te stoppen met die subsidies voor het bijstoken van biomassa. Energiebedrijf RWE noemde dat advies ‘bizar en onjuist’ omdat biomassa niet voor meer stikstof zou zorgen. Daar valt echter wel wat op af te dingen, blijkt uit het nieuwe onderzoek. Het rendement van de centrales daalt, omdat hout geen efficiënte brandstof is. Daardoor komt er meer uitstoot vrij om dezelfde hoeveelheid elektriciteit op te wekken. (bron: AD)

De stikstofproblematiek verspreidt zich als een olievlek over de economie

De stikstofcrisis is niet alleen een probleem voor boeren en bouwers, maar waait over naar veel grotere delen van de economie. Sectoren als de industrie, transport, voedselproducten, maar ook bijvoorbeeld bouwmarkten krijgen ermee te maken, meldt DFT op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/696345058/economen-abn-veel-meer-sectoren-stikstofslachtoffer Dat blijkt uit onderzoek van ABN Amro naar de gevolgen van de stikstofcrisis waartegen de bouwsector deze week in Den Haag protesteerde. Tot nu toe is er vooral aandacht voor de boeren en de bouw, die niets meer kunnen als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in mei. De gevolgen zijn echter veel groter, en treffen de economie in veel bredere zin. Een aantal grote sectoren krijgt hier last van. Distributiecentra, fabrieken of bijvoorbeeld hotels kunnen niet verder uitbreiden. Datacenters kunnen niet neergezet worden. De vracht van de binnenvaart is voor 40% voor de bouwsector”, zegt bouweconoom Madeline Buijs van ABN Amro in een toelichting over de gevolgen. Na de boeren en aannemers volgen transport en logistiek, industrie, energie en voedselproducenten. De transportsector werkt voor de bouw, maar ook voor de boeren. De bouwmaterialenindustrie, goed voor 23.000 banen, wordt getroffen. „Dit raakt alle Nederlanders, want het is een veelkoppig monster. We hebben iemand nodig die de regie moet nemen, namelijk premier Rutte. Dit is chef-sache, we hebben hem nauwelijks gezien”, zegt voorzitter Piet Fortuin van CNV. Het kabinet is nog bezig om concrete maatregelen uit te werken om de stikstofuitstoot te beperken. Een mogelijkheid is om de veestapel in te krimpen, in de buurt van natuurgebieden. „Een krimp van de veestapel heeft weer gevolgen voor voerproducenten, zuivelfabrikanten en slachthuizen. De boeren worden waarschijnlijk deels gecompenseerd, dat geldt echter niet voor de toeleveranciers. Dat heeft gevolgen voor hun verdienmodel”, zegt bouweconoom Buijs. Hoewel de industrie een relatief kleine bijdrage heeft aan de stikstofuitstoot, is de crisis daar ook te merken. Het gaat om een aantal fabrieken die zelf veel stikstofuitstoot hebben, maar bijvoorbeeld ook om de chemische industrie en fabricage van kunstmest. De energiesector heeft ook last, omdat er geen windmolens gebouwd kunnen worden. „Daarnaast zijn er een aantal kolen-centrales die op de nominatie staan om gesloten te worden. Maar ook de ontwikkeling van duurzame energie staat stil, zo mag er bijvoorbeeld geen zonnepark in Uddel worden aan-gelegd”, zegt Buijs. De onderzoekers van ABN verwachten faillissementen bij bouw- en vastgoedbedrijven. „De gevolgen voor de bouw zijn het meest in kaart gebracht, er liggen 18.000 projecten stil. Maar projectontwikkelaars kunnen ook niets, die zijn weer opdracht-gevers voor de bouwers”, zegt de bouweconoom. ABN heeft gekeken naar het risico van faillissementen, omzetdaling en beperking bij het uitbreiden van bedrijven. „Momenteel kun je als fabriek, die wil uitbreiden, dat helemaal niet doen, omdat je geen vergunning krijgt als je afhankelijk bent van de bouwsector de productie voor bijvoorbeeld staal en chemische producten. De maatregelen die nu zijn aangekondigd door minister Schouten bieden niet meteen soelaas, zegt Buijs. „Er kunnen nog vergunningen worden verleend. Maar dit vergt heel veel tijd.” Buijs: „Er zijn ook sectoren die profiteren, zoals de producent elektrisch bouwmaterieel, bedrijven die in de modulaire bouw zitten.” ABN becijferde eerder dat de stikstofcrisis 77.000 banen in de bouw kan kosten. De totale schade wordt geraamd op €14 mrd. Dat is laag ingeschat want als blijkt dat het biomassa-project moet worden stilgelegd dan wel beëindigd stijgen de verliezen extreem.

Het belang van F1-races zijn van ‘dwingend openbaar belang’

De werkzaamheden aan Circuit Zandvoort mogen van de rechter worden voortgezet. Hij oordeelde dat het maatschappelijk belang van de Grand Prix in Zandvoort zwaarder weegt dan de verstoring van het leefgebied van de beschermde rugstreeppad en de zandhagedis. Meerdere natuurorganisaties waren van mening dat er geen noodzaak voor de werkzaamheden was op grond van ‘dwingend openbaar belang’ en hadden daarom een zaak aangespannen tegen de ontheffing om voorbereidende werkzaamheden te treffen, die door de provincie Noord-Holland aan het circuit was verleend. Van dat belang is bijvoorbeeld sprake bij de aanleg van een haven of vliegveld, maar een Formule 1-race behoort niet tot die categorie, stelde de advocaat. Maar de rechter dacht daar anders over. (bron: nu.nl)

Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, met een staatsbelang van 51%, trekt miljoenen uit voor advocaatkosten in plaats van schadevergoeding aan Lenka Indianen in Honduras

Op de site https://www.nu.nl/economie/6007274/fmo-weigert-schikking-in-rechtszaak-om-aansprakelijkheid-te-voorkomen.html is te lezen dat FMO, die met behulp van financiering van bedrijven de economie in ontwikkelingslanden stimuleert, miljoenen uittrekt om te voorkomen dat de bank een rechtszaak verliest van slachtoffers van een waterkrachtcentraleproject in Honduras, schrijft Trouw. FMO ziet af van een schikking, waar de bank veel minder geld aan kwijt zou zijn. De FMO wil volgens het dagblad geen precedent scheppen door aansprakelijkheid te erkennen en een schikking te treffen. Voor zover bekend is er al €2,6 mln uitgegeven aan advocaatkosten. Daar komt mogelijk nog €6 mln bovenop, rekent de krant voor op basis van een brief die de krant in handen heeft. In een reactie zegt de organisatie open te staan voor andere oplossingen. De FMO lichtte niet toe om wat voor oplossingen het zou gaan. De organisatie zegt de huidige situatie rond het project in Honduras te betreuren. Momenteel investeert de FMO in bijna achthonderd projecten die opgeteld een waarde van €9,6 mrd hebben. Trouw schreef al eerder dat de Nederlandse bank bedrijven financiert waar sprake is van ernstige misstanden. Die ondernemingen zouden verantwoordelijk zijn voor moord, doodslag, intimidatie, milieuschade en landroof. Dat zou bij zeker zeven projecten het geval zijn, omdat de organisatie “te weinig onderzoek doet”. De FMO heeft de aanleg van stuwdammen in Honduras gefinancierd, maar kon niet voorkomen dat tegenstanders van het project werden vermoord. Een onafhankelijke onderzoekscommissie nam op verzoek van de FMO de situatie onder de loep en concludeerde dat de bank was tekortgeschoten in de bescherming van de inheemse volken. Nabestaanden van de slachtoffers willen dat de financiering van de FMO als onrechtmatig wordt bestempeld. Daarna zou een nieuwe rechtszaak over een schadevergoeding volgen. (bron: nu.nl) Trouw meldt dat de begroting van het advocatenkantoor de Brauw, Blackstone, Westbroek een schatting maakt voor de eerste zaak van tussen de €4,1 en €6,2 mln. Beroepszaken zijn in dit bedrag niet inbegrepen. Als FMO met de 900 benadeelde Lenka Indianen zouden schikken zou dat aanzienlijk minder kosten dan de geoffreerde advocaatkosten, mogelijk ca €3 mln. De FMO zou met haar beleid de VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volken schenden. (bron: Trouw)

Irak wil de IS-strijders uit de EU niet berechten op basis van de opgelegde voorwaarden

Irak heeft geen geld , niet voldoende rechters en gevangenissen om Europese IS-strijders te berechten, schrijft het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/29/irak-europa-moet-eigen-is-strijders-zelf-berechten-a3978406 De situatie voor Irak is in feite nog veel ernstiger wat er zitten ca 50.000 Irakese IS-strijders gevangen in kampen in Syrië. In totaal zitten daar, in drie gevangenkampen, 135.000 IS-strijders en hun familieleden gevangen. En de EU, onder aanvoering van onder andere onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, dat wij onze onderdanen die daar nu gevangen zitten niet terug willen en ze niet willen berechten. Erger nog zij zijn hier niet meer welkom, ook als ze hun verdiende straf hebben uitgezeten. Met betrekking tot de vrouwen en kinderen van de Nederlandse IS-strijders lijkt heel langzaam wat beweging te komen deze terug te halen, alhoewel de kinderen wel maar de moeders – nog – niet. Irak ziet niets in het plan van Nederland om Europese IS-strijders in Irak te berechten. ‘Onze wet staat het niet toe’, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Alhakim. Alhakim was deze week twee dagen in Den Haag voor gesprekken met premier Mark Rutte (VVD), Stef Blok (VVD) en ook met minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) – over de relatie van Nederland met Irak. Volgens de Iraakse minister staat de wet in zijn land niet toe dat buitenlanders worden berecht voor misdaden die buiten Irak zijn gepleegd. Als Europese IS-strijders worden verdacht van misdaden in Irak zelf, of als ze anderen hebben aangezet tot misdaden in Irak, kunnen ze wel in Irak worden berecht. Maar of Irak ooit bereid zal zijn om de wet aan te passen die de doodstraf regelt? Voor Blok was dat een harde eis. Alhakim zegt: „Absoluut niet.” Afgelopen weekend zei VVD’er Jeanine Hennes,  die als speciale VN-vertegenwoordiger in Irak de regering in Bagdad adviseert, dat Irak berechting van buitenlandse IS-strijders er niet óók nog bij kan hebben. Zo is het precies”, zegt Alhakim. „We zijn al overladen met casussen van terroristen. En kijk alleen al naar het kamp Al-Hol in Syrië waar 70.000 IS-strijders vastzitten. We weten dat 30.000 van hen Irakees zijn. En dan zouden we die andere 40.000 erbij krijgen? Er zijn nog twee kleinere kampen met twaalf- tot vijftienduizend IS-strijders en een met 25.000 strijders van al-Nusra. Denk daar eens over na. Voor een land als Irak. We hebben niet genoeg budget, niet genoeg rechters. We moeten bewijs vinden en elke zaak zal twee tot drie jaar duren. Het is niet in een half uurtje klaar.” Alhakim zegt dat de Europese landen nog niet hebben voorgesteld om Irak te helpen met geld en ondersteuning. „Op dat punt zijn we niet aangekomen.” En als ze dat gaan doen? „We zullen zien. We hebben te weinig rechters. En te weinig gevangenissen, wij zitten er nu al mee waar we Iraakse IS-strijders moeten onderbrengen.” Maar belangrijker nog: „Onze rechtsmacht staat het niet toe.” Of er nog een andere mogelijkheid is dan berechting in de Europese landen zelf? „De Syrische regering heeft gezegd dat ze buitenlandse IS-strijders wil berechten, Turkije ook. Dus jullie moeten gaan onderhandelen met Damascus en Ankara.” Of hij dat ook tegen zijn collega Blok heeft gezegd, met wie hij in Den Haag een gesprek had? „Ja, in de avond. Aan het eind. Maar dat was geen advies. Ik informeerde hem alleen over de mogelijkheid.” De Iraakse weigering lijkt een forse tegenslag te zijn voor Blok, die al maanden werkt aan het idee van berechting van Europese IS’ers in Irak. Eerder al noemde de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra, een diplomaat die regelmatig verstandige uitspraken doet, het terugnemen van de ‘eigen’ IS-strijders , de „enige realistische optie”. Dat Irak en de Europese landen over twee weken toch verder praten, is volgens minister Alhakim omdat de berechting „een wereldwijd probleem” is, dat vraagt om een „wereldwijde oplossing”. Een VN-hof ligt niet voor de hand, Rusland en de VS zijn daartegen. Maar wat voor oplossing dan wel? „Misschien een tribunaal in Den Haag?” zegt Alhakim. En hij glimlacht. „Dat zou toch kunnen? Laten we hen gewoon hier onderbrengen.” (tekst: Petra de Koning) De problematiek is veel groter dan hier aan de orde wordt gesteld. Ik zou het willen classificeren als ‘onoplosbaar’ om zulke grote hoeveelheden gevangen genomen IS-strijders te berechten. En al zeker niet in Irak. Daar zijn mega-tribunalen voor nodig ondersteund door vele honderden Officieren van Justitie en rechters. En waar haal je achteraf het bewijs van gepleegde misdaden nog vandaan? En waar stamp je zo snel de gevangenissen uit de grond om de veroordeelden in op te sluiten? Quantanamo Bay? Het voorstel van Blok om Irak op te schepen met onze terughoudendheid onze landgenoten hier te berechten is nu wel van tafel. Dom, nog dommer toen hij terugkwam uit Bagdad met de boodschap dat de Irakezen wel bereid zouden zijn onze IS-strijders over te willen nemen. Nu zegt Alhakim ‘er is over gediscussieerd, meer niet’ en uit de beleefdheid van de Arabische leiders, dacht Blok te kunnen concluderen dat zijn plan al bijna rond was. Hoeveel onschuldige vrouwen en kinderen worden nog, onder erbarmelijke omstandig-heden, in Syrië vastgehouden? Dat wordt een onoplosbaar probleem, vrees ik en een schending van de mensenrechten. De toenemende vraag aan het kabinet om Nederlandse moeders met hun kinderen terug te halen uit de gevangenkampen in Syrië, wordt afgewezen door de premier. Het Schengenverdrag zou dat niet toestaan. De Rechtbank in den Haag doet op 11 november aanstaande uitspraak in een zaak van 23 vrouwen en hun 56 kinderen teruggehaald te worden door de Nederlandse Staat. Het kabinet is daar faliekant op tegen: kennelijk zijn de problemen die dat met zich meebrengt te complex voor de Staat en enkele politieke partijen. Maar het is wel de Stand van de Staat waarin wij nu leven.

Energiecentrales claimen schade door klimaatmaatregelen

De terugtocht uit kolen is ook het einde van een tijdperk. De Rotterdamse en Amster-damse havens en hun stuwadoors verdienden tot een paar jaar geleden nog goed aan de overslag van steenkool, jaarlijks ruim 50 miljard kilo, waarvan een groot deel via de Betuwelijn en de Rijn richting Duitsland ging. De Eerste Kamer moet nog altijd groen licht geven voor de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie, is te lezen op https://www.telegraaf.nl/financieel/382414126/stoppen-met-kolen-kan-nederland-miljarden-kosten Na het sluiten van de Amsterdamse Centrale Hemweg op oudjaarsdag telt Nederland nog vier kolencentrales. Die moeten in uiterlijk 2030 stoppen met steenkool. De eigenaren dreigen nu met rechtszaken, die de schatkist tot 2,5 miljard euro kunnen kosten. Magnus Hall, de bestuursvoorzitter van Vattenfall (het voormalige Nuon), heeft ’vrede met het lot’ van de Centrale Hemweg, zei hij gisteren in De Telegraaf. De Amsterdamse centrale, eenheid nummer acht met zijn karakteristieke 175 meter hoge schoorsteen, ontsnapte in 2013 nog aan de sloophamer toen door vijf andere kolencentrales een streep ging in het energieakkoord van toenmalig SER-topman Wiebe Draijer. Maar afgelopen voorjaar werd de Hemweg opnieuw mikpunt van een campagne, vooral via D66-leider Rob Jetten, en besloot het kabinet tot vervroegde sluiting. Hall zegt het ’te respecteren’, maar rekent wel op compensatie. Zijn concurrenten zijn minder begripvol. De Duitse energiebedrijven Uniper en RWE hebben hun advocaten de messen al laten slijpen. Zij voelen zich gepiepeld, omdat hun kolencentrales in de Eemshaven en op de Tweede Maasvlakte nadrukkelijk op uitnodiging van het kabinet-Balkende II en juist uitgerekend een D66-minister (Brinkhorst) van Economische Zaken werden gebouwd en pas in 2015 geopend werden. Destijds lobbyde met name de zware industrie voor kolencentrales, omdat het duurdere gasgestookte elektriciteit Nederland als vestigingsland uit de markt prijsde. Ook een Amerikaanse investeerder, die eerder dit jaar de kolencentrale van het Franse Engie op de Maasvlakte kocht, zou schade kunnen claimen. Milieudefensie heeft de totale claim van dit trio in de afgelopen maand op mogelijk €2,5 mrd becijferd. Kort daarvoor kondigde Uniper in de Telegraaf al aan de Staat te gaan aanklagen. Een alternatief, het stoken van biomassa of houtresten, is controversieel en wordt door Uniper van de hand gewezen. Wereldwijd voorziet steenkool ongeveer in 30 % van de elektriciteitsbehoefte, in ons land was dat tot voor kort zo’n 10%. De uitstoot van CO2 door steenkool is tweemaal zo hoog als bij elektriciteitsproductie door aardgas. Eind 2015 werd een motie aangenomen in de Tweede Kamer gericht op het uitfaseren van alle kolencentrales. Onder druk van de linkervleugel van Rutte III werd in het regeerakkoord de sluiting van alle kolencentrales uiterlijk in 2030 opgenomen, ingegeven door de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Nederland wil in de geest van Parijs de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 49% reduceren. (bron: DFT)

Rapport realisatie Klimaatakkoord van het PBL

Het verlagen van 49% van de broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, een van de belangrijkste doelen uit het in juni gesloten Klimaatakkoord, wordt waarschijnlijk niet gehaald. De reductie blijft steken op 43 tot 48%, blijkt uit een gepubliceerd rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over het Klimaatakkoord. Om de bovenkant van die bandbreedte te halen, dus 48% reductie, moeten maatregelen maximaal effect hebben en is “een stapeling van meevallers” als reactie op het beleid nodig. Daar wordt door het PBL dan ook niet op gerekend. De totale lasten van het Klimaatakkoord zijn min of meer gelijk gebleven vergeleken met een eerder gepubliceerde conceptakkoord. Er is wel een significante lastenverschuiving van gezinnen naar bedrijven van ongeveer €1 mrd. Dat komt vooral door een andere verschuiving van de energiebelasting die bedrijven nu voor een groot deel voor hun rekening nemen. In totaal komen de lasten van het klimaat- en energiebeleid in 2030 uit op €4,6 mrd, waarvan€300 mln afkomstig is van maatregelen uit het Klimaatakkoord. Bedrijven betalen in 2030 dus meer (in totaal €2,6 mrd) dan huishoudens (€1,8 mrd). Als gevolg van het niet halen van de doelen, neemt het kabinet extra klimaatmaatregelen, maakte minister Eric Wiebes (Economische Zaken) in een reactie op de doorrekeningen bekend. Hij denkt dat Nederland de opgave om de CO2-uitstoot te verminderen uiteindelijk kan “waarmaken”. Ook het doel voor 2020. Voor hernieuwbare energie zijn er dan wel extra maatregelen nodig, zegt hij. Er komt een nieuwe subsidieronde voor projecten die hernieuwbare energie produceren, zoals met wind, waterkracht, zon, aardwarmte, buitenluchtwarmte en biomassa. Burgers en bedrijven moeten met subsidies worden verleid te verduurzamen. Wiebes wijst ook op subsidies waar projecten in hernieuwbare energie mee kunnen worden gefinancierd, er wordt hier alleen geen extra geld voor uitgetrokken. Ten slotte moet de aanleg van zonnepanelen op gebouwen van de overheid, scholen en bij particulieren worden versneld. Het Klimaatakkoord is opgedeeld in de sectoren bouw, mobiliteit, industrie, elektriciteit en landbouw. Die hebben allemaal hun eigen klimaatdoel, gemeten in tonnen CO2. Gezamenlijk moet dat leiden tot 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990. Het doel uit het Klimaatakkoord staat weer los van de Urgenda-zaak waarover ook cijfers verschenen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het PBL. In zowel de Urgenda-zaak als het Klimaatakkoord gaat het om CO2-reductie, maar de doelen zijn anders. Er is in het geval van het Klimaatakkoord ook geen sprake van een rechterlijke uitspraak.

De resultaten van gas- en olieconcern Shell waren beter dan verwacht

De resultaten van Shell over het derde kwartaal waren beter dan verwacht. De omzet kwam uit op bijna $5,9 mrd (€5,3 mrd). De zogeheten ccs-winst, op basis van actuele geschatte voorraadkosten (ccs) en exclusief eenmalige posten, daalde met 15% tot $4,9 mrd. Shell had te lijden onder de zwakkere energieprijzen. Het concern waarschuwt namelijk dat het mogelijk minder snel aandelen zal inkopen en dat kan het dividend raken. Veel beleggers hebben Shell vanwege het dividend. Het Nederlands-Britse concern levert een fraai dividendrendement van meer dan 6% en dat is aanzienlijk meer dan de circa 0,01% die je op de bank krijgt voor spaargeld. Shell keert per jaar zo’n $16 mrd uit aan dividend en daarmee is het de grootste dividendbetaler ter wereld. Ceo Ben van Beurden van Shell stelt echter dat het onzeker is of de inkoop van eigen aandelen en de afbouw van schulden in hetzelfde tempo kunnen doorgaan. De koers daalde op de laatste beursdag van oktober met 3,36% op €26,04, een maand geleden was dat nog €26,78.

Air France-KLM draaide in het derde kwartaal slechter dan verwacht

en het denkt dat de brandstofkosten meer zullen toenemen dan eerder gedacht. Wederom doet KLM het stukken minder slecht dan Air France. De Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij Air France-KLM heeft slecht nieuws voor beleggers. Het heeft last van hogere kosten voor personeel en brandstof, terwijl het verder €100 mln opzij zet voor het afscheid van de Airbus A380. Het bedrijf nam meer personeel aan om de capaciteitsuitbreiding te ondervangen. Ook stegen de lonen van medewerkers. Over geheel 2019 zullende de brandstofkosten met €600 mln toenemen in vergelijking met vorig jaar. Die toename is €50 mln meer dan waarvan het bedrijf eerder was uitgegaan. Het aantal passagiers steeg wel, met 2,1%, maar ze betaalden gemiddeld minder voor hun ticket. Bij vracht was de teruggang groter: een daling van het volume van ruim 5%, tegen ook nog eens lagere tarieven. In het vierde kwartaal zal de ticketprijs waarschijnlijk licht dalen, terwijl eerder was uitgegaan van een stabiele prijs. De totale omzet van Air France-KLM omzet steeg in de maanden juli tot en met september met 2% tot bijna €6,5 mrd. De operationele winst van Air France-KLM daalt van €1165 mln tot €900 mln. De nettowinst halveerde zelfs ruimschoots tot €360 mln. Daarbij spelen de bijzondere kosten voor de uitfasering van de A380 mee. Daarnaast schatte Air France-KLM de ontwikkeling van brandstofkosten verkeerd in. Dat kostte €50 mln, terwijl er in dezelfde periode van vorig jaar juist sprake was van een meevaller van €100 mln. Beleggers schrokken van de cijfers van Air France-KLM: maar aan het einde van de maand bedroeg het verlies nog maar 1,02% op €10,68. (bron: RTLZ)

Hoe denkt de Nederlander over de banken?

Ik kreeg van een financiële instelling een geruststellende brief dat de terugbetaling van mijn spaargeld werd gegarandeerd door het deposito-garantie-stelsel (DGS). De inhoud van de brief geeft een rooskleurig beeld over dit financiële product en straalt vertrouwen uit. Dat zou ik tussen aanhalingstekens willen zetten. Het product is niet monetair. De centrale bank staat niet garant voor de uitkeringen van max €100.000 per aangesloten bank, als een aangesloten bank niet langer aan haar terugbetalingsverplichtingen kan voldoen, zoals indertijd met de DSBbank en IceSave. DNB regelt alleen de werkzaamheden van terugbetaling. Het is een politiek product waarvoor de Overheid ook geen garantie verstrekt. De politiek heeft bedacht dat het bankwezen zelf garant moet staan als concurrenten niet meer kunnen presteren. De daarbij betrokken lasten worden dan ponds/pondsgewijs verdeeld. Daarbij is afgesproken dat systeembanken ‘too big to fail’ zijn en onder alle omstandigheden met belastinggeld overeind gehouden moeten worden. Eind 2017 maakten vijf grootbanken deel uit van de lijst van banken die “systeemrelevant” geacht worden voor Nederland. BNG (Bank der Nederlandse Gemeenten), ING Bank, Rabobank, ABN Amro en SNS Bank worden door De Nederlandsche Bank beschouwd als systeemrelevante banken. Deze banken zijn verplicht om een zogenaamde “leverage ratio” te hebben van slechts 3%, dit is de verhouding van het bankkapitaal en de totale balans van de instelling. In de recentelijk gepubliceerde McKinsey Global Banking Annual Review staat dat “meer dan de helft van alle banken in de wereld te zwak zijn om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken economisch niet vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden.” Dat lijkt een serieuze waarschuwing van een gerenommeerd consultancy instituut. Alhoewel Mario Draghi zwakke overheden en banken in de 19 eurolanden tijdens zijn bewind van de afgelopen 8 jaar, de hand boven hun hoofden heeft gehouden, is de situatie in ons rijke land wellicht rooskleuriger dan hier wordt geschetst. Maar enkele Nederlandse systeemrelevante grootbanken zijn veel groter in omvang dan wenselijk zou zijn voor de mvang van ons toch betrekkelijk  kleine landje. DFT meldt op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/1354419763/helft-nederlanders-vertrouwt-banken-niet dat bijna de helft van de Nederlanders vindt dat banken, over het algemeen, niet betrouwbaar zijn. De meeste mensen hebben zelfs niet het gevoel dat banken betrouwbaarder zijn geworden sinds het vertrouwen in financiële instellingen een behoorlijke deuk kreeg door de crisis in 2008. Dat constateert de stichting Tuchtrecht Banken op basis van onderzoek onder bijna 2000 mensen. Van de ondervraagden vond 49% de banken onbetrouwbaar. 70% is het afgelopen decennium negatiever gaan denken over de sector en 57% merkt wat betreft betrouwbaarheid geen verbetering. Bijna de helft stelde daarnaast niet eens te merken dat banken hun werkwijze hebben aangepast sinds de crisis. Een meerderheid vindt ook dat banken niet betrouwbaarder zijn geworden in de afgelopen twee jaar. Volgens de stichting heeft de afname deels te maken met het verwachtingspatroon. Van de mensen die geen uitgesproken verwachtingen hadden van banken, is 56% negatiever gaan denken. Van de respondenten die sowieso lage verwachtingen hadden van banken, is 85% negatiever gaan denken over banken vanwege de crisis. Het tuchtrecht en de genoemde stichting zijn enkele jaren terug in het leven geroepen om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Ook werd toen de bankierseed ingevoerd. Tienduizenden bankmedewerkers hebben de eed afgelegd, waarmee ze beloven integer en zorgvuldig te werken. Wie zich daar niet aan houdt, kan daarvoor bestraft worden door de stichting.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 1 nov 2019; week 44: AEX 580,78; Bel20 3794,8; CAC40 5.761,89; DAX30 12.961,05; FTSE 100 7.302,42; SMI 10.251,98; RTS (Rusland) 1455,44; DJIA 27.347,36; NY-Nasdaq 100 8.161,17; Nikkei 22.850,77; Hang Seng 27.100,76; All Ords 6.779,1; SSEC 2.958,2; €/$1,116749; BTC/USD $9.191,00; 1 troy ounce goud $1514,1, dat is €43.558,36 per kilo; 3 maands Euribor -0,399%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,4431%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,264%; 10 jaar VS 1,7148%; 10 jaar Belgische Staat -0,089%; 10 jaar Duitse Staat -0,398%; Franse Staat -0,13%; VK 0,555%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,56%; 10 jaar Japan -0,1847%; Spanje -0,245%; 10 jaar Italië 0,957%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht hoger, de goudprijs noteerde hoger, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier noteerde redelijk stabiel maar voor Duits en Nederlands papier geen negatieve rentes meer, 5-jarig papier met een negatieve rente stabiel . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland 0,102%; Nederland 0,139%; Japan 0,3413%; Frankrijk 0,738%; GB 1,147%; Spanje 1,138%; Canada 1,609%; Italië 2,043%; VS 2,2091%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,66%; Duitsland -0,628%; Denemarken -0,594%; Nederland -0,578%; Frankrijk -0,426%; België -0,433%; Japan -0,3119%; Spanje -0,205%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

Black Thursday 2019

Nadat ik dinsdagnacht mijn blog 501a op internet had gezet kwam DFT woensdag ook met een artikel over Black Thurday 1929. Het is donderdag exact negentig jaar geleden dat de grootste beurskrach in de geschiedenis plaatsvond. Hoewel veel experts zich weinig zorgen maken dat deze aanzet voor de Grote Depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw zich opnieuw voltrekt, klinkt er ook een somber geluid. „De volgende grote crisis staat voor de deur.” Donderdag 24 oktober 1929 was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Een kanttekening: de daling van de DJIA op één dag was niet op 24 oktober 1929 maar het was wel het begin van de complete instorting van de wereldeconomie met ongekende economische/financiële en sociaal/maatschappelijke gevolgen.
Het
was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Maar ook in Europa waren de gevolgen groot: kapitaalvernietiging, deflatie, hoge werkeloosheid, lage lonen, veel armoede, ook in Nederland. Alleen in Duitsland verliep dat proces tegengesteld. Hitler zette alle werkelozen aan het werk, Volkswagen, aanleg van grote autosnelwegen, alhoewel Duitsland na de Eerste Wereldoorlog een verbod was opgelegd om de oorlogsindustrie op te starten deed Hitler dat wel, zowel voor de marine, de lucht- en landmacht. Het gevolg was dat heel Europa in eerste instantie werd overlopen door het Duitse leger. Aan de beurskrach gaat een ongekende speculatie vooraf. Veel Amerikanen kopen met geleend geld aandelen in de verwachting snel rijk te kunnen worden. En dat lukt in de paar jaar voorafgaand aan de herfst van 1929 uitstekend, ook al omdat de economie in die jaren goed draaide. Vervolgens overspoelt een verkoopgolf de markt, die door zogenoemde margin calls versterkt wordt. Klanten moeten van de bank verkopen, omdat hun in waarde gedaalde aandelen onvoldoende zekerheid bieden voor de verstrekte leningen. Historicus en econoom Lodewijk Petram vindt het lastig om een exacte oorzaak van de neergang aan te wijzen, maar stelt wel dat de kennis over internationale geldstromen en financiële markten destijds beperkt was. „Dat gold zelfs bij centrale banken, laat staan bij het grote publiek.” “Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen” Analist Corné van Zeijl (Actiam) vindt het te gemakkelijk om de Amerikaanse centrale bank de schuld te geven van de ongekende speculatie die voorafging aan de krach. „De VS had voor die tijd nooit zo’n periode meegemaakt. Als de FED met maatregelen de opmars van de economie en beurs had afgeremd, zou dat ongetwijfeld tot een Trumpiaanse reactie vanuit de regering hebben geleid.” Historicus en beursexpert Eric Mecking is veel kritischer. „In 1929 werd er met geleend geld gigantisch gespeculeerd en gemanipuleerd. Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen. Centrale banken zijn bedoeld als lender of last resort en moeten dus alleen stimuleren als dit noodzakelijk is voor de economie. Nu heeft de Europese Centrale Bank weinig middelen (gereedschappen) ter beschikking, mocht er daadwerkelijk een recessie komen.” Hij ziet meer overeenkomsten met het heden. „Destijds leidde de ondergang van een Oostenrijkse bank tot een wereldwijde faillissementsgolf onder banken. Ook nu staan veel banken er slecht voor, zeker in Europa. En banken zijn boven-dien nog meer met elkaar verweven dan toen.” Mecking denkt dat er binnen afzienbare termijn een systeemcrisis ontstaat en ziet het idee dat overheden altijd zullen terugbetalen als het grootste risico. „Dat geldt misschien wel voor Nederland en Duitsland, maar voor Zuid-Europese landen ligt het anders. De beleggingen in overheidsleningen zijn veel omvangrijker dan die in aandelen. Dus als dit gaat schuiven, leidt dat tot een enorm probleem.” Op den duur zal de uitspraak over systeembanken dat die too big to fail zijn, niet standhouden. Daarbij komt dat de deposito-garantie-stelsels (DGS) niet worden gegarandeerd door overheden en de centrale banken zijn alleen de uitvoerders. De banken staan garant voor de uitbetaling van spaargelden die vallen onder de garantie van het DGS. Zolang dat gaat om kleine (spaar)banken zal dat wel lukken, maar als ook systeembanken wankelen wordt dat andere koek, want dan kan er een domino-effect ontstaan. We gaan er nu vanuit dat de monetaire autoriteiten en de overheden/belastingbetalers onder alle omstandigheden systeembanken zullen ondersteunen.

McKinsey: Global Banking Annual Review

Sjors Rodenburg, schrijft: Meer dan de helft van alle banken in de wereld zijn te zwak om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken niet economisch vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden. Individuele banken worden niet bij naam genoemd. Onder de onheilspellende titel ‘De laatste pitstop’ komt het adviesbureau tot de conclusie dat het nu tijd is voor gedurfde acties. Alleen de fantasierijke instellingen zullen overblijven, de rest loopt het risico een voetnoot te worden in de geschiedenis, schrijft McKinsey. We denken dat we in de late economische cyclus zitten en banken moeten nu moedige stappen zetten omdat ze niet in goede vorm zijn”, zegt McKinsey-partner Kausik Rajgopal tegen persbureau Bloomberg. “In de late cyclus kan niemand het zich veroorloven om op hun lauweren te rusten.” Zo moeten ze kosten besparen door taken te outsourcen en fors meer investeren in technolo-gische innovatie, zoals kunstmatige intelligentie (artificial intelligence, AI). Ook dringt het organisatieadviesbureau aan op schaalvergroting in de sector, door zowel fusies en overnames als het aangaan van samenwerkingen. Banken en andere financiële instellingen krijgen steeds meer concurrentie van niet-banken. Aan de ene kant worden ze links en rechts ingehaald door nieuwe fintechs, zoals de Nederlandse betalingsverwerker Adyen. Aan de andere kant lanceren grote technologiebedrijven, zoals Apple en Google, allerlei bancaire diensten. Banken besteden ‘slechts’ 35% van hun IT-budgetten aan innovatie, ter-wijl dit bij fintechs het dubbele is, aldus McKinsey. Gecombineerd met het opbreken van de markt, zoals PSD2 waarmee derden met uitdrukkelijke toestemming van personen en bedrijven gebruik kunnen maken van betaaldata, zitten banken in de hoek waar klappen vallen. In het rapport onderscheidt McKinsey vier type banken: marktleiders, veerkrach-tigen, volgers en uitgedaagden. Slechts 20% van de banken valt in de eerste categorie, die samen bijna 100% van de economische toegevoegde waarde van de hele industrie toevoegen. Een kwart valt onder de veerkrachtigen, waaronder veel Europese banken. Maar liefst 55% van de wereldwijde banken valt in de laatste twee categorieën en verkeren in grote problemen, aldus het adviesbureau. (bron: RTLZ) Dat laatste is verontrustend: meer dan de helft van alle banken valt onder de zwakken. Het advies is om de zwakke (spaar)banken te laten fuseren, over te laten nemen dan wel samenwerkingen, maar daar heb ik zo mijn twijfels over of dat op grote schaal gaat plaatsvinden. Welke sterke banken zullen bereid zijn om hun zwakke broeders van de ondergang te redden. Uit noodzaak om hun eigen positie overeind te houden? Maar die aanpak om de hele mondiale banksector te saneren, daar heb ik geen vertrouwen in. De zwakte van het financiële systeem zit bij de banken, die heel snel in onbalans kunnen geraken door de risico’s die ze lopen door hun posities die ze innemen in hun derivaten en andere financiële producten portefeuille. Ook al is er nu sprake van harmonie, morgen kan dat anders zijn als gevolg van het monetaire beleid. Om maar iets te noemen: een ander richting met het rentebeleid inslaan, een ver-dere liquiditeitsverruiming of juist het tegendeel. Maar ook een stijgende dan wel krimpende inflatie e/o een verdere terugval van de wereldhandel en economische activiteiten. Er zijn vele wegen die naar de hel leiden.

Economische data

De totale staatsschuld van de negentien eurolanden is opgelopen tot boven de €10 biljoen, oftewel €10.000 miljard. In harde euro’s ligt de grootste schuldenberg in Frankrijk. De Franse overheid staat bijna €2,5 biljoen in het krijt, nét iets meer dan Italië – dat jarenlang de koploper was. Ten opzichte van de economie als geheel staan de Grieken er nog het beroerdst voor. Athene heeft een staatsschuld van 182% van het bbp. Nederland <50%.

De industriële productie in de Verenigde Staten is in september met 0,4% gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van de Federal Reserve. In augustus ging de productie in de Amerikaanse industrie volgens een herzien cijfer nog met 0,8% omhoog. Eerder werd een stijging met 0,6% gemeld. De bezettingsgraad in de industrie kwam vorige maand uit op 77,5% tegen 77,9% een maand eerder.

Het vertrouwen van Duitse ondernemers in de economie is in oktober min of meer hetzelfde gebleven. Dat meldde onderzoeksinstituut Ifo. De vertrouwensindex van Ifo kwam uit op 94,6, dezelfde stand als in september. Het sentiment in het Duitse bedrijfsleven staat al langere tijd onder druk door de handelsspanningen, de afzwakkende wereldeconomie en de onrust rond de Brexit.

Consumenten in de eurozone waren in oktober negatiever dan een maand ervoor. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Europese Commissie. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet ging naar een stand van min 7,6, tegenover een stand van min 6,5 in september.. Kenners van ING benadrukten dat het vertrouwen is gedaald naar het laagste punt dit jaar. Daarbij vragen de economen zich af of consumenten, zo kort voor de feestdagen, straks wel bereid zullen zijn daarvoor de nodige aankopen te zullen doen. Evengoed blijven de inkomens op peil, wat weer in het voordeel spreekt van de feestdagenuitgaven. Het consumentenvertrouwen in Duitsland is gedaald. Dat meldde onderzoeksbureau GfK. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa’s grootste economie weergeeft, kwam uit op 9,6. Een maand eerder stond de graadmeter op bijgestelde 9,8.

De stemming onder Nederlandse consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemiddel-de van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op +36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met -41. (bron: DFT)

Rampscenario bedreigt pensioenen

Op deze url https://www.ed.nl/opinie/rampscenario-dreigt-bij-pensioen-jong-en-oud-gediend-met-aanpassing-rekenrente~a0479ec9/?referrer=android-app://com.google.android.googlequicksearchbox/https/www.google.com staat een opini-ërend artikel van John Ruben, actuaris en oud-directeur pensioenen van het Philips Pensioenfonds. Hij stelt dat de discussie over het pensioenstelsel helemaal uit de hand loopt met grote gevolgen. Niemand begrijpt het nog. Moeten de politieke beleidsmakers niet eens met de beide benen op de grond gaan staan, uit de hardnekkig gehanteerde tunnelvisies komen en de realiteit met betrekking tot de pensioendiscussie eens goed onder ogen zien? Door de scherpe rentedaling in de afgelopen jaren, richting de 0% en mogelijk ook onder de streep, dreigt zich een waar rampenscenario rondom de pensioenen te voltrekken. Jaarlijkse kortingen op het pensioen en een sterke stijging van de pensioenpremies liggen in het verschiet. Voor de deelnemers die pensioen ontvangen een directe aanslag op hun besteedbaar inkomen. Voor de actieve deelnemers een fors lager pensioen in het vooruitzicht. Er zijn al veel, met name kritische, reacties in de publiciteit gekomen, zowel vanuit de deskundige hoek als namens de belangenorganisaties. Centraal daarbij staat de kritiek op de door de pensioenfondsen te hanteren rekenrente, die in de meeste gevallen als niet realistisch en feitelijk ook als onjuist wordt bestempeld. Nog eens een versimpelde voorstelling van zaken. Pensioenfondsen moeten sinds 2006 voor de rekenrente met de risicovrije rente rekenen als ze hun pensioenverplichtingen voor de toe-komst moeten vaststellen. De basis daarvoor was om de zekerstelling van een gega-randeerd pensioen met meer waarborgen te omgeven. Wat is daarvan terechtgekomen? Helemaal niets! Bij een aantal pensioenfondsen zijn al kortingen op het pensioen doorge-voerd. De achterstand in toeslagen op het pensioen is bij de meeste pensioenfondsen al opgelopen tot zo’n 15% à 20%. Daar komen de dreigende kortingen in de komende jaren nog bovenop. Van een zo groot mogelijke mate van zekerheid van het pensioen, laat staan van enige garantie, is al lang geen sprake meer. Het gebruik van de risicovrije rente zou een goede benadering zijn als de beleggingen van de pensioenfondsen alleen uit staatsobligaties bestaan, maar niets is minder waar. Pensioenfondsen beleggen het meren-deel van hun beleggingen in andere soorten beleggingen, zoals aandelen, onroerend goed en bedrijfsobligaties en niet alleen in Nederland. Doelstelling is daarbij het behalen van een goed rendement zonder de risico’s van die andere beleggingen uit het oog te verliezen. Sinds begin jaren 90 is het gemiddeld jaarlijkse rendement circa 7% geweest! En wat is met de risicovrije rente gebeurd? Zeg maar 0%. We kunnen toch niet voorbij gaan aan dat grote verschil tussen rekenrente en rendement. Je kunt ook op een andere manier, als een soort second opinion, naar de financieringswijze van onze pensioenen kijken. De pensioenfondsen ontvangen namelijk in de komende decennia meer pensioenpremie dan aan uitkeringen wordt uitgegeven. De beleggingsopbrengsten, hoe laag ook, dragen dan verder bij aan de opbouw van de pensioenvermogens. Zeg maar een buffer voor de toe-komst. Conclusie: de pensioenfondsen staan er helemaal niet zo slecht voor. Integendeel. Een veel gehoord argument voor handhaving van de bestaande rekenrente is dat een aanpassing, lees verhoging daarvan, ten koste zou gaan van de jongeren. Een misvatting waar veel tegenin te brengen is als we ook eens naar het verleden kijken. Dat wil niet zeggen dat de jongere generatie geen last heeft van de lage rente. Kortingen zijn ook op jongeren van toepassing. En er is voor hen een nieuwe dreiging. Bij de meeste pensioenregelingen wordt een te lage premie betaald op basis van een toegestane hogere rekenrente! En dat gaat ten koste van de pensioenvermogens. In het Pensioenakkoord is nu geregeld dat de risicoloze rente ook moet gaan gelden bij de vaststelling van de pen-sioenpremies. Waartoe dat gaat leiden, is wel duidelijk. Een lagere toekomstige pensioenopbouw, want hogere premies zijn niet meer op te brengen. Geeft het Pensioen-akkoord dan de oplossing? Als we ons beperken tot de aanvullende pensioenen is het de grote vraag of dat het geval zal zijn. Er bestaan nog tal van onzekerheden over de uitkom-sten. En ook daarbij zijn gigantische overgangskosten in het geding. Het maakt de zaak alleen maar complexer. Wat er ook gezegd wordt, het is duidelijk dat de bestaande situatie om een structurele aanpassing van de rekenrente vraagt. Een aanpassing voor de langere termijn, die toeslagen mogelijk maakt waar dat kan en tot kortingen leidt als dat echt nodig is. De oplossingen zijn al meerdere malen aangedragen. Hanteer een meer realistische aanpak, waarbij ook rekening wordt gehouden met de beleggingsopbrengsten van de pensioenfondsen. Wel op een prudente manier op basis van objectief vastgestelde maatstaven. We moeten niet het andere uiterste zoeken. Het is te hopen dat de politiek lering trekt uit alle reacties voor een aanpassing van de rekenrente. Jong en oud zijn daarmee gediend. De overgangskosten waarover John Ruben schrijft zouden €60 mrd bedragen. Behalve alle argumenten die in dit stuk worden aangedragen is er nog een ander aspect wat de belangen van de pensioenopbouw en uitkeringen belast. Dat zijn niet alleen Klaas Knot/DNB, Jeroen Dijsselbloem/Commissie Dijsselbloem maar zeker ook de politicus van D66 Wouter Koolmees/Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij wil en het Pensioendossier hervormen, de solidariteit waarop het systeem is gebouwd afbouwen en tegemoetkomen aan de ‘eisen’ van liberale jongeren, die denken te kunnen beleggen door grotere risico’s te nemen en als dat helemaal verkeerd afloopt toch een beroep te kunnen doen op een basis pensioenuitkering. De pensioenpremies die werknemers betalen en door werkgevers (fors) worden gesubsidieerd hebben een peil bereikt dat we ons moeten afvragen of we daarmee door moeten gaan nu de ‘zekerheid’ van een opgebouwd pensioen niet langer kan worden gewaarborgd. Wel premie betalen maar geen duidelijk hoeveel pensioen dat oplevert en welke koopkracht dat oplevert. Politici kijken ervoor weg maar het zijn wel bijwerkingen van het neo-liberale (=kapitalistische) stelsel, wat de ECB, de EU en de kabinetten Rutte dienen.

Europese Commissie

De Europese Commissie stapt op 1 november a.s. nog niet op. Ursula von der Leyen is nog niet gereed met de invulling van haar Europese Commissie, dat zij aan het Europees Parlement kan presenteren. Er wordt nu vanuit gegaan dat het wel 1 december kan worden. De tijd zal het leren.

De EC die momenteel nog regeert heeft zes EU-lidstaten, België, Italië, Spanje, Frankrijk Portugal en Finland, laten weten dat de door hen ingediende ontwerpbegrotingen 2020 niet voldoen aan de regels van het Stabiliteits- en Groeipact.

Afscheid van het acht jaar monetair beleid van Mario Draghi

Mario Draghi vertrekt komende week na acht jaar dienst als President van de ECB. Hij had deze week niets meer toe te voegen aan het beleid dat hij heeft uitgezet. Christine Lagarde neemt het stokje 1 november over. Wat heeft Draghi op zijn conto geschreven: 2.600.000.000.000. Zoveel trok de Europese Centrale Bank (ECB) uit om de economie van de eurozone een slinger te geven. Ter vergelijking, dat bedrag is even groot als 22% van het bruto binnenlands product van de hele eurozone. De ECB gaf dat bedrag uit door obligaties op te kopen, om zo de inflatie op te krikken tot dicht bij maar net onder de 2%. Met zo’n bedrag moet je een heel eind komen, zal ECB-president Mario Draghi hebben gedacht. Helaas, dat is niet wat uit de cijfers blijkt. Voor haar beleid kijkt de ECB naar de kerninflatie, dus zonder de beweeglijke prijzen van voedsel, energie en tabak daarin mee-genomen. Al die miljarden en dan zo weinig effect. Wie wil weten hoe dat komt, moet het jaarverslag van DNB eens lezen https://www.dnb.nl/binaries/JV_18_Digitaal_tcm46-382987.pdf . „De inflatie laat zich niet heel nauw sturen. Door onzekerheid over het inflatieproces en de doorwerking van het monetaire beleid heeft de centrale bank in werkelijkheid onvolledige controle.” Vrij vertaald staat er de inflatie nauwelijks van z’n plaats komt, wat de ECB ook doet. Dat staat nogal haaks op de toon die Draghi aansloeg in zijn toelichtingen op het rentebesluit. Iedere zes weken zegt hij dat het ECB-bestuur, waar DNB-president Klaas Knot nota bene deel van uit maakt, er het volste vertrouwen in heeft dat de inflatie op de middellange termijn richting de 2% gaat. Volgens Knot ligt het er maar net aan hoe je het begrip ’middellange termijn’ interpreteert. Het duurt gewoon wat langer voordat de inflatie op het ECB-doel zit, is zijn idee. Dat denk ik overigens ook, maar de vraag is of wel eerst naar een deflatoire ontwikkeling gaan en wanneer we weer daaruit komen naar een inflatie kunnen van net onder de 2% misschien wel daarboven. Ook kunnen importheffingen die de EU aan de VS gaan opleggen de inflatie gaan stimuleren. Dat de inflatie niet precies doet wat de centrale bank wil, komt door allerlei structurele factoren. Met de komst van online winkelen verhoog je als winkelier bijvoorbeeld niet zo makkelijk je prijzen, de klant zoekt gewoon online op waar de nieuwe telefoon of dat bank-stel het goedkoopste is. Globalisering bracht werknemers concurrentie uit andere landen. De verzwakkende positie van vakbonden en komst van zzp’ers zorgde ervoor dat het mechanisme waarbij krapte op de arbeidsmarkt leidde tot hogere lonen verzwakte. Dat drukt allemaal op de inflatie, zonder dat een centrale bank er veel aan kan doen.

Dat weet DNB allemaal heel goed. En die discussie is in Frankfurt vast ook wel gevoerd. Dus waarom houden centrale banken zo star vast aan zo’n precieze doelstelling, in plaats van gewoon toe te geven dat de centrale bank ook niet alles in de hand heeft? Zo koopt de ECB schijnprecisie, en betaalt met zijn eigen geloofwaardigheid. Bij het afscheid van Mario Draghi eind van de komende week wordt een periode afgesloten van een strak monetair beleid waarvan we ons moeten afvragen of ons dat veel voordelen heeft opgeleverd. We bevinden ons nu in een situatie waarin enorme bergen geld, waar momenteel geen vraag voor is, de rente zover heeft gedrukt, dat we in de rijkere eurolanden + Denemarken worden opgescheept met negatieve rentes, waarvan we geen idee hebben waartoe ons dat gaat leiden. Wel is duidelijk dat ons geld zijn waarde heeft verloren en geld verworden is tot een ruilmiddel waarvan in het neo-liberale (kapitalistische) stelsel de ene helft een overvloed heeft van het ruilmiddel en een deel van de andere helft een tekort eraan. Tevens zijn er grote twijfels, zoals U elders in dit blog kunt lezen, over de gezondheid van het mondiale bankwezen, waarnaar ik, met vreze, de ontwikkelingen volg. Eén kleine bank die zijn verplichtingen niet meer kan nakomen en direct daarop nog twee andere banken kunnen een domino-effect veroorzaken en dan zijn de rapen gaar, ondanks alle beloftes van de autoriteiten dat alles onder controle is.

Volgens Mario Draghi zijn er in Europa ‘milde signalen’ van overwaardering in de financiële markten en in vastgoed. Dat zei de president van de centrale bank bij het International Monetary and Financial Committee in Washington. Hij waarschuwde dat de financiële stabiliteit onder druk staat, omdat het vooruitzicht voor de wereldeconomie is verslechterd. “Er zijn milde signalen van overwaardering in de eurozone en in een aantal risicovolle segmenten van de financiële markten, maar ook in vastgoedmarkten”, aldus de president van de ECB. Daarmee erkent hij in feite dat het stimulerende monetaire beleid van de afgelopen acht jaar heeft bijgedragen aan de overwaardering. Door de lage rente zijn de prijzen van allerlei beleggingen uiteenlopend van aandelen en obligaties tot vastgoed gestegen.

Nederlandse Emissieautoriteit spreekt ………….

Tuinbouwbedrijven zijn met behulp van de overheid sinds 2012 onder een CO2-heffing uitgekomen, meldt NRC op basis van een rapport van de Nederlandse Emissieautoriteit (Nea). Ruim honderd tuinbouwers vielen oorspronkelijk onder de heffing, ingesteld vanuit Europa, maar daarvan zijn er nog maar vijftien over. Deze tuinders vallen onder het Europese emissierechtensysteem ETS. Hier vallen bijvoorbeeld ook fabrieken onder die veel CO2 uitstoten. In dit systeem moeten deze bedrijven voor elke ton CO2 die ze uitstoten een prijs betalen. Die prijs wordt weer gebaseerd op basis van vraag en aanbod. Door het aantal emissierechten in het systeem te verkleinen moet ook de CO2-uitstoot in Europa dalen. Om te voorkomen dat ze voor deze emissierechten zouden moeten betalen, hebben sommige tuinbouwbedrijven hun ondernemingen gesplitst. Ook werden gasketels als ‘reserve’ aangemerkt waardoor de bedrijven geen emissierechten hoefden te betalen. De NEa spreekt van een “georganiseerde uittocht”. Branchevereniging Glastuinbouw Nederland zegt met verbazing kennis te hebben genomen van de berichten in de media. “De Nederlandse glastuinbouw is al jaren zeer actief bezig om de CO2-emissie terug te dringen en met succes”, zegt voorzitter Sjaak van der Tak in een persbericht. “Bedrijven handelen volkomen legaal en conform gemaakte wet- en regelgeving uit 2012.” Het stoort de voorzitter van Glastuinbouw Nederland dat de op verzoek aangeleverde schriftelijke reactie van de ondernemersorganisatie niet is verwerkt. “Het artikel in NRC van vrijdag 25 oktober suggereert in deze vorm dat de glastuinbouw ondeugdelijk heeft gehandeld; het tegendeel is waar.” (bron: nu.nl)

Klimaatperikelen

Franse steden als Parijs en Nice stoten structureel meer vervuilende stoffen als stikstofdioxide uit dan is toegestaan volgens de Europese grenswaarden. Dat besloot het Hof van Justitie van de Europese Unie in een rechtszaak. Het merendeel van de uitstoot komt van de dieselauto’s. Volgens het Hof houdt Frankrijk zich al sinds 2010 niet aan de afspraken. Het land nam in die tijd geen geschikte maatregelen om de overtollige uitstoot in te perken. Daardoor kwam de uitstoot van stikstofdioxide „systematisch en aanhoudend” boven de gestelde grenswaarden. Motoren van dieselauto’s zijn de belangrijkste bron van stikstoffen, die ademproblemen veroorzaken en gelinkt zijn aan vroegtijdig overlijden. Nog meer vergelijkbare rechtszaken waar uitstoot van dieselauto’s centraal staat, worden binnenkort behandeld. De uitkomst van deze uitspraak kan daar invloed op hebben. Vorig jaar spande de Europese Commissie al een rechtszaak aan tegen meerdere Europese landen om een te hoge uitstoot van stikstof en zwevende deeltjes. Die komt naast het autoverkeer ook van de industrie, energiecentrales en de landbouw.

Natuurbeschermingsorganisaties in de VS zijn boos omdat energiebedrijven in Nederland subsidies krijgen om in kolencentrales biomassa te stoken. Om aan de vraag naar biomassa te voldoen, ook die uit Nederland,wordt in de VS oerbos gekapt, zeggen ze in het AD. Verbranding van biomassa neemt een belangrijke plaats in in de Nederlandse plannen om de CO2-uitstoot terug te dringen, zodat klimaatdoelstellingen van Parijs kunnen worden gehaald. De kap van oerbos is slecht voor de dieren die er leven en de biodiversiteit. Ook haalt nieuw aangeplant productiebos minder CO2 uit de lucht dan het oerbos. (bron: nu.nl) Volgens het Energieakkoord uit 2013 is vastgelegd dat 16% van de elektriciteitsproductie in Nederland in 2023 uit biomassa moet komen.

Goed voor het klimaat’ wil lang niet altijd zeggen dat het ook ‘goed is voor de gezondheid’ van mens en dier, schreef Trouw deze week. Daarover hebben de GGD’s aan de bel getrokken. Met name is de vraag in hoeverre de luchtkwaliteit verslechterd door biomassacentrales, waar houtsnippers worden omgezet in energie, met name een toename van fijnstof. Bij de besluitvorming over de klimaatdoelstellingen is volledig voorbijgegaan aan gevolgen voor gezondheidsproblemen. Vreemd genoeg wel aan de gevolgen ervan voor het bedrijfsleven. De burger staat in dit proces buitenspel en daar wordt aandacht voor gevraagd. In ieder geval is het een complex dossier met voor- en nadelen en daarover moet de politiek zich nu gaan buigen. Er is nog veel werk aan de winkel.

Verlaging vermogensrendementsheffing versnellen

Ik heb mij al eerder in dit blog afgevraagd waarom de overheid nog >2 jaar nodig heeft om deze belasting terug te brengen naar de werkelijke opbrengst die spaarders krijgen op hun spaargelden die in box 3 worden verantwoord. Ik heb daarvoor het woord ‘diefstal van de burger’ gebruikt. Die situatie bestaat al drie jaar en de overheid heeft dat altijd verantwoord met de mededeling dat dat ze die inkomsten niet konden missen. Dat is lariekoek, bedrog. Belasting heffen over inkomsten die belastingplichtigen nooit hebben gemaakt kan de overheid nooit goedpraten. De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) ziet geen reden waarom de spaartaks niet in 2020 verlaagd kan worden. Dat schrijft de beroepsvereniging in een reactie op antwoorden van staatssecretaris van Financiën Menno Snel op Kamervragen. De aanpassing van de belasting voor spaarders staat momenteel op de planning voor 2022. De vermogensheffing kan volgens Snel niet eerder verlaagd worden, omdat de IT-systemen voor de aangifte van de voorlopige aanslag ten minste vijftien maanden vóór aanvang van een belastingjaar klaar moet zijn. De NOB zegt dat dit probleem snel kan worden opgelost, waardoor de spaartaks al op 1 januari 2020 verlaagd kan worden. De beroepsvereniging zegt een paar “pragmatische work arounds” te hebben aangedragen waarmee de problemen opgelost kunnen worden. “Dit kan worden gezien als een eerste stap op weg naar de langetermijnoplossing waar het kabinet naar toewerkt”, aldus de NOB. In de huidige plannen van het kabinet zal de belasting op spaargeld in box 3 verlaagd worden in 2022. Daartegenover staat een hogere heffing op beleggingen. Een verlaging van de spaartaks is nodig omdat spaargeld tegenwoordig vrijwel niets meer oplevert. Hierdoor betaalt een deel van de spaarders meer aan vermogensrendementsheffing dan dat ze profiteren van hun spaarcenten. Maandag zal het dossier opnieuw behandeld worden, wanneer de Tweede Kamer het Belastingplan 2020 behandelt. (bron: nu.nl)

Fiscus opnieuw teruggefloten

De Raad van State fluit de fiscus opnieuw terug. Het belang van de burger die in financiële nood geraakt door het terugvorderen kinderopvangtoeslag, moeten zwaarder wegen dan de terugvordering van de fiscus. Deze uitspraak heeft niet alleen gevolgen voor de honderden nog lopende rechtszaken, maar ook voor al die terugvorderen die volstrekt onrechtmatig hebben plaatsgevonden. Daarover hebben de Nationale Ombudsman en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid al bij de overheid aan de bel getrokken, maar tot dusverre zonder al teveel tastbaar resultaat. De fiscus maakte bij de uitvoering van de wet veel fouten, in het nadeel van de getroffen burgers. Zo strafte de fiscus 120 ouders zonder bewijs van fraude en deed geen grondig onderzoek. Dat was de standaard werkwijze van een speciaal fraudeteam, dat zich noemde ‘het duo pek en veren’, stelt een bron, schrijft Jan Kleinnijenhuis in Trouw. De groep gedupeerde ouders van wie de kinderopvangtoeslag onterecht werd stopgezet is opnieuw groter dan gedacht. Uit onderzoek van Trouw en RTL Nieuws blijkt dat de Belastingdienst in 2015 ook bij een gastouderbureau in Rotterdam toeslagen stopte zonder grondig onderzoek of bewijs. Tot nu toe was bekend dat in één fraudeonderzoek, naar een gastouderbureau in Eindhoven, de toeslagen van ruim 300 ouders onrechtmatig werden stopgezet. De ouders kwamen daarop in grote financiële problemen en vechten al jaren voor hun gelijk. Een door staatssecretaris Menno Snel (D66) van financiën ingestelde commissie onder leiding van oud-minister Donner zal waarschijnlijk over een paar weken adviseren hoe zij gecompenseerd moeten worden. Snel heeft al onderzoek ingesteld naar 170 andere zaken die door het zogeheten Combiteam Aanpak Facilitators (CAF-)team van de Belastingdienst zijn behandeld. Snel zei niet uit te sluiten dat er in andere zaken ook fouten zijn gemaakt, maar hij liet weten daarover geen signalen te hebben. Trouw en RTL Nieuws kregen inzage in het vertrouwelijke onderzoeksdossier van de Belastingdienst naar Gastouderbureau Florien in Rotterdam. Daaruit blijkt dat de fiscus de toeslagen van 120 ouders stopzette, op basis van ‘vermoedens van fraude’. De eigenaresse van Florien werd bestempeld als ‘facilitator’ van fraude met toeslagen, en het onderzoek was er enkel op gericht om ‘meer te vinden waarmee deze facilitator kan worden aangepakt’. Zij kreeg al die jaren van de Belastingdienst niets te horen over de fraudevermoedens en geen inzage in het onderzoeksdossier. In het dossier, waarin ambtenaren zich in e-mails omschrijven als ‘het duo pek & veren’, staan geen bewijzen van fraude. Dat er geen bewijs was, concludeert de fiscus uiteindelijk zelf ook, bijna een jaar nadat de toeslagen van alle klanten van het gastouderbureau al zijn stopgezet. Na alle bewijsstukken van de ouders te hebben bekeken concludeert de fiscus dat zij ‘in het algemeen de totale opvangkosten volledig hebben voldaan’. Van fraude is dus geen sprake. De Belastingdienst noemt het in een reactie ‘ belangrijk om er achter te komen’ of de werkwijze rond het bureau uit Eindhoven ook in andere zaken is voorgekomen. “Daarom is de Auditdienst Rijk (ADR) al eerder gevraagd het handelen van Toeslagen in alle CAF-zaken in de periode 2013 tot heden te onderzoeken”, aldus een woordvoerder. Dat onderzoek moet eind dit jaar afgerond zijn. Mocht er sprake zijn van meer gedupeerden dan heeft de Belastingdienst ‘de intentie die mensen tegemoet te komen’. Dat er sprake is van een structurele werkwijze van het CAF-team om toeslagen stop te zetten zonder bewijs van fraude, wordt bevestigd door een bron rond het ministerie van financiën. Intern is de afgelopen maanden gepoogd te reconstrueren hoe het werk van het CAF-team zo heeft kunnen ontsporen. Dat wordt bemoeilijkt doordat er over de werkwijze, en de bevindingen in fraudeonderzoek, maar weinig gedocumenteerd is, zo bevestigde staatssecretaris Snel al eerder aan de Tweede Kamer. Als toeslagen van ouders eenmaal waren stopgezet, deden juristen van de Belastingdienst er alles aan om die beslissingen in stand te houden. Dat gebeurde met medeweten en goedkeuring van het hoogste management, zo berichtten Trouw en RTL Nieuws vorige maand. De Belastingdienst hield stukken achter in rechtszaken om zo gedupeerde ouders alsnog tot terugbetaling te dwingen. Uit het dossier blijkt dat amb-tenaren ook in deze zaak gegevens over (tweede) nationaliteit van ouders opvroegen, of dat er een band was met de Antillen. De houdster van het gastouderbureau vertelt dat de Belastingdienst vroeg of zij een lijst bijhield van de tweede nationaliteit van klanten. Eerder meldden Trouw en RTL Nieuws dat de Autoriteit Persoonsgegevens onderzoek doet naar mogelijk etnisch profileren door de Belastingdienst. Dit dossier wordt vervolgd.

Een ander dossier van de overheid is deze week weer geopend. Ivo Opstelten heeft, veel te laat, laten weten dat hij in de ‘bonnetjeszaak’over de hoogte van de miljoenen die drugscrimineel Cees H. van Officier van Justitie Fred Teeven in 2000 had gekregen voor zijn medewerking aan het onderzoek. Minister Opstelten noemde de Kamer een bedrag fl 1,25 miljoen. Hij geeft nu toe dat het maar een slag in de ruimte was en dat de Kamer hem maar, zonder enig bewijsstuk, maar moest geloven. Zijn positie wankelde, maar uit loyaliteit aan Marc Rutte bleef hij zitten, ondanks dat de VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra intern aan de orde stelde dat hij van hem af wilde. In 2014 kwam Nieuwsuur met de bewijsstukken: 4,7 miljoen gulden. Opstelten en Teeven traden af, later ook minister van der Steur. Opstelten zegt nu in zijn biografie dat hij er erg spijt van heeft: dat het allemaal heel dom was, hoe hij de Kamer misleidde.

Staatsbank verlaagt rente en genereert daarmee €9 mln minder lasten

ABN AMRO verlaagt de rente op vrij opneembare spaarrekeningen van 0,02 % naar 0,01%. De aanpassing gaat per 1 november in. ING en Rabobank rekenen nog respectievelijk 0,02% en 0,03%. Banken staan onder druk om de spaarrentes verder te verlagen. Voor financiële instellingen is het geen probleem om aan goedkope financiering te komen en overtollig kapitaal kost ook de banken alleen maar geld. Krijgen spaarders bij ABN Amro komende week nog €20 rente per jaar voor €100.000 spaargeld, met ingang van komende vrijdag wordt dit verlaagd naar €10 per jaar. Waar gaat dit dan nog over? De problemen zijn vele malen groter dan die tien euro minder rente per jaar. Deze situatie is vooral een gevolg van het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De centrale bank probeert de rentes in de economie zo laag mogelijk te krijgen om de economie aan te jagen en de inflatie naar het doel van iets onder 2% te krijgen. Vooralsnog lukt dat niet.

Negen jaar Rutte en wee jaar Rutte III

De sfeer in het kabinet Rutte III met een coalitie van VVD, CDA, D66 en CU is positiever dan ooit, het wantrouwen is weg,, schrijft het Parool. Gefeliciteerd zouden we dan moeten zeggen, maar nee, daar doe ik even niet aan mee. De kroonjuwelen van dit kabinet waarop ze zich beroepen, het pensioenakkoord en de klimaatmaatregelen, verdragen de toets der kritiek niet. Het pensioenakkoord is een wanproduct dat de belangen van zowel de jongeren en de ouderen niet ten goede zal komen. De vermogensverliezen bij de pensioenfondsen, mede als gevolg van de extreem lage verrekenrente en de regeltjes van de zogenaamde deskundigen die alleen kijken naar het systeem en niet naar de gevolgen ervan voor de werknemers en gepensioneerden, verdient slechts een poedelprijs. De klimaatmaatregelen zijn noodzakelijk omdat ook de drie kabinetten Rutte (2010-2019) geen aandacht hebben besteed aan de negatieve bijwerkingen die de industriële productie, gevoed door fossiele brandstoffen, ons hebben gebracht. Welnee, dat zou economische groei gaan kosten en dat moest onder alle omstandigheden worden voorkomen: voor de tuinders werden sluiproutes bedacht om de verantwoording van de CO2-uitstoot volgens de Europese regels te ontlopen en voor de veehouderij werd hetzelfde bedacht met de PAS-regeling om de stikstofneerslag te ontlopen. Dus werd er wetgeving gemaakt die het klimaat verder belastte en dat ondernemers geen strohalm in de weg mocht leggen. Een kabinet dat er nooit over dacht dat we een vuil milieu gaan overdragen aan volgende generaties: CO2, stikstof, ammoniak, PSAF en fijnstof. Maar de premier is zijn belofte nagekomen die hij op 3 september 2013 deed tijdens zijn H.J. Schoolezing over “Visie” in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Zes jaar later weten wij waarnaartoe dat ons land heeft gebracht. Wat heeft Mark Rutte, met zijn gebrek aan visie, ons land en Europa gebracht? Vooralsnog weinig om trots op te zijn: een condoleance.

De eerste quantumcomputer werkt en wordt gepresenteerd door Google

Ik schreef er al over maar veel eerder dan verwacht heeft Sycamore het prototype van een quantumcomputer gepresenteerd. Een computer die 1½ miljard keer sneller presteert dan de allerlaatste supercomputers. De is een geweldige revolutie, die binnen tien jaar , operationeel wordt en enorme gevolgen zal hebben voor de wijze waarop wij nu met elkaar communiceren. Ons staat een geweldige technische en mogelijk ook wel sociale omwenteling te wachten. Wachtwoorden worden waardeloos, want de rekenkracht van de quantumcomputer is zo extreem groot dat een code of wachtwoord kraken, waarvoor de huidige supercomputers 10.000 jaar nodig hebben, in een paar minuten is gebeurd. Dat opent enorme perspectieven maar ook bedreigingen b.v. een hele samenleving platleggen. Hoe wordt ons digitale geld dan nog beschermd? Hoe kan je dan nog geld naar een ander overmaken. Terug naar het bankpapier, zou een optie kunnen zijn als er geen superintelligente systemen komen. De wetenschap krijgt er een maatje bij die nieuwe vergezichten kan openen. Maar ja welke mogelijkheden openen zich wel niet voor criminelen en politieke leiders die zo een mega-computer kunnen inzetten om hun (politiek/militaire) doelstellingen te verwezenlijken. China en de VS steken al geld in de ontwikkeling ervan: China bouwt al voor $400 mln een nationaal quantumlab en de VS investeren $1,2 mrd in onderzoek en die hebben nu de leiding genomen. Ik hoop niet dat Trump nog lang in het Witte Huis zetelt.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 25 okt 2019; week 43: AEX 583,81; Bel20 3752,35; CAC40 5.722,15; DAX30 12.894,51; FTSE 100 7.324,47; SMI 10.197,09; RTS (Rusland) 1421,2; DJIA 26.958,06; NY-Nasdaq 100 8.029,22; Nikkei 22.799,81; Hang Seng 26.667,39; All Ords 6.841,0; SSEC 2.954,93; €/$1,108; BTC/USD $9.273,9; 1 troy ounce goud $1504,00, dat is €43.649,80 per kilo; 3 maands Euribor -0,413%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,456%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,249%; 10 jaar VS 1,7637; 10 jaar Belgische Staat -0,094%; 10 jaar Duitse Staat -0,381%; Franse Staat -0,122%; VK 0,582%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1503%; Spanje -0,261%; 10 jaar Italië 0,944%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde net >$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. De bitcoin steeg onverwacht snel. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland -0,11%; Nederland -0,146%; Japan 0,3897%; Frankrijk 0,726%; GB 1,152%; Spanje 1,146%; Canada 1,6324%; Italië 2,071%; VS 2,2587%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,612%; Denemarken -0,578%; Nederland -0,553%; Frankrijk -0,419%; België -0,43%; Japan -0,2695%; Spanje -0,194%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929

Vandaag is het precies 90 jaar geleden dat op Wall Street Black Thursday (Zwarte Donderdag) plaatsvond, waarmee de sociaal/economische en monetair/financiële crisis van de dertiger jaren begon. In augustus 1929 had de DJIA zijn top bereikt van 369,77, daarna ging de trend neerwaarts en stortte op de gedenkwaardige dag in naar 260,44. De dalende beweging ging nog 32 maanden, toen was de kles leeg. Er was geen houden meer aan: alle monetaire, financiële en economische systemen storten in. Wisten de autoriteiten van toen wat de Westerse wereld te wachten stond? Uit de daarover beschikbare informatie, zou ik zeggen nee, alhoewel iedereen die dacht daarover iets zinvols te kunnen zeggen had, geruststellende woorden, niet in paniek raken, herstel van de koersen vindt snel plaats, alle financiële en monetaire autoriteiten volgen de ontwikkelingen op de voet, er vertrouwen in dat dit slechts een dip zou zijn. Uiteindelijk duurde het tot 1954 voordat de top van augustus 1929 werd overschreden. De vraag is of we ons op dit moment aan de vooravond bevinden van zo een ontwikkeling.

De wereld is in beweging, de financieel/economische en monetaire panelen ver-schuiven en het is onduidelijk waartoe dat gaat leiden. Dit is geen bijdrage waarin hel en verdoemenis wordt aangekondigd. Maar het is wel een schets waarin wordt aangegeven in welke fase van een economisch proces wij ons thans bevinden. Sinds de Schotse hoog-leraar Adam Smith in 1776, aan de vooravond van de industriële revolutie, zijn visie presenteerde van de moderne economie, vanuit het liberalisme, dat later het kapitalisme is geworden met zijn vrije markt filosofie, kennen we lange economische golven van 40 tot 60 jaar gevolgd door een overgangsperiode van 10 tot 20 jaar naar een volgende lange golf. In zo een transitie bevinden wij ons sinds 2008. De laatste overgangsperiode begon op Zwarte Donderdag, 24 oktober 1929 toen de DJIA 11% daalde. Die neergang bereikte zijn dieptepunt op 8 juli 1932 op een stand van 40,56. Sinds zijn hoogtepunt in augustus 1929 was de DJIA bijna 90% van zijn waarde verloren. Daarmee startte de economische neergang van de dertiger jaren met enorme kapitaalverliezen, failliete banken, spaargelden die als sneeuw voor de zon verdwenen, bedrijven die moesten sluiten, een relatief grote werkeloosheid, kleine bijstandsuitkeringen, grote armoede en na tien jaar de Tweede Wereldoorlog. Daarna had Europa nog vijf jaar nodig om de puinhopen op te ruimen. In 1950 kon de wederopbouw beginnen met behulp van Amerikaans geld in de vorm van Marshall hulp. Deze lange economische golf, genoemd naar de Russische econoom Kondratieff, duurde 58 jaar. Toen moest er eerst een grote schoonmaak plaatsvinden waarmee afscheid genomen moest worden van alle overtollige ballast die het systeem had opgebouwd en met zich meezeulde. We verkeren nu in eenzelfde situatie. Alleen proberen we nu niet dezelfde ‘fouten’ te maken die de monetaire autoriteiten, bankiers en de verant-woordelijke politici toen maakten, enerzijds door gebrek aan kennis over een krapte aan geld en de noodzaak van overheidsinvesteringen, anderzijds omdat ze belangen wilden beschermen die de gehele samenleving niet ten goede kwamen. De ‘knappe koppen’ van nu doen er alles aan om alle rechten en vermogens, die zijn opgebouwd, vast te houden en er onderhoud aan te plegen in plaats van de samenleving in te gaan richten voor de gene-raties van morgen. Daar moet heel veel werk voor worden verricht en daar is veel wijsheid voor nodig. Voorlopig maken onze leiders weer andere ‘fouten’ . Zo geloof ik niet in een goede afloop van een monetair beleid dat heel veel overtollig geld in de markt heeft gepompt en daarmee blijft doorgaan, waardoor de rente op de kapitaalmarkten bijna gratis is geworden en in een rijk land, als het onze, zelfs ertoe leidt dat wij rente toebetaald krijgen als wij geld lenen. In Denemarken is het al zover dat je daar een 10-jarige hypotheek kunt afsluiten, waarover geen rente betaald hoeft te worden en je hoeft ook het geleende bedrag niet helemaal terug te betalen. Allemaal het gevolg van de negatieve rentes. Een bonus voor mensen die geld lenen. Het gevolg ervan is dat de waarde van geld fors daalt en waar dat uiteindelijk toe leidt kan niemand mij vertellen. Daar verschillen de ‘knappe koppen’ over van mening. Dit onzekere beeld over de toekomst zal somber overkomen, maar het is wel de wereld van vandaag.

De boeren demonstreren tegen het voorgestelde stikstofbeleid van de regering Rutte III, jongeren en klimaatactivisten willen snel naar een schonere wereld. Trump voert handelsoorlogen, daar waar het hem uitkomt, hij is een onbetrouwbare wereldleider die zich van niemand, ook niet zijn bondgenoten, ministers, adviseur en chefs van staven en zijn vrienden, als hij die heeft, iets aantrekt: alles onder het motto “America First”. Over de gevolgen van zijn beleid, waarover hij in tweets communiceert, is veel onzekerheid.

De boeren leggen een gapende kloof bloot tussen de stad en het platteland, Het protest gaat ook over drie miljoen Nederlanders die in een krimpregio wonen en het gevoel hebben dat hun zorgen niet aankomen in de Randstad. De boerenstand bestaat al vele eeuwen en die heeft onder alle omstandigheden standgehouden, de uitdrukking ‘boeren, burgers en buitenlui’ dateert uit de Middeleeuwen. De boeren hebben geprotesteerd tegen het stikstofbeleid, maar ook tegen de bureaucratie waarmee ze worden opgescheept. Zij stellen dat de stad hen opzadelt met regels, regels en steeds meer regels. Het is een wijze waarop onze maatschappij wordt bestuurd.

De jongeren confronteren de samenleving de laatste maanden wereldwijd dat de welvaart van de laatste drie generaties kon worden gerealiseerd met een industrieel produc-tieproces aangedreven door fossiele brandstoffen, waarbij overheden bijwerkingen voor het milieu en de natuur negeerden. De jongeren eisen dat zij en hun nakomelingen een schone duurzaam ingerichte wereld krijgen overgedragen. Terecht, maar de herinrichting en omschakeling gaan zeker nog een generatie duren, voordat iedereen (China, de VS, Saoedi-Arabië, Rusland en andere grote vervuilers) hun deel in dat proces hebben bijgedragen.

Onze samenleving is de laatste decennia omgevormd naar een bestuursvorm waarin niet de mens maar de bureaucratie, de regeltjes waaraan moet worden voldaan, centraal staat. Wij worden geleefd door internationale en Europese wet- en regelgeving. Technocraten voeren die uit zonder zich af te vragen waarnaar dat leidt voor de mens en maatschappij. Het zijn de bijwerkingen van het neo-liberale systeem die onze samenleving ondermijnen. Sinds dit jaar bepaalt een schildpad en een weinig voorkomend plantje of en waar er in dit land nog gebouwd mag worden en of boeren ons voedsel nog mogen leveren. Of we nog vlees mogen eten en melk mogen drinken. Er moet worden voorkomen dat we het ‘kind met het badwater niet weggooien’.

De vraag rijst waarop het verdienmodel van onze samenleving is gegrond. Op neo-liberale (=kapitalistische) doelstellingen, die in internationale netwerken met elkaar gekoppeld zijn. De monetaire autoriteiten over vrijwel de gehele wereld, de bankwereld en de kapitaalmarkten, de Westerse economieën met de Amerikaanse als leider en de Europese als volger, de werking van ‘interne markten’ en de inrichting van samenlevingen zijn met elkaar verbonden. Uitstappen is niet mogelijk. De fundamenten van de Europese Unie zijn zo ingericht dat ze voldoen aan de eisen die het neo-liberalisme stelt. Op Paas Zaterdag heb ik in een ingezonden artikel in het dagblad Trouw gepleit voor het toetsen van het monetaire beleid aan de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan voor de mens (de spaarder, de pensioen-rechten van de werknemer, de ontwrichting van het maatschap-pijbeeld). Wie zijn de lakeien van het liberalisme, waarmee wij als burgers worden geconfronteerd? De centrale bankiers, de banken, de economen en de technocraten die belast worden met de uitvoering van het beleid. De politiek in zijn algemeenheid voeg ik niet toe, maar er zijn beslist partijen en parlementariërs, ter rechter en ter linker zijde, die achter de kapitalistische doelstellingen staan. Mogelijk omdat zij daarmee zijn opgeleid of omdat zij daarin een goed belegde boterham verdienen. Maar steeds duidelijker wordt dat het systeem de kloof tussen arm en rijk vergroot, zeker met het huidige monetaire beleid van ruime liquiditeiten en lage tot negatieve rentes, waardoor zich luchtbellen vormen op effectenbeurzen en op de vastgoedmarkten. Waarde heeft ons geld niet meer, zoals dat de laatste vier eeuwen had. Ons ‘gratis’ geld is verworden tot een ruilmiddel wat in overvloed beschikbaar is op de kapitaalmarkten voor overheden, banken, het grote bedrijfsleven en de rijken dezer aarde. En een prijs wat er op de markten voor wordt betaald met onderpanden die geen reële waarde meer hebben. De mensen aan de onderkant van de samenleving betalen nog altijd woekerwinsten tot wel 13%. En onze minister van Financiën accordeerde dat onlangs.

Wij staan op een keerpunt in de geschiedenis zoals dat alle 60 tot 80 jaren optreedt. Maar deze keer zijn de sociaal/maatschappelijke en financieel/economisch en monetaire gevolgen veel indringender dan ooit tevoren. Wij zullen nu door architecten de blauw-drukken moeten laten tekenen voor de inrichting van de samenleving van morgen, waarvan kunstmatige intelligentie, algoritmen en robotisering de peilers zullen zijn. Alfa is voorbij, beta komt eraan! Van eminent belang is of de mens onderschikt wordt aan de technologie en intelligentie en tot welke gevolgen dat dan kan leiden. Dat er computers komen die steeds slimmer worden en sneller kunnen handelen dan de gemiddelde burger, is voor mij geen vraag. Na verloop van tijd, of we dat willen of niet, krijgen computers de hoogste menselijke intelligentie die beschikbaar is. Vooraf moet de plaats worden bepaald van de mens in dat proces: een nieuw arbeidsethos, onderwijs, omscholing, machtsver-houdingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid, non-discriminatie en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen, robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie, klimaat/milieu en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen. We hebben nog een lange weg te gaan, de regeringsleiders schijnen geen haast te hebben. Ze pikken wat krenten uit de pap en denken daarmee te kunnen volstaan. Er is geen toekomst voor de Europese Unie in deze vorm. De EU zal grondig moeten worden hervormd met sociaal/maatschappelijke fundamenten, een democratische onderbouwing, een Europese regering, andere vormen van besluitvorming, de omvorming van de Europese Raad naar een adviesinstelling, een humaner beleid ten koste van de bureaucratie, het verdwijnen van de hele lobby-cultuur, een loskoppeling van de bindingen met het neo-liberalisme, het verbinden van de Europese volken en culturen, een plaats voor christelijke en andere religieuze waarden, kortom een samenspan van verbindingen waarvoor draagvlak is onder de 500 miljoen Europese inwoners. Er is nog een lange weg te gaan, de eerste stap is architecten aan het werk te zetten voor de blauwdrukken. Elke dag dat we de noodzakelijke beslissingen uitstellen is een verloren dag en zet ons verder op achterstand. In de VS en in China en India wachten ze echt niet tot wij tot Nederland en Europa de achterstand hebben weggewerkt.

Hoogmoed komt altijd voor de val. Bij alle informatie over de financieel/monetaire situatie plaats ik grote vraagtekens of er nog wel sprake is van harmonie in de risico’s bij de partijen die op de markten actief opereren. Of de toezichthouders hun werk wel voldoende kritisch hebben verricht. Daarbij neem ik ook mee info uit een tweetal artikelen elders op dit blog. Ik doel dan op de $3.000.000.000.000.000.000 collateralised loan market’ en de schuld van bedrijven die niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt bij onrust op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. Het volk danst, geniet op festivals, drinkt, gebruikt drugs, Lion King/Anastatia/Soldaat van Oranje, Ajax/PSV/Fortuna Sittard, gokt en vraagt zich niet af hoelang het gala nog voortduurt. Wie wil er een doem scenario brengen? Niemand want iedere koerier die dat brengt wordt monddood gemaakt, vroeger werd de tong afgesneden. Dus denkt het volk ‘geen bericht, goed bericht’. Daarbij komt dat onze premier een optimist is, die niet wil zien dat er slecht weer op komst is. Hij vertrouwt op de ‘knappe koppen’ die dat wel zullen voorkomen. En politici hebben dat overgenomen. Ze vertrouwen erop dat elk onheil kan worden voorkomen door meer geld in de markt te pompen. Ze hebben niet in beeld dat daarbij negatieve bijwerkingen optreden, die een samenleving kunnen ontwrichten. Ook al doet de Nederlandse economie het beter dan andere eurolanden en wij een rijk land zijn dan betekent dat nog niet dat ons geen onheil kan treffen. De basis van onze economie draait op onze valuta, de euro dus, maar ook op de dollar en andere valuta. Als de financiële verhoudingen onevenwichtig zijn geworden, ontstaan er, gezien de omvang van ‘financiële producten’, problematische omstandigheden in de financiële wereld, waaronder het bankwezen, die onbeheersbaar worden. Voor dat risico moeten wij onze ogen niet sluiten, alhoewel wij weinig invloed kunnen uitoefenen op mondiaal nivo. Onze politieke leiders beperken zich ertoe geruststellende woorden te spreken: zo zei Rutte onlangs dat we een rijk land zijn en een van de beste economieën van de eurozone hebben en we ons geen zorgen hoeven te maken. Dat klopt, alleen zijn de economische prestaties in de 19 eurolanden maar aan de heel matige kant en de niet-eurolanden binnen de EU het beter doen. Dat de problemen van buiten komen, waarop wij geen invloed kunnen uitoefenen: de dalende wereldhandel, de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog en Trump met zijn onvoorspelbaar America First beleid en het monetaire beleid dat de wereld heeft overstroomd met enorme bergen geld waarvoor geen bestemming meer is. Ik verwacht dat dat een onbeheersbare situatie gaat veroorzaken met alle gevolgen vandien. Een soortgelijke ontwikkeling, maar toen met de opkomst van Nazi-Duitsland, deed zich voor in de Dertiger Jaaren toen de toenmalige minister-president Hendrik Colijn op 11 maart 1936 zich, met zijn befaamde radiotoespraak, tot het Nederlandse volk richtte. Hij wees op de internationale spanningen en kondigde aan dat winterlichting 1935 langer onder de wapenen zou moeten blijven. Dit was, aldus Colijn, slechts uit voorzorg. “Daarom maan ik nog eens aan om zich niet te laten verontrusten.” Hij beëindigde zijn radiorede zo “Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer ze straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn. En daarmee, geachte luisteraars, laat ik u over aan de verpozing die de radio u pleegt te bieden. Goedenavond. Ruim drie jaar later, op 1 september 1939, viel het Duitse leger Polen binnen en was de Tweede Wereldoorlog een feit. Het Nederlandse leger mobiliseerde, maar toen was Hendrik Colijn op 10 augustus al afgetreden en opgevolgd door Dirk Jan de Geer. Tijdens de vier oorlogsdagen in het Pinksterweekend van 10-14 mei 1940, vertrok Koningin Wilhelmina en het kabinet de Geer II naar Londen vanwaaruit Nederland, dat werd bestuurd door de Duitse bezetters, werd geregeerd tijdens de oorlogsjaren.

Johnson en de Brexit

Ik had de intentie dat ik vandaag zinvolle feiten zou kunnen melden over de afloop van de stemming over de laatste Brexit-deal met de EU. Maar daar heeft maandag de speaker van het Lagerhuis een stokje voor gestoken. Dinsdagavond heeft het Britse Lagerhuis in principe ingestemd met de brexit-deal van premier Johnson, maar verwerpt de snelheid waarmee de bijgaande wetgeving moet worden goedgekeurd. Dit is een klap voor premier Johnson, die donderdag de parlementaire behandeling had willen afronden. Bij de eerste stemming stemden 329 parlementariërs voor de brexit-deal en 299 tegen. Zij spraken zich daarna met 322 tegen 308 stemmen uit tegen de drie dagen die voor de behandeling van de Withdrawal Agreement Bill waren uitgetrokken. Eerder vandaag waarschuwde Johnson dat er nieuwe verkiezingen zouden volgen bij een ‘nee’ tegen zijn tijdpad. Als het parlement meer tijd nodig zou hebben, kwam het halen van de brexit-deadline op 31 oktober volgens hem in gevaar. Veel oppositieleden vonden echter drie dagen om 110 pagina’s aan wetteksten te bestuderen veel te kort. Johnson wil alleen geen verder uitstel van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Zijn belangrijkste belofte als premier was de brexit voor 31 oktober rond te krijgen en in een reactie op de stemming over het tijdpad zei hij zijn best te blijven doen om de brexit alsnog die datum te regelen. Wel leidt het ‘nee’ van het Lagerhuis volgens hem tot nieuwe onzekerheid. “Ik zal nu met de EU-landen spreken over hun intenties”, zei Johnson. “Daarbij blijft onze overtuiging overeind: we willen geen uitstel. En we gaan onze inspanningen intensiveren als het gaat om de voorbereidingen op een no-deal-brexit.” (bron: NOS) De EU wil onder alle omstandigheden een no-deal brexit voorkomen en zal wel instemmen met een verder uitstel. Maar dat zal dan wel tot gevolg hebben dat het VK nog een eurocommissaris zal gaan leveren voor de EC. Maar ik hou ook rekening met nieuwe verkiezingen in het VK en nieuwe politieke verhoudingen. Dus hoop ik in blog 502 daar meer over te kunnen zeggen.

IMF: financiële stabiliteit in gevarenzone

Terwijl het IMF het beleid, om de wereldeconomie draaiende te houden, toejuicht, waarschuwt het IMF ook voor de gevaren, die dat met zich meebrengt, schrijft de financieel journalist Maarten Schinkel in het NRC Handelsblad.

De maatregelen die worden genomen om de teruglopende wereldeconomie te stutten, kunnen zelf weer een bedreiging vormen voor de financiële stabiliteit. Dit stelt het Internationaal Monetair Fonds in het onlangs gepubliceerde halfjaarlijkse Global Financial Stability Report. Opvallend is hoe deze waarschuwing in contrast staat met de aanbevelingen die het IMF doet in de World Economic Outlook die het ook publiceerde. Daarin werd juist goedkeurend gesproken over de monetaire versoepeling die de centrale banken dit jaar hebben doorgevoerd. Bronnen wijzen erop dat binnen de organisatie dan ook enige spanning is ontstaan tussen de afdeling van Tobias Adrian, hoofd financiële stabiliteit, en die van Gita Gopinath, de chef-econoom van het IMF. Zowel de Amerikaanse Federal Reserve als de Europese Centrale Bank heeft dit jaar het monetair beleid verder versoepeld. De ECB heeft haar negatieve rentetarief nog verder verlaagd en gaat komende maand over tot hernieuwde aankopen van staatsleningen. In de Verenigde Staten is de rente eveneens verlaagd, en koopt de centrale bank kortlopende staatsleningen in om krapte op de geldmarkt tegen te gaan. Volgens het stabiliteitsrapport van het IMF is in landen die goed zijn voor 70% van de wereldeconomie het monetaire beleid verder versoepeld. Beleggers zouden hieruit de conclusie hebben getrokken dat de rentes ‘langer lager’ zullen zijn. Het bedrag aan staats- en bedrijfsleningen met een negatieve rente is opgelopen tot $15.000 mrd (€13.534 mrd). Dat is, om het in perspectief te zetten, ruim een zesde van de wereldeconomie. Dat neemt in de projecties van het IMF de eerstvolgende jaren niet of nauwelijks af. Een recessiescenario dat de helft zo erg is als de financiële crisis van 2008 levert volgens het IMF een „ontnuchterende” conclusie op. De schuld van bedrijven die dan niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt in dat geval op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. De steeds lagere rente heeft beleggers, verze-keraars en pensioenfondsen ertoe gebracht steeds grotere risico’s te nemen in hun jacht op de laatste resten rendement. Pensioenfondsen hebben bijvoorbeeld steeds meer geld gestopt in private equity (overnames en saneringen van bedrijven) en onroerend goed. Het aandeel van deze beleggingscategorie in hun beleggingsportefeuilles is in de afgelopen tien jaar verviervoudigd tot 20%. Omdat beleggers, verzekeraars en pensioenfondsen door de lage rente min of meer dezelfde strategie hebben, lijken hun portefeuilles erg op elkaar. Dat betekent dat paniekverkopen elkaar kunnen versterken, en dat er door hun internationale karakter ook makkelijk besmetting kan optreden tussen verschillende nationale markten. Het Global Financial Stability Report wijst op een „kennelijke” overwaardering van aandelen in met name de VS en Japan. Ook heeft de aankoop van steeds riskantere bedrijfsleningen de koersen van die leningen opgedreven, waardoor hun effectieve rente is gedaald. Daardoor is de extra rentevergoeding die deze leningen geven boven veilige staatsleningen nu zeer laag in verhouding tot het risico. De onderzoekers tonen zich kritisch over het feit dat het monetaire beleid zo soepel is in de huidige, late, fase van de economische cyclus. Een crisis die het gevolg kan zijn, bedreigt volgens hen „de welvaartsgroei op de middellange termijn”. Tot zover citaten uit de interessante en uiterst actuele schets aan de hand van deze waarschuwing van het IMF van Schinkel. Het IMF besluit met het advies dat „Beleidsmakers moeten nu optreden om de kwetsbaarheden te verminderen die de volgende economische recessie kunnen verergeren.” Het is een sombere voorstelling van zaken, die ik volledig deel. De monetaire autoriteiten zijn lakeien van het neo-liberalisme. Zij dienen hun meesters die hun macht en geld instant willen houden ten koste van elke prijs. Dat daardoor anderen, de lozers, daarvoor worden opgezadeld met verliezen, zal ze worst zijn, zolang hun netwerken maar blijven functioneren en de technocraten de lijnen strak houden. In ons land zijn dat, in mijn visie, Jeroen Dijsselbloem, Klaas Knot, Wobke Hoekstra en Wouter Koolmees, een gezelschap dat aangevoerd wordt door Mark Rutte en ondersteund door de Europese Unie. Ik wil dit maar een keer gezegd hebben. Het is de hoogste tijd!!

Tien GGD’s vragen aan het kabinet aandacht voor de gezondheidseffecten van het Nederlandse klimaatbeleid

In een brief aan minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) schrijven ze dat er vooral risico’s bestaan bij de bouw van windmolens en biomassacentrales en bij de verduurzaming van huizen. Tien regionale GGD’s reageerden per brief op het Klimaatplan, waarin de hoofdlijnen van de duurzaamheidsplannen tot en met 2030 staan beschreven. Nederland wil fors inzetten op het opwekken van duurzame energie, via windmolens, zonnepanelen en biomassa. De GGD’s stellen dat er meer aandacht moet komen voor de effecten van deze vormen van energie op de gezondheid van mensen. ,,We weten uit onderzoek bijvoorbeeld dat omwonenden van windmolenparken geluidshinder ervaren”, zegt Arthur van Iersel, senior adviseur bij de overkoepelende GGD. ,,Daar moet het rijk rekening mee houden.” Volgens Van Iersel is het echter ‘niet altijd de eerste natuur’ van de overheid om het effect op de gezondheid mee te wegen in het beleid. Misschien nog wel zorgelijker is de situatie rond biomassa. Daarmee heeft Nederland grootse plannen. Binnen een paar jaar komen er liefst 628 biomassa-installaties, bleek onlangs uit een inventarisatie. Daarvoor heeft de overheid 11,4 mrd subsidie gereserveerd. Twee weken geleden zeiden Europese wetenschappers al dat biomassa, het verbranden van hout in centrales, helemaal niet duurzaam is. De GGD stelt nu dat het ook volstrekt onduidelijk is wat het met de luchtkwaliteit doet. ,,De ervaringen met grootschalige biomassa zijn beperkt. We weten niet precies hoe groot de uitstoot is, en waar die neerslaat. Dat moet je van tevoren weten. Je kunt beter vooraf goed nadenken, dan achteraf spijt krijgen van de dingen die je hebt gedaan.” Dat geldt ook voor de verduurzaming van huizen. Als Nederland inderdaad overgaat tot het installeren van honderdduizenden warmtepompen, moeten we er volgens de GGD wel voor zorgen dat die apparaten niet te veel herrie maken. Dat soort vereisten ontbreekt volgens Van Iersel nog. In hun brief stellen de GGD’s overigens ook dat klimaatbeleid in het algemeen wél bijdraagt aan de gezondheid. Maatregelen om het verkeer schoner te maken worden hartstochtelijk toegejuicht. Voor een aantal zaken die hier aan de orde worden gesteld heb ik al in een eerdere fase aandacht gevraagd. Want de onzekerheden over de gevolgen van een aantal voornemens moeten eerst wetenschappelijk worden getoetst op de gezondheid van mens en dier. Dat hele biomassa-project, dat door Brussel wordt ondersteund als alternatief voor fossiele brandstof, zit nog vol met vragen, waarop vooralsnog nog geen antwoorden te geven zijn. Als het kabinet zou beslissen een time-out in te lassen, kan dat de belastingbetaler veel geld gaan kosten. En dan de opties voor de gastransitie. Er worden momenteel twee mogelijkheden naar voren geschoven: de warmtepomp en een gemeentelijk warmtenet. De warmtepomp kan het comfort van gas in de verste verte niet benaderen en levert voor ouderen geen temperatuur van 22 graden in de huiskamer in de winter en een aanvullende verwarming op basis van stroom is duur. Het is ook nog de vraag of de infrastructuur voor de landelijke stroomvoorziening daarvoor de capaciteit heeft. Vergeet die hele gastransitie voor woningen die zijn gebouwd voor 2008: het wordt een gebed zonder einde. Ook over de elektrische auto’s heb ik mijn bedenkingen met name de beschikbaarheid van de daarvoor benodigde accu’s (kobalt). De auto die gaat rijden heeft wellicht meer toekomst dan de elektrische. Daarmee stel ik niet dat ik tegen de klimaatdoelstellingen ben, maar ben wel realistisch over wat wel haalbaar is en wat niet. Doe de klimaat-doelstellingen vanuit Brussel en laten niet 27 landen dat op hun eigen wijze doen. Die hele chemische industrie moet onder een vergrootglas op de schade die wordt toege-bracht aan de mens en flora en fauna. Maar beginnen met de max snelheid overal terug van 120/130 naar 100 km per uur, prima. Nieuwbouw energieneutraal maken, als dat de gezondheid van de mensen die daarin wonen e/o werken niet wordt aangetast, doen. We zijn veel te snel en onbezonnen van start gegaan zonder na te gaan of en zo ja welke schadelijke bijwerkingen daaruit kunnen ontstaan.

Frank Knopers schrijft een artikel over liquiditeitstekorten bij Amerikaanse banken op https://www.hollandgold.nl/nieuws/fed-heeft-al-200-miljard-aan-obligaties-opgekocht?utm_source=Groep%3A+Verzendlijst+21-4&utm_medium=email&utm_campaign=Week+42+288732

De Federal Reserve heeft de afgelopen maand ruim $200 mrd aan schuldpapier aan haar balans toegevoegd. Dat blijkt uit een analyse van de nieuwste cijfers van de FED. Daarmee heeft de Amerikaanse centrale bank zes maanden aan ‘tapering’ (=vermindering) ongedaan gemaakt, want het balanstotaal is met $3.960.000.000.000 weer terug op het niveau van maart.

Ook opvallend is dat banken regelmatig meer liquiditeit aanvragen dan het vastgestelde quotum van $75 miljard. Hieruit kunnen we concluderen dat de liquiditeitsproblemen in de bankensector meer structureel van aard zijn. Om de rente binnen de gewenste bandbreedte te houden moet de centrale bank structureel liquiditeit beschikbaar stellen. Dit kan een signaal zijn dat banken elkaar minder vertrouwen. Halverwege september werd de markt opgeschrikt door een plotselinge stijging van de rente op de interbancaire leenmarkt. De rente waartegen banken elkaar voor korte termijn geld uitlenen steeg naar 10%, omdat de liquiditeit in de markt opdroogde. Dit werd uitgelegd als een tijdelijk probleem, omdat grote bedrijven geld van hun rekening haalden om belastingen te betalen. De Federal Reserve greep in door het noodloket voor banken te openen, waardoor de rente weer daalde. Het liquiditeitsprobleem in de bankensector lijkt echter fundamenteel te zijn, want vier weken later staan de banken nog steeds in de rij voor het noodloket. Sterker nog, de laatste dagen is de vraag naar liquiditeit zelfs toegenomen. Het is dus geen wonder dat de centrale bank deze noodfaciliteit langer openhoudt. Eerst werd deze verlengd tot oktober, niet veel later tot november en uiteindelijk zelfs tot januari. Ook kondigde de centrale bank op 11 oktober al een nieuw opkoopprogramma aan. De centrale bank besloot met ingang van 15 oktober voor $60 mrd per maand aan obligaties op te kopen. Dat staat los van de $200 miljard die ze reeds op haar balans heeft geparkeerd als gevolg van haar ‘repo’ operaties. Opvallend genoeg werd daar in de media niet veel aandacht aan besteed, mogelijk omdat de gouverneur van de centrale bank zei dat we dit geen ‘quantitative easing’ mogen noemen. Dankzij dit opkoopprogramma zal het balanstotaal van de Fed de komende maanden met nog een paar honderd miljard toenemen. De verwachting is dat ze tot en met het tweede kwartaal van volgend jaar obligaties zal opkopen. Bij het lezen van dit artikel moest ik denken aan een drietal artikelen die ik de laatste weken heb gelezen waarin wordt gesteld dat een plotselinge terugval in de bestedingen van de Amerikaanse rijken zou kunnen leiden tot een domino-effect richting de rest van de economie en zou een verdere rem op de economische groei kunnen zetten. En dat punt lijkt te zijn bereikt. Althans, dat signaleert de Amerikaanse zakenzender CNBC. De rijken zijn op van alles aan het bezuinigen, van huizen tot sieraden. En daardoor wordt de angst voor een recessie verder aangewakkerd. Want wat aan de top begint, dat sijpelt langzaam door naar beneden, zo is de gedachte. Als de rijken in de VS hun portemonnee (of hun creditcard) in hun zak houden dan kan dat de bredere economie de pijn gaan doen. De hoogste 10% van de verdieners is namelijk goed voor bijna de helft van alle Amerikaanse consumentenuitgaven en bezit ook 80% van de Amerikaanse aandelen. De dramatische situatie van de rijken, zoals die door CNBC (en ook de Zwitserse zakenbank UBS) wordt geschetst wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de schom-melingen op de financiële markten en de economische groei die wereldwijd achteruit gaat. Miljonairs en miljardairs lijken zich steeds meer zorgen te maken over een aankomende recessie. Ze verkopen een deel van hun aandelen en de opbrengst beleggen ze vaak niet opnieuw, maar houden dat aan in contanten. Als er echt een recessie komt, dan is er voor beleggers weinig om naar te vluchten, zei Bob Homan, hoofd investment office van ING, een paar weken geleden al. “Je moet accepteren dat het allemaal wat zakt.” Als je je geld voor een deel op de bank zet, dan ligt dat anders. Je krijgt weliswaar geen rente en in landen als Zwitserland moet je voor grote bedragen zelfs boeterente betalen, zegt beurscommentator Durk Veenstra. Maar je weet wat je verliest, terwijl aandelenkoersen een stuk harder kunnen dalen, zegt hij. Dat signaal van uit aandelen stappen en contant beleggen bij Zwitserse banken van de rijken dezer aarde kan een duiding zijn dat Amerikaanse banken in geldnood komen. Weliswaar lost de FED dat probleem op door meer geld in de markt te pompen maar het is maar de vraag welke gevolgen dat heeft voor het vertrouwen bij beleggers. Als er een recessie ontstaat kan er een situatie ontstaan dat ook de FED maar haar beleid de massa niet meer in bedwang kan houden voor de desastreuze gevolgen.

Nog steeds zijn er ziekenhuizen in de problemen

Opnieuw zit een groep Nederlandse ziekenhuizen in financiële problemen. Sommige ziekenhuizen weten zich te herstellen als de financiën verslechteren, maar de problemen zijn niet zomaar op te lossen. Elf ziekenhuizen krijgen een negatieve beoordeling in de laatste ranglijst van BDO Accountants op basis van de financiële prestaties van 2018. Dit zijn er dan wel minder dan in het voorgaande jaar, maar BDO waarschuwt dat daadwerkelijk herstel uitblijft. Bij de publicatie van de voorgaande ranglijst meldde het adviesbureau dat veertien ziekenhuizen in de gevarenzone zaten. Ook waren de financiële prestaties in 2017 minder goed. Zo steeg het gezamenlijke resultaat in 2018 met 63 miljoen euro naar 274 miljoen euro. Ook is het rendement voor het eerst sinds 2013 gestegen. Het rendement ging van 1,2% in 2017 omhoog naar 1,5% in 2018. Verder namen tevens de solvabiliteit en de liquiditeit toe. “Dat komt voor een belangrijk deel door hogere resultaten, maar die hogere resultaten worden voornamelijk veroorzaakt door lagere rentekosten”, zegt Chris van den Haak, voorzitter van de BDO Branchegroep Zorg. “Het operationele resultaat staat bij de meeste ziekenhuizen nog onverminderd onder druk en een groep ziekenhuizen heeft meerdere jaren onvoldoende gescoord.” De problemen die ziekenhuizen in het verleden hadden, zijn volgens Van den Haak nog niet verdwenen. “Als je in breder perspectief kijkt, zie je dat die onderliggende trends nog steeds spelen.” “Daarnaast zie je dat kleinere ziekenhuizen ook gemiddeld genomen slechter scoren. Je ziet ook dat die kleinere ziekenhuizen het kwetsbaarst zijn, omdat een deel van de zorg die zij traditioneel leveren ook door bijvoorbeeld een huisarts in de thuissituatie of in de wijk kan worden geleverd.” Michiel Verkoulen, econoom bij adviesbedrijf Zorgvuldig Advies, benadrukt dat de Nederlandse ziekenhuizen gemiddeld genomen financieel best gezond zijn. 53 ziekenhuizen kregen een voldoende in de ranglijst van BDO. “Maar het is allemaal dun. Je moet je voorstellen dat die ziekenhuizen een winstmarge van 1% à 2% hebben. Als er dan iets gebeurt, dan is de buffer ook niet heel groot.” Tegelijkertijd hebben die ziekenhuizen te maken met druk op de inkomsten. Verzekeraars, de overheid en zorgbedrijven hebben in hoofdlijnenakkoorden vastgelegd dat er minder zorg in de ziekenhuizen verleend moet worden. “Dus het doel is al heel lang om meer bij de eerste lijn, bij de huisarts of met nieuwe technologie te laten plaatsvinden, zodat mensen minder in het ziekenhuis zijn.” “Met z’n allen kwamen ze daar tot de conclusie dat als ze zo zouden doorgaan, het ziekenhuis failliet zou gaan.” Daar komen dan andere problemen bij. Zo had MC Slotervaart hoge personeelskosten doordat de zelfstandige verpleegkundigen en specialisten hogere tarieven vroegen. “En meer ziekenhuizen hebben last van het feit dat steeds meer zorgpersoneel zzp’ers worden. Dat maakt ze flexibeler. Als het even slechter gaat, kun je van ze af. Maar als je ze wil inhuren, zijn ze ook wat duurder.” Ook Verkoulen ziet dat vooral kleinere ziekenhuizen onder druk staan. Vaak missen zij de slagkracht om verandering teweeg te brengen. Zo moeten ziekenhuizen in IT investeren, maar zijn die kosten voor kleine ziekenhuizen relatief hoog. BDO raadt ziekenhuizen aan in te zetten op financiering van gezondheid in plaats van financiering van zorg. Zo zouden ziekenhuizen ook beloond moeten worden voor het voorkomen van ziektes. In Sommige gevallen hebben verzekeraars en ziekenhuizen al afspraken gemaakt waarbij het aantal medische behandelingen niet meer bepalend is voor de vergoeding. Voor ziekenhuizen zijn vernieuwingen vaak lastig, omdat het veel moeite kost om zelfstandige medisch specialisten dezelfde koers te laten varen als het ziekenhuis en de verzekeraar.

Een opiniërend artikel in Trouw van Willem Hoogendijk van 

Tem de geldmacht dan rem je de groei” https://www.trouw.nl/opinie/tem-de-geldmacht-dan-tem-je-de-groeidwang-onder-boeren~ba8d342d/

Hij neemt het op voor de boeren die door banken, in ons land de Raffeisenbank en Boerenleenbank, later gefuseerd tot de RABO bank, die onder meer is gespecialiseerd in kredietverlening aan de agrarische sector. Dat boeren enkele decennia geleden werden aangezet tot groei van hun bedrijfsactiviteiten verklaart hij helder. Ik denk ook dat dat proces zo verlopen is mede onder druk van het Europese landbouwbeleid van de afbouw van de kleine boeren en opbouw van grotere boeren, aan de ene kant en de aandeel-houders van de banken aan de andere kant. Een proces waarin de boer een manager werd. Achteraf is de vraag of de boer zelf in dat proces een stem heeft gehad. In ieder geval geen beslissende stem. Hebben de banken dat proces van groter en groei beïnvloed?Eerlijk gezegd denk ik van ja en nee. De focus lag op meer en groter en dat is toe te schrijven de fundamenten van het kapitalisme zoals ‘de lakeien’, zoals Hoogendijk de banken benoemt, uitvoerden hetgeen werd opgelegd door het neo-liberale financieel/economische systeem, waarmee wij worden geconfronteerd. Wij moeten in dat proces in acht nemen dat zowel de monetaire autoriteiten als de Europese Unie, met zijn interne markt, ook lakeien zijn. De mondiale verwevenheid van systemen is dermate groot en ingewikkeld dat een krachtige ingreep daarin tot de onmogelijkheden behoort. Alleen een ineenstorting van het monetair/financiële karkas, gepaard gaand met of zonder ‘oorlog’, biedt daarvoor een opening en daarmee zal dan gelijk een einde komen aan het wereldleiderschap van de VS. Onder ‘oorlog’ versta ik niet gelijk een treffen met militair geweld, maar ook een digitaal versie met hackers die hele openbare functies (energievoorziening) plat kunnen gooien of een handelsoorlog. Banken zijn slechts onderdeel in dat groeisysteem. Die bankman en zijn superieuren zijn ook maar lakeien van de geldmacht. En ook van hun eigen mega-kredietmachine, waarmee zij die macht nog eens flink giraal bijpompen. Een beetje druk op de productie kan geen kwaad, te veel wordt een pest. Onze hele bedrijvigheid lijdt onder de totalitaire groeidwang. Elke bereikte optimale situatie wordt vernietigd door de druk naar maximalisering en verdere efficiëntie. Waar denkt u dat de noodzaak tot bezuinigen, die je overal ziet, vandaan komt? De ondernemer wordt de hele tijd tegen en over grenzen geduwd, ook over sociale grenzen, zoals in het personeelsbeleid. En bij boeren zijn dat al gauw harde ecologische grenzen die dienen te worden gerespecteerd. Net als bij vissers. We kunnen gerust spreken van aanzetten tot onze bevrijding van het kapitalisme: met als resultaat een gekalmeerde, vergroende en meer sociale economie, minder afhankelijk van import en export.

Johan van Overtveldt, europarlementarier, aan het woord over de lusten en lasten van de eurozone

Hij was van oktober 2014 tot december 2018 federaal minister van Financiën, is sinds 26 mei verkozen in het Europese Parlement. Daar is hij tot voorzitter van de Budgettaire Commissie benoemd. Hoewel velen het zouden denken, draait deze Commissie niet om het toezicht op nationale begrotingen, maar exclusief om beslissingen rond het budget van de Europese Unie zelf. Het interview staat op https://doorbraak.be/lusten-lasten-eurozone/ Enkele uitspraken van hem: <citaat> Duitsland kent, zoals in de hele EU, een heftig dispuut tussen diegenen die de begroting op orde willen houden door een zuinige politiek en zij die een pleidooi houden om meer geld uit te geven en minder de begrotingsregels te respecteren. Zeker Duitsland ervaart hier een immense internationale druk. Men verwijt hen te weinig hun interne markt te stimuleren en te veel op hun centen te zitten. De vraag of Duitsland meer afstand doet van zijn overschot op de handelsbalans en op zijn begroting, is geen enkele reden om aan te nemen dat dit een belangrijke impact op de economieën van Frankrijk, Italië of Griekenland zou hebben. Je moet competitief zijn opdat Duitse investeringen naar uw land zouden komen. De kans dat Duitse investeringen naar China gaan in plaats van naar Europese partners is zeer reëel. Op paneuropees vlak heb je sowieso al een groot lek van Duitse investeringen die niet ten goede komen aan de rest van de Europese economie. Draghi zei enkele dagen geleden tegen de regeringsleiders:Why don’t you rip up your deficit criteria and spend?Is er niet op Europees vlak een grote tegenstelling tussen de politiek van de EU aan de ene en die van de ECB aan de andere kant? Om het monetaire beleid van vandaag te begrijpen moet men teruggaan naar 2008. De zaak dreigde in mekaar te storten. Het leek nog destructiever te zijn dan in de jaren dertig. Maar het is uitgemond in een serieuze recessie en niet in een gigantische depressie zoals toen. De centrale banken hebben in 2008 ervoor gezorgd dat het bankensysteem niet implodeerde zoals in Interbellum. Ze hebben gigantische liquiditeiten gecreëerd om die markten operationeel te houden. En waar de markten niet meer werkten, zijn de FED en de ECB in hun plaats getreden. ‘Hoe gaan wij nu verder?’ Ik praat nu over de jaren 2013 tot 2015, waar we ook nog met de eurocrisis zaten. Gaan wij nu door met dit beleid of niet? Ik denk dat men destijds had moeten beginnen met het terugschroeven van dit beleid om weer naar een meer normale monetaire situatie te gaan. In de VS heeft men de rente tijdelijk weer verhoogd. Maar in Europa zijn wij blijven doorgaan. Ik heb Draghi steeds begrepen dat hij door dit te doen een window of opportunity wilde creëren. Een soort tijdelijke opportuniteit voor regeringen om structurele hervormingen door te voeren. Dit betekent door arbeids-markthervorming, product-markthervorming, de afbouw van staatsmonopolies, door meer competitie etcetera, een grotere groeidynamiek ontstaat die landen ook qua begro-ting weer op een beter niveau zal brengen. In zijn verbeelding zou de ECB dan parallel met deze beweging haar beleid weer normaliseren. Tot hier ben ik het met hem eens. Maar’, zegt Draghi, ‘jullie hebben die hervormingen nooit doorgevoerd en daarom moeten wij doorgaan.’ Hiermee ben ik het dus niet eens. Je dreigt nu terecht te komen in the worst of all worlds. Doorgaan met dit beleid geeft aan de ene kant zowel onvoldoende structurele hervormingen en aan de andere kant, door je monetair beleid, creëer je een aantal neveneffecten die eigenlijk de financiële stabiliteit dreigen onderuit te halen’: zeepbellen’ Wij hebben nu een ‘$3 trillion collateralised loan market’, dat zijn €2.727.000.000.000.000.000. Wat betekent dat? Banken geven kredieten aan bedrijven, halen die kredieten van hun balans en verpakken die kredieten in nieuwe securities en verkopen die weer. Dat is dus exact wat er destijds met de subprimes in 2008 is gebeurd. Daar ging het toen om verstrekte hypotheken aan daklozen en mensen met een uitkering die nooit bij machte zijn geweest rente en aflossing te betalen. Dat waren dus waardeloze vorderingen die, verpakt in mooi cadeaupapier, aan beleggers werden verkocht. De risico’s die normaal in de balansen van de banken zitten, verdwijnen daaruit en verkassen voor een groot deel naar de markt. Dat is op zich goed. Want hoe meer risico’s verspreid worden in die markten, des te beter. Maar je hebt op dit moment bedrijven die op zich failliet zijn, maar waar het onduidelijk is wie het risico heeft. Ik weet het niet precies, maar ik ben voor 90% zeker dat in het geval van Thomas Cook, met z’n 3 miljard schulden, men die schulden niet meer integraal terugvindt op de balansen van de banken. De vraag is dan steeds wie de verliezen gaat dragen. In feite is dat opnieuw oplichting, wat de banken doen. Ze verpakken oninbare kredieten opnieuw in cadeaupapier en brengen die op de markt, maar vertellen er niet bij dat de werkelijke waarde van de kredieten waardeloos is. In 11 jaar tijds zijn weer we terug bij af. Je zit dus in een situatie waar je de hervormingen niet hebt, maar wel een monetair beleid met een aantal risicovolle situaties. Men praat vandaag in economische kringen heel veel over de productiviteit. Die blijft maar achteruit gaan. Een van de redenen is dat veel bedrijven bij die lage rentevoet kunnen overleven, maar het bij een hogere niet zouden kunnen. Maar dit zijn bedrijven die niet echt performant zijn en die voor een stuk artificieel in leven gehouden worden door die zeer lage rentes. En deze niet-performante bedrijven drukken de globale macro-economische productiviteit naar beneden. Nu Thomas Cook failliet is gegaan omdat zij hun schulden niet meer kunnen betalen, waren zij bij een iets hogere rentevoet al 2 tot 3 jaar geleden over de kop gegaan. Omdat men dus ’zombie companies’ in leven houdt, gaat de macro-economische productiviteit achteruit. Een ander gevolg van dit beleid: er staat op dit moment in België 300 miljard euro op spaarrekeningen, in ons land €400 mrd. De mensen die deze rekeningen hebben – en ik ga nu heel conservatief zijn – zijn rond de 10% van hun koopkracht kwijt. En 10 % koopkracht, dat is €30 miljard! Deze mensen zijn geneigd nog meer te gaan sparen om hun verloren koopkracht te compenseren, terwijl ze net meer zouden moeten spenderen.’ </citaat> (tekst: Elisabeth Altekoester)

‘Tata Steel wil €170 miljoen bezuinigen, 2.500 banen op de tocht in Velsen’ Als het druppelt bij Tata, regent het in de regio en het lijkt erop dat er een stortbui aankomt

Tata Steel is van plan om in Nederland in ieder geval €170 mln te bezuinigen, meldt Noord-Holland Nieuws op basis van een memo aan het personeel. De ondernemingsraad vreest vanwege de bezuinigingen in de fabriek in Velsen voor 2.500 banen, wat een kwart van alle banen is. Het staalbedrijf bezuinigt in heel Europa voor een totaal van €830 mln. Een specifiek bedrag wordt volgens NH Nieuws voor Nederland niet genoemd, maar er wordt wel melding gemaakt van het verlagen van personeelskosten met €170 mln. Mogelijk valt het totaalbedrag van de bezuinigingen in Nederland dus nog hoger uit. De centrale ondernemingsraad noemt de aangekondigde bezuinigingen “buitenpropor-tioneel”, omdat het voor de Nederlandse tak financieel gezien niet nodig zou zijn. Vak-bondsbestuurder Peter Böeseken van CNV Vakmensen zegt in een reactie dat er een afspraak met het bedrijf is gemaakt over werkgelegenheid, die zou gelden tot 2021. Daar wil de vakbond Tata Steel aan gaan houden.

China dient schadeclaim VS in bij de WHO

China wil dat er $2,4 mrd (ruim €2,1 mrd) aan sancties wordt ingesteld voor de handelstarieven die de Verenigde Staten al sinds het presidentschap van Barack Obama berekenen over onder meer zonnepanelen en windmolens. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) oordeelde eerder al dat deze tarieven onterecht zijn. Afgelopen juli oordeelden WTO-rechters in hoger beroep dat de VS de eerdere uitspraak van de organisatie niet naleeft, en dat het mogelijk Chinese sancties tegemoet kan zien als het bepaalde tarieven die in strijd zijn met de regels niet verwijdert. De VS heeft sindsdien nog geen aanstalten gemaakt om de tarieven van tafel te halen. In 2012 stapte China naar de WHO om zich uit te spreken tegen de tarieven die de VS hief over bepaalde Chinese exportproducten. Indertijd bedroeg de waarde van deze export naar de VS $7,3 mrd. De Amerikanen verdedigden hun handelstarieven door te stellen dat China de producten door subsidies te goedkoop aanbiedt en de markt daarmee verstoort. Op 28 oktober komt een zogenoemde Dispute Settlement Body van de WTO samen om een oordeel te vellen in het handelsgeschil. China heeft nu officieel toestemming gevraagd voor de sancties van $2,4 mrd per jaar. De VS is binnen de vastgestelde periode niet tegemoetgekomen aan de eisen van de WTO, stelt China in de aanvraag. Ook is er volgens het land geen overeenkomst getroffen voor compensatie van de geleden schade.

Economische data

De uitzendsector doet er alles aan om de positie van de uitzendkracht te verbeteren. Misstanden zijn echter aan de orde van de dag. Onderbetaling is er een van. De beloning die uitzendkrachten krijgen is vaak onder de maat. Bijna de helft van de uitzendkrachten in ons land kan nauwelijks rondkomen. Verder verkeren ze in grote onzekerheid over hun werk. Dat blijkt uit onderzoek van vakbond CNV. Zo’n 35% van de uitzendkrachten heeft meer dan één baan nodig om rond te komen. Nog eens 38% moet altijd beschikbaar zijn, maar heeft geen fulltime dienstverband. Verder geeft 37% aan dat ze minder verdienen dan collega’s die hetzelfde werk doen. Bijna twee derde heeft liever een vaste baan dan dat ze uitzendwerk doen. „Het zijn schokkende cijfers”, zegt CNV-voorzitter Arend van Wijngaarden. „Het aantal uitzendkrachten in Nederland is op dit moment bijna 275.000. Dat betekent dat ruim 130.000 mensen nauwelijks rond kunnen komen en constant in onzekerheid verkeren. Dat is echt onacceptabel. Tijd om paal en perk te stellen aan deze schadelijke trend.” Uit het onderzoek blijkt verder dat 86% van de uitzendkrachten hetzelfde werk doet als mensen in vaste dienst. Zo’n 55% verwacht niet door te stromen naar een vaste baan. „Het oorspronkelijke idee van uitzendwerk, namelijk vervanging bij ziek en piek, is door veel werkgevers losgelaten. Veel uitzendkrachten zitten vast in de wurggreep van het uitzendregime. Uitzendkrachten profiteren ook nauwelijks van de krapte op de arbeidsmarkt, zo maakte het economisch bureau van ING onlangs bekend. Dat het voor veel bedrijven lastig is om personeel te vinden, betekent niet dat uitzendkrachten ook beter worden betaald. Hun loon stijgt zelden meer dan de cao-stijging. Hoewel uitzendkrachten van alle werknemers het meest flexibel zijn in hun uurloon, krijgen ze daar geen ’risicopremie’ ofwel loonsverhoging voor, schrijft ING. Dit omdat uitzendwerk meestal laaggeschoold en gestandaardiseerd is. Het CNV heeft in het afgelopen anderhalf jaar voor ongeveer driehonderd uitzendkrachten ruim €1,2 miljoen aan nabetalingen gevorderd. Het gaat vooral om achterstallig loon en toeslagen. Zo kregen 45 uitzendkrachten van een gespecialiseerd uitzendbureau in de glastuinbouw een nabetaling van in totaal €120.000 bruto en €105.000 netto.

De stemming onder consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemid-delde van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op 36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met min 41.

Continental grijpt enkele maanden na zijn vorige koerswijziging opnieuw in in zijn bedrijfsvoering. De toeleverancier aan de auto-industrie schrapt banen, sluit mogelijk fabrieken en ziet af van een beursgang van zijn activiteiten voor aandrijflijnen. De ‘powertrain’-tak wordt in plaats daarvan in zijn geheel in de verkoop gegooid. Begin augustus maakte Continental al bekend het roer om te gooien vanwege moeilijkheden voor de auto-industrie, onder meer door de handelsoorlog en de dalende vraag naar conventionele brandstofmotoren. Om die redenen werd ingegrepen en meer ingezet op technologie en toepassingen voor elektrisch aangedreven voertuigen. Het bedrijf dat onder meer bekend is van zijn banden en remsystemen trekt jaren uit om zichzelf opnieuw uit te vinden. In de komende tien jaar zullen daardoor tot 20.000 banen wereldwijd worden geraakt.

De verkoop van bestaande woningen in de Verenigde Staten is in september afgenomen genomen. De daling bedroeg 2,2% ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldde de Amerikaanse branchevereniging van makelaars. De verkoop kwam uit op 5,38 miljoen huizen op jaarbasis, tegen 5,50 miljoen een maand eerder. In augustus was sprake van een verkoopstijging met 1,5%. (bron: DFT)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929

UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

Ik heb deze week keuzes moeten maken aan welke onderwerpen ik in dit blog aandacht zou besteden. Er was zoveel aan de hand: Brexit, de Turkse inval en Noord-Syrië, de vrouwen en kinderen van IS-strijders, een Nederlandse ontwikkelingsbank, die in Afrika actief is met het genereren van economische groei en die participeert in bedrijven waar moord, doodslag, intimidatie, milieuschade, willekeurige arrestaties en landroof plaats-vind, het Pensioenakkoord en de EU-top.

Ik breng, bij grote uitzondering, aanstaande woensdagmorgen een tussentijds blog uit met nummer 501a met hopelijk de uitkomst over een Brexit-deal.

Noodfonds ESM eist verdere uitbouw van bankenunie en eurozone

Ria Cats schrijft over de publicatie van een rapport van het Noodfonds van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) dat een permanent financieel noodfonds is dat leningen verstrekt aan lidstaten van de Europese Unie (EU) die in financiële problemen verkeren, over de voltooiing van de Europese bankenunie op https://fd.nl/economie-politiek/1320406/noodfonds-esm-eist-verdere-uitbouw-van-bankenunie-en-eurozone# De recente bankencrisis had veel minder ingrijpend kunnen uitpakken als de Europese Unie toen al een gemeenschappelijk garantiestelsel voor spaartegoeden had gehad. Het ESM heeft de afgelopen jaren onder meer Ierland en Griekenland door de crisis geholpen met honderden miljarden euro’s. Die bedragen hadden volgens het ESM flink lager kunnen liggen als er al wel een Europees deposito-garantie-stelsel was geweest dat alle spaartegoeden tot €100.000 garandeert. Tot ergernis van het in Luxemburg gevestigde noodfonds is zo’n garantiestelsel er nog steeds niet. Daarmee is ook de in 2012 opgerichte Europese bankenunie nog niet compleet. Die behelst een set afspraken waarin wordt geregeld dat alle Europese banken onder hetzelfde, centrale toezicht vallen en straks ook dezelfde garantiekaders hanteren. Dat moet het geknakte vertrouwen in de financiële sector terugbrengen en de stabiliteit van banken na de crisis vergroten. Het ESM dringt erop aan dat de EU-landen alsnog vaart maken met het garantiesysteem voor Europese spaartegoeden, als laatste grote pijler onder de bankenunie. Het overleg hierover zit al jaren in een impasse, omdat rijke lidstaten als Nederland en Duitsland er weinig voor voelen. Berlijn en Den Haag wijzen erop dat vooral Zuid-Europese banken nog problemen hebben. Het bankwezen in onder meer Griekenland en Cyprus kampt met hoge percen-tages aan oninbare rommelleningen. En Italiaanse banken hebben nog veel Italiaanse schuldpapier op hun balans, terwijl de torenhoge Italiaanse staatsschuld onhoudbare proporties dreigt aan te nemen. Duitsland en Nederland willen niet voor dergelijke risico’s opdraaien via een Europees garantiestelsel. In Brussel is een ambtelijke werkgroep al sinds begin dit jaar bezig om te kijken hoe het moeizame dossier toch weer in beweging kan worden gebracht. Bedoeling is dat de Europese regeringsleiders zich op een eurotop in december over de voltooiing van de bankenunie en de verdere versterking van de eurozone buigen. Het ESM stelt, vanwege de grote aarzelingen van Noord-Europese landen voor het garantiesysteem, tussen 2021 en 2027 voorzichtig en gefaseerd in te voeren. Banken die relatief veel slecht krediet of schuldpapier van hun thuisland op hun balans hebben, zouden meer geld moeten inleggen in het systeem dan andere banken. Volgens een ESM-expert hanteert het Amerikaanse garantiestelsel voor spaartegoeden ook zo’n risicoweging. Zo wordt een prikkel ingebouwd voor banken om hun balansen op te schonen. Bovendien gaat het Europese stelsel in de eerste fase alleen spaartegoeden dekken als de nationale garantiestelsels zijn uitgeput. Achtereenvolgende Nederlandse regeringen hebben zich met hand en tand verzet tegen een verdere uitbouw van de bankenunie. Ik denk ook dat daar weinig draagvlak voor is onder de bevolking. Als gekeken wordt naar het onheil dat de ECB aanricht voor ons spaargeld en onze opgebouwde pensioenreserves, dan is het vertrouwen in de monetaire autoriteit aan erosie onderhevig. Ik heb al eerder geschreven dat de ECB in haar huidige vorm geen éénduidig monetair beleid kan voeren. Wat goed is voor Zuid-Europa is slecht voor Noord-Europa. Wat goed is voor rijk is tegelijkertijd slecht voor arm. Er zijn al eens gedachten geweest om de euro op te delen in een neuro (voor de rijke landen) en een zeuro (voor de arme). Maar ik kan mij geen beeld vormen hoe de schulden in euro’s dan moeten worden verdeeld. Want in feite wil dan niemand die schulden en garanties op zich nemen. Toch zullen er voor de lange termijn besluiten over moeten worden genomen en dan zullen de rijke eurolanden moeten besluiten instappen of eruit stappen. Andere opties zie ik momenteel niet. Overigens hoeft dat niet te betekenen dat die rijke landen dan ook uit de EU stappen. Er vindt dan alleen een conversie plaats van de euro naar een andere valuta. Los daarvan: de Nederland is in de EU vaak ergens tegen. Wij gebruiken een veto, zoals deze week ook met de start van toetredingsgesprekken van Noord-Macedonië en Albanië met de EU. Wij waren het enige land dat van oordeel was dat die beide landen nog niet ‘klaar’ voor de eerste stap naar het lidmaatschap van de EU. Alleen de Fransen wilden eerst de eisen voor toelating nog eens toetsen.

Economische data

De bouwproductie in de eurozone is in augustus met 0,5% afgenomen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat maakte het Europese statistiekbureau Eurostat bekend. In juli ging de productie nog met een herziene 0,2% omhoog. In de gehele Europese Unie nam de bouwproductie in augustus met 0,2% af. (bron: DFT)

De Duitse economische groei voor volgend jaar is flink teruggeschroefd van 1½% naar 1%. De economische groei van het derde kwartaal is nog niet bekend, maar de verwachting is een groei in heel 2019 van 0,5%. Nederland voerde vorig jaar voor €113,2 mrd uit naar onze oosterburen en importeerde €78 mrd.

Hopen op Haagse hulp aan pensioenfondsen

Na een horrorkwartaal zijn vier van de vijf grote pensioenfondsen diep in het rood geschoten. Alleen de politiek kan de kortingen, waar fondsen hun deelnemers al op voorbereiden, nog uit de weg werken. Pensioenfondsen staan er zo slecht voor dat alleen de politiek kortingen zou kunnen voorkomen van volgend jaar. Een herstel met dank aan de financiële markten zit er niet meer in, zeggen pensioenexperts. De fondsen die er slecht voor staan, zijn inmiddels al begonnen hun deelnemers met e-mails te waarschuwen voor de kortingen. Ambtenarenfonds ABP, het grootste van Nederland, laat in die mail weten dat de pensioenen volgend jaar ’zeer waarschijnlijk’ verlaagd worden. Zorgfonds PFZW stelt dat de kans op korten ’steeds groter’ wordt, schrijft Leon Brandsema op https://www.telegraaf.nl/financieel/226145267/pensioenkorting-is-zeer-waarschijnlijk Het is de eerste keer dat het fonds zijn deelnemers zo expliciet en direct waarschuwt voor kortingen, zegt een woordvoerder. De waarschuwingen zijn ook hard nodig na een rampzalig derde kwartaal op de financiële markten. Daarin ging de rente hard omlaag en viel het rendement op aandelen ook bepaald niet mee. Vooral in juli en augustus ging het hard, een klein herstel in september bood weinig soelaas. Pensioenfondsen zien hun dekkingsgraden, de financiële thermometer, tot diep onder 100% zakken, blijkt uit berekeningen van de Telegraaf. Het is vooral de alsmaar lagere rente die voor die daling van de dekkingsgraden zorgt. „De lage rente doet pijn en werkt heel hard door op de verplichtingen van pensioenfondsen”, legt pensioenexpert Pieter Kiveron van KPMG uit. De verplichtingen zijn de toekomstige uitkeringen van een fonds. Wachten op een oplossing in de vorm van een stijgende rente om kortingen te voorkomen, heeft geen zin. Voor de rest van het jaar ziet Ivo Arnold, hoogleraar economie aan universiteit Nyenrode, weinig factoren waardoor de rente zou gaan stijgen. „Het economisch klimaat verslechtert. Dat komt onder meer door het Amerikaanse handelsbeleid en de onzekerheid rond Brexit.” Een verdere rentedaling ligt eerder voor de hand. Vanwege de verslechterende economische groei en lage inflatie gaat de Europese Centrale Bank vanaf 1 november weer obligaties kopen, voor €20 mrd per maand. Dat zal een nog verder drukkend effect op de rente hebben. Nu een herstel met dank aan de financiële markten er niet meer in zit, wordt er flink druk op minister Koolmees (Sociale Zaken) uitgeoefend om de rekenregels dan maar aan te passen. ABP-voorzitter Corien Wortmann pleitte daar onlangs voor in deze krant. Daarop volgde deze week een brief van veertig mensen waaronder hoogleraren en oud-pensioenfondsbestuurders met een pleidooi voor een hogere rekenrente, waarop Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Commissie rekenrente en rekenrendementen voor pensioenfondsen, zware kritiek had. Volgens Erik Lutjens, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en een van de ondertekenaars van die brief, is het nog niet te laat voor politiek ingrijpen. „Als het belang heel groot is, kan het heel snel gaan. Als iedereen het wil, kan een aanpassing binnen een maand door de Kamers geloodst zijn. Dat is ook gebeurd met de wijziging van de AOW-leeftijd, die bij het pensioenakkoord werd beklonken.” Of het verstandig is om de rekenregels aan te passen, daar verschillen de meningen over. Minister Koolmees, met DNB-president Klaas Knot aan zijn zijde, was tot nu toe onvermurwbaar. Ook Kiveron zet vraagtekens bij het aanpassen van de rekenrente. „We hebben met elkaar de regels afgesproken op basis waarvan we nu moeten korten. Dat is vervelend, maar ik denk dat het goed is als mensen merken dat het op en neer kan gaan. In het nieuwe pensioencontract zal er vaker gecorrigeerd gaan worden, zowel naar beneden als naar boven.” De dekkingsgraden van de grootste pensioenfondsen zijn in het derde kwartaal flink onderuitgegaan. Kortingen op de pensioenen lijken onvermijdelijk te wor-den en ook voor de komende jaren ziet de situatie er niet rooskleurig uit. ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, zag de dekkingsgraad in het derde kwartaal dalen van 95,3% naar 91%. Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) noteerde 92,2% en PME 93,4%. BpfBouw, het op twee na grootste pensioenfonds, zag ook de dekkingsgraad dalen, maar zit met 108,1% nog in een comfortabele positie. Voor het ABP geldt dat er gekort moet worden als de actuele dekkingsgraad op 31 december 2019 onder de 95% ligt. Borgdorff van het PFZW doet een oproep aan de politiek om hulp. “Want onder de huidige regelgeving is het verlagen van de pensioenen niet te voorkomen.” De dalingen zijn te wijten aan de lage renteniveaus op kapitaalmarkten. Op basis daarvan wordt een zoge-heten rekenrente vastgesteld. Tegen dit tarief moeten fondsen hun toekomstige verplichtingen verrekenen. Hoe lager die rekenrente, hoe meer de fondsen nu in kas moeten hebben. Een lagere dekkingsgraad betekent dus niet dat de fondsen opeens armer zijn geworden. Ze hebben nog evenveel geld in kas. Maar om met een lagere rekenrente dezelfde pensioenen te kunnen uitbetalen, moet er nu meer in kas worden gehouden. Dat komt naar voren in de lage dekkingsgraden. Bestuurders van de fondsen balen. “In de eerste drie kwartalen van dit jaar behaalden we een rendement van 18,8% en de omvang van de pensioenpot was nog nooit zo groot. En onze deelnemers en gepensioneerden? Die zien daar niets van terug”, zegt Peter Borgdorff.

De vraag is nu hoe serieus President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank genomen moet worden met zijn uitspraak dat de twee grootste pensioenfondsen, ABP en PFZW, mogelijk de pensioenen niet hoeven te korten, als dat kortingen in 2020 achterwege kunnen blijven als zeker is dat later minder hoge buffers vereist zijn. Klaas Knot doelt op de uitwerking van het pensioenakkoord. De uitlating van Knot, als toezichthouder,is rele-vant voor de onderhandelingen van minister Koolmees met de pensioenfondsen over manieren om pensioenkortingen te vermijden. Fondsen die al jaren te weinig dekking hebben, zoals PME en PMT, moeten sowieso de pensioenen gaan korten. (bron: NOS). Dit is een vreemde en ook vage uitspraak voor een centrale bankier. De pensioenopbouw van het ABP vindt plaats voor overheidsambtenaren en onderwijspersoneel, in de sectoren Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, defensie, politie, rechterlijke macht en publiekrechtelijke ZBO’s (met uitzondering van het UWV ); de sectoren MBO en HBO, en de privaatrechtelijke ZBO’s die zogeheten B3-lichamen zijn en de sectoren PO, VO, WO, onderzoekinstellingen en (tot 1 jan 2014) de universitair medische centra. Elk van deze sectoren is verdeeld in een publiekrechtelijk deel en een privaatrechtelijk deel. Dit laatste bestaat vooral uit het bijzonder onderwijs in de genoemde sectoren. Het pensioenfonds PFZW behartigt de pensioenbelangen voor werknemers werkzaam in ‘zorg en welzijn’. Daarvoor gaat Knop andere regels toepassen dan voor bijvoorbeeld werknemers in de metaal, wier pensioenfondsen er al langer slechter voorstaan, dat gezegd hebbende, gaat het om algemene regels, die aangepast kunnen worden. Ambtenaren en werknemers in de zorg kunnen geen andere behandeling krijgen dan die uit het bedrijfsleven. Hoe betrouwbaar ben je dan nog als centrale bankier als het voortschrijdend inzicht je, op zo korte termijn nadat je van van de toren geblazen hebt (en dat heeft laten bevestigen door de Commissie Dijsselbloem) dat er gekort MOET gaan worden, de regels gaat aanpassen voor een selecte elite? Regels zijn regels is het devies van DNB en nu opeens moet minister Koolmees geholpen worden met zijn Pensioenakkoord. Nu moet, mijn inziens, dat hele akkoord de papiervernietiger in, omdat het vernieuwingen zijn, waarvoor, zeker op dit mo-ment, geen noodzaak voor is. Op dit moment is de eerste prioriteit dat de pensioenfondsen en pensioenreserves behouden blijven. Op het moment dat de rust is teruggekeerd, pas dan kun je naar de toekomst kijken op welke wijze je verder moet gaan. Dat duurt echter zeker nog wel één of twee decennia. Ik heb al eerder laten blijken dat ik twijfels heb over de gevolgen van het Pensioenakkoord voor de deelnemers en de gepensioneerden. Wat Koolmees nastreeft is om de solidariteit uit het pensioenstelsel te halen. Jongeren moeten hun eigen reserves moeten kunnen opbouwen en krijgen inspraak met welke risico’s belegd wordt. Dan verwordt het pensioensysteem tot een casinospel. Voor die hele ombouw is €60 mrd nodig. Dat is een enorm bedrag op de rijksbegroting, tenzij Koolmees de pensioenfondsen ertoe dwingt dat zij dat geld uit hun reserves moeten halen. De overheid heeft een truc bedacht de AOW gaat in 2019 en 2020 samen met 8,3% omhoog, een paar tientjes per maand dus, maar daar moeten dan wel de stijgende vast lasten van betaald worden en de stijgende inflatie van 1%. Wat er dan extra beschikbaar komt zal pas later blijken. Maar denkt Koolmees daarmee kunnen de aangekondigde pensioenkortingen wel doorgaan, want dan gaan de ouderen er niet op achteruit. Dat laatste is nog maar helemaal de vraag. De veranderen in het pensioensysteem door het Pensioenakkoord hebben grote nadelen: pensioenfondsen hoeven dan geen beloftes meer te doen over de hoogte van de pensioenuitkeringen. Deelnemers hebben wel de plicht om maandelijks de pensioentremie te betalen maar krijgen daarvoor geen garantie hoeveel dat op de pensioengerechtigde leeftijd gaat opleveren. Het stelsel zou minder rentegevoelig worden maar daar staat tegenover dat lagere buffers/zekerheden hoeven te worden aangehouden voor de opbouw van de pensioenreserves. Voor werknemers is dat dus een sigaar uit eigen doos. Het risico dat op de pensioenuitkeringen gekort moet worden door de te lage dekkingsgraden (vanwege de lage rente dan wel de hoge negatieve rente) blijft bestaan. Een herziening kan pas worden doorgevoerd zodra het monetaire beleid weer in rustiger vaarwater is gekomen. Dat kan nog wel decennia duren, tenzij het monetaire systeem haar vertrouwen verliest.

Staan we aan de vooravond van een nieuwe huizencrisis?

https://www.topics.nl/staan-we-aan-de-vooravond-van-een-nieuwe-huizencrisis-a13497647ad/

Waar spreken we over: het bedrag aan hypotheken in ons land beslaat €529 mrd, het spaargeld van de huishoudens bedraagt €370 mrd, BBP €800 mrd, reserves pensioen-fondsen €1500.

Het systeemrisico op de huizenmarkt’ is toegenomen, sprak de President van De Nederlandsche Bank (DNB) afgelopen dinsdag. De huizenprijzen zijn harder gestegen dan inkomens. Dat was niks nieuws. Maar de vraag is waardoor die run op vastgoed is ingezet. Twee zaken spelen daarbij een rol: de rol van beleggers op de vastgoedmarkt, die de prijs van woningen opjagen, zodanig dat burgers met een inkomen tot 2x modaal kansloos zijn een betaalbare woning te bemachtigen. Die beleggers hebben toegang tot een markt waar ‘gratis’ geld, in overvloed beschikbaar is. Daardoor is er geen sprake meer van een gelijk speelveld voor professionele beleggers en de huishoudens. Die situatie is ontstaan sinds de monetaire autoriteiten, waaronder ook onze Klaas Knot, een jaar of vijf geleden, hebben besloten enorme hoeveelheden geld, €2600 miljard, in de markt te pompen waarvoor geen tot nauwelijks interesse was bij overheden, bedrijven en investeerders, met als gevolg dat de rente ging dalen tot nu zelfs negatieve rentes. En dat proces wordt volgende maand weer in werking gesteld. Het gevolg ervan is dat de prijzen op effectenbeurzen (aandelen en obligaties) en op de woningmarkt fors zijn gestegen en spaarders en het pensioen van werknemers de prijs daarvoor betalen. Dus …….. het monetaire beleid heeft die forse stijging van de woningprijzen veroorzaakt. Nu stelt DNB dat een zestal banken (waardoor ABN Amro, ING en RABO) hun buffers moeten verhogen van €10 naar €13 mrd. Dat bedrag is maar een fractie van het totaal uitstaande bedrag aan hypotheken van ca €700 mrd. Als de risico’s moeten worden ingeschat, zoals die door DNB worden benoemd moeten de buffers naar 5% en dat is dan €35 mrd. Deze verwaarbaarloze verhoging is slechts gedaan voor de politieke buhne. Maar er is nog een heel andere reden die hier meespeelt en waar de centrale bank niet op ingrijpt. Huizenkopers kunnen in Nederland nog tot 100% van de koop/taxatie prijs van een woning een hypotheek krijgen. Nergens in de EU is dat nog mogelijk. Andere landen hanteren de norm tussen de 65% en 80%. Dat zijn veel gezondere financieringscondities, waardoor de banken mindere buffers hoeven aan te houden en huiseigenaren, bij ‘slecht weer’, minder snel in geldproblemen komen. Met deze ingreep op de hypotheekmarkt en de waarschuwing dat ‘een prijscorrectie niet is uitgesloten’ schept de centrale bank een onzeker klimaat. Zeker als ze erbij stellen dat de fiscale aftrekbaarheid van de rente verder moet worden afgebouwd. [dit artikel werd gepubliceerd in het Parool van 17 oktober 2019] Door de stijgingen van de huizenprijzen zijn de risico’s zo toegenomen dat banken meer geld achter de hand moeten houden om klappen op te vangen. De risico’s zijn in ieder geval behoorlijk toegenomen door de almaar stijgende huizenprijzen. ‘Een prijscorrectie is niet uitgesloten,’ schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in een rapport over de financiële stabiliteit. Huizenkopers nemen meer risico: bij 60% van de transacties in de grote steden bieden ze nog steeds ruim boven de vraagprijs. Huishoudens moeten dus meer lenen en zijn hierdoor kwetsbaar voor prijsda-lingen. DNB verwacht dat de prijzen dit jaar 5,9% stijgen, tegen 9% vorig jaar. Voor 2020 en 2021 verwacht de centrale bank een stijging van 2,8% en 2,3%. ABN Amro, ING, Rabobank, Volksbank, NIBC en Van Lanschot Kempen hebben de risico’s van de hypo-theken die ze hebben uitstaan te laag inschatten. Als de huizenprijzen gaan dalen, komen woningen onder water te staan: hun waarde is lager dan de hypotheek. Die woningen vormen het onderpand van de banken. Ook kan het gebeuren dat huishoudens hun te hoge schulden niet meer kunnen afbetalen. Daardoor worden de onderliggende woningen geveild, waardoor de bewoners naar een andere huisvesting op zoek gaan. De dan nog onbetaalde rekening komt dan terecht bij de banken. De hypotheekrenteaftrek moet verder worden afgebouwd. Ook na de voorgenomen afbouw is de regeling nog altijd gene-reus, vindt DNB. Op de achtergrond speelt mee dat de hypotheek financiering onderdeel vormt van een neo-liberaal overheidsbeleid. Daarin moeten we de positie van de premier, met zijn vriendjes in het bedrijfsleven, niet onderschatten. Bouwers en projectontwik-kelaars verdienen meer aan de ontwikkeling en bouw van koophuizen dan aan sociale woningbouw. Dus werd het accent gelegd op meer koopwoningen. Daarvoor moesten kopers worden gecreëerd. De oplossing leek simpel: we verhogen de grens waarmee kopers hun huis kunnen verhypothekeren van 80% taxatiewaarde bij executie naar 100% en incidenteel zelfs naar 110% en 120% van de koopprijs. Daardoor kon Jan Modaal ook een eigen huis kopen en dat werd verkocht als een sociaal winstpunt (in de politiek). Maar het gevolg was dat die laatste groep kopers geen financiële reserves achter de rug had en bij zwaar weer op de vastgoedmarkt in financiële problemen kwam. Ook al omdat ze extra aflossingen moesten doen, omdat het huis ‘onder water stond’, en voor die extra leningen extreem hoge rentetarieven moesten betalen. Gelukkig zijn de woningprijzen wel sterk gestegen, zodat er op dit moment nog geen sprake is ‘van donkere wolken’. Voor die groep overgefinancierde hypotheken moeten de grote hypotheekbanken nu extra buffers gaan vormen. Het gevolg van dit hele proces was dat de huurprijzen daardoor fors gingen stijgen.

BackRock beheert €6.272 mrd vermogen en is groter dan de ECB

DFT meldt dat de Amerikaanse mega-vermogensbeheerder BlackRock in het derde kwartaal een lager beleggingsresultaat behaalde dan een jaar eerder: https://www.telegraaf.nl/financieel/2072789069/lagere-winst-voor-black-rock De netto winst daalde met $110 mln op een vermogen van $6900 mrd, maar maakte een resultaat van 1,75%. Het vermogen steeg met $84 mrd. De lagere winst schrijft de vermogensbe-heerder toe aan een lagere niet-operationele winst en een hoger belastingniveau. De omzet steeg met 3 procent, onder meer vanwege meer commissies en een forse stijging van de inkomsten uit technologische diensten.

Mondiale groeiverwachting verder gedaald

IMF snijdt groeiverwachting nog verder terug staat op https://www.telegraaf.nl/financieel/537332210/imf-snijdt-groeiverwachting-nog-verder-terug

De wereldwijde economische groei verzwakt verder. Het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) komt op een lagere groeiraming van 3% uit voor dit jaar. Het is de vijfde groei-beperking op rij. Het is het zwakste vooruitzicht sinds 2009. Halverwege vorig jaar was het scenario nog een toename van 3,9%, maar sindsdien verergerde het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China.De laatste inschatting van het IMF in juli was een toename met 3,2%, maar ook dat bleek niet houdbaar, De wereldeconomie kent veel risico’s, maar de situatie is niet hopeloos: veel landen voeren zelfstandig steunoperaties uit om hun bedrijven te ondersteunen en consumenten meer te laten besteden. Voor volgend jaar gaat de economie daardoor in kracht maar iets terug, van 3,5% naar 3,4%, aldus het IMF. De groei die wel bereikt wordt is echter breekbaar. „Er is geen ruimte voor beleidsfouten”, aldus IMF-hoofdeconoom Gita Gopiath in het rapport. Het IMF heeft ook zijn groeivoor-spelling voor de Nederlandse economie wederom verlaagd. De instelling denkt dat de economie in ons land volgend jaar nog maar met 1,6% vooruitgaat. De prognose voor dit jaar blijft staan op 1,8% groei. In zijn voorjaarsraming was de organisatie al beduidend somberder geworden over de economische vooruitzichten voor Nederland. Overigens is het fonds nog wel een tikkeltje positiever dan het Centraal Planbureau (CPB), dat in 2020 slechts 1,5 procent groei voorziet, na 1,8 procent groei dit jaar. Voor de goede orde dit zijn aannames en die mee dan wel tegenvallen. Absoluut zijn die prognoses nooit. Ze zijn altijd afhankelijk van mee dan wel tegenvallende (veelal externe) ontwikkelingen.

Kabinetsplan stikstof onvoldoende

Geruzie in de coalitie over aanpak van de veestapel staat op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/767/articles/987113/2/1
In de coalitie is onenigheid over de aanpak van de veestapel in de stikstofcrisis. Nu blijkt bovendien dat de kabinetsmaatregelen niet genoeg zijn. 
De regionale maatregelen die het kabinet wil nemen om de hoeveelheid stikstof in de lucht terug te dringen, zijn niet genoeg om de natuur te laten herstellen. Dat blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek. Het kabinet wil rond kwetsbare natuurgebieden de stikstofuitstoot terugdringen, maar volgens onderzoekers van Wageningen University & Research is dat niet genoeg. Zij onderzochten in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wat het effect van stikstof op de 163 Natura 2000-gebieden is. Volgens hen is er ‘ruim een halvering’ van de binnenlandse emissie nodig om een deel van de stikstofuitstoot die uit het buitenland in ons land neerslaat, te compenseren. Dat is nogal een duidelijke uitspraak van een wetenschappelijk instituut en harde kritiek op de besluiten van het kabinet over de aanpak van de stikstofproblematiek. Met name de beperking van de aanpak tot de omgeving rond de Natura 2000-gebieden De onderzoekers stellen dat de regioaanpak niet voldoende is en dat het hele land moet worden ingezet bij de verlaging van de maximum snelheid op snelwegen (wat mij betreft tot 100 km per uur) en de stikstof neerslag die optreedt bij onder meer bouwactiviteiten. Dat de kringlooplandbouw versneld ingevoerd moet worden en eco/bioboeren financieel moeten worden ondersteund. Ook de veeteelt zal een bijdrage moeten leveren, ook in de vorm van het terugbrengen van de koeien naar de wei (waardoor de stikstofneerslag verminderd). Ik heb de vraag al eerder gesteld maar doe het hier opnieuw omdat stikstof uit het buitenland hier neerslaat. Hoe kan dat? Wat is fijnstof eigenlijk? VVD-Kamerlid Mark Harbers pleit voor de inzet van innovatieve technologie. “Als een boerenbedrijf in stikstofinstallaties investeert en daardoor amper uitstoot heeft, hoeft er geen koe of varken minder te worden gehouden.” Die vlieger gaat volgens de onderzoekers niet op. Bovendien gaat de VVD daarmee in tegen de gemaakte afspraken in de coalitie, stelt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. “Dat we boeren helpen bij de omslag naar kringlooplandbouw óf bij een eerlijke uitkoopregeling staat helder in het regeerakkoord, het klimaatakkoord én in de kabinetsreactie op het rapport-Remkes.” “Als we huizen willen bouwen en natuur willen beschermen, is het nodig, dat er wordt ingegrepen in de veehouderij”, zegt Tjeert de Groot.

Deze week is de Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geïnfor-meerd door een aantal juristen deskundig op de juridische aspecten van de aangekondigde stikstofbeleid. Deze kabinetsplannen zijn mogelijk ook onwettig, net zoals die van de PAS, schrijft Emiel Hakkenes op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/juristen-ook-nieuwe-stikstofaanpak-kabinet-is-in-strijd-met-de-wet~b9b7dab7/ Minister Schouten kan er maar beter van uitgaan dat ze dat niet zijn: de stikstofmaatregelen die zij heeft aangekondigd, waarmee bouwen bij natuurgebieden weer mogelijk moeten worden, zijn waarschijnlijk in strijd met de Europese wet. De regering zoekt naarstig manieren om natuurgebieden te beschermen tegen stikstofuitstoot, terwijl er tegelijkertijd economische activiteiten in de buurt kunnen plaatsvinden. Het uiteindelijke doel is glashelder én verplicht: een ‘goede staat van instandhouding’ van Natura-2000-gebieden. Die goede staat wordt mede bereikt door niet te veel stikstof in het gebied terecht te laten komen. De totale hoeveelheid stikstof die een gebied aankan zonder dat de toestand van de natuur verslechtert, heet ‘kritische depositiewaarde’. Volgens recent onderzoek in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wordt in vrijwel alle Nederlandse natuurgebieden méér stikstof aangetroffen dan volgens de kritische depositiewaarde verantwoord is. Het stikstofniveau ligt gemiddeld 33% boven de norm, met lokaal overschrijdingen van 75%. Minister Schouten stelt zich op het standpunt dat die slechte staat van de natuurgebieden geen reden hoeft te zijn om elke vorm van stikstofuitstoot in de buurt te verbieden. Schouten wil een drempelwaarde invoeren; bouwprojecten krijgen een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft. Boeren en bouwondernemers zijn voorstander van het invoeren van een dergelijke drempelwaarde, mits die niet te laag wordt gesteld, omdat het een helder crite-rium is. Maar juristen waarschuwen dat het invoeren van een drempelwaarde vragen om problemen is. Immers, Europese wetten dragen Nederland op ervoor te zorgen dat de Natura-2000-gebieden in goede staat geraken en blijven. Het toestaan van stikstofuitstoot in de buurt draagt eerder bij aan het tegendeel. Als iemand om die reden een rechtszaak zou aanspannen, krijgt hij waarschijnlijk gelijk. Dat is slecht nieuws voor de regering, die op zoek is naar stikstofmaatregelen die aan de Europese wet voldoen. De maatregelen die golden vanaf 2015 zijn eerst door het Europese Hof en vervolgens door de Raad van State ongeldig verklaard. De commissie had een handvol omgevingsjuristen uitgenodigd om een visie te geven op de stikstofplannen van de regering. Over het invoeren van een drempelwaarde stelt de Nijmeegse jurist Minke Oude Breuil in zijn bijdrage: “Een drempelwaarde komt pas in beeld wanneer er wetenschappelijke zekerheid bestaat dat op een bepaald moment geen sprake meer is van een ongunstige staat van instandhouding”. Zijn collega-jurist Emma Sonnemans schrijft aan de Kamerleden: “Aangezien in Nederland de meeste stikstofgevoelige habitats al met een overschrijding van de kritische depositiewaarde te maken hebben, zal een drempelwaarde voor deze gebieden juridisch niet haalbaar zijn”. Valentijn Wösten, die als jurist voor milieuorganisaties vele procedures voert, ziet een herhaling van zetten. De toenmalige minister Gerda Verburg probeerde in 2007 een drempelwaarde voor stikstof in te voeren. Wösten: “Dit is doodsimpel onhoudbaar, aangezien die drempelwaarde een geweldig groot aantal bedrijfsactiviteiten vrij spel zou geven voor stikstofemissies, en het onmogelijk is de effecten daarvan als natuurpositief aan te merken. De rechter kon daarom niets anders doen dat dit als onwettig aan te merken.” Minister Schouten heeft ook de Raad van State om advies gevraagd over het invoeren van een drempelwaarde. Ze hoopt voor het eind van het jaar antwoord te krijgen van het adviescollege.

PFAS legt op grote schaal bedrijven stil; baggeraars, grondverkopers, hoveniers en ook de bouw- en transportsector hebben een groot probleem
Een reeks kleine stofjes legt de volledige keten van grondverzetters lam. Baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector zitten met de handen in het haar door de nieuwe normering van PFAS. Deze verzameling van zo’n 6000 moeilijk afbreekbare chemische stoffen werd in de jaren zestig nog geroemd om zijn water- en vuilafstotende kwaliteiten. Tapijt, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen, regenjassen, tefalpannen; ze zitten er vol mee. Maar nu blijkt dat de stoffengroep schadelijk is voor de volksgezondheid. Het Rijk hanteert sinds juli striktere regels waardoor vele honderden bedrijven op omvallen staan, is te lezen op https://www.trouw.nl/economie/door-pfas-staan-honderden-bedrijven-op-omvallen~bfa5eec2/

In blog 498 schreef ik al onder de kop ‘PFAS misschien nog wel erger dan de stikstofcrisis’ over de gevaren voor de maatschappij over deze nauwelijks af te breken chemische stof PFAS. Vooral bedrijven die het goedje aantreffen in de grond, bagger en zand die ze opgraven of vervoeren, voelen de pijn van de nieuwe regelgeving. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstaat presenteerde op 8 juli een Tijdelijk Handelingskader. Die leert dat een kilo droge grond maximaal 0,1 microgram PFAS mag bevatten. Een problematische normering, zeggen brancheorganisaties. Want in bijna elke schep grond die wordt verzet, kan een te hoge concentratie worden aangetroffen. Het gevolg: werkzaamheden die stil worden gelegd en ‘besmette grond’ die zich ophoopt en nergens afgeleverd kan worden. Waar moeten we heen met onze mensen en onze grond”, vroeg de wanhopige brancheorganisatie Cumela vorige week in een persbericht. De brancheorganisatie vertegenwoordigt bedrijven die in opdracht van hoveniers, bouwbedrijven en baggeraars graafwerkzaamheden uitvoeren. De sector vreest nog voor het einde van het jaar zesduizend mensen te moeten ontslaan. Voor 25% tot 30% van de bedrijven dreigt over een maand al een faillissement, blijkt uit een enquête. Uit het artikel blijkt dat honderden bedrijven in deze sector moeten vrezen voor hun voortbestaan. Het grote probleem is dat in bijna alle grond, die wordt opgegraven, gesaneerd moet worden om de PFAS deeltjes te verwijderen, wat een vrijwel onmogelijke opgave is. Met alle gevolgen vandien die zich ermee bezig houden als baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector. Honderden bouw-, bagger- en waterbouwprojecten stil zijn gelegd door provincies, gemeenten en waterschappen. De Nederlandse Vereniging voor Waterbouwers spreekt van een omzetverlies van zo’n €900 mln. “Honderden bedrijven die grond, zand en grind vervoeren vrezen voor hun voortbestaan”, De getroffen sectoren hebben een constructief gesprek gehad op het Ministerie van Infrastructuur en Waterschap. “Voorop staat dat PFAS een risico vormt voor de gezondheid en het milieu.” En waar staan dan de bedrijven die omvallen en de werknemers die op straat komen te staan? Het is van het grootste belang dat het kabinet zich beraad over de gevolgen van de CO2-uitstoot, de stikstof-problematiek en nu ook de PFAS voor de economische activiteiten, de financiële gevolgen en de sociaal/maatschappelijke aspecten. We hebben decennia lang een verdienmodel uitgevoerd, waarin alleen is gekeken naar het gewin en nooit naar de gevolgen ervan voor het milieu, het klimaat, de gezondheid van mens en dier, biodiversiteit en dierenwelzijn. Die rekening krijgen we nu gepresenteerd en wie gaat die betalen?

Het Syrische leger trekt naar het noordoosten om de ‘Turkse agressie tegen te gaan’

Wat deze wending gaat betekenen voor de inwoners van de regio – waar volgens de VN inmiddels 140.000 mensen op de vlucht zijn – is nog onduidelijk. https://www.trouw.nl/buitenland/damascus-mengt-zich-in-de-strijd-om-noord-syrie~bd936400/ De chaos in Noord-Oost Syrie, het omstreden gebied waar de Koerden zich hebben gevestigd, is groot na de inval van het Turkse leger en de luchtaanvallen. Gevallen Koerdische militairen en burger doden en gewonden. De onzekerheden zijn groot over de gevangen genomen IS strijders. De Syrische Koerden van de YPG hadden er eerder al voor gewaarschuwd dat ze geen prioriteit meer te kunnen geven aan het bewaken van IS-leden en hun gezinnen – zo’n 100.000 in totaal in verschillende kampen – nu ze hun handen vol hebben aan het beschermen van de eigen bevolking. Niet alleen de gevangenen, ook andere vluchtelingen, bewoners en hulpverleners hebben Ain Issa ondertussen verlaten op zoek naar een veiliger plek. De Syrische Koerden (SDF), die de Amerikanen eerder hielpen in de strijd tegen IS, voelen zich nu door hen in de steek gelaten. Zij hebben zich nu verenigd met de Syrische dictator Bashar al-Assad, om zo sterker te staan tegen het Turkse leger. De regering in Damascus zegt met de Koerden de ‘Turkse agressie tegen te zullen gaan’, maar ziet het akkoord zonder twijfel als uitgelezen kans om het noorden van het land weer onder controle te krijgen. De aankondiging van Washington vorige week dat het zich uit Syrië zou terugtrekken, maakte de weg vrij voor Ankara om het land binnen te vallen en de confrontatie aan te gaan met strijders van de YPG, die zij als terroristen beschouwen omdat ze gelieerd zijn aan de PKK. Volgens de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn er de eerste 5 dagen in totaal zo’n 440 Koerdische strijders gedood, de Syrische Koerden spreken van 56 strijders. Op bemiddeling, van welke partij of welk land dan ook, zit Erdogan niet te wachten. Gisteren zei hij hoe dan ook ‘niet te zullen onderhandelen met terroristen’. Het Turkse plan, zo zegt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan herhaaldelijk, is erop gericht een strook van 30 kilometer breed in het noorden van Syrië te ontdoen van de Koerdische milities. Daar wil hij een groot deel van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen, die oorspronkelijk onderweg waren naar Europa, vestigen die nu worden opgevangen in zijn land.
Erdogan’s tegenstanders twijfelen aan de intenties van Turkije. Sommigen waarschuwen voor een etnische zuivering van de Koerden. De vluchtelingen die Erdogan in het nu door de Koerden beheerste gebied wil repatriëren, zijn van Arabische oorsprong. Door hen daar te plaatsen verliezen de Koerden in de regio hun meerderheid, verwachten ze. De EU beraadt zich over eigen sancties tegen de Navo-bondgenoot. De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen bijeen in Luxemburg, hebben besloten dat de EU voorlopig geen wapens meer levert aan de Turken. Erdogan dreigde vorige week de deur naar Europa voor miljoenen Syrische vluchtelingen in Turkije open te zetten als de EU de kritiek op de inval niet inslikt. Dat dreigement vinden de lidstaten onaanvaardbaar. De Nederlandse regering pleitte voorafgaand aan de bijeenkomst voor ‘maximale sancties’ tegen Turkije. De 700 IS-gevangenen, moeders en kinderen, die sinds afgelopen weekend weer vrij rondlopen zijn voor de Nederlandse coalitie in elk geval geen reden om Nederlandse Syriëgangers uit het gebied terug te halen.

Binnen de coalitie loopt de onenigheid over het al dan niet terughalen van Syriëgangers steeds hoger op. D66 wil nu ook Nederlanders die gestreden hebben voor Islamitische Staat terughalen, om ze hier te berechten, schrijft Trouw op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/765/articles/987061/6/3 De Nederlandse regering, gesteund door de VVD en het CDA, hebben de aankondiging van Donald Trump een jaar geleden al dat de VS zijn troepen uit het Midden Oosten terug zou gaan trekken, in de wind geslagen. Of ze gedacht hebben ‘dat zegt hij wel maar daar krijgt hij het Pentagon nooit in mee, dus doen wij niets. Dat pakte heel anders uit. Twee weken geleden gaf hij opdracht het Amerikaanse leger terug te trekken uit Noord-Syrië. Europa in grote problemen, want NATO-partner Turkije kreeg toestemming Noord-Syrië binnen te vallen. Trump serveerde de Koerden, die de Amerikanen in de strijd tegen IS jaren hadden gesteund en het vuile werk hadden opgeknapt (waarvoor ze duizenden slachtoffers hadden geofferd), af met als reden dat ze in juni 1944 niet hadden meegevochten bij de inval van Normandië. Dat slaat helemaal nergens op. Maar de realiteit is wel dat Trump, tot op zekere hoogte, achter Erdogan staat (hij mag er alleen geen slachtpartij van maken). Koerden voelen zich in de steek gelaten. Zij waren niet langer in staat de gevangen genomen IS-strijders en hun familie te bewaken. Het gevolg was dat vele IS’ers voor de weg naar de vrijheid kozen. Waar staat ons land in dat proces? Verdwaald, de weg kwijt? In feite wil het kabinet geen IS-strijders en hun familie terug laten komen en hier te berechten. Ze moeten daar, in het Midden Oosten, mogelijk in Irak, door een tribunaal maar worden berecht en straffen daar moeten uitzitten. Trump heeft nog weer eens bevestigd dat hij een onbetrouwbare bondgenoot is en vrienden kent hij niet. Hij is onberekenbaar, maar doet wel wat hij zijn kiezers heeft beloofd: Amerikaanse soldaten terugtrekken uit het buitenland. Voor de goede orde heeft hij ook al aangekondigd dat hij ook uit Europa troepen gaat terugtrekken. Mijns inziens terecht want we zijn nu bijna 75 jaar na het einde van WOII en nog steeds zou Europa moeten leunen op de Amerikanen op het gebied van zijn verdediging. Wij hadden allang op eigen benen moeten staan, maar dit was goedkoper, wellicht te goedkoop. Het gevolg is dat Europa nu bij de Amerikaanse wapenindustrie orders zullen moeten geven om onze bewapening/verdediging op orde te brengen. Vreemd is wel dat NATO-bondgenoot Turkije met de Amerikanen niet tot overeenstemming kon komen over een bestelling van raketten en die nu in Rusland heeft besteld. Onbegrijpelijk is ons buitenland-beleid met betrekking tot IS, de Koerden en de situatie in Syrië. In feite doen we niets, ook niet voor onze onderdanen die daar in gevangenschap zitten. Wij verkondigen in de hele wereld onze mensenrechten, soms tot vervelends toe. En n u schenden wij ze. Ik denk dat de internationale gemeenschap ons daarvoor ter verantwoording zal roepen. <citaat> Voor D66 is na de ontsnapping van meer dan honderden strijders uit een gevangenenkamp in Noord-Syrië een extra reden om voor berechting hier te zijn. “We zijn nu op een kantelpunt”, zei Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vorig weekend bij ‘Buitenhof’. “Minister Blok staat voor een keuze. Gaat hij nog meer gevangenen laten ontsnappen, of kiest hij voor berechting in Nederland om ervoor te zorgen dat ze hun straf niet ontlopen?” In het televisieprogramma ging Sjoerdsma in debat met VVD-Kamerlid Sven Koopmans. Diens partij peinst er niet over om IS-strijders terug te halen. De VVD is voor berechting door een tribunaal in de regio, net als D66 voorheen. Koopmans vindt dat het aan de Turken is om Europese gevangenen op te sporen en weer vast te zetten. “Wij blijven voor berechting in de regio. Onbegrijpelijk dat D66 zegt dat ze hierheen moeten komen. Dan lopen strijders na zes jaar straf weer vrij rond. Ik wil ze daar houden.” Binnen de coalitie overweegt de ChristenUnie ook het terughalen van strijders. Het CDA kiest steeds dezelfde lijn als de VVD. Eerder hadden de coalitiepartijen vergelijkbare discussies over het terughalen van kinderen van IS-strijders. Vanwege het verzet van de twee grootste coalitiefracties zijn er nog geen kinderen teruggehaald. Tekenend voor de sfeer in de coalitie op dit thema is de kritiek die Sjoerdsma bij Buitenhof uitte op minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken. Sjoerdsma verwijt hem een gebrek aan daadkracht en visie. “Blok is afwachtend, misschien zelfs apathisch.” </citaat> Ik snap het standpunt van de VVD niet, maar ik denk dat dat niet aan mij ligt, want de stelling is niet logisch. Het gaat om Nederlandse ingezetenen en vrouwen en kinderen en aan die laatsten kan niet ten laste worden gelegd dat ze hebben deelgenomen aan militaire activiteiten in een buitenlands leger. Ze zijn er mogelijk zelfs het slachtoffer van. Die kinderen horen hier op school te zitten en niet daar in een gevangenenkamp, onder erbarmelijke omstandigheden. En hoe bedenkt een VVD’er dat de Turken onze landgenoten daar maar moeten gaan opsporen en ze daar moeten gaan bewaken. En wie bedenkt dat je die landgenoten niet hier maar daar moet laten berechten en hun straf uit laten zitten. Omdat ze moeten worden berecht daar waar slachtoffers zijn gemaakt. Maar in Irak is er geen IS-slachtoffer gevallen. IS is weliswaar ontstaan uit de gardetroepen van Saddam Hoessein, een soenniet, maar die kun je niet door een sjiitische rechtbank laten berechten en daar de doodstraf laten uitvoeren. Volgens de VVD kan dat wel want dat is hun pragmatische beleid.

Erdogan onder sterke druk van de VS en EU, Russen bemiddelen; beurzen dalen

De Turkse invasie in noordoost Syrië zorgt voor veel onrust op de financiële markten in Turkije. De EU en de VS hebben sancties afgekondigd. Daarnaast hakt een Amerikaanse aanklacht tegen een Turkse bank er flink in, meldt De Telegraaf. De EU besloot eerder deze week om geen wapens meer te leveren aan NAVO bondgenoot Turkije, maar vooral de economische sancties van de VS lijken de beurs in Istanbul te raken. De VS heeft een aantal Turkse ministers op een sanctielijst geplaatst, verhoogt de importheffingen op staal naar 50% en staakt voorlopig de onderhandelingen over een handelsakkoord. De afgekondigde maatregelen van de VS worden trouwens door zowel Democraten als Repu-blikeinen als onvoldoende beschouwd. In het Congres wordt gewerkt aan een wet die veel verdergaande sancties oplegt. Inmiddels gaat de beurs in Turkije al wel onderuit. Vooral bankaandelen krijgen tikken. Dat heeft waarschijnlijk dan weer voornamelijk te maken met het feit dat het Amerikaanse OM de Turkse bank Halkbank ervan verdenkt mee te hebben gewerkt aan het omzeilen van sancties tegen Iran. De Turkse beurs heeft tijdelijk de mogelijkheid opgeschort om ‘short te gaan’ op zeven Turkse banken, waaronder Halkbank. Als beleggers short gaan dan speculeren ze op koersverliezen. Halkbank, officieel Turkiye Halk Bankasi, werd dit jaar al 23% minder waard.

Einde van belastingparadijzen op komst: negatief voor Nederland

Multinationals moeten belasting gaan betalen in de landen waar hun klanten zich bevinden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor in een nieuw plan. Overheden zouden ook meer macht moeten krijgen om belastingen te innen bij multinationals. Door allerlei fiscale constructies betalen grote ondernemingen nu alleen belasting in landen waar ze een locatie hebben of bijvoorbeeld patenten hebben ondergebracht. “Het huidige systeem staat onder spanning en zal niet overleven als we de spanning niet verwijderen”, verklaart Pascal Saint-Amans, hoofd belastingbeleid bij de OESO. Hij legt uit dat een nieuw systeem een impact van enkele procentpunten op de belastingkosten van multinationals zal hebben en dat grote investeringshubs hier misschien hinder van zullen ondervinden. Dit impliceert bijvoorbeeld dat Ierland of andere belastingparadijzen minder belasting zullen innen. Aan de andere kant kunnen grote markten voor multinationals, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, juist meer belasting heffen. Eerder dit jaar kwamen 130 landen en gebieden overeen dat het herschrijven van de huidige belastingregels nodig was. De OESO kreeg de taak om de nieuwe regels te bedenken. (bron: nu.nl)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 18 okt 2019; week 42: AEX 572,72; Bel20 3757,78; CAC40 5.636,25; DAX30 12.633,6; FTSE 100 7.150,57; SMI 9.970,26; RTS (Rusland) 1355,27; DJIA 26.770,2; NY-Nasdaq 100 7.868,49; Nikkei 22.492,68; Hang Seng 26.719,58; All Ords 6.758,40; SSEC 2.938,14; €/$1,116499; BTC/USD $8.035,1; 1 troy ounce goud $1489,6, dat is €42.834,38 per kilo; 3 maands Euribor -0,407%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,438%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,259%; 10 jaar VS 1,7459; 10 jaar Belgische Staat -0,095%; 10 jaar Duitse Staat -0,387%; Franse Staat -0,126%; VK 0,633%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1548%; Spanje -0,238%; 10 jaar Italië 0,91%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, de goudprijs noteerde opnieuw <$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,19%; Duitsland -0,114%; Nederland -0,143%; Japan 0,4012%; Frankrijk 0,721%; GB 1,201%; Spanje 1,134%; Canada 1,6648%; Italië 2,051%; VS 2,2356%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,634%; Denemarken -0,595%; Nederland -0,569%; Frankrijk -0,426%; België -0,446%; Japan -0,2699%; Spanje -0,221%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog

Trump bepaalt, en hij alleen: hij is een dwingeland

President Donald Trump laat bondgenoten vallen als een baksteen, luidt de kritiek. Het lijkt hem weinig te kunnen schelen. Voor hem telt alleen dat hij een belofte nakomt. De risico’s van Trumps werkwijze staat op de voorpagina van de weekend-editie van het Parool https://www.parool.nl/wereld/trump-bepaalt-en-hij-alleen~bcaa4c46/ De schrijvers van het artikel zijn Peter Baker en Lara Jakes, © New York Times. <citaat> Niemand had verbaasd hoeven zijn, en toch was iedereen het. De Amerikaanse president Donald Trump had al lang geleden duidelijk gemaakt dat hij weg wilde uit het Midden-Oosten, maar zelfs zijn trouwste aanhangers geloofden niet dat hij het ook zou doen. Ze vergisten zich en nu dient zich de internationale crisis aan die zijn tegenstanders hadden gevreesd. Trump wist wat hij deed, en ging in de Turks-Koerdische crisis rechtstreeks in tegen zijn partij en zijn regering. Hij faciliteerde de Turkse aanval op Amerika’s Koerdische bondgenoten, een staaltje Trumpiaanse buitenlandpolitiek in haar rauwste vorm. Het is een beleid dat vooral stoelt op reflexen en zich steeds minder aantrekt van andermans adviezen. Trump toonde zich nooit onder de indruk van de ervaren topfunctionarissen die hem op veiligheidsgebied moeten bijstaan. Hij verveelde zich bij de traditioneel-diplomatieke en nooit erg opwindende manier van overleggen. </citaat> Trump gaat bij alles wat hij doet en waarover hij tweet zijn eigen weg. Hij negeert de afspraken die gemaakt zijn met bondgenoten, raadpleegt ze niet bij zijn eigen beslissingen, laat staan dat ze met ze overlegt. Zijn regering heeft hij marionetten gemaakt, ja-knikkers, de meningen van zijn chefs van staven negeert hij en de belangen van de wereld bij zijn beslissingen zijn van nul en gener waarde voor hem. In die zin heeft hij zichzelf gedevalueerd als wereldleider. Maar ja, hij scheept de hele wereld, met zijn (handels) beleid, wel op met zijn ‘America First’ strategie. China is daar al het slachtoffer van en Europa zal volgen. Dat hij daarmee ook zijn eigen land in de problemen brengt, is voor hem van minder belang zolang hij een meerderheid van het electoraat maar achter zich houdt. In feite is het Congres voor hem nog van belang zolang ze hem niet voor de voeten lopen. En oh wee, als Democraten of Republikeinen dat wel doen. Hij heeft er wel voor gezorgd dat het Hooggerechtshof hem door dik en dun zal blijven steunen. <citaat> De president schokte Amerikaanse diplomatieke en militaire kringen met zijn besluit vijftig tot honderd Amerikaanse militairen uit het Syrisch-Turkse grensgebied terug te trekken. De door Trump genegeerde experts hadden even nodig om van de schrik te bekomen. Met zijn zoveelste tweet heeft Trump het hele Amerikaanse Midden-Oostenbeleid op zijn kop gezet, met als onmiddellijk gevolg dat de Turkse strijdkrachten nu dezelfde Koerdische strijders bestoken die de Amerikanen hebben geholpen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) uit te schakelen. Amerikaanse diplomaten lieten zich geërgerd uit over de eerbied waarmee Trump de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bejegent. Trump vertelde hem dat hij, en hij alleen, het nieuwe Syriëbeleid bepaalt, niet het ministerie van Buitenlandse Zaken. Nicholas Burns, een vroegere Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken: “Trumps appeasement jegens Erdogan kost hem en de Verenigde Staten iets wat je moeilijk terugkrijgt: onze geloofwaardigheid als een betrouwbare bondgenoot.” Toch gunt Washington de Turken enige manoeuvreerruimte. Een hoge functionaris suggereerde dat Turkse militairen in het noorden van Syrië Koerdische strijders hard mogen aanpakken, maar ze niet mogen afslachten. Doen ze dat wel, dan zal Amerika reageren. Dat hij de Koerden uitleverde aan de genade van Turkije, leek hem niet te deren. Immers, ‘de Koerden hielpen ons niet in Normandië,’ twitterde hij. Ze vochten tegen IS uit eigenbelang, niet om de VS te steunen. En het was Obama’s schuld dat Washington zo nauw samenwerkte met de Koerden. </citaat> De Europese bondgenoten zijn woest, maar is dat wel terecht. Trump heeft ze gewaarschuwd dat hij zijn troepen uit het Midden Oosten zou gaan terugtrekken en dat Europa in actie moest komen. Dat negeerde de Europese leiders, behalve misschien Frankrijk en het VK (in eerste instantie). Het risico is nu dat de Koerden de gevangen genomen IS-strijders zullen laten gaan omdat zij nu alle energie moeten inzetten in de strijd tegen de Turken in N-O Syrië, waarvan ze hadden gehoopt dat ze daar een eigen soevereine staat hadden kunnen vestigen. Dat lijkt nu een vervlogen illusie te zijn geworden. Europa moet nu de gevangen genomen IS-strijders en hun familie terughalen uit het oorlogsgebied, maar daar lijken en nog niet toe bereid. Onze leiders zijn daar niet toe in staat, ze beperken zich tot het verminderen dan wel stopzetten van de wapenexport naar Turkije, maar dat kan betekenen dat de Russen wapens gaan leveren en dan staat Europa met lege handen. Uiteindelijk zal de wereldorde over dit Europese kortzichtig handelen een oordeel uitspreken. Op de achtergrond staan nog wel 3½ miljoen Syrische en Afghaanse vluchtelingen die door Turkije zijn opgevangen op hun tocht naar Europa. Als daarvan ½ miljoen onze richting opkomen reken de Euro-pese leiders in de grootste problemen. Het allerlaatste nieuws van NOS over dit dossier meldt dat in een Syrisch kamp bij de plaats Ain Issa zeker 785 mensen ontsnapt zijn. Dat melden Koerdische strijdkrachten in de regio. De ontsnapping werd eerder al gemeld door het vanuit Groot-Brittannië opererende Syrisch Observatorium voor Mensenrechten. Het kamp zou getroffen zijn door Turkse bombardementen. Het zou gaan om een groep aan Islamitische Staat gelieerde vrouwen en hun kinderen. Ain Issa wordt al sinds woensdag door Turkije gebombardeerd. De Koerdische strijdkrachten melden dat gevangenen de poorten van het kamp aanvielen, en daarna gevlucht zijn. In het kamp zitten 12.000 mensen. Voor het overgrote deel zijn dat vluchtelingen. Ook werden er in een deel van het kamp zo’n 1000 buitenlandse aan IS gelinkte vrouwen met hun kinderen vastgehouden. Het aantal mensen dat in Noord-Syrië op de vlucht is geslagen na de inval van Turkije woensdag is opgelopen naar 130.000, melden de Verenigde Naties. De organisatie vreest dat nog eens 400.000 mensen de komende tijd hun huis moeten verlaten. De Koerdische strijders die het kamp bewaken, zeggen al langer dat er een risico bestaat dat de IS’ers ontsnappen. Nu Turkse troepen in de regio oprukken bestaat de kans dat ze het kamp niet langer kunnen beheren. Het kamp in Ain Issa verkeert volgens het Syrische Observatorium voor Mensenrechten “in een staat van anarchie”. Het kamp ligt dicht bij de stad Raqqa, het voormalige IS-bolwerk van de terreurorganisatie. Zaterdagzei een woordvoerder van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) dat het bewaken van IS’ers “niet langer een prioriteit is”. “Wie geeft om de beveiliging van de gevangenen is van harte welkom om hierheen te komen en voor een oplossing te zorgen.” De SDF beveiligt volgens hem liever steden en burgers. Hij waarschuwde dat de operatie van Turkije ervoor zorgt dat IS zich kan hergroeperen. Het Syrische Observatorium voor Mensenrechten meldt negen executies, die zouden hebben plaatsgevonden, waaronder die van de Koerdische politica: Hevrin Khalaf. Zij is zaterdag vermoord, zo melden zowel Koerdische strijdkrachten als Turkse media. De 35-jarige was “uit haar auto gehaald door Turkije gesteunde strijdkrachten”, zegt de politieke tak van de SDF. Ze zou vervolgens geëxecuteerd zijn. Turkse media melden dat ze na een “succesvolle operatie” uiteindelijk “geneutraliseerd” is. Het Syrische leger gaat zich met de Turkse inval bemoeien en gaat de Koerden steunen?

Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel’

Dat zegt Felix Zulauf, vermogensadviseur en eigenaar en president van Zulauf Asset Management, een in Zug, Zwitserland gevestigd hedgefonds, dat hij in 1990 oprichtte en nu als zijn eigen familiebedrijf functioneert. Volgens MacroAxis had Zulauf Asset Management $ 1,7 miljard aan activa onder beheer. Zulauf is al bijna 30 jaar een vast lid van de Barron’s Toundtable. Hij is al meer dan 40 jaar actief in de financiële sector. Hij begon zijn loopbaan bij UBS, waar hij uitgroeide tot hoofdstrateeg en een veel gevraagde beurswatcher in de media. Met de voorspelling van de crisis van 1987 werd zijn aanzien nog groter. Peter van Maldegem interviewde hem voor het Belgische financiële dagblad De Tijd: https://www.tijd.be/markten-live/fondsen/strategie/macro-econoom-zulauf-mario-draghi-is-voor-mij-de-grootste-crimineel/10170857.html <citaat> Pensioenfondsen, banken, maar ook ons vertrouwen in geld, het ligt allemaal aan diggelen door het beleid van de centrale banken. Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld.’ Dat zegt de Zwitser Felix Zulauf, gekend om zijn haarscherpe marktanalyses. Ik ben heel pessimistisch voor Europa. We zijn volledig mismeesterd, de huidige generatie in Europa zal geen vrije markt meer kennen’, zegt hij. De financiële markten zijn in de ban van de recessievrees. Felix Zulauf: ‘Het is duidelijk dat de economie vertraagt. En ik zie weinig redenen om te geloven dat daar snel verandering in zal komen. Velen menen dat de wereldeconomie vertraagt door de handelsoorlog. Dat is een verkeerde analyse. Ik zie twee redenen voor de economische inzinking. Ten eerste is er China. Daar is de kredietmarkt tot de laatste druppel uitgeperst om de hoge groei te handhaven. De enige manier om die niet te laten ontploffen is langzaam de lucht uit de zeepbel te halen. China is dat aan het doen. Het gevolg is dat de hoge groeiverwachtingen voor het land niet meer realistisch zijn. Dat heeft een belangrijke impact op de rest van de wereld. Want China was sinds 2009 de locomotief van de wereldeconomie. De helft van de exportgroei in Europa was te danken aan China. Behalve in China neemt ook de groei in de Verenigde Staten af. Ik acht een herhaling van een recessie zoals we die in 2008 en 2009 zagen weinig waarschijnlijk. Ik denk dat de economie verder zal vertragen en in 2020 een dieptepunt bereikt.’ Ik hou het niet voor onmogelijk dat we geraken in een situatie van stagflatie: een stijgende inflatie bij een lagere economische groei dan wel een krimp. Hoe geraken we uit de recessie? Zulauf: ‘Hiervoor kijk ik vooral naar de overheid. We hebben overheidsuitgaven nodig om uit het dal te kruipen. De kans is groot dat Amerikaans president Donald Trump dat in 2020 zal doen. Een gewaagde voorspelling is dat niet, want dat zien we bij alle Amerikaanse presidenten in het jaar van de verkiezingen. En ik verwacht dat de centrale bank in de VS de rente verder zal verlagen. De vraag is alleen hoe agressief. Ik denk dat een agressieve verlaging met minstens 100 basispunten nodig is.’ Waarom denkt u dat? Zulauf: ‘Als je naar de conjunctuurcyclus kijkt, moet je altijd zoeken waar de kredietexcessen liggen, want daar zit de grootste kwetsbaarheid. De grootste kredietexcessen in de huidige cyclus liggen in de groeilanden, inclusief China. Veel schulden zijn uitgedrukt in Amerikaanse dollars. Zolang de dollar sterk blijft omdat de Fed de rente niet voldoende verlaagt, heeft de wereld een probleem. Dan stevenen we af op een grote crisis. Die zal in de groeilanden beginnen. De zwakste landen zitten al in een crisis, denk aan Argentinië en Turkije, en er kunnen er andere volgen. Indonesië staat er niet goed voor, Zuid-Afrika zit in slechte papieren, en ook China herbergt alle kenmerken van een crisis in wording. Al denk ik wel dat China door zijn autocratisch systeem een grote crisis kan afwenden.’ </citaat> Dan maakt Zulauf een kritische kanttekening bij het interpreteren van economische ontwikkelingen in relatie tot monetair beleid. “Centraal bankiers zijn de slechtste econo-mische voorspellers die er zijn. Toch hangt iedereen aan hun lippen. Geen enkele crisis hebben ze zien aankomen, en ze doen altijd het tegenovergestelde van wat moet.” <citaat> Hoe kijkt u naar het beleid van de Europese Centrale Bank? Zulauf: ‘Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld. In zijn korte periode aan de macht vernietigde hij de geloofwaardigheid van de nog jonge centrale bank, ons vertrouwen in geld en ons vertrouwen in wetten. Want volgens de wet moet eigendom beschermd worden. Maar als je geld afneemt, wat bij negatieve rentes gebeurt, dan is dat tegen de wet. Draghi vernietigde op die manier ook het banksysteem. De banken zien zwaar af in het huidige renteklimaat. De bankaandelen staan opnieuw dicht bij de dieptepunten van 2008 en 2012, zonder dat we nu een crisis hebben gehad. Dat is het gevolg van een miserabel monetair beleid. Het enige waar Draghi in geïnteresseerd is, is Italië en de zwakke euro-landen te redden.’ ‘Draghi heeft ook het pensioensysteem onderuitgehaald. Hij heeft de pensioenfondsen in ernstige problemen gebracht. Over 25 jaar zal je zien welke schade hij heeft aangericht voor de mensen die dan met pensioen gaan. Hij heeft het begrip van de samengestelde intrest – waarbij de rente op de rente een sneeuwbaleffect creëert – van tafel geveegd. Hij straft de spaarders en moedigt de speculanten aan. Als je in een economie de drijfveren voor sparen wegneemt, creëer je een probleem. Want een economische wet zegt dat sparen gelijk is aan investeren. Als je het sparen wegneemt, is dat nefast (= rampzalig) voor de investeringen en ondermijn je op lange termijn de productiviteit. Natuurlijk kan je kapitaal creëren door de geldpersen van de centrale banken te laten draaien. Maar dat is helemaal iets anders dan geld dat via het rentesysteem organisch groeit. Dit is geen vrije economie meer.’ Velen hebben kritiek op het beleid van de centrale banken. Maar wat is het alternatief? Zulauf: ‘De oplossing ligt bij de overheid. Belastingen moeten lager, regulering moet minder. Mensen moeten aangemoedigd worden om te sparen en te investeren. Maar ik zie dat jonge mensen vandaag zeggen: waarom zou ik me doodwerken? Ik kom goed rond, ik ga het wat kalmer doen. Wel, dat is niet hoe rijke naties gebouwd worden. Dat is te veel socialisme. De huidige generatie is de eerste generatie die veel zal erven, maar ze zal slechter af zijn dan haar ouders. Met onze demografie en de beperkte productiviteitsgroei kan je geen groei creëren. En onze systemen hebben groei nodig. In China is het compleet anders. Die mensen willen vooruit. Op lange termijn wordt China een groot succes.’ Welke gevolgen heeft het rentebeleid op de financiële markten? Zulauf: ‘De negatieve rente heeft geleid tot een complete misallocatie (= onjuiste toedeling) van kapitaal. Er zijn onevenwichtigheden ontstaan die je niet hersteld krijgt in een vrije markt. Je kan ze enkel herstellen via een planeconomie. Daarom worden we meer en meer in zo’n geleide economie geduwd. Ik denk dat de vrije markt over is voor de komende generatie. Er is meer manipulatie en tussenkomst van overheden. Volgens een studie van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) verdient tussen 6% en 12% van de beursgenoteerde ondernemingen – de zombiebedrijven – in het Westen hun kapitaalkosten niet terug. Die bedrijven overleven dankzij de onnatuurlijk lage rente waartegen ze kunnen lenen. Dat verlaagt de productiviteit en de welvaart. Net zoals communisten dat deden in het verleden. Nee, we zijn volledig mismeesterd. Ik zie veel gelijkenissen tussen de Europese Unie en de centraal geplande economie zoals we die in de Sovjet-Unie kenden. Centralisatie in grote unies werkt niet. Het zal productiviteit opeten in plaats van er te creëren.’ ‘De creatie van de euro was fout. Niet omdat het slecht is één munt te hebben, wel omdat de euro onevenwichtigheden creëert. Die zouden in evenwicht gebracht moeten worden, wat niet lukt. Zonder unie zou Italië zijn munt kunnen devalueren. Dat zou veel problemen oplossen. Nu heeft Italië een munt die te sterk is. Het kan dat niet aan. Italië zit gevangen in een deflatie-verhaal. Veel Italianen trekken naar het buitenland om een job te vinden. Italiaanse mannen blijven gemiddeld tot 37 jaar thuis, en er worden weinig kinderen geboren. Heeft de misallocatie van kapitaal al tot te hoge waarderingen op de aandelenmarkten geleid? Zulauf: ‘Ook hier weer de centrale banken. Grote correcties zijn niet meer mogelijk, want zodra de markten met 20% corrigeren, grijpen de centrale banken in. In de VS heeft 60% van de aandelen een hoger dividendrendement dan de overheidsrente op tien jaar. In Europa is dat 100% van de aandelen. 100%, dat is toch geen teken van een vrije markt meer?’ ‘Ik verwacht de komende tien jaar een rendement voor de wereldwijde aandelenindex MSCI World van 2% à 2,5% per jaar. Dat zal volledig uit het dividendrendement bestaan. En om dat te halen moet u verdragen dat uw aandelenportefeuille de komende tien jaar schommelingen van 20% opwaarts en neerwaarts zal kennen. Dat klinkt weinig aantrekkelijk, maar het is nog altijd beter dan een negatieve rente zoals die op een tienjarige overheidsobligatie.’ Belegt u anders dan 40 jaar geleden? Zulauf: ‘Zeker. Tot de laatste cyclus kon je nog spreken van een vrije markt, vandaag niet meer. Nu wordt de markt geleid door de centrale banken en hun substituten, de BlackRocks en Goldman Sachsen van deze wereld, die gigantische kapitalen onder beheer hebben. Je ziet de grote bewegingen niet meer. De overheden beheersen de cyclussen, die minder heftig zijn en langer duren.’ ‘De Amerikaanse aandelenmarkt zit al tien jaar in een stierenmarkt (stijgende beurzen, red.). Niet omdat de beste bedrijven Amerikaans zijn. Wel omdat kapitaal zich wereldwijd onveilig voelt in zijn eigen omgeving en op zoek gaat naar veilige havens. Het kapitaal kan nog wel even verder vloeien naar de VS. Maar Trump moet voorzichtig zijn. Want als de VS het voordeel van de dollar als referentiemunt verliezen, verliezen ze heel veel. We zien het nu al met de cryptomunten. Hun succes is een gevolg van het wantrouwen in de centrale banken.’ </citaat> Zulauf zegt nogal wat: Draghi is een crimineel, over de toekomst van Europa is hij mismeesterd, banken maken moeilijke tijden door, centrale bankiers zijn de slechtste economische voorspellers, als de ECB sparen ontmoedigt is dat nefast (= rampzalig) voor investeringen, het pensioenstelsel wordt ontmanteld en negatieve rente leidt tot een complete misallocatie van kapitaal met andere woorden ‘het volk wordt daarvan het slachtoffer’. Concluderend, het financieel/monetaire systeem dient het kapitalisme ten koste van onze sociaal/maatschappelijke waarden. En dan de vraag “wie beschermt de belangen van de burgers in dit proces? “

De vraag die al enige tijd te horen is: hoe is het toch mogelijk dat de economie zo lang standhoudt in een periode van hoogconjunctuur. In de VS al >10 jaar. Hoe is dat mogelijk? Het lijkt erop dat het geheim schuilt in het monetaire beleid van goedkoop geld in de markt pompen en zodoende een recessie afwenden. Maar het einde van dat wondermiddel lijkt in zicht, want de bijwerkingen die dat met zich meebrengt verstoren het finan-cieel/monetaire en sociaal/maatschappelijke evenwicht. Daarnaast is door Donald Trump, de President van de Verenigde Staten, een handelsoorlog ontketend tegen zijn grote economische rivaal, de Volksrepubliek China, met het instellen van invoerheffingen op de hele export van China naar de VS en handelsverboden met grote Chinese techbedrijven. Daardoor daalt de wereldhandel en neemt de economische groei af. Verder dreigt er een valutaoorlog, aangezwengeld door de VS. Verder gaat de VS, op 18 oktober aanstaande, bepaalde Europese producten (uitgebreidere info verderop in dit blog) belasten met importheffingen. Al die ontwikkelingen zullen een drukkend effect uitoefenen op econo-mische bedrijvigheid, hier en elders. Vooralsnog vallen bij onze oosterburen de zwaarste klappen, die ongetwijfeld ook een uitstraling zullen hebben op andere Europese landen. De effecten van het beleid van de ECB, nog meer goedkoop geld in omloop brengen, zullen die ontwikkeling niet stoppen. We bevinden ons, ook de VS, nu op een route die ons zal leiden naar een recessie. Hoe zwaar die wordt en welke uitstraling die met zich meebrengt is op dit moment nog niet in beeld te brengen. Hoe gaan de effectenbeurzen en de vastgoedprijzen reageren, welke gevolgen heeft dat voor de inflatie, hoe verstandig gaan wereldleiders regeren, welke effecten mogen we verwachten van een economie die gevoed wordt door negatieve rentes. Veel vragen geen antwoorden. De vraag blijft actueel wat mensen met hun spaargeld/vermogens moeten doen om ze te beschermen tegen mogelijk onheil. Wat is wijsheid bij deze verwachtingen? Toch in vastgoed of in goud of andere edele metalen en grondstoffen/mineralen, misschien wel in bitcoins of nog meer dichterbij: cash in een ouwe sok.

De mooie tijden zijn voorbij

Dit is te lezen op DFT. Wereldwijd neemt de vrees voor een economische neergang toe. Deze week zagen we deze angst ook bij beleggers. De beurzen doken in het rood. Economische analisten waarschuwen al langer voor de kans op een lagere groei en zelfs een recessie. Maar die valt, zoals we al eerder schreven, niet te voorspellen. Volgens de heersende opvatting is een onverwachte recessieklap niet waarschijnlijk en wordt uitgegaan van een sluipende economische verslechtering die in veel landen al zichtbaar wordt. Zo wordt gewezen op recente cijfers die wijzen op een verzwakking van de internationale economie. Daardoor lopen steeds meer landen het risico dat ze te maken krijgen met tegenvallende groeicijfers of zelfs een stilstand of krimp. Door de handelsruzie tussen de VS en de EU is er nu sprake van een versnelling. Een voorbeeld van de economische malaise zien we in Duitsland. In het tweede kwartaal van dit jaar kromp de Duitse economie al met 0,1% en het toonaangevende Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO) meldde dat een recessie in het derde kwartaal waarschijnlijk is. De economie van Duitsland heeft net als de meeste Europese landen te maken met de afzwakkende mondi-ale economie, de handelsoorlogen van de VS met China en Europa, en onzekerheden rond de Brexit. Vooral met de Duitse industrie gaat het minder goed en de kans op een verdere verslechtering neemt toe als Washington het dreigement uitvoert om auto’s en onderdelen van auto’s uit Europa te gaan belasten. Deze week debatteerden de financiële specialisten van de fracties in de Tweede Kamer met de bewindslieden van Financiën over de Mil-joenennota 2020. Opvallend was dat er niet gesproken werd over de dreigende donderwolken boven onze economie, maar vooral over de feestelijke lastenverlichting voor de middenklasse en de extra uitgaven van het kabinet Rutte III voor de publieke sector (zorg, defensie, onderwijs, veiligheid). Zo leert de ervaring dat een Duitse economische neergang al snel negatieve effecten heeft op onze economische groei. Daarnaast krijgt de Nederlandse economie tevens last van binnenlandse factoren, zoals de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, de stikstofproblematiek, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Daardoor loopt de minister van Financiën, Wopke Hoekstra, een reële kans op tegenvallende begrotingsinkomsten. We voorspellen nu al dat we dan volgend jaar op Prinsjesdag te maken krijgen met ouderwetse bezuinigingsoperaties, ook wel aangeduid ‘als de broekriem aanhalen’. Binnen de Tweede Kamer was van dit alles nog niets te merken. Een deel van de linkse oppositie (PvdA en de SP) vindt zelfs dat Rutte III nog steeds te weinig uitgeeft en eist extra uitgaven voor onder-wijs, de zorg en de laagste inkomens. De PvdA dreigt daarbij tegen het Belastingplan te stemmen als deze wens niet wordt gehonoreerd. Ondanks de gezamenlijke linkse tegenbegroting krijgen de sociaaldemocraten daarvoor geen steun van GroenLinks. De woordvoerder van deze partij, Bart Snels, gaf een opsomming van alle verbeteringen die Rutte III in de Miljoenennota had opgenomen en stelde vast dat die ook vergaand tegemoet komen aan de wensen van de PvdA. Snels vond dan ook dat deze partij een politiek spelletje speelde. Daarmee maakte hij ook duidelijk dat de PvdA bezig is met een nederlagenstrategie. Wij herinneren ons nog dat met deze strategie in het verleden slechte ervaringen zijn opgedaan. Maar samen met GroenLinks was er nu best wel een kans geweest om bijvoorbeeld voor het onderwijs een extra bedrag binnen te halen. Deze week verscheen in De Telegraaf onder de aansprekende kop  ’Lonen omhoog, maar niet genoeg’ een helder artikel over de teleurstelling dat werkend Nederland bij lange na niet de 4 tot 5% loonstijging krijgt waaraan politiek Den Haag zijn zegen heeft gegeven. Maar Den Haag gaat daar niet over en wij zien dat werkgevers nu al rekening gaan houden met de donkere wolken die bij veel ondernemers tot lagere bedrijfsresultaten zullen leiden. In zijn analyse heeft DFT-commentator Martin Visset een vooruitziende blik: „Nu er donkere wolken verschijnen boven onze economie is het wachten op het moment dat ondernemers weer op de rem gaan staan.” Gezien de aanzienlijke kans op lagere bedrijfsresultaten is de looneis van 5% van de FNV voor volgend jaar kansloos. Het gaat hier om een structurele loonkostenpost die door goed draaiende bedrijven nu nog is op te vangen, maar bij dalende winsten niet meer en dat gaat dan banen kosten. Maar aan de andere kant hebben werknemers de afgelopen jaren een forse achterstand opgelopen. Ook in het economische belang van het bedrijfsleven zelf moet daaraan wat gedaan worden. Daarom moet naast een verantwoorde cao-loonstijging, gezocht worden naar een tegemoetkoming voor werk-nemers die voor bedrijven geen extra lastendoorwerking heeft naar de komende jaren. Dat kan via vormen van verplichte winstdelingsregelingen, maar ook door werknemers een eenmalige extra loonbedrag uit te keren. Politiek Den Haag zou daarbij kunnen regelen dat dit bedrag wordt vrijgesteld van belastingen en premies. Door de huidig hoge druk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op.

ChristenUnie en PvdA willen dat er een fonds komt dat risicovolle of problematische schulden van huishoudens opkoopt. Door tussenkomst van zo’n fonds hebben mensen nog maar één schuldeiser, lopen de schulden niet verder op en kunnen hulpverleners zich volledig richten op schuldhulpverlening en de sanering ervan, luidt hun redenering. Een gezin met diepe schulden heeft volgens hen gemiddeld veertien schuldeisers, voor in totaal €43.000. „Schulden zijn een pervers verdienmodel geworden van incassobureaus en handelaren die een slaatje willen slaan uit de situatie”, stelt Tweede Kamerlid Eppo Bruins van de ChristenUnie. Omdat het Rijk en de Belastingdienst nog steeds voorrang krijgen bij het innen van schulden komen huurders met achterstand nooit uit de problemen”, zegt voorzitter Marnix Norder van Aedes. „Een dak boven je hoofd is in die situatie belangrijker dan een boete of een bekeuring.” De branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) juicht de komst van zo’n fonds toe. „Dat haalt de stop uit de fles van het schuldenprobleem”, aldus voorzitter Marco Florijn. „Ruim een half miljoen mensen en huishoudens met geldzorgen leven nu ongezond. De spanningen die bij schulden horen, leveren psychische en sociale problemen op.” De NVVK pleit er overigens niet voor dat alle schulden worden kwijtgescholden. „Maar dat mogelijk is wordt er afgelost want ook schuldeisers hebben recht op een faire behandeling van hun vordering”, zegt Florijn. “Maar kwijtschelding is soms een middel dat meer oplevert dan doorgaan met incasseren.”

Om het aantal huisuitzettingen verder te laten afnemen is het belangrijk dat het Rijk en de Belastingdienst geen voorrang meer krijgen bij het innen van schulden. Dat zegt de vereniging van woningcorporaties Aedes. Voor het vijfde jaar op rij is het aantal huisuitzettingen gedaald. Vorig jaar gingen woningcorporaties bij 3000 huishoudens over tot uitzetting, 19% minder dan in 2017. Onder huurders met een huurachterstand zijn opvallend veel mensen met verward gedrag, blijkt uit een enquête van de vereniging onder 170 woningcorporaties. Of je mensen die diep in de schulden zitten, veelal niet het gevolg van eigen schuld, die schulden niet zou moeten kwijtschulden wijs ik niet radicaal af. Het komt regelmatig voor dat mensen het slachtoffer worden van externe factoren of slachtoffer worden van fouten van derden. Sowieso moeten bedrijven die op afbetaling leveren aan mensen die al een aantekening hebben bij het BKR, schulden niet kunnen laten innen door incassobureaus of deurwaarders. Mensen die in een uitkering of bijstand zitten kunnen niet belaagd worden voor het betalen van achterstanden. De hoogste prioriteit moeten huurschulden, zorgpremies en energierekeningen en rekeningen voor voedsel krijgen. De laagste naar postorderbedrijven, DUO studieschulden, de fiscus en de overheid. Mensen in een uitzichtloze situatie moeten kwijtschelding van schulden krijgen en met een schone lei, wel met beperkingen om herhaling te voorkomen, een herstart kunnen maken. Mensen met een gat in hun hand moeten op cursus en begeleiding krijgen.

Ex-topbankiers van centrale banken trekken aan de bel bij de ECB

Kortheidshalve verwijs ik naar de link van het NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/05/ex-topbankiers-hekelen-ecb-a3975730

Wat mij aanspreekt is de uitspraak dat het huidige monetaire beleid op een verkeerde diagnose is gebaseerd en dat de ECB hiermee haar onafhankelijkheid dreigt te verliezen.” Dat is harde taal richting Frankfurt. Draghi zal met zo’n afscheidscadeau, bij zijn afscheid over 3 weken, niet in dank afnemen. Eerder wees hij Klaas Knot terecht dat hij uit de school had geklapt. In zijn hele financiële loopbaan had hij dit nooit eerder meegemaakt, bracht hij in de openbaarheid. In feite bracht Knot dezelfde boodschap als de vier voormalige centrale bankpresidenten. Ik heb al eerder gesteld dat het monetaire beleid van de ECB ons de afgelopen drie jaar in een deplorabele toestand heeft gebracht. Maar Draghi is ook het slachtoffer geworden van het feit dat overheden van de 19 eurolanden, vooral de rijkere landen die nu de bel luiden, helemaal niets gedaan hebben om de economie te stimuleren, het tegendeel zelfs: de begrotingsoverschotten werden gebruikt om de staatsschuld af te lossen. En daarvoor slaan ze zich op de borst, de onnozelen. Wat ik Draghi kwalijk neem is dat hij in 2016 niet is gestopt toen duidelijk werd dat de regeringsleiders zich niets aantrokken van de noodkreten van hem dat hij de problemen niet alleen kon oplossen. Hij had daadkracht moeten tonen en het opkoopprogramma toen al moeten stilleggen, maar hij ging door en dat neem ik hem kwalijk. De kritiek van de ex-topbankiers beperkt zich tot één onderwerp. Waar weinig aandacht aan wordt besteed is het streven om de 19 eurolanden samen te smeden tot een eenheid, waarvoor één monetair beleid kan worden gevoerd. Zowel binnen de EU als binnen de eurozone blokkeren de rijkere landen zo’n hervorming van de Unie. Ik heb daar volledig begrip voor, maar dat betekent dan wel dat de Muntunie uiteen valt in een neuro-zone (rijkere landen) en een zeuro-zone (armere landen). Voor de kortere termijn kan dat een oplossing zijn, als duidelijk wordt aan wie welke schulden binnen de ECB worden toebedeeld. Neem de Griekse, Italiaanse en andere landen met een staatsschuld >100%. Draghi heeft tijdens zijn 8-jarig beleid de zwakke eurolanden en de zwakke banken de hand boven het hoofd gehouden in plaats van een harde sanering door te voeren. Een probleem zou dan zijn geworden hoe pensioen- en spaargelden bij die getroffen banken veilig gesteld hadden kunnen worden. Daarvoor hadden de rijke banken zich dan garant moeten stellen. En dat willen ze niet. Die willen ‘hutje bij mutje’ houden. Ook komt er geen eurozonebegroting (BICC), die wordt geblokkeerd door Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk, in zijn oorspronkelijke opzet zoals de Fransen het hebben voorgelegd. Waar nu overeenstemming over is bereikt stelt niets tot heel weinig voor, maar onze minister Hoekstra is enthousiast over wat hij voor Nederland binnen heeft gehaald. Maar de vraag is of het nog om de belangen van enkele soevereine staten gaat of om die van Europa?

Nóg meer obligaties kopen zou geen effect hebben op de inflatie, maar de bijwerkingen worden steeds groter. De Duitse krant Bild beeldde Draghi uit als ’Graaf Draghila’, compleet met vampiertanden, die de spaarders uitzuigt. Hoe anders is dat in het Verenigd Koninkrijk. Niet omdat de Britten nou zo blij zijn met Mark Carney, de gouverneur van de Bank of England (BoE). Maar dat is in ieder geval niet omdat Carney de geldkraan wijd opendraait. Terwijl zijn vakbroeders in de VS en Frankfurt de rente alweer aan het verlagen zijn en in de eurozone straks weer obligaties worden ingekocht, houdt Carney vol dat de markten rekening moeten houden met een ’geleidelijk stijgende rente’. Is dat omdat de Britse economie er zo florissant bij ligt? Mwah. De arbeidsmarkt draait goed, de werkloosheid schommelt al sinds begin dit jaar onder de 4%. Maar ook in het Verenigd Koninkrijk ligt een recessie op de loer. De groei in de dienstensector is bijna tot stilstand gekomen, de bouw en de industrie krimpen al een aantal maanden. In het tweede kwartaal kromp de economie al eventjes met 0,2%. Wat beleggers betreft, mag het dus allemaal wel wat ruimer. Dat zou niet alleen de Britse economie een zetje kunnen geven, maar vooral de aandelen- en obligatiebeurs helpen. „Carney is niet mijn favoriete centrale bankier”, zei een Britse obligatiebelegger me met het typisch Britse gevoel voor understatement. Ook Brexiteers zijn niet gelukkig met Carney. Die beschuldigen hem van bangmakerij, omdat hij waarschuwt dat een no-deal Brexit voor grote economische schade zou zorgen. Als het puntje bij paaltje komt, zal de BoE de economie wel weer stimuleren. Bij de meest recente rentevergadering was al wat meer twijfel te horen. De rente gaat alleen nog omhoog als er een duidelijk groeipad omhoog is, en als de wereldeconomie herstelt. En daar lijkt het voorlopig allemaal niet op. Maar zo lang insinueren dat de rente eerder zal stijgen dan dalen, komt de geloofwaardigheid van de BoE niet ten goede. Het is dat Draghi, die als hij eind van de maand afzwaait bij de ECB al 72 jaar is, het waarschijnlijk wat rustiger aan zal gaan doen. Maar anders hadden heel wat beleggers hem graag zien stuivertje wisselen met Carney. Want van schroom om de geldkraan open te zetten, heeft Draghi geen last.

Centrale banken willen dat overheden ingrijpen in de huizenmarkt om stijgende huizenprijzen tegen te gaan. Bij elf van de dertig landen in de Europese Unie moet actie worden ondernomen, vindt toezichthouder European Systemic Risk Board (ESRB). Onder meer Nederland, Zweden en België zijn opgeroepen om meer veiligheidsmaatregelen in te voeren, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De zakenkrant sprak met Francesco Mazzaferro van de ESRB. Dit instituut is na de financiële crisis opgericht om systeemrisico’s in de financiële sector te voorkomen en te beperken. “We willen dat mensen begrijpen dat we in veel landen terug zijn op de pieken van voor de crisis in de huizenmarkt”, aldus Mazzaferro. De ESRB adviseert overheden zoals Nederland om bijvoorbeeld de maximale hypotheekschuld die particulieren op kunnen nemen verder te begrenzen. Ook zouden financiële partijen gedwongen kunnen worden hun bufferkapitaal te verhogen. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), hamert al langer op maatregelen om de schulden van huizenkopers te beperken. Nederlandse huizenbezitters hebben vergeleken met andere landen hoge hypotheekschulden. Bij een congres van de ESRB vorige week vertelde hij dat doordat politieke maatregelen uitblijven, dit er onder meer voor zorgt dat starters op de huizenmarkt minder makkelijk een huis kunnen krijgen. “De politieke cyclus is simpelweg niet gesynchroniseerd met de economische cyclus en politici zullen nooit een probleem oplossen dat ze niet hebben”, zei Knot toen.

Een veertigtal wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven pleit er in een brief aan de Tweede Kamer voor dat de rekenregels voor pensioenen worden aangepast. Het huidige stelsel zorgt volgens hen voor een onzeker pensioen. Het huidige systeem zou uitgaan van “korten wanneer mogelijk”, terwijl volgens de groep pas “indien nodig” voor korten moet worden gekozen. “Er is geen enkel ander land dat zoveel pensioenvermogen per inwoner heeft opgebouwd als ons land. En toch lezen we dagelijks in de krant dat onze pensioenfondsen in grote moeilijkheden verkeren”, staat in de brief. Het pensioenstelsel zou volgens hen rekening moeten houden met de feitelijke rendementen van de pensioen-fondsen, die er ook zijn, in plaats van met de risicovrije rente, die op dit moment bijna de 0% heeft bereikt. De dekkingsgraden zijn op dit moment gebaseerd op “het theoretische geval dat pensioenfondsen de komende vijftig jaar geen rendement meer zullen maken”, aldus de critici. De rekenregels worden daarnaast momenteel “in extremis” aangehouden, stellen ze. Bekende ondertekenaars van de brief zijn hoogleraren en ondernemers o.a. voormalig CDA-minister Elco Brinkman, oud-directielid bij De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin en voormalig voorzitter van de Sociaal-Economische Raad Herman Wijffels.

Strategisch Actieplan voor Artificiële Intelligentie

Staatssecretaris Mona Keizers op Economische Zaken heeft deze week een document aan de Tweede Kamer over de aanpak van kunstmatige intelligentie in de samenleving van de toekomst.

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/10/08/actieplan-intensieve-publiek-private-samenwerking-en–investeringen-voor-ai

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/08/nederland-steekt-miljarden-in-terugwinnen-ai-terrein-a3976006

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/09/ai-op-de-agenda-nu-de-miljarden-nog-a3976255

Het is een onderwerp waar ik al eerder aandacht voor heb gevraagd in het kader van de inrichting van de samenleving voor de huidige en komende generaties. Wij gaan op weg naar een maatschappij waarin duiding moet worden gegeven van de mens in relatie tot de factoren arbeid, kennis/opleiding, inkomen, zorg, veiligheid en privacy. De komst van algoritmen en robotisering spelen daarin een grote rol en vereisen andere opleiding en vorming van werknemers. Ook moeten de waarden van democratie en de positie van waar de macht komt te liggen (bij de, hoofdzakelijk Amerikaanse, mega tech-bedrijven of toch nog bij de politiek) en duurzaamheid worden vastgelegd. In dat hele proces heeft Nederland, maar ook de Europese Unie, een achterstand van zeker tien jaar. Wij moeten beginnen daarover te denken, de architecten moeten nog aan het werk worden gezet de blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Daarbij speelt een grote rol het format waarin Europa gestructureerd gaat worden: als een eenheid dan wel een eenheid van een groot aantal soevereine staten, die hun eigen belangen zo optimaal mogelijk willen blijven behartigen. Een aantal citaten uit de reacties, die het NRC optekende, over het gepresenteerde ‘actieplan KI/AI’ door een staatssecretaris op EZ en niet door de minister van OCW. Vreemd!!! <citaat> Ahold Delhaize-topman Frans Muller maakt zich zorgen. Zijn bedrijf wordt met de dag afhankelijker van werknemers met verstand van kunstmatige intelligentie. Het lastige: die zijn nauwelijks te vinden. En als je ze vindt, vertrekken ze naar het buitenland. „En echt niet alleen naar China of Silicon Valley. Ook naar Duitsland, naar Frankrijk, naar Scandinavië”, zegt Muller. „We hebben het als Nederland de laatste jaren laten lopen.” Computers worden steeds beter, efficiënter en sneller in taken waar je normaal gesproken menselijk denkwerk bij nodig hebt. Kunstmatige intelligentie (KI) – ook wel artificiële intelligentie, AI – is inmiddels overal. Chatten met een robot van de klantenservice. [wat nog lang geen succes is] Netflix dat met behulp van slimme algoritmes aangeeft welke films je moet zien. De NS-app die voorspelt hoe druk de trein is. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar in razend tempo op. Daarbij concurreren landen wereldwijd om de grootste talenten. ……. Staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) maakte vorige week bekend dat het kabinet de komende zeven jaar €1 mrd in de ontwikkeling van KI steekt. Nog eens €1 mrd komt van een groep van zo’n zestig bedrijven, verenigd in de zogenoemde AI-Coalitie. Het kabinet stopt dit jaar €64 miljoen euro in deze technologische ontwikkeling, onder meer door te investeren in defensietechnologie, scholing van ambtenaren en innovatiesubsidies. Dat bedrag wordt de komende jaren verdubbeld. Of het om ‘nieuw’ geld gaat of dat het uit bestaande investeringsfondsen moet komen, is nog niet duidelijk. Daarnaast gaat een groep van vijf Nederlandse multinationals de komende vier jaar tientallen miljoenen euro’s extra investeren in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. ING, Philips, KLM, NS en Ahold Delhaize financieren onder meer de aanstelling van 25 hoogleraren en universitair (hoofd)docenten binnen dit vakgebied op Nederlandse universiteiten. De nieuwe wetenschappers combineren hun onderzoekswerk met een parttimebaan bij de bedrijven – een zogenoemde joint appointment. Alle 170.000 medewerkers van de vijf bedrijven worden geschoold in kunstmatige intelligentie. En de multinationals stellen ‘innovatieve teams’ samen die in Nederland AI-problemen gaan oplossen. Dit plan – Kickstart AI – werd gepresenteerd en is een initiatief van Ahold Delhaize-topman Frans Muller. „We hebben mooie bedrijven, geweldige universiteiten en er wordt hier goed Engels gesproken”, zegt Muller in een toelichting op het kantoor van NS, met commercieel directeur Tjalling Smit. Muller: „Dan gaat het je aan het hart dat je in Nederland zo aan kracht verliest. Toen heb ik een aantal collega’s opgebeld.” Het extra geld is hard nodig om concurrerend te blijven. Wetenschappelijke instituten zien topwetenschappers steeds vaker voor Duitsland of Frankrijk kiezen. Vanuit wetenschappelijke opleidingen stroomt te weinig talent door naar bedrijven. Jaarlijks studeren in Nederland zo’n zevenhonderd studenten KI af aan universiteiten, terwijl er tienduizenden nieuwe arbeidskrachten nodig zijn. De vijf universiteiten die de studie KI aanbieden, houden het studentental noodgedwongen beperkt. De staf is te klein om grotere aantallen goed onderwijs te geven. De Universiteit van Amsterdam neemt daarom jaarlijks maar honderdvijftig masterstudenten aan, terwijl zich vijfhonderd kandidaten aanmelden. Zouden er meer wetenschappers zijn in deze discipline, dan konden de universiteiten ook het aantal studenten uitbreiden. </citaat> Al eerder heb ik aan de orde gesteld in welke mate KI wordt ingepast in het nieuwe maatschappijmodel. Blijven robots ondergeschikt aan de mens of wordt de mens dienstbaar aan de robotisering. Het FNV streeft naar het eerst, ik denk dat uiteindelijk de robot de regie gaat overnemen met alle gevolgen vandien voor de samenleving. Is dat dan een verrijking of verarming en welke gevolgen zal dat hebben voor de mens. Ik vrees grote, want zo een proces zal uitmonden in een vorm van moderne slavernij. <citaat> De grote filosofische vraag die wetenschappers verdeelt: zal de computer ooit los van de mens kunnen functioneren? Het zogenoemde singularity-kamp stelt dat het huidige tempo van technologische ontwikkelingen uiteindelijk leidt tot een nieuwe levensvorm: zelfstandig denkende en lerende computers. Het andere kamp gaat uit van een toekomst waarin machine en mens intensief samenwerken. Daarbij zal de computer steeds meer relatief eenvoudige taken van de mens overnemen. </citaat> Commentaar uit de media: wij hebben de wedloop al verloren. Wij gaan de Nationale AI-strategie de achterstand niet verkleinen, dat is een urgent probleem voor ons land. De plannen van staatssecretaris Mona Keizer (CDA) overtuigen niet om het tij te keren. Het is te weinig en te laat. Het plan veegt vooral eerder al toegezegde budgetten bijeen: bestaande beloftes over mogelijk aan te boren fondsen en eerder toegezegde gelden.AI vergt veel meer geld van de €64 mln, lef en wilskracht. Het driesporenbeleid geeft geen nieuwe inzichten: kansen benutten, de juiste voorwaarden scheppen en de fundamenten versterken. Wie gaat de rechten beschermen van AI-projecten waarbij de privacy van de burger in beeld komt? De realiteit nu is dat consumenten met een muisklik al hun data gratis ter beschikking stellen aan Facebook, Google, Microsoft en nog tal van andere, voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven. De EU is trots op haar privacy-wetgeving, in Nederland de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), alleen het is theorie want de Amerikaanse tech-bedrijven leggen hun eigen regels op en de handhaving van de Europese wetgeving lukt niet. Ik heb nu bijna anderhalf jaar een klacht lopen tegen Facebook, die onze privacy-regels schendt, maar de macht van Facebook is zo groot dat zelfs de overheid en het bedrijfsleven massaal gebruik maken van dit communicatiemiddel. Dan sta je ‘als Brussel’ voor schut. Uitgaande van de positieve gedachte dat de EU over 5 jaar erin zou slagen de privacy-regels af te dwingen dan is het nog maar de vraag hoe het bedrijfsleven en de consumenten daarop gaan reageren. Het gaat om data die in de toekomst veel waard zal zijn en de VS zal hun opgebouwde positie niet zomaar inleveren. Zeker niet zolang Trump in het Witte Huis zit. De strategie van mevrouw Keizer wekt een warrige, oppervlakkige en sterk verkokerde indruk. (bron: NRC)

De ernst van de klimaatproblematiek

Klimaat is een deelonderwerp waar nu, bij de komst van de nieuwe Europese Commissie en de aanpak door het kabinet Rutte III, grote politieke aandacht naar uitgaat vanuit de gedachte dat als wij ons hiervoor gaan inzetten de toekomst van de aarde zal zijn gered. ‘domme fransje’ gaat ernaar streven ons continent in 2050 energie-neutraal te maken en op dat voornemen is hij trots. Maar wat gebeurt er dan dat de grote CO2-vervuilers niet hebben geparticipeerd in dit proces? Dan zijn wij een straatarm continent en stroomt het zeewater gewoon ons lage land binnen. Zonder de Chinezen, Amerikanen, Saoedies, Russen en andere grootvervuilers is het zinloos. Overigens ben ik er wel een groot voorstander van de komende generaties een schone wereld over te dragen. Maar dat moeten we wel doen met gezond verstand en voldoende financieel draagvlak daarvoor in de samenleving.

Bouwbedrijven verwachten miljarden euro’s omzet mis te lopen door de stiktofproblematiek. Bouwbedrijven verwachten in totaal €3 mrd te verliezen en ook zijn de bouwers bang voor gedwongen ontslagen. De ABN AMRO waarschuwt voor het verlies van 70.000 banen in de bouw, als effectieve maatregelen uitblijven. Ook is de voltooiing van de bouw van minstens vijftienduizend nieuwbouwwoningen onzeker. Een bloedbad, zegt Guus de Groot, van bouwbedrijf Van Omme & De Groot. “De politiek heeft zich volledig verkeken op de impact van de maatregel.” Het nieuwe stikstofbeleid kwam onverwachts, bouwbedrijven hebben er niet op geanticipeerd, zegt De Groot, en de gevolgen zijn onderschat. Tientallen projecten staan klaar om van start te gaan, zegt De Groot, de materialen zijn besteld, personeel is er, de aanbetalingen zijn gedaan maar ze kunnen niet beginnen. Want zelfs voor de bouw van energieneutrale kantoorgebouwen en woningen zijn busjes nodig om het personeel te vervoeren of bouwkranen met een dieselmotor. Dat zorgt voor uitstoot van stikstof. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten kan uitvoeren dan gepland. Bij elke bouwactiviteit komt stikstof vrij, staat in Programma Aanpak Stikstof (PAS), en dat klopt. “We zouden best met een elektrische auto naar de bouwplaats willen komen, maar een elektrische kraan heb ik niet. Ik weet niet eens of die bestaan. Bovendien zouden er dan ineens zesduizend van moeten zijn voor heel Nederland.”

De veiligheid op de snelwegen is de afgelopen jaren verslechterd. Dat blijkt uit onderzoek van de SWOV, de stichting die de verkeersveiligheid onderzoekt. Het aantal ongevallen is gestegen van 17.000 in 2014 naar 38.000 vorig jaar. Daarbij zijn ook meer doden gevallen; 63 in 2014 tegen 81 in 2018. De voornaamste oorzaken zijn harder rijden en afleiding,vooral door smartphones. Ook heeft de opsporing van crimineel gedrag in het verkeer de laatste jaren meer prioriteit gehad dan het handhaven van de verkeersregels. Er worden minder automobilisten aan de kant gezet. De SWOV pleit voor meer controles. De regering moet dus de verkeersregels handhaven. Waar heb ik dat meer gehoord?

De twintig grootste olie-, gas- en kolenbedrijven zijn sinds 1965 goed voor een derde van de wereldwijde uitstoot van CO2 en methaangas. Dat schrijft de Britse krant The Guardian die de bedrijven liet analyseren door het Amerikaanse Climate Accountability Institute. Die gebruikte daarvoor gegevens van de bedrijven over de productie. Het Brits-Nederlandse Shell staat zevende op de lijst van grote vervuilers. In totaal stootten de twintig bedrijven van 1965 tot en met 2017 ongeveer 480 miljard ton aan CO2 uit. Het Saudi-Arabische staatsbedrijf Saudi Aramco was daarbij goed voor haast een zesde van dat totaal en stootte daarmee zowat 5 procent van het wereldwijde totaal in die periode uit. Daarna volgen Chevron, Gazprom, ExxonMobil, het Iraanse staatsoliebedrijf, BP en Shell. De uitstoot komt overigens voor een groot deel op conto van gebruikers van de fossiele brandstoffen. Die zijn goed voor 90 procent van de uitstoot die aan de bedrijven is toegerekend. De winning, raffinage en levering van de fossiele brandstoffen beslaat de andere 10%.

Als grootste schuldeiser van de Nederlandse veehouderij moet Rabobank ook meebetalen aan een oplossing voor het stikstofprobleem, vindt oppositiepartij GroenLinks. De bank heeft de agrarische sector te makkelijk geld geleend en de belastingbetaler mag niet opdraaien voor de risico’s, vindt GroenLinks. In Den Haag wordt op dit moment hard nagedacht over oplossingen om de stikstootuitstoot in de buurt van natuurgebieden in te perken. Een commissie onder leiding van Johan Remkes noemt onder meer een zogenaamde warme sanering – het uitkopen van boeren – als oplossing. Dat komt er simpel gesteld op neer dat de overheid met een grote zak geld boeren verleidt om te stoppen met hun bedrijf. Maar daar is GroenLinks het niet mee eens. De oppositiepartij wil dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat ook Rabobank gaat meebetalen aan een oplossing. Dat GroenLinks de pijlen op Rabobank richt, is logisch. De bank is met afstand de grootste geldverstrekker voor boerenbedrijven. “Het politieke debat gaat er nu om: hoe gaan wij boeren tegemoetkomen die moeten of willen stoppen met hun bedrijf?”, legt Bart Snels, Kamerlid van GroenLinks uit. “En dan is het natuurlijk de vraag wie wij als belastingbetaler aan het helpen zijn: de boeren of Rabobank?” Het gaat om de €26,1 mrd die de bank heeft uitgeleend aan 47.000 boeren, waarvan 29.000 werkzaam in de veehouderij. Die leningen met hulp van de belastingbetaler aflossen, is ‘een gekke constructie’, aldus Snels. Hij vindt dat Rabobank moet meedelen in de pijn, door leningen waarop niet wordt afbetaald, helemaal af te schrijven. “Het zijn slechte leningen en het is echt de vraag of al die leningen hadden moeten worden gegeven.” GroenLinks is ook kritisch over het toezicht op de Rabobank door De Nederlandsche Bank. Die had de bank moeten wijzen op de problemen van de sector. Groenlinks gaat hierover vragen stellen aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra. De bank wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van GroenLinks. Een woordvoerder laat in een schriftelijke reactie wel weten dat boeren ‘van oudsher een belangrijke en gewaardeerde groep klanten’ zijn. “En ja, deze klanten staan voor een uitdaging”, aldus de woordvoerder. De bank legt de verantwoordelijkheid bij de boeren zelf: “Het is aan de ondernemer om het moment van investeren en het tempo van verduurzaming te bepalen.” Maar, de bank zal de boeren niet in de steek laten. “Klanten kunnen rekenen op maximale ondersteuning van de bank.”

Het kabinet neemt de adviezen van de stikstofcommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes over. Daardoor gaat in de buurt van beschermde natuurgebieden de maximumsnelheid omlaag en wordt de veestapel verkleind. Dat schrijft minister Carola Schouten (Landbouw) aan de Tweede Kamer. Er komt voor boerenbedrijven geen sprake van dwang om te stoppen. “Vrijwillige sanering is het uitgangspunt”, schrijft Schouten. Er wordt ook gekeken of boeren geholpen kunnen worden met investeringen in innovaties. Dit doet het kabinet: Er wordt per regio onderzocht hoe het zit met de stikstof-uitstoot. Doel is om de natuur te laten herstellen in kwetsbare natuurgebieden, de Natura2000-gebieden. In de buurt van die natuurgebieden worden maatregelen genomen om de stikstofuitstoot te verlagen, zoals het verlagen van maximum-snelheid. Op welke wegen de snelheid omlaag moet, wordt later bekend. Voor woningbouw wordt per project gekeken hoe hoog de uitstoot is en hoe die kan worden gecompenseerd. Bouwprojecten die weinig of geen stikstof uitstoten en van energieneutrale huizen, kunnen doorgaan. De provincies mogen weer bouwvergunningen verstrekken, zodat de bouw weer kan worden hervat op basis van nieuwe richtlijnen. Voor boeren komt een vrijwillige uitkoopregeling. Als eerste wordt gekeken naar oude, vervuilende boerderijen (in de buurt van kwetsbare natuurgebieden). Voor de plannen trekt het kabinet extra geld uit – hoe veel is nog niet bekend maar het zou gaan om €500 mln. De maximumsnelheid op wegen gaat “daar waar het stikstofeffect heeft” omlaag. Deze beide maatregelen liggen politiek zeer gevoelig bij de twee grootste regeringspartijen. De VVD wil eigenlijk niets weten van snelheidsverlaging en het CDA wil niet zomaar tornen aan de veestapel. De maatregelen zijn nodig omdat er te veel stikstof wordt uitgestoten in de buurt van beschermde natuurgebieden. Vrijwel bij iedere economische activiteit komt stikstof vrij. De vergunningen waarmee die projecten werden goedgekeurd, zijn eind mei door de Raad van State verworpen. Daardoor liggen nu achttienduizend bouwprojecten stil.

In Nederland lijden 118 van de 160 Natura 2000-gebieden (Europese beschermde natuurgebieden) onder de uitstoot van stikstof. Binnen de landbouwsector komt stikstof vrij uit ammoniak. Dit gebeurt bij vermenging van urine met ontlasting. Verkeer en de industrie stoten stikstofoxide uit, dat ook schadelijk is voor de natuur. En 35% komt binnen uit het buitenland. De vraag is waar komt dat binnen en in welke vorm en exporteren wij ook stikstof? En is fijnstof, dat een probleem is in de grote steden voor de gezondheid van de bewoners, dan geen probleem?

Zonder concrete maatregelen zullen de komende jaren als gevolg van de stikstofkwestie 70.000 banen in de Nederlandse bouwsector verdwijnen, voorspellen economen van ABN AMRO in een gepubliceerd rapport. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten zal uitvoeren dan gepland. In totaal waren er vorig jaar 527.000 banen in de bouw. ABN AMRO rekende uit dat door de omzetschade van bedrijven 70.000 banen verloren kunnen gaan. Naar verwachting zal een deel van het banenverlies gecompenseerd worden door de vele openstaande vacatures in de bouw. In het tweede kwartaal van 2019 waren 18.800 vacatures niet vervuld. Toch zal de huidige krapte op de arbeidsmarkt geen garantie zijn voor de toekomst en verwachten de economen dat uiteindelijk 51.000 op dit moment vervulde voltijdbanen zullen verdwijnen.

Het dagblad Trouw kwam ui met een speciale uitgave getiteld De Duurzame 100. De redactie heeft uit de 100 een selectie gemaakt van 16 initiatieven onderverdeeld in ‘wat wel’ en ‘wat niet’. Mijn commentaar op vijf ervan. “Ga kijken bij mensen die al aan de slag zijn met een gasloos huis.” Klimaatactivisten zien de gastransitie als de hoogste bijdrage die huishoudens kunnen leveren aan de klimaatproblematiek. De maatschappelijke gevolgen ervan zijn veel groter dan momenteel in beeld zijn. Als je ideaal is in de winter in een koud huis te wonen, prima, maar leg dat niet op aan je medeburgers. Huisartsen adviseren een huiskamertemperatuur van 22 jaar ouderen. Dat haalt niemand, nog afgezien van de financiële investering, die een warmtepomp installeert. Een warmtepomp levert slechts 16 graden en met vloerverwarming 18, misschien 19 graden. En dan nog een electrische verwarming erbij komt je nog 2 graden hoger uit, maar dan zijn in de winter de maandelijkse energiekosten voor ouderen met een AOW-eetje en een klein pensioen al lang niet meer op te brengen. Dat hele traject levert geen comfortabel woongenot meer op. Advies: steek de energie in wel te realiseren projecten. De volgende: “Vier je successen én je mislukkingen”. Wat heb je te vieren als je je energie gestopt hebt in een project en je erachter komt dat de aannames niet het gewenste resultaat opleveren. Het project was een illusie, het geld dat erin gestopt is is pleite en alle energie heeft geen resultaat opgeleverd. Daaruit moet je lessen trekken, dat nooit gaan vieren. Volgende: “Verzin nieuwe woorden”. Wie bedenkt zoiets, wat is de positieve bijdrage van het verzinnen van nieuwe woorden? Geen enkele. Volgende: “Loop niet mee met de doemdenkers”. Er zijn twee soorten doemdenkers: mensen die alles bij het oude willen houden en geen beeld hebben waar de wereld naartoe gaat en de andere kant zijn mensen die juist vooruitkijken en zien dat de aanpak niet zal leiden tot het gewenste doel. Die waarschuwen daarvoor, maar die worden door de activisten gezien als doemdenkers omdat zij niet meedenken in hun aanpak. Dat is dikwijls te herleiden tot wijsheid, gezond verstand en de financiële en sociale haalbaarheid van doelstellingen. En dan de laatste: “Gooi nooit met modder, geen onwaarheden vertellen, geen verdeeldheid zaaien, geen politieke spelletjes spelen, niet verbitterd raken”. Dit is een moeilijke omdat hij wordt gerangschikt onder ‘wat niet te doen’. Bij mij roept dat het beeld op van niet voor de revolutie kiezen. Kop in het zand stoppen en dat moeten we niet willen, toch? Polderen, tot aan het einde aan toe. Geen van beide is mijn keuze. Duurzaamheid is geen tienjaren plan, maar daar heb je een hele generatie voor nodig. Verder is duurzaamheid en de daaraan gekoppelde klimaatproblematiek onderdeel van de herstructurering van heel onze samenleving, die ik een veel hogere prioriteit geef omdat dat proces binnen tien tot maximaal 15 jaar moet zijn gerealiseerd (om de achterstand die het Avondland al heeft versneld moet worden weggewerkt om nieuwe generaties de mogelijkheid te geven een bijdrage te leveren aan de Nieuwe Wereld. Duurzaamheid kan op een termijn van 50 jaar worden gerealiseerd, als tenminste de grote vervuilers van dit moment, instappen met krachtig beleid.

Slotstand indices d.d. 11 okt 2019; week 41: AEX 577,42; Bel20 3727,92; CAC40 5.665,48; DAX30 12.511,65; FTSE 100 7.247,08; SMI 10.018,43; RTS (Rusland) 1329,63; DJIA 26.816,59; NY-Nasdaq 100 7.843,87; Nikkei 21.798,87; Hang Seng 26.308,44; All Ords 6.721,9; SSEC 2.973,66; €/$1,104; BTC/USD $8.308,00; 1 troy ounce goud $1488,8, dat is €43.357,05 per kilo; 3 maands Euribor -0,418%; 1 weeks -0,496%; 1 mnds -0,473%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,306%; 10 jaar VS 1,7501; 10 jaar Belgische Staat -0,145%; 10 jaar Duitse Staat -0,439%; Franse Staat -0,162%; VK 0,609%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,69%; 10 jaar Japan -0,1842%; Spanje -0,234%; 10 jaar Italië 0,919%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,599.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs daalde, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente noteerde lager, 5-jarig negatieve rente steeg ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,3%; Duitsland -0,072%; Nederland -0,094%; Japan 0,3868%; Frankrijk 0,687%; GB 1,167%; Spanje 1,127%; Canada 1,6597%; Italië 2,033%; VS 2,231%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,78%; Duitsland -0,692%; Denemarken -0,656%; Nederland -0,615%; Frankrijk -0,568%; België -0,482%; Japan -0,3109%; Spanje -0,233%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog

UPDATE 05102019/499 Trump: mijn enorme en ongeëvenaarde wijsheid

Er zijn de nodige problemen geweest met het uploaden van blog 498. Er staat nu een sterk gestripte versie online op

http://www.02051935.nl/update-28092019-498-abn-amro-verliest-e21-mrd-op-een-beursdag-aan-waarde/

Wijziging in de presentatie van dit blog

Met blog 500 ga ik veranderen aanbrengen op de wijze waarop ik mijn visie op feiten en ontwikkelingen ga presenteren. Het blog zal kleiner worden en meer verwijzingen bevatten. Ik ga de lay out in verschillende kleuren presenteren. Zo worden mijn reacties in blauw gekleurd. Het blijft wel een weekendblog.

De tijden van een lage inflatie zijn voorbij als gevolg van invoerheffingen

Bij de huidige ontwikkelingen past ook een positieve benadering voor de monetaire autoriteiten nu de VS een handelsconflict met de EU niet schuwen. Europa zal nu, dan wel over negen maanden als de WHO de VS zal veroordelen voor staatssteun aan Boeing, terugslaan met heffingen op Amerikaanse producten. Op dit moment is er nog sprake van een conflict, maar we moeten er rekening mee houden dat, als de messen worden geslepen, het een echte handelsoorlog wordt. Als die ontwikkeling gaat optreden zal de ECB snel van één probleem verlost worden, want dan zal de inflatie gaan stijgen, mogelijk wel tot ver >2%. Maar daardoor zal de koopkracht dan wel worden aangetast en zal de economische groei nog verder worden aangetast. Zoals we nu al zien bij de Chinees-Amerikaanse handelsvete daalt de wereldhandel en loopt de economische groei terug. En de gevolgen voor de EU en de VS kunnen nog groter zijn want de handel tussen de VS en de EU ($1300 mrd) is 43% groter dan die van China en de VS ($737 mrd).

De gevolgen van een harde Brexit voor de financiële wereld

Banken riskeren chaos door niet snel genoeg in te spelen op een eventuele no-dealbrexit. Dat stelt voorzitter Jose Manuel Campa van de Europese bankautoriteit in een interview met persbureau Bloomberg. Volgens hem hebben veel in het Verenigd Koninkrijk gevestigde banken wel nieuwe bedrijfsonderdelen opgezet op het Europese vasteland, maar wordt tot het laatste moment gewacht met het verplaatsen van personeel daarheen. De baas van de belangrijkste toezichthouder voor de bankensector in de Europese Unie begrijpt dat het verhuizen van medewerkers veel impact voor ze heeft, maar afwachten is niet goed voor de financiële stabiliteit. Met nog drie weken te gaan tot de deadline lijkt een akkoord van Londen met de Europese Unie over de voorwaarden van een uittreding steeds onwaarschijnlijker. Voorzitter van de ook in Londen gevestigde Franse bank Société Générale Lorenzo Bini Smaghi noemt een no-dealbrexit een enorm risico dat kan leidde tot een wereldwijde recessie. (bron: DFT)

Einde van belastingparadijzen op komst: negatief voor Nederland

Multinationals moeten belasting gaan betalen in de landen waar hun klanten zich bevinden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor in een nieuw plan. Overheden zouden ook meer macht moeten krijgen om belastingen te innen bij multinationals. Door allerlei fiscale constructies betalen grote ondernemingen nu alleen belasting in landen waar ze een locatie hebben of bijvoorbeeld patenten hebben ondergebracht. “Het huidige systeem staat onder spanning en zal niet overleven als we de spanning niet verwijderen”, verklaart Pascal Saint-Amans, hoofd belastingbeleid bij de OESO. Hij legt uit dat een nieuw systeem een impact van enkele procentpunten op de belastingkosten van multinationals zal hebben en dat grote investeringshubs hier misschien hinder van zullen ondervinden. Dit impliceert bijvoorbeeld dat Ierland of andere belastingparadijzen minder belasting zullen innen. Aan de andere kant kunnen grote markten voor multinationals, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, juist meer belasting heffen. Eerder dit jaar kwamen 130 landen en gebieden overeen dat het herschrijven van de huidige belastingregels nodig was. De OESO kreeg de taak om de nieuwe regels te bedenken. (bron: nu.nl)

Opnieuw gaat de fiscus de fout in

De Raad van State heeft de fiscus opnieuw op de vingers getikt omdat ten onrechte de huurtoeslag is stopgezet van huurders die tijdelijk te veel geld hadden. De Woonbond zegt in Kassa dat er mogelijk honderden gedupeerden zijn. Mensen met een laag inkomen kunnen tot een huurprijs van €720 huurtoeslag krijgen. Velen komen boven die grens door huurverhogingen, maar houden toch hun toeslag. Die raakten ze kwijt,als ze bijvoorbeeld door een ontslagvergoeding meer dan €30.000 vermogen kregen. Zodra ze er weer onder kwamen, kregen ze de toeslag niet terug. De fiscus is nu gedwongen de regels aan te passen. (bron: NOS) [ik neem aan dat hier wordt bedoeld dat zij alsnog moeten overgaan de stopgezette huurtoeslag met terugwerkende kracht uit te betalen]

Jaap van Duijn in zijn column op DFT over het onzinnig korten van pensioenen

Terwijl de pensioenfondsen meer vermogen hebben dan ooit tevoren – zowel absoluut als in relatie tot het bbp – moeten sommige op de pensioenen gaan korten, en dat nadat de uitkeringen al jaren niet voor inflatie zijn gecompenseerd. Grote groepen gepensioneerden hebben de afgelopen jaren zeker al zo’n 15% aan koopkracht ingeleverd. Het pensioenvermogen bedraagt nu ruim €1400 mrd, meer dan twee keer zoveel als voor de crisis van 2008. Toch moeten ze volgens bankpresident Knot gaan korten, en graag een beetje snel ook. De boosdoener is de inmiddels de negatieve rente op staatsleningen, die zo laag is als gevolg van het opkoopbeleid van de ECB, waar dezelfde Knot medeverant-woordelijk voor is. De onjuiste assumptie (=veronderstelling) van de ECB – één van de vele foute aannames waar het beleid van Draghi op is gebaseerd – is dat het omlaag drukken van de kapitaalmarktrente tot meer investeringen leidt. Maar iedereen met een beetje normaal verstand weet natuurlijk dat een bedrijf bij een 1% rente niet gaat investeren als het dat bij 2% ook niet doet. Dat leerde ik 50 jaar geleden al op de econo-menschool. Een bedrijf investeert als het extra productiecapaciteit nodig heeft en dan is de rente slechts een belemmering als die heel hoog is. Het beleid van de ECB heeft dan ook niet gewerkt, maar de rente is inmiddels wel negatief, wat alle economische verhoudingen op zijn kop zet. Nu hoor je allerlei experts, onder wie Knot zelf, roepen dat de rente nog heel lang heel laag blijft. Maar hoe weten ze dat eigenlijk? Geen enkele van de deskundigen heeft de enorme rentedaling sinds 2008 voorspeld, maar nu de rente eenmaal zo laag is, weten ze ineens wel dat hij laag blijft. De idiote situatie die we nu hebben, van pensioenfondsen die rijker zijn dan ooit tevoren maar wel moeten korten, ontstaat omdat ze hun vermogen wel gewoon mogen beleggen, in aandelen, vastgoed, infrastructuur, leningen, etc., maar dat hun verplichtingen worden bepaald onder de veronderstelling dat ze alleen maar in vermogenstitels met een heel laag risico, lees staatsleningen, beleggen. Dat leidt tot een rekenrente die nu vlakbij nul ligt. Zo is het hier geregeld en zo rekenen we onszelf arm. Het ABP pleit nu terecht voor een hogere rekenrente. Tientallen jaren lang was die gefixeerd op 4%, wat prima was en zelfs nog aan de voorzichtige kant, omdat ieder pensioenfonds met een redelijke mix van aandelen, onroerend goed en leningen gemiddeld genomen (niet ieder jaar) 4% kon halen. Het feitelijke rendement ligt eerder op 6 à 7%. De vraag kan worden gesteld of 4% nog steeds een haalbaar gemiddeld rendement is. Ik zou niet weten waarom niet. Pensioenfondsen kunnen in de hele wereld beleggen en de wereldeconomie groeit. Bedrijven maken winst en onroerend goed is schaars. Op wat langere termijn zijn juist staatsleningen riskant, omdat daarop vrijwel zeker verlies zal worden geleden. [zo is de koers van Nederlandse Staat 4% 2037 175%, 5,5% 2028 151% 3n 7,5% 2023 127%. Al die leningen betalen op de einddatum slechts 100% terug. Let uit je verlies]

Wim Bolhuis schrijft in een opiniërend artikel op RTLZ over 

De geheime agenda van Mario Draghi (en Christine Lagarde)

“Go out with a bang”. Dit Engelse gezegde was zelden meer toepasselijk dan op de laatste maanden in functie van ECB-president Draghi. De Italiaan neemt eind oktober officieel afscheid, waarna IMF-topvrouw Christine Lagarde hem opvolgt. Zo’n overgang kan hoffelijk, in stilte verlopen. Maar ‘Super Mario’ gooit tot het laatste moment stenen in de vijver van de Eurozone. Stenen zo groot als rotsblokken. U denkt waarschijnlijk aan het recente ECB-besluit om de depositorente verder te verlagen en het opkoopprogramma opnieuw te starten. Onze media rapporteerden eensgezind: spaarders en gepensioneerden worden gepakt door Frankfurt! De stabiliteit van het financiële systeem komt in gevaar! DNB-president Klaas Knot stuurde een boos persbericht uit. Historisch. Het Duitse ECB-bestuurslid Sabine Lautenschläger stapte op. Ongekend. Er ontstond een discussie over een verbod op het rekenen van negatieve spaarrentes door banken, zoals in België. Bizar. Minister Hoekstra volgde de Belgen niet (ergens vreemd, zetten Nederlandse spaarders al geld over naar de buren?). Alleen missen we door deze emotie en hectiek mogelijk belangrijke macro-economische lessen. Omdat we te weinig aandacht schenken aan de inhoudelijke overwegingen van Draghi. Net zoals we weinig aandacht geven aan zijn ideeën over het toekomstige financieel-economische beleid in de Eurozone. Het leuke is dat hij over beide steeds opener wordt, nu het einde van zijn termijn eraan komt. Zijn laatste persconferentie is nu al een klassieker door de ongekend duidelijke en confronterende standpunten. Vergeet niet, ‘Super Mario’ is een klasse-econoom. In 1976 heeft hij zijn proefschrift behaald aan het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (MIT), een van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld. Hij was topambtenaar op het Italiaanse ministerie van Financiën. Vice-president van Goldman Sachs. Gouverneur van de Italiaanse Centrale Bank. En nu acht jaar voorzitter van de ECB. Mijn favoriete en recente Draghi-rotsblok is sinds enkele dagen de speech ‘Stabilisation policies in a monetary union’ die hij woensdag uitsprak in Griekenland. Omdat dit geschreven tekst is, weet je zeker dat je de denktrant van ‘Super Mario’ goed te pakken hebben. Ik zal een korte samenvatting geven. Belangrijk is dat Draghi waarschuwt dat het natuurlijke renteniveau in Europa de komende jaren verder daalt, net zoals in Amerika en Japan, door terugvallende arbeidsproductiviteitsgroei, de vergrijzing, de toenemende inkomensongelijkheid, een overschot aan besparingen en een algemene stijging van risico-aversie. Hierdoor zal er meer gespaard worden en meer in veilige bezittingen belegd. Dit zorgt voor een lager natuurlijk renteniveau. Dit betekent dat de ECB zijn beleidsrente niet zomaar kan (gaan) verhogen. De beleidsrente kan dan immers snel hoger komen te staan dan het dalende natuurlijke renteniveau. Is dit eenmaal gebeurd, dan zal het de economische ontwikkeling neerslaan en de inflatie drukken, doordat de hoeveelheid investeringen daalt. Daarop zou de ECB alleen maar kunnen reageren met een ongewenste extra reeks van renteverlagingen. Essentieel is dat Super Mario vervolgens concludeert dat hierdoor de optimale beleidsmix om de Europese economie te stabiliseren moet veranderen. De traditionele monetaire ECB-gereedschapskist wordt immers bot, alleen onorthodoxe middelen resteren. Daarom vindt hij dat ter ondersteuning het Europese begrotingsbeleid op fors royalere wijze moet worden ingezet. Handig hiervoor is dat hij denkt dat begrotingsbeleid in de nieuwe omgeving veel sterkere effecten heeft dan voorheen – de multiplier ligt hoger. Hierbij refereert Draghi aan de lezing ‘Public debt en low interest rates’ die topeconoom Olivier Blanchard in januari gaf voor de American Economic Association. Toeval of niet: Blanchard promoveerde ook aan het MIT, in 1977, een jaar na Mario. Dat het begrotingsbeleid nu sterker is, komt volgens Blanchard doordat hogere uitgaven en lagere belastingen de huidige onzekerheid onder huishoudens over de toekomstige economische ontwikkeling kunnen verlagen. Het vergroten van zekerheid moedigt aan om minder te sparen, meer te spenderen. Daarnaast kunnen overheids-nvesteringen de toekomstige productiviteit verhogen. In zijn speech gooit Draghi vervol-gens een enorm rotsblok richting de Europese politici. Hij stelt dat, als ze echt meer conventioneel monetair beleid zouden willen, de politici hun begrotingsbeleid meer in lijn moet brengen met het ECB-beleid. Lees: meer stimuleren. Super Mario rekent kalm voor dat het Europese begrotingsbeleid zijn centrale bank in de steek heeft gelaten: “Van 2009 tot 2018 was het gemiddelde begrotingssaldo (het tekort of overschot over de begroting, zonder rentebetalingen), geschoond voor de conjunctuur -5,7% bbp in Japan en -3,6%bbp in de VS, maar 0,5% bbp in de Eurozone.” De ECB moest het alleen doen. In tegenstelling tot de Bank of Japan en de Federal Reserve. Daarnaast concludeert Draghi dat de natuurlijke rentestand in de Eurozone in de toekomst alleen significant kan stijgen door structureel groeibeleid en expansiever begrotingsbeleid. Denk aan investeringen in onderwijs, innovatie en infrastructuur en verhoging van arbeidsparticipatie van ouderen. En hiermee een groter aanbod van Europese staatsobligaties om zekere beleggingsopties te bieden en excessief sparen tegen te gaan. In de Eurozone staat de hoogte van publieke investeringen al tien jaar nagenoeg stil en zijn de uitgaven aan infrastructuur en R&D in bijna elk land gedaald. Als overheden meer zouden uitgeven, zou het renteniveau net zoals in Japen en de VS hoger zijn. Het laatste Italiaanse rotsblok is de opvatting dat de EU het beste zelf een investeringsimpuls kan uitvoeren. Zo kan er een doelmatige verdeling van de extra uitgaven over de Eurozone gekozen worden. Daarom pleit Super Mario voor een gedeelde Europese begroting. Draghi stelt dat regeringsleiders veel te weinig stappen zetten naar een gezamenlijke, positieve coördinatie van het begrotingsbeleid. Plons! Plons! Plons! Het is voor Nederlandse politici, ambtenaren en journalisten makkelijk en populair om boos te worden op Frankfurt. Geef gewoon Mario overal de schuld van. Simpel. Maar kijken we ook nog verder dan dat? Deze speech moet tot denken aanzetten. Eigenlijk betalen we nu een verlate renterekening voor de breed gesteunde Europese bezuinigingsstrategie van de afgelopen tien jaar. Daarom de afsluitende ‘bang’ van Draghi in zijn speech: “Policymakers have a responsibility to learn the lessons of the past, to study the experiences of others, and to avoid foreseeable risks to the public by altering their policies today. (…) The diagnosis of what needs to be done is clear. The roadmap has been laid out.”. Als er al een geheime agenda van Draghi zou zijn, mede mogelijk gemaakt door het MIT, ligt deze nu echt helemaal open en bloot op tafel. Zijn oproep om hier rustig en rationeel naar te kijken is een hele redelijke. Een macro-economische beleidsinzet geba-seerd op emotie, cultuur en religie krijg je op langere termijn sowieso als een boomerang terug. En we zijn als Nederland toch niet naïef? Christine Lagarde gelooft in de agenda van Mario Draghi en zal daar de komende jaren naar gaan handelen. “You better be prepared”. [na lezing van dit artikel is de vraag ‘waar staat de burger, met zijn spaargeld en opgebouwde pensioenrechten, wie beschermd de 350 miljoen burgers in de eurozone tegen dit beleid? Want waar leidt dit naartoe, niemand kent de gevolgen van negatieve rentes op de langere termijn. Ja, het blaast luchtbellen in de koersen op de effectenmarkten en de waardes van vastgoed stijgen explosief, daardoor zullen de verschillen tussen rijk en arm verder toenemen. Wat ik mis is een beschouwing over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van dit beleid]

Van Lanschot Bankiers geven geen rente meer op spaargeld

Wie spaart bij Evi, een beleggings-app van de private bank van Van Lanschot Kempen, krijgt 0,00% spaarrente over het tegoed. Eerder was dit nog 0,03%. Dat heeft de bank bekendgemaakt aan haar klanten. Is dat dramatisch, zeker niet. Want bij een rente van 0,03% krijg je voor €100.000 spaargeld ook maar €30 per jaar. Waar praten we dan nog over? Wel over essentiële zaken. De bank is niet meer in staat om een redelijke rente te betalen voor het geld dat klanten daar in bewaring geven, met het vooruitzicht dat mogelijk binnenkort de klanten geld toe moeten gaan betalen omdat de banken niet meer de mogelijkheid hebben kredieten te verstrekken tegen een rente waarvan ze staande kunnen blijven. Dus daarom moeten de spaarders te hulp schieten om hun bank overeind te houden. Dat klinkt heel ongezond en dat is het ook. In de laatste 5000 jaar is dat nog nooit voorgekomen. Moeten we daaruit concluderen dat de puinhoop, die de monetaire autoriteiten ervan maken, chaos veroorzaakt. De tijd zal het leren. Als een reactie op het huidige renteklimaat zijn wij genoodzaakt dit te doen”, legt een woordvoerder van de bank uit. Evi is een vermogenscoach en wij richten ons vooral op online vermogensbeheer. Het totale volume spaargeld is dan ook zeer beperkt, omdat maar een klein gedeelte van onze klanten geld op een spaarrekening heeft staan.” Van Lanschot Kempen is met veel vermogende klanten een bank die sterk nadeel ondervindt van de negatieve rente bij de ECB. Daarom wil de bank graag dat haar klanten beleggen. Vorig jaar werd al aangekondigd dat klanten die alleen een betaal- of spaarrekening hebben, enkele duizen-den, zouden moeten vertrekken. De ideële bank Triodos geeft spaarders al langer geen enkele rente meer. De grootbanken zijn daar nog niet aan toe, maar ook daar gaat de rente steeds verder omlaag. Bij ING is de spaarrente bijvoorbeeld 0,02%. Negatieve rentes zijn er ook in Nederland, maar vooralsnog alleen voor vermogende spaarders. Van Lanschot Kempen heeft bijvoorbeeld een negatieve rente voor klanten die meer dan €2,5 miljoen op hun spaarrekening hebben. Ook bij Hof-Hoorneman Bankiers, vermogensbeheerders, private banking, moeten vermogende klanten toeleggen op hun spaargeld.

Economische data

De productie van de Duitse industrie is in augustus met 0,3% gestegen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau. Daarmee kwam een einde aan twee maanden met dalingen van de productie. In juli nam de industriële productie in Duitsland met een herziene 0,4% af. Op jaarbasis ging de productie in de Duitse industrie in augustus met 4% omlaag, na een afname met 4,2% in de voorgaande maand. Een cijfer over de Duitse fabrieksorders toonden in augustus een daling met 0,6% op maandbasis. De Duitse industrie kampt met tegenwind van de wereldwijde handels-spanningen, de economische afzwakking en onzekerheid rond de Brexit. Econoom Peter Vanden Houte van ING stelt dat het bloeden in de Duitse industrie even is gestopt. Het is volgens hem nog te vroeg om te spreken van een trendbreuk. Er wordt nog verdere zwakte verwacht. De econoom zegt dat steun voor de Duitse economie vooral zal moeten komen door fiscale stimulering van de overheid. De goederenexport van Duitsland is in augustus sterker gedaald dan verwacht. Een maand eerder was de Duitse export nog toegenomen. De uitvoer nam met 1,8% af in vergelijking met juli, toen nog sprake was van een groei met 0,7%. De import van de grootste economie van Europa nam in augustus met 0,5% toe vergeleken met juli, toen de Duitse invoer met een bijgestelde 2,4% daalde.

De inflatie in de eurozone is in september verder teruggezakt. De consumentenprijzen stegen vorige maand met 0,9%, het laagste punt sinds eind 2016. Dat blijkt uit cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat. Ook de kerninflatie blijft laag op 1%. De kern-inflatie is de inflatie zonder de prijzen van energie en voedsel, die vaak sterk op en neer bewegen. De verder dalende inflatie is een tegenvaller. De Europese Centrale Bank (ECB) een inflatie van “iets onder 2%” als doel. De ECB probeert al jaren om de inflatie op te krikken door middel van steunmaatregelen. Onlangs publiceerde het weer een nieuw pakket steunmaatregelen. Daarnaast zijn er ook slechte cijfers van onderzoeksbureau IHS Markit met betrekking tot de Europese industrie. De inkoopmanagersindex (PMI) is gedaald tot het laagste niveau sinds oktober 2012 in de eurozone van 47 naar 45,7 punten. Dat heeft met name te maken met een flinke afname in het aantal orders. Volgens ING-economen noemen de ontwikkeling „zorgwekkend” en mogelijk de introductie tot nieuwe maatregelen van de Europese Centrale Bank.

De bedrijvigheid in de dienstensector in de eurozone is in september minder sterk uitgevallen dan eerder gedacht. Dat komt naar voren uit definitieve cijfers van markt-onderzoeker Markit. De inkoopmanagersindex die de bedrijvigheid in de sector weer-spiegelt, noteerde een stand van 51,6 terwijl bij een voorlopige raming een niveau van 52 werd gemeld. In augustus kwam de graadmeter uit op 53,5. De samengestelde index, met ook de industrie, kwam uit op 50,1 tegen 51,9 een maand eerder. De index voor de Duitse dienstensector noteerde 51,4 tegen 52,5 bij een voorlopige raming. De graadmeter voor de dienstensector in Frankrijk was 51,1 terwijl eerder 51,6 werd gerapporteerd. Voor Italië en Spanje werden standen van respectievelijk 51,4 en 53,3 gemeten. De Markit-inkoopmana-gersindex voor de Britse dienstensector noteerde voor september een stand van 49,5 tegen 50,6 een maand eerder. Daarmee toonde de dienstensector van Groot-Brittannië een krimp, door alle onzekerheid over de Brexit.

Invoerheffing Europese producten in VS

De VS voert importheffingen van 25% in op een reeks Europese goederen en 10% op vliegtuigen. Het gaat onder meer om kaas, hammen, varkensvlees en boter uit Nederland, blijkt uit een lijst op

https://ustr.gov/sites/default/files/enforcement/301Investigations/EU_Large_Civil_Aircraft_Final_Product_List.pdf die de Amerikaanse handelsgezant Robert Lighthizer heeft gepubliceerd. De helft van de Nederlandse export van kaas naar de VS wordt wel getroffen door de nieuwe importheffingen. Nederland exporteert voor zo’n €80 mln aan kaas per jaar naar de VS. Minstens €39 mln daarvan wordt belast met een Amerikaanse heffing van 25%, zegt minister Kaag voor Buitenlandse Handel. Ook mosselen, maar die exporteren we vrijwel niet naar de VS, varkensvlees, ingevroren fruit, kersen, en peren uit Nederland en andere EU-landen worden getroffen door de importheffingen. Nederlandse koekjes, zalm, koffie en alcohol staan ook niet op de lijst. Nederlandse worsten van varkensvlees weer wel. De heffingen gaan op 18 oktober in met een max. van €6,8 mrd. Verder voert de VS ook heffingen van 25% op onder meer Franse wijn, Spaanse olijfolie, boter, yoghurt en Schotse en Ierse whisky in. [Spaanse en Franse olijfolie, Franse, Spaanse en Duitse wijn, kan ik volgen, ook Franse en Italiaanse Parmenzaanse kaas en sap van elke groente, behalve tomaten, geconcentreerd of niet, Duitse koffie, helikopters en lenzen voor kamera’s] De VS kreeg toestemming van handelsorganisatie WTO om importheffingen in te stellen op $7,5 mrd aan Europese goederen. De WTO concludeerde dat dit een geëigende reactie is op de illegale subsidie die de Europese Unie heeft verleend aan vliegtuigbouwer Airbus.

WTO: traagste groei in tien jaar

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) meldde dat de handel waarschijnlijk in het het traagste tempo van de afgelopen tien jaar groeit. De bedrijvigheid in de industrie van de Verenigde Staten is in september flink afgezwakt ten opzichte van een maand eerder. Dat meldde onderzoeksbureau ISM. De inkoopmanagersindex voor de Amerikaanse industrie ging naar een stand van 47,8 van 49,1 in augustus. Dat is het laagste niveau in ruim tien jaar. De onderzoekers van ISM wijzen vooral naar de aanhoudende handelsspanningen tussen China en de Verenigde Staten die het vertrouwen in de Amerikaanse industrie ondermijnen. Ook kampt de industrie in ‘s werelds grootste economie met tegenwind van de afkoelende wereldeconomie. De moeilijke gang van zaken in de Amerikaanse industrie kan de Federal Reserve mogelijk extra bewegen om de rente verder te verlagen. De Britse marktonderzoeker Markit publiceerde zijn eigen definitieve index voor de Amerikaanse industrie. Die noteerde voor september een stand van 51,1. Dat was juist een verbetering ten opzichte van het niveau van 50,3 een maand eerder. [wie moet je hier nu volgen?]

De aandelenkoersen daalden zakten dinsdagnamiddag nadat Amerikaanse productiecijfers fors onder verwachting bleken. Randstad behield de koppositie, ASR noteerde op de bodem van de AEX. KPN leverde in, na de aanstelling van een topman uit eigen gelederen. De cijfers van vandaag tonen dat de pijn veroorzaakt door de handelsoorlog steeds groter wordt. Zeker in Europa naderen we een niveau dat in lijn is met wat we in de grote financiële crisis hebben gezien, vooral in Duitsland. En los daarvan” „zijn er weinig redenen om op korte termijn te hopen dat er iets gaat veranderen: het monetaire beleid is al soepeler dan begin dit jaar. Dat beleid alleen kan de economie niet stutten, daarvoor is een veel agressiever fiscaal beleid met stimulering nodig.

500 banen verdwijnen bij Treant

Treant Zorggroep schrapt de komende jaren vijfhonderd banen bij ziekenhuizen in Emmen, Hoogeveen en Stadskanaal. Het concern zegt gedwongen ontslagen niet uit te kunnen sluiten. Topman Rolf de Folter zegt dat het schrappen van de banen samengaat met het verplaatsen activiteiten naar andere ziekenhuizen. Deze maatregelen zijn onderdeel van een breder plan voor de zorg in de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen. Zo worden de ziekenhuizen in Stadskanaal en Hoogeveen zogeheten weekziekenhuizen. De afdelingen Spoedeisende hulp (SEH) in deze plaatsen worden basisspoedposten voor niet-levensbedreigende situaties. In sommige gevallen kunnen medewerkers meeverhuizen naar de andere locaties. Ook voor ondersteunend personeel heeft het plan gevolgen. Omdat de uitvoering van de plannen enkele jaren beslaat, rekent het bedrijf erop dat een deel van het baanverlies wordt opgevangen door natuurlijk verloop.

Centrale banken willen dat overheden ingrijpen in de huizenmarkt om stijgende huizenprijzen tegen te gaan

Bij elf van de dertig landen in de Europese Unie moet actie worden ondernomen, vindt toezichthouder European Systemic Risk Board (ESRB). Onder meer Nederland, Zweden en België zijn opgeroepen om meer veiligheidsmaatregelen in te voeren, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De zakenkrant sprak met Francesco Mazzaferro van de ESRB. Dit instituut is na de financiële crisis opgericht om systeemrisico’s in de financiële sector te voorkomen en te beperken. “We willen dat mensen begrijpen dat we in veel landen terug zijn op de pieken van voor de crisis in de huizenmarkt”, aldus Mazzaferro. De ESRB adviseert overheden zoals Nederland om bijvoorbeeld de maximale hypotheekschuld die particulieren op kunnen nemen verder te begrenzen. Ook zouden financiële partijen gedwongen kunnen worden hun bufferkapitaal te verhogen. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), hamert al langer op maatregelen om de schulden van huizenkopers te beperken. Nederlandse huizenbezitters hebben vergeleken met andere landen hoge hypotheekschulden. Bij een congres van de ESRB vorige week vertelde hij dat doordat politieke maatregelen uitblijven, dit er onder meer voor zorgt dat starters op de huizenmarkt minder makkelijk een huis kunnen krijgen. “De politieke cyclus is simpelweg niet gesynchroniseerd met de economische cyclus en politici zullen nooit een probleem oplossen dat ze niet hebben”, zei Knot toen.

Stikstof-problematiek en bio-massa

Als grootste schuldeiser van de Nederlandse veehouderij moet Rabobank ook meebetalen aan een oplossing voor het stikstofprobleem, vindt oppositiepartij GroenLinks. De bank heeft de agrarische sector te makkelijk geld geleend en de belastingbetaler mag niet opdraaien voor de risico’s, vindt GroenLinks. In Den Haag wordt op dit moment hard nagedacht over oplossingen om de stikstootuitstoot in de buurt van natuurgebieden in te perken. Een commissie onder leiding van Johan Remkes noemt onder meer een zoge-naamde warme sanering – het uitkopen van boeren – als oplossing. Dat komt er simpel gesteld op neer dat de overheid met een grote zak geld boeren verleidt om te stoppen met hun bedrijf. Maar daar is GroenLinks het niet mee eens. De oppositiepartij wil dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat ook Rabobank gaat meebetalen aan een oplossing. Dat GroenLinks de pijlen op Rabobank richt, is logisch. De bank is met afstand de grootste geldverstrekker voor boerenbedrijven. “Het politieke debat gaat er nu om: hoe gaan wij boeren tegemoetkomen die moeten of willen stoppen met hun bedrijf?”, legt Bart Snels, Kamerlid van GroenLinks uit. “En dan is het natuurlijk de vraag wie wij als belasting-betaler aan het helpen zijn: de boeren of Rabobank?” Het gaat om de €26,1 mrd die de bank heeft uitgeleend aan 47.000 boeren, waarvan 29.000 werkzaam in de veehouderij. Die leningen met hulp van de belastingbetaler aflossen, is ‘een gekke constructie’, aldus Snels. Hij vindt dat Rabobank moet meedelen in de pijn, door leningen waarop niet wordt afbetaald, helemaal af te schrijven. “Het zijn slechte leningen en het is echt de vraag of al die leningen hadden moeten worden gegeven.” GroenLinks is ook kritisch over het toezicht op de Rabobank door De Nederlandsche Bank. Die had de bank moeten wijzen op de problemen van de sector. Groenlinks gaat hierover vragen stellen aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra. De bank wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van GroenLinks. Een woordvoerder laat in een schriftelijke reactie wel weten dat boeren ‘van oudsher een belangrijke en gewaardeerde groep klanten’ zijn. “En ja, deze klanten staan voor een uitdaging”, aldus de woordvoerder. De bank legt de verantwoordelijkheid bij de boeren zelf: “Het is aan de ondernemer om het moment van investeren en het tempo van verduurzaming te bepalen.” Maar, de bank zal de boeren niet in de steek laten. “Klanten kunnen rekenen op maximale ondersteuning van de bank.”

‘Biomassa is juist slecht voor milieu’, dat schrijven Annemieke van Dongen en Chris van Mersbergen in het Parool. De miljardensubsidies die Nederland stopt in biomassacentrales, zijn weggegooid geld, concludeert de Europese koepel van wetenschappers (EASAC). Energie opwekken met hout uit bossen zorgt voor meer CO2-uitstoot dan kolen en gas. ,,Het is een waanidee dat het verbranden van biomassa duurzaam is.’’ In Nederland staan over een paar jaar maar liefst 628 biomassa-installaties, blijkt uit een inventarisatie van het AD. Daarvoor heeft de overheid €11,4 mrd subsidie gereserveerd. Het kabinet beschouwt biomassa als een duurzame energiebron die de komende jaren nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen te kunnen dichtdraaien. Zo worden grote kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven omgebouwd tot biomassacentrales. De European Academies Science Advisory Council bestaat uit de verschillende Nationale Academiën van Wetenschappen van de EU-lidstaten. De EASAC zorgt voor een samenwerking tussen deze Academiën met als doel de Europese beleidsmakers op een wetenschappelijke manier te adviseren. De verschillende Academiën van Europa hebben de EASAC opgericht, zodat ze samen hun doel kunnen bereiken, namelijk het opbouwen van de wetenschap op politiek vlak op EU-niveau. Door middel van de EASAC werken de Academiën samen om onafhankelijk, deskundig en op bewijs gebaseerd advies over de wetenschappelijke aspecten van de openbare orde te verstrekken aan mensen die te maken hebben met of beïnvloeden van het beleid binnen de Europese instellingen. De Raad, The council, is het bestuursorgaan van de EASAC. Een vertegenwoordiger van elk academie zit in hun persoonlijke hoedanigheid in de Raad. De Raad bepaalt het bestuur van de EASAC, keurt de start van een nieuw project goed, benoemt de leden van de projectgroepen, bekijkt en keurt rapporten voor dat deze worden gepubliceerd. De Raad heeft 27 individuele leden, allemaal zeer ervaren wetenschappers, die zijn genomineerd door de nationale academiën van wetenschappen van elke EU-lidstaat, de Academia Europaea en ALLEA. De nationale academiën van wetenschappen van Noorwegen en Zwitserland zijn ook vertegenwoordigd. De ombouw van fossiele brandstof naar hout werkt averechts voor het klimaat en is een slechte besteding van publiek geld, stelt de EASAC. “Biomassa is een heel slechte energiebron. Verbranding van hout levert weinig energie op, waardoor netto meer CO2 uit de schoorsteen komt dan bij kolen en gas,” zegt hoogleraar Louise Vet, die voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in EASAC zit. “Door een Europese afspraak hoeven we die uitstoot alleen niet in onze klimaatboekhouding op te nemen,” zegt Vet. De Europese afspraak luidt dat de CO2-uitstoot van biomassa meetelt in het land waar de biomassa is geoogst – in de praktijk veelal Noord-Europa en Amerika. Omdat daar weer nieuwe bomen worden geplant die CO2 opnemen, wordt biomassa als duurzaam beschouwd. Maar dat is onterecht, stellen de wetenschappers. “Het duurt jaren, soms zelfs decennia, voordat dezelfde hoeveelheid CO2 is opgenomen door nieuwe bomen,” zegt Vet. “Het is een waanidee dat het in één klap verbranden van biomassa in deze enorme hoeveelheden duurzaam is.” De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige week al om de subsidies voor biomassa te heroverwegen. Alleen energiebedrijf RWE krijgt al €2,6 mrd subsidie om biomassa te stoken in zijn kolencentrales. RWE noemt het advies van de stikstofcommissie ‘bizar en onjuist’. Energiebedrijf Vattenfall wil bij Diemen de grootste biomassacentrale van Nederland bouwen. Het gaat daar wel om veel lagere subsidies dan bij het meestoken van biomassa in kolencentrales. Mochten subsidies worden stopgezet, dan eisen energiebedrijven compensatie, zegt branchevereniging Energie Nederland. Dat gaat het volk dus geld kosten. De aantrekkelijkheid voor het kabinet ligt bij het niet hoeven mee te tellen van de CO2 uitstoot door biomassa (hout) zodat er de komende decennia minder streng hoeft te worden tegen de grote vervuilers. Dat moet Rutte aangetrokken hebben. Er is ook wel enige tegenwind te beluisteren. Nieuwe bomenplant zou sneller CO2 opnemen dan waar het EASAC vanuit zou gaan. Maar wat blijft is de afhankelijkheid van de leveranciers uit Noord-Europa en Noord Amerika. Worden tegelijkertijd wel zoveel bomen aangeplant met dezelfde capaciteit CO2 opname als er worden gekapt. Houdt de EU daar toezicht op?

Hoekstra houdt zich niet aan de begrotingsregels van de overheid

Minister Wopke Hoekstra van Financiën gaat onderzoeken of de huidige begrotingsregels in de toekomst soepeler kunnen. Financiële meevallers moeten nu in principe worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen, maar die is laag genoeg, vinden Hoekstra en verschillende partijen in de Tweede Kamer. Op Prinsjesdag bleek dat het kabinet zich volgend jaar niet aan de eigen begrotingsregels zal houden en dat vindt Hoekstra prima uit te leggen. “Voor het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord was eerst geen geld gereserveerd. Ik vind het verstandig dat het kabinet daar extra kosten voor maakt”, zegt de bewindsman tijdens de Financiële Beschouwingen, het debat over de begroting voor volgend jaar. Dit jaar duikt het aandeel van de staatsschuld onder 50% van de omvang van de Nederlandse economie (het bbp). Dat is alsnog ver verwijderd van de 43% in 2007, het niveau van voor de crisis. Hoekstra noemt dat cijfer “geen heilig streven”. Bovendien, benadrukt de bewindsman, zijn de rentelasten voor de overheid nu een stuk lager dan in 2007. Wat de ideale staatsschuld moet zijn, moet nu worden onderzocht. “Is 42% beter dan 44%? Moeten we streven naar 35%? Ik vind dat arbitrair”, zegt Hoekstra daarover. De analyse moet er liggen voordat in 2021 een nieuw kabinet aantreedt, zodat met eventueel nieuwe regels gewerkt kan worden. VVD en CDA opperden eerder dat er meer geld naar de burgers moet nu het economisch beter gaat. De twee grootste regeringspartijen denken aan een nieuwe formule waarin een deel van het begrotingsoverschot naar aflossing van de staatsschuld gaat en een deel naar lastenverlichting voor burgers. Volgens de partijen moeten vooral de middeninkomens hiervan profiteren. Ook zo’n ‘meevallersformule’ wil Hoekstra laten onderzoeken, maar daar is hij minder enthousiast over. De bewindsman wil zelf de balans kunnen zoeken tussen het verlagen van de staatsschuld, investeringen en lastenverlichting voor burgers. De SGP waarschuwde juist dat de huidige begrotingsregels er niet voor niets zijn en riep op tot matiging. “De Raad van State uitte forse kritiek op het huidige begrotingsbeleid en het Centraal Planbureau geeft aan dat het verstandig is om een buffer aan te leggen om een toekomstige crisis aan te kunnen.” Vorig jaar was Hoekstra nog een stuk zuiniger toen de overheidsfinanciën werden besproken. Hij legt nu uit dat de staatsschuld het afgelopen jaar is gedaald, net als de rente en daarmee ook de rentelasten. Tegelijkertijd zijn er ook risico’s, met name vanuit het buitenland. “Ik ben niet optimistisch over hoe andere Europese landen zijn voorbereid op een volgende crisis”, aldus Hoekstra. (bron: nu.nl) [die vraag kun je ook stellen over ons eigen land: wat zijn de buffers waard in een recessie, een economische terugval bij onze oosterburen, de handelsoorlogen van Trump, de onduidelijke gevolgen van het monetaire beleid, de terugval van de wereldhandel en economische groei, de dalende inflatie in de eurozone, het ontbreken van investeringen in de toekomst, kortom heel veel onzekerheden over de toekomst. Een andere vraag is met hoeveel schuld we opgezadeld gaan worden van zwakke eurolanden als de euro gaat worden geconverteerd in de neuro en de zeuro? Wij zijn een rijk land met een schatkist waar €15 mrd aan cash in zit, waar de regering geen bestemming voor heeft, terwijl we geen cent hebben geïnvesteerd in de samenleving voor nieuwe generaties. Hoe was het ook weer ‘was regeren niet vooruitzien’? Daar is dit kabinet niet mee bezig, het wachten is op een volgende regering met visie op de toekomst en blauwdrukken waarmee de maatschappij aan de slag kan]

180 woningcorporaties trekken aan de bel

Meer dan 180 woningcorporaties tekenden formeel bezwaar aan tegen de verhuurdersheffing, die in 2014 is opgelegd om de gestegen staatsschuld terug te brengen. Deze zou er volgens de corporaties namelijk toe leiden dat corporaties onvoldoende kunnen investeren in nieuwbouw, verduurzaming en het betaalbaar houden van huurprijzen. Verhuurders met meer dan vijftig huurwoningen betalen in 2019 een heffing van 0,561% over de WOZ-waarde van de woningen. Het gaat om woningen met een huur onder de €720,42 per maand. De heffing bedraagt dit jaar voor alle corporaties samen zo’n €1,7 mrd. “De verhuurdersheffing staat ons in de weg om te doen waarvoor we opgericht zijn: betaalbare woningen voor iedereen. Dat wij deze extra heffing moeten betalen en verhuurders van vrije sector huurwoningen niet, is op z’n minst merkwaardig”, stelt bestuurder Hester van Buren van woningcorporatie Rochdale. Ook de Woonbond, die zich inzet voor huurders, schaart zich achter het bezwaar. “Het is volstrekt onverantwoord om deze heffing in stand te houden terwijl we midden in een wooncrisis zitten”, aldus directeur Paulus Jansen. Volgens het kabinet moet de financiële bijdrage van verhuurders ervoor zorgen dat de woningmarkt beter functioneert. Ook moeten de opbrengsten van de heffing de nationale schuld verminderen. [dit is de grootst mogelijke nonsense. Er is geen enkele reden om de staatsschuld nog verder te verlagen. We zitten nu al <50% bbp. Als we de plussen wegstrepen tegen de minnen is er zelfs geen staatsschuld meer maar een overschot van €100 mrd. En functioneert de woningmarkt door de opgelegde verhuurdersheffing nu beter: helemaal niet] De corporaties en de bond stellen echter dat de heffing in strijd is met de Woningwet, waarin staat dat woningcorporaties hun middelen moeten inzetten in het belang van de volkshuisvesting. (bron: nu.nl) Volgens de bestuursvoorzitter van de grootste woningcorporatie in Amsterdam, Rochdale, is voortzetting van de verhuurdersheffing door de regering onverantwoord in tijden van woningnood. Deze woningbouwvereniging heeft vorige week bijna €38 mln overgemaakt naar het rijk. Van dat geld had de Amsterdamse woningcorporatie makkelijk 500 sociale huurwoningen in de stad kunnen bouwen, zegt bestuursvoorzitter Hester van Buren. Het bedrag dat de corporaties betalen, is gekoppeld aan de WOZ-waardes van hun huurwoningen en die stijgen vooral in Amsterdam hard. “We betalen dit jaar €4 mln meer dan in 2018,” zegt Van Buren. “We vinden het, in deze tijden van woningnood, onverantwoord dat we dit geld niet in kunnen zetten voor nieuwe huizen. We hebben de wettelijke taak om al onze financiële middelen te gebruiken voor woningbouw. Het rijk dwingt ons te handelen in strijd met de wet. Daar maken we bezwaar tegen.” “We willen met deze petitie vooral mensen alert maken op de afbraak van de sociale woningbouw, waardoor mensen tot hun dertigste thuis moeten blijven wonen of in een vakantiehuis moeten zitten omdat er te weinig betaalbare woningen zijn.” Rochdale haalt dat geld weg “bij de huurders. We hebben vorige week twee maanden aan huurinkomsten overgemaakt. We moeten de maximale huurstijgingen doorvoeren om dit bedrag te kunnen betalen. Het is geld van de huurders. Deze heffing gaat ten koste van de betaalbaarheid in Amsterdam.” “Woningcorporaties betalen net zoveel belasting als projectontwikkelaars en commerciële bouwers en daar komt deze heffing bovenop. Dat geld verdwijnt in een groot gat.” Critici zeggen dat de corporaties miljarden op de balans hebben staan, is dat zo? “Het staat inderdaad op de balans, maar we hebben het niet in onze zakken zitten. 90% van ons resultaat is het gevolg van waardestijgingen van ons vastgoed. Dat geld zit vast in stenen. Daarvan kunnen we de heffing niet betalen.” Het kabinet heeft op Prinsjesdag een korting op de verhuurdersheffing aangekondigd. “Dat is een mooie stap, maar niet voldoende. De heffing gaat nog altijd omhoog, maar iets minder snel. Dit is minder meer, netto gaan we er op achteruit. Het is een sigaar uit eigen doos.”

In Amsterdam moet er de komende jaren meer sociale huurwoningen bouwen om aan uw ambities en die van het gemeentebestuur te voldoen. Gaat dat nog lukken? “Dat ligt eraan. Sociale woningbouw is als een tanker die op gang moet komen. We hebben tijdens de crisis veel projecten moeten uitstellen. Die weer op gang brengen, kost tijd. We hebben in elk geval genoeg mogelijkheden, dus het moet kunnen.” U moet niet alleen meer bouwen, maar ook duurzamer. Vooral in Amsterdam zijn de eisen streng. Is die combinatie haalbaar? “Nee, we kunnen niet aan al die duurzaamheidseisen voldoen. Anders gaat het erg lang duren. We hebben erg veel op ons bordje liggen. Het bestuur van Amsterdam moet wel realistisch in zijn aannames van wat wij kunnen waarmaken.” (bron: Parool)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 okt 2019; week 40: AEX 573,89; Bel20 3666,14; CAC40 5.597,63; DAX30 12.263,83; FTSE 100 7.360,32; SMI 9.952,5; RTS (Rusland) 1329,37; DJIA 26.629,56; NY-Nasdaq 100 7.697,63; Nikkei 21.885,24; Hang Seng 26.092,27 All Ords 6.636,9; SSEC 2.905,19; €/$1,09996; BTC/USD $8.027,6; 1 troy ounce goud $1504,00, dat is €44.055,98 per kilo; 3 maands Euribor -0,423%; 1 weeks -0,502%; 1 mnds -0,474%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,441%; 10 jaar VS 1,5418; 10 jaar Belgische Staat -0,255%, 10 jaar Duitse Staat -0,586, Franse Staat -0,288; VK 0,366; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,79%, 10 jaar Japan -0,2164%; Spanje -0,12%; 10 jaar Italië 0,812%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,628.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht lager, de goudprijs blijft schommelen rond de $1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente noteerde lager, 5-jarig negatieve rente steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,39%; Duitsland -0,111%; Nederland -0,09%; Japan 0,3496%; Frankrijk 0,5145%; GB 0,949%; Spanje 1,007%; Canada 1,4349%; Italië 1,929%; VS 2,0291%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,85%; Duitsland -0,795%; Denemarken -0,76%; Nederland -0,722%; Frankrijk -0,637%; België -0,562%; Japan -0,372%; Spanje -0,307%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 05102019/499 Trump: mijn enorme en ongeëvenaarde wijsheid

UPDATE 28092019/498 ABN Amro verliest €2,1 mrd op één beursdag aan waarde

Door problemen met het uploaden van dit blog zijn in het weekend problemen ontstaan, waardoor blog 498 pas later gepubliceerd kon worden. Daardoor wijs ik de lezers erop dat Buitenhof, gepresenteerd door Pieter Jan Hagens, zondagmiddag aandacht besteedde aan de ‘gevolgen van de negatieve rente’ met economisch columnist en commentator voor NRC Handelsblad Maarten Schinkel en financieel-economisch journalist voor Het Financieele Dagblad Hella Hueck. Hier een reflectie over hetgeen in 12 minuten aan de orde werd gesteld. De wereld van het geld lijkt op zijn kop te staan. Leerden we voorheen nog dat ‘gratis geld niet bestaat’, sinds vorige maand krijgen Denen geld toe bij het afsluiten van een hypotheek. En ‘sparen is een deugd’ gaat ook lang niet altijd meer op. In Zwitserland betalen sommige mensen al om hun spaargeld bij een bank te stallen. Is dit een voorbode van wat ons in Nederland te wachten staat? De huidige stand van zaken is dat de grote banken voor direct opneembaar spaargeld nog maar €2 rente per jaar betalen voor €10.000. Waar hebben we het dan nog over? Rente komt voort uit het kapitalistische systeem. In het religieuze Midden Oosten is, evenals bij ons in de Middeleeuwen, het rekenen van rente voor geleend geld verboden. De ontwikkeling van negatieve rente is in de afgelopen 5000 jaar ook nooit voorgekomen. Dat is dus een nieuw feit, waar we nog geen idee over hebben hoe dat in te passen is in de huidige economische processen. De beide deskundigen spreken over ‘niet normaal’, over gekte als er geld wordt toebetaald als mensen geld lenen. Zij benoemen de huidige ontwikkeling aan de vergrijzing van de samenleving. Ouderen consumeren minder en sparen meer. Daardoor wordt er minder geïnvesteerd door het bedrijfsleven en worden schulden afgelost en aandelen worden teruggekocht op de beurs. Daarmee wordt te weinig economische groei gegenereerd en blijft de inflatie hangen rond de 1%. Daarbij komt dat het monetaire beleid, dat de grote centrale banken uitvoeren, ertoe leidt dat er enorme hoeveel geld in de markten worden gepompt, waar onvoldoende vraag naar is. Met welk doel? Een negatieve rente? En dan, wat betekent dat voor de waarde van ons geld? Vertegenwoordigt geld nog wel een waarde? Ja, wordt gezegd, de prijs die ervoor op de markten tot stand komt. Dat bestrijd ik, dat is de verrekenprijs waartegen wordt gehandeld op de vrije markten. Maar als de centrale banken de geldhoeveelheid verdubbelen dan blijft de verrekenprijs dezelfde, maar wordt de waarde van de munten gehalveerd. In feite zou een valuta dan moeten devalueren, maar dat gebeurt niet omdat er gelijkvormige ontwikkelingen tussen partijen plaatsvinden. Daardoor wordt de waardedaling van onze euro, als voorbeeld, gemaskeerd. En de vraag is of dat het vertrouwen in valuta niet gaat ondermijnen.

De aanname van Draghi was ‘dat ik nu maar veel geld in de markt pomp, dan daalt de rente en gaan bedrijven weer investeren en burgers weer consumeren. Maar zo werkte het niet, het werd een complete mislukking: meer geld roept negatieve effecten op, zolang de blauwdrukken niet beschikbaar zijn voor het kader van de nieuwe samenleving voor volgende generaties. Tevens is het volk ongerust over de vraag of het opnieuw geld in de markt pompen om een recessie te voorkomen, niet het paard achter de wagen spannen is? Wie er optimaal van profiteren zijn de rijken dezer aarde door de alsmaar stijgende vastgoedprijzen en door speculatie met gratis geld op de effectenbeurzen.

Aan de orde werd ook gesteld het begrip ‘helikoptergeld’, waarbij moet worden gedacht aan het gratis overmaken van een geldbedrag aan alle 344.500.000 inwoners van de 19 eurolanden door de centrale banken. Dit om de consumptie te activeren en daarmee de investeringen. Dit plan is tot dusverre nog niet uitgevoerd omdat er twijfels zijn of de bevolking niet tegengesteld gaat reageren aan de doelstelling. Hella Hueck bracht twee alternatieven in: verlaag de belastingen e/o voer een geleide loonpolitiek in en verhoog de belastingen met 15%. En de pensioenen en AOW dan?

Vervuld Japan een voorbeeldfunctie voor ons? Ik deel de mening van Hella Hueck niet dat dat misschien wel zou kunnen. De opkoop van obligaties zou enigszins worden afgeremd, maar de inkoop van aandelen zou worden geactiveerd. Dat kan de koersvorming van aandelen sterk beïnvloeden. De vraag is dan of de BoJ, als aandeelhouder van Japanse bedrijven, zich ook gaat mengen in het beleid van bedrijven? Het land is wel actief op het binnenhalen van immigranten, die voldoen aan strenge eisen om daarmee de vergrijzing op de langere termijn minder relevant te maken. Het mag wel zo zijn dat Japan een rijk land is, maar er is geen land op de wereld met een zo extreme staatsschuld als Japan: 250%. De pensioenfondsen, dus de gepensioneerden, hebben hun pensioenreserves hoofdzakelijk belegd in die enorme hoeveelheid Japanse staatsobligaties. Dus ‘hoe rijk’ ben je nou, of moet ik vragen ‘hoe arm’? Is het een land dat op de pof leeft en zich rijk waant met de schulden? Voor mij is het een schrikbeeld: een doemscenario wat daar gevoerd wordt. Op enig moment stort dat staketsel in en dan worden alle vermogens vernietigd, ook de onze. Beide deskundigen hadden geen idee hoe het verdergaat, dat standpunt deel ik.

Staatsbank verdacht van onvoldoende controle op witwassen van crimineel geld

Het Openbaar Ministerie doet een strafrechtelijk onderzoek bij ABN Amro om witwassen en de financiering van terrorisme. De bank doet geen mededelingen waar de zaak precies over gaat. Wel zegt ABN Amro volledig mee te werken aan het onderzoek. Het OM verdenkt de bank ervan gedurende een langere periode ongebruikelijke transacties niet, of niet op tijd te hebben gemeld. Ook zouden cliënten niet voldoende onderzocht zijn en heeft de bank niet op tijd afscheid genomen van klanten. Een woordvoerder zegt dat de bank is ingelicht over het onderzoek. Over de duur en de reikwijdte ervan is nog niks bekend. Beleggers zijn ongerust over de gevolgen voor de bank. Het aandeel ABN Amro sloot de week af met een verlies in twee beursdagen van 10,8%, daarmee daalde de waarde van het aandeel met €2 mrd. De Nederlandse Staat bezit nog 56% van de aandelen en verloor daarmee €1.1 mrd. Het onderzoek is gestart na een melding van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Die gaf ABN Amro vorige maand de opdracht om alle 5 miljoen particuliere klanten opnieuw door te lichten. Doordat de bank de klantendossiers niet op orde heeft, kan het risico dat een rekeninghouder betrokken is bij criminele activiteiten niet goed worden ingeschat. Er werd toen ook al rekening gehouden met juridische sancties, zoals een waarschuwing of een boete. De Nederlandse Staat heeft nog 56% van de aandelen in bezit. Daarmee is de staat nog steeds meerderheidsaandeelhouder. Minister Hoekstra van Financiën noemt het onderzoek zorgelijk, maar wil er verder niet op vooruitlopen. De minister zegt wel dat hij zich als aandeelhouder laat informeren. Hij vindt het goed dat de bank alle medewerking aan het onderzoek zegt te verlenen. Hoekstra benadrukt verder dat hij al eerder heeft gezegd dat hij zich door ABN Amro op de hoogte laat houden van de voortgang van de maatregelen van de bank in het ‘cliëntenonderzoek’. Volgens de minister hebben banken een belangrijke functie om criminelen buiten de deur te houden en is het in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de banken zelf om die taak serieus te nemen. (bronnen: VK, NOS, nu.nl)

ECB-bestuurslid Sabine Lautenschläger stapt per 31 oktober op

Haar vertrek als bestuurslid van de Europese Centrale Bank is enigszins opmerkelijk, aangezien haar termijn eigenlijk pas over twee jaar afloopt. Ze is het vijfde lid van het bestuur in de geschiedenis van de ECB dat opstapt. De ECB geeft geen reden voor haar vertrek. Lautenschläger is een uitgesproken tegenstander van het opkoopbeleid van de ECB. Gezien de ECB onlangs een nieuw opkoopbeleid aankondigde, speculeren analisten dat haar vertrek hiermee te maken heeft. “Als Lautenschlägers vertrek echt te maken heeft met haar verzet tegen het opkoopbeleid van de ECB, zou het de kloof binnen het bestuur groter maken”, aldus ING-econoom Carsten Brzeski. “Het feit dat de weerstand tegen het laatste beleidsbesluit erg uitgesproken is geweest, ook na het besluit, toont aan hoe fragiel de ECB momenteel is.” Vlak na het besluit van de ECB om een nieuw opkoopprogramma te starten, sprak ook DNB-president Klaas Knot zich uit tegen de steunmaatregelen. Dat is niet gebruikelijk; meestal worden meningsverschillen binnen de raad binnenskamers gehouden. Mario Draghi heeft daarop gesteld dat Knot met zijn handelen de resultaten van het beleid negatief kan beïnvloeden. (bron: nu.nl) [wat betekent dit voor de bestuurskracht van de ECB op het moment dat er een wisseling van de wacht optreedt (vertrek Draghi, aantreden Lagarde)]

Signaal dat we voor een crash staan op de aandelenbeurs

Het vertrouwen van Nederlandse particuliere beleggers is in september toegenomen na de dip van een maand eerder. Volgens de maandelijkse beleggersbarometer van ING wordt het beleggersvertrouwen gesteund door de stijgende AEX-index op de beurs in Amsterdam. De graadmeter van de bank komt deze maand uit op 116 punten, een toename met 11 punten vergeleken met augustus. De meerderheid voor het onderzoek ondervraagde investeerders merkte een verbetering in hun beleggingsportefeuille in de afgelopen drie maanden en de meesten hebben ook positieve verwachtingen voor de komende drie maanden. De verwachtingen over de AEX zijn sterk verdeeld, al zijn er net wat meer beleggers die een stijging verwachten dan een daling. Al met al voorspelt men dat de AEX in december op 568 punten zal staan, aldus ING. De index sloot vrijdag op 578,31 punten. [als het vertrouwen van beleggers stijgt in een onzekere markt, laat de geschiedenis zien, dan is dat dikwijls een signaal dat de markten voor een periode staan van grote koersverliezen. Beleggers worden op het verkeerde been gezet door de enorme hoeveelheden geld dat gratis in de markt beschikbaar is. Dat wekt het idee dat je gratis kunt speculeren, maar die aanname is vals, want het geleende geld moet je onder alle omstandigheden, ook bij verlies, wel terugbetalen

Formule 1 op Zandvoort?

Het kabinet gaat er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de Formule 1 in Zandvoort doorgaat, ondanks de stikstofuitspraak van de Raad van State. Dat zegt minister Bruins. “Er moeten nog allerlei vergunningen worden aangevraagd en verleend”, zei hij in een reactie op een vraag van presentator Rick Nieman van WNL op Zondag. “Dat geldt voor Zandvoort en de provincie Noord-Holland. Die zijn daar ongelofelijk hard mee bezig.” Afgelopen woensdag presenteerde een commissie onder leiding van oud-minister Remkes een advies om het stikstofprobleem aan te pakken. Het eenvoudigst kan door de veestapel flink in te krimpen en de maximumsnelheid per direct omlaag te doen. Bruins zei dat het kabinet er “natuurlijk” alles aan gaat doen om de race door te laten gaan. “Heel Nederland kijkt ernaar uit en het zou fantastisch zijn als we ‘vroem’ horen op 3 mei volgend jaar.” De Raad van State oordeelde 4 maanden geleden al dat het Nederlandse programma om stikstof terug te dringen niet voldoet. Allerlei bouwprojecten staan sindsdien op losse schroeven. In Den Haag wordt daarom nu met smart uitgekeken naar het eerste advies van Remkes, die volgend jaar nog met een veel groter advies komt voor het stikstofbeleid. Van de 378 miljoen kilo stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) kwam in 2017 155 miljoen kilo voor rekening van de landbouw, blijkt uit cijfers van het RIVM. Dat is zo’n 40%. De hoeveelheid stikstof die in Nederland wordt uitgestoten, is slecht voor de biodiversiteit, de verscheidenheid aan planten en dieren. 35% van de stikstof in Nederland is afkomstig uit het buitenland. Om de VVD achterban tegemoet te komen en ‘vroem’ in hun personenwagens te kunnen blijven doen met 130 km per uur, wil het kabinet de maximale snelheid alleen in die gebieden waar de natuur direct wordt belast, maar dat betekent dan wel dat er meer gesneden moet gaan worden in de veestapel. En dat is ook heel onwenselijk voor het CDA en de CU. Vergeet Formule 1 op Zandvoort, ga op de eerste plaats voor het milieu. (bron: nu.nl) [er is kritiek ontstaan over de uitspraak van VVD-minister Bruins dat het kabinet zich gaat inzetten voor de liefhebbers van ‘vroem, vroem’. Maar in welke context moet dat worden bezien om de doelstellingen de stikstofuitstoot terug te brengen, conform het advies van de Commissie Remkes?

Verdere afzwakking van de industriële productie in Europa in september

De bedrijvigheid in de Franse industrie is in september afgezwakt, terwijl in Duitsland de krimp van de industrie sterker werd. In de gehele eurozone was eveneens sprake van afzwakking van de industriële bedrijvigheid. Dat bleek uit de voorlopige inkoopmanagersindex van marktonderzoeker Markit. De index voor Frankrijk zakte naar een stand van 50,3 van 51,1 in augustus. Voor de Duitse industrie ging de index naar 41,4 van 43,5 een maand eerder. Dat is het laagste niveau sinds medio 2009. Een stand hoger dan 50 wijst op groei, daaronder op krimp. Ook in de dienstensector in Frankrijk en Duitsland was sprake van een afzwakking van de bedrijvigheid in september, aldus Markit. Dat geldt ook voor de samengestelde graadmeters voor beide landen. De index voor de industrie in de eurozone kwam uit op een stand van 45,6 tegen 47 in augustus. De index voor de dienstensector in het eurogebied viel ook minder sterk uit, net als de samengestelde graadmeter. De Europese industrie ondervindt tegenwind van de wereldwijde handelsspanningen, de afkoelende wereldeconomie en de onrust rond de Brexit. De bedrijvigheid in de Amerikaanse industrie is in september gestegen, terwijl de economische activiteit in de dienstensector ook verder aantrok. Dit bleek uit voorlopige cijfers van Markit Economics. De samengestelde inkoopmanagersindex steeg daardoor van 50,7 in augustus naar 51,0 deze maand, het hoogste niveau in twee maanden. De voorlopige index voor de industrie steeg van 50,3 naar 51,0, het hoogste niveau in vijf maanden. De voorlopige index voor de dienstensector verbeterde van 50,7 naar 50,9, het hoogste niveau in twee maanden.

Het vertrouwen in de economie van de eurozone is in september stevig gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat meldde de Europese Commissie. Het sentiment bevindt zich inmiddels op het laagste niveau sinds februari 2015. De index waarmee de commissie het vertrouwen meet, ging van 103,1 in augustus naar 101,7 deze maand. Vooral in Nederland, Spanje en Duitsland ging het vertrouwen hard omlaag, terwijl het sentiment in Frankrijk min of meer stabiel bleef. Het vertrouwen staat al langer onder druk door de afzwakkende economische omstandigheden en zorgen over de handelsspanningen en de brexit. Volgens de commissie was er deze keer met name in de industrie en in mindere mate in de detailhandel een daling van het vertrouwen te zien. Bij consumenten ging het vertrouwen juist omhoog en in de dienstensector en de bouw veranderde het beeld niet heel erg.

De Spaanse economie zal dit en volgend jaar minder sterk groeien dan eerder gedacht. Dat meldt de Spaanse centrale bank die wijst op de wereldwijde economische afkoeling en de onzekerheid door de brexit. Ook zwakt de Spaanse arbeidsmarkt af, aldus de bank. Er wordt nu voor dit jaar gerekend op een economische groei met 2%, terwijl in juni nog werd uitgegaan van 2,4%. Voor 2020 wordt een groei van 1,7% voorspeld. Hier werd eerder een plus van 1,9% voorzien. Spanje behoort tot de sterkst groeiende economieën van de eurozone, maar heeft nu net als andere Europese landen te kampen met tegenwind door de wereldwijde onzekerheid. De werkloosheid in Spanje is gedaald naar 14%, wat tot de hoogste percentages van Europa behoort. De Spaanse centrale bank verwacht dat de werkloosheid tegen eind 2021 verder zal dalen tot circa 13%.

De economie van de eurozone lijkt in het derde kwartaal te zijn stilgevallen, blijkt uit cijfers van marktonderzoeker IHS Markit over de activiteiten van inkoopmanagers. De samengestelde inkoopmanagersindex, die de bedrijvigheid in zowel de dienstensector als de industrie weerspiegelt, daalde van 51,9 punten in augustus naar 50,4 in september. De stand is een stuk lager dan verwacht en staat nu op het laagste niveau in ruim zes jaar. “De uitkomsten van het onderzoek suggereren dat de risico’s voor de economie neerwaarts zijn en de economie in de komende maanden zal krimpen”, schrijft Chris Williamson, hoofdeconoom bij IHS Markit. Het meest zorgwekkend voor de Europese economie is de achteruitgang in de dienstverleningssector. De dienstensector blijft al maandenlang overeind, terwijl de verwerkende industrie al maandenlang in de hoek zit waar de klappen vallen. De dienstensector daalde van 53,5 punten naar 52,0 punten. De verwerkende, harde industrie, kreeg de zwaarste klap te verduren. De verwerkende industrie daalde verder van 47,0 punten in augustus naar 45,6 in september. Vooral de Duitse economie ondervindt hier hinder van; die economie is meer gericht op de verwerkende industrie dan bijvoorbeeld de Nederlandse.

Economische groei Nederland 2e kwartaal met 20% (van 0,5% naar 0,4%) gecorrigeerd

De economische groei in het tweede kwartaal is bij de tweede berekening lager uitgevallen dan in eerste instantie berekend was, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. De economische groei van april tot en met juni kwam uit op 0,4%, in plaats van de eerder berekende 0,5%. Ten opzichte van de eerste berekening is vooral het handelssaldo naar beneden bijgesteld. Wel werd de bbp-groei gestimuleerd doordat huishoudens meer consumeerden. Ten opzichte van een jaar eerder groeide de economie in het tweede kwartaal met 1,8%; 0,2% lager ten opzichte van de eerste berekening. Volgens de tweede berekening steeg het aantal banen van werknemers en zelfstandigen in het tweede kwartaal met 42.000 ten opzichte van het eerste kwartaal van 2019. De eerste berekening kwam uit op een stijging van 40.000, aldus het statistiekbureau. Ook publiceerde het CBS cijfers over de het begrotingsoverschot van de Nederlandse Staat. Zij kreeg bijna €14 mrd meer binnen dan zij uitgaf in de eerste helft van 2019. Hiermee kwam het begrotingsoverschot uit op 1,8%. De overheidsschuld als percentage van het bbp komt uit op 50,9%, tegenover 52,4% eind 2018. Het gerealiseerde overschot in de eerste helft van 2019 is ruim €2 mrd hoger dan het overschot over heel 2018. De miljoenennota gaat uit van een overschot van €10,8 mrd voor heel dit jaar, oftewel 1,3% bbp. Nederland voldoet daarmee ruimschoots aan de Europese eisen, waarbij het begrotingstekort niet groter mag zijn dan 3% van het bbp en de staatsschuld maximaal 60% van het bbp mag bedragen.

De staalbedrijven worden getroffen door teruglopende industriële productie
De internationale staalsector voelt steeds meer druk van de handelsspanningen, de afkoelende wereldeconomie en politieke onrust rond bijvoorbeeld de Brexit. Grote staalmakers in Azië en de Verenigde Staten luiden de noodklok, terwijl ArcelorMittal eerder al zijn verwachtingen voor de staalvraag heeft verlaagd. De voorzitter van de Japanse staalbranchevereniging zegt dat er duidelijk sprake is van een gevoel van afzwakking in de industrie. Vorige maand kwamen de grote Japanse staalbedrijven Nippon Steel en JFE Holdings al met winstwaarschuwingen, recent gevolgd door waarschuwingen van de Amerikaanse branchegenoten U.S. Steel, Nucor en Steel Dynamics. De Europese staalsector staat onder druk, door onzekerheid aan het handelsfront en tegenvallende cijfers over de Europese industrie. Zo daalde maandag de koers van ArcelorMittal in Amsterdam met 6,4%, ook mede door een adviesverlaging van Oddo BHF. Het Duitse Salzgitter ging 5% omlaag in Frankfurt, terwijl Thyssenkrupp meer dan 3% verloor. Ook roestvrijstaalbedrijven hadden het lastig met een min voor bijvoorbeeld Aperam van 3,2%.

Klaas Knot waarschuwt de politiek

Pensioenfondsen die in de problemen zitten, zouden niet moeten wachten met het korten van pensioenen, vindt DNB-president Klaas Knot. “Uitstel van korten betekent dat de rekening doorschuift naar jongere generaties,” zegt hij in gesprek met de Telegraaf. De grote pensioenfondsen staan er momenteel zo slecht voor dat ze zeer waarschijnlijk moeten korten. De twee grootste pensioenfondsen hebben momenteel zelfs een dekkingsgraad van onder de 90%. De dekkingsgraad geeft de verhouding aan tussen de pensioenverplichtingen en het geld in kas. Bij 100% is er precies genoeg geld in kas, bij alles daaronder zijn er te weinig middelen om de pensioenverplichtingen na te komen. Volgens Knot is het nu beter om “op een bepaald moment de pijn te nemen” en dus te korten op de pensioenen. “Als je dit steeds voor je uitschuift, dan hou je steeds die onzekerheid. Dat hebben we nu al jaren gedaan, de rek is er een keer uit.” De DNB-president vraagt zich sterk af of ons pensioenstelsel in de huidige economische tijden nog werkt. „Toezeggingen zijn gewoon heel duur, dus we moeten ons afvragen of we toezeggingen blijven doen of dat we ons meer moeten richten op beschikbare premieregelingen.” Daarbij is alleen de pensioenpremie zeker, maar het toekomstige pension zelf niet. Knot: „De vraag is: welk pensioen kan je je veroorloven in de huidige financiële situatie?” Een van de redenen waarom de pensioenfondsen het lastig hebben, is de lage rente. Knot erkent dat het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) hier een factor in is, maar vindt het te makkelijk om de ECB de schuld te geven van de kortingen. “Er is in de pensioenwereld meer misgegaan. Er zijn ook pensioenfondsen die helemaal niet hoeven te korten en zelfs de pensioenen indexeren. Die hebben andere beleggingskeuzes gemaakt.” De langzame hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel heeft volgens Knot niet meegeholpen. “Tien jaar geleden spraken we al over een pensioenhervorming. Dat heeft tien jaar geduurd. Dan zijn we nu natuurlijk laat.” De ECB kondigde eerder deze maand een nog lagere rente en een nieuw pakket aan maatregelen aan. Niet lang daarna kwam Knot met een officiële verklaring waarin hij zijn onvrede uitte over dat beleid – iets wat redelijk uniek is. Die persverklaring heeft Knot vooraf gedeeld met zijn collega’s, vertelt Knot nu. “De ervaring leert dat dit soort meningsverschillen nooit binnenskamers blijft. Om mijn collega’s niet te verrassen heb ik dan ook aangekondigd dat ik met een publieke toelichting zou komen.” Er was ook aandacht voor de lage spaarrentes, en wat er gebeurt als die in de toekomst negatief zouden worden. Dat laatste ziet Knot nog niet zo snel gebeuren, ook omdat de ECB extra maatregelen neemt om banken enigszins te ontzien bij de laatste renteverlaging. Als het toch zo ver komt, weet Knot ook niet wat er dan gaat gebeuren. „We weten niet hoe spaarders zich gaan gedragen bij een negatieve rente. Als mensen massaal geld gaan weghalen bij de banken, zou dat wel effect hebben op onze financiële stabiliteit. Maar weten niet wat er zou gebeuren, omdat het niet eerder is voorgekomen.” Maar de DNB-voorman wijst er ook op dat er gevaren en kosten zitten aan je geld van de bank halen. „Consumenten moeten ook een alternatief hebben. Je kunt balen van negatieve rente. Maar massaal geld van de bank halen betekent ook dat je kosten moet maken”, zegt Knot, die vooral op de kosten om je huis te beveiligen doelt. (bronnen: DFT en nu.nl)

De Pensioenfederatie waarschuwt voor de grote gevolgen van de huidige lage rentestand. De belangenorganisatie van de pensioenfondsen stelt in een zogeheten positionpaper dat aanhoudende lage rente kan leiden tot veel hogere pensioenpremies, een lagere pensioenopbouw en “een stapeling van pensioenverlagingen”. De positionpaper wordt verspreid vanwege een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de effecten van de lage rente.

“Naarmate de rente daalt, wordt pensioen duurder. De verwachting van de Pensioenfederatie is dat de premies hard stijgen”, schrijft de belangenorganisatie. Uit de analyse van de Pensioenfederatie blijkt dat de pensioenpremies wel met 10 tot 30% kunnen stijgen. Als deze optie niet wenselijk is, kunnen in plaats daarvan ook de opbouwpercentages onder de loep worden genomen. De Pensioenfederatie waarschuwt dat pensioenopbouw mogelijk met een derde omlaag moet: van 1,875% naar tussen de 1,3% en 1,5%. “Ook dit is reden tot zorg en op termijn nog belangrijker dan de nu dreigende verlagingen”, schrijft de belangenorganisatie. Hiermee zou je in veertig jaar niet 75% van je pensioen opbouwen, maar 44%. Naar verwachting moeten de pensioenen van zo’n twee miljoen mensen volgend jaar worden verlaagd. Het is volgens de belangenorganisatie nog moeilijk om te zeggen hoe groot de verlagingen zullen zijn, maar verlagingen van 8% zijn “niet denkbeeldig”, zelfs niet als een verplichte dekkingsgraad van 100% in plaats van 104,3% wordt aangehouden. Het is niet zeker dat het bij die kortingen blijft, aldus de Pensioenfederatie. Het zou kunnen dat de pensioenen nog verder worden gekort, een “stapeling van verlagingen”, als gevolg van de lage rentestand. [dit is een heel somber beeld dat de Pensioenfederatie schetst. De optie van nog meer pensioenpremie gaan betalen is niet realistisch. Bij het ABP bedraagt de premie 24,9% van het brutoloon, daarvan betaalt de werknemer 7,47%. Een kwart van het bruto loon van een (semi) ambtenaar gaat naar het pensioenfonds en er is geen zekerheid over de pensioenuitkering na 40 jaar betalen. Neem een ambtenaar die €40.000 bruto verdient, waarvoor wordt dus jaarlijks €10.000 ‘gespaard’ voor de oude dag, maar zegt Klaas Knot ‘we moeten af van de garantie hoeveel pensioen dat later gaat opleveren]

De vernieuwing van het pensioenstelsel is te laat gekomen. Volgens Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, trekken de dreigende kortingen nu een zware wissel op het pensioenakkoord. Knot ging maandagmiddag langs in de Tweede Kamer om te praten over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank, waar hij onlangs kritiek op uitte. Maar in de praktijk ging het grotendeels over pensioenen. De DNB-president zet daarin de nodige vraagtekens bij de houdbaarheid van ons pensioenstelsel. We moeten ons pensioenstelsel opnieuw inrichten om met de lage rente om te gaan. En daar zijn we nu laat mee”, zegt Knot. Hij ziet dat het voor de zomer gesloten pensioenakkoord nu alweer onder vuur ligt vanwege de dreigende kortingen voor miljoenen Nederlanders. Knot: „De kortingsproblematiek legt opnieuw een hypotheek op de overgang naar een nieuw stelsel.” [met deze toelichting probeert de President van de Nederlandsche Bank, die onze belangenbehartiger is in de ECB, zijn eigen straatje schoon te vegen. Hij moet aan de pensioenfondsen en de werknemers uitleggen waarom het geld nog maar zo weinig waard is, dat beleggers op kapitaalmarkt genoegen moeten nemen met negatieve rentes, met alle gevolgen daarvan voor ons spaargeld en onze pensioenreserves bij de pensioenfondsen en verzekeraars. Het monetaire beleid van de inkoop van (staats)obligaties van de 19 eurolanden in de afgelopen jaren, waardoor de effectenmarkten volledig zijn ontwricht en dat in 2017 al had moeten worden gestopt zodat de inkoop niet werd opgevoerd naar €2600 miljard. De ECB had moeten wachten tot het moment dat de overheden waren overgegaan tot het investeren in de toekomst (op een breed vlak), zodat de economische groei nieuwe impulsen hadden gekregen. Dat is tot dusverre nog altijd niet aangevangen en in plaats van dat de geldhoeveelheid zou worden teruggebracht, dat kan niet want daarmee worden de belangen van partijen op de financiële markten geschaad, worden ze verder opgehoogd. Dat beleid is dienstbaar aan de doelstellingen van het neoliberalisme en voor een ander monetair beleid zitten er in de gereedschapskist van de monetaire autoriteiten geen ‘tools’ meer. Het probleem in dit dossier zijn de regeltjes die door DNB aan de pensioenfondsen worden opgelegd: het werk van technocraten die ervan uitgaan dat het mislukte beleid van Draghi, waar Klaas Knot, mogelijk onvrijwillig, in heeft geparticipeerd, nog zeker wel 30 jaar voortgezet wordt. Als we kijken naar de koersen voor 30-jarige Nederlandse leningen betalen beleggers er nog altijd op toe. Dat is heel ongezond en voorspeld weinig goeds voor de komende decennia. De schuld geven aan pensioenfondsen, wegens slecht beleggingsbeleid, is helemaal niet zo relevant als Knot wil doen lijken. Er zijn inderdaad pensioenfondsen die wat meer risico’s hebben genomen in de beleggingen en mogelijk hebben belegd in hoger renderende ondernemingen (mogelijk omdat die zich niets aantrekken van duurzamer produceren, of sterk vervuilende producten op de markt brengen dan wel bedrijven financieren die oorlogsmateriaal produceren) maar dat kan ook omslaan. We moeten ons wel realiseren dat zowel op de obligatie- als op de aandelenmarkten en in vastgoed prijsvorming plaatsvindt, gestimuleerd door het vele gratis geld dat beschikbaar is, waarin grote luchtbellen zitten. Op enig moment lopen die leeg en vindt er een enorme kapitaalvernietiging plaats. Het allerergste is dat Knot zegt is hij zich afvraagt of ons pensioenstelsel in de huidige economische tijden nog werkt. „Toezeggingen zijn gewoon heel duur, dus we moeten ons afvragen of we toezeggingen blijven doen of dat we ons meer moeten richten op beschikbare premieregelingen.” Daarbij is alleen de pensioenpremie zeker, maar het toekomstige pensioen zelf niet. Hoe durft hij zich op deze wijze te uiten. Nee, Klaas, stop de pensioenverlagingen en keer snel terug naar een gezond monetair beleid, waarin de euro zijn waarde weer terugkrijgt. Waar ik mij het meeste zorg over maakt dat binnen het kabinet en onze volksvertegenwoordigers de verwachting heeft gepost gevat dat het in dit pensioendossier zou gaan om een tijdelijk probleem omdat de verwachting is dat knappe koppen wel in staat zullen dat dat probleem op te lossen. Het probleem is, naast het mislukte ECB-beleid waardoor de monetaire autoriteiten geen of nauwelijks meer sturend beleid kunnen voeren, van structurele aard: de steeds stijgende vergrijzing van de samenleving en als gevolg daarvan de dalende economische groei. Oudere mensen investeren minder en gaan meer voor zorg, terwijl ze sparen voor de oude dag. Nu kan het een oplossing zijn dat de verrekenmodellen worden versoepeld en de rekenmeesters ervan uitgaan dat het monetaire beleid weer zal terugkeren naar ‘vroegere tijden’ waar beleggers die wilden investeren voor het geld dat ze daarvoor leenden een redelijke rente moesten betalen. Veertig jaar geleden was daar een vaste basis voor: 4% + inflatie. Vandaag de dag zou dat 5% zijn. Een tarief waarmee alle pensioenfondsen weer uit de problemen zouden zijn en aan pensioenuitkeringen weer een inflatie uitkering zouden kunnen toekennen. De realiteit is echter dat dat scenario ‘onwaarschijnlijk’ is op de kortere termijn. De voorstellen van Klaas Knot zijn maatschappelijk onwenselijk en de knappe knoppen lossen de problemen ook niet op. Daarvoor spelen op de achtergrond financieel/economische ontwikkelingen een rol, die de problematiek alleen maar zullen vergroten: een recessie in 2020, de handelsoorlogen die de VS voert, de geo-politieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten, het binnenlandse en buitenlandse beleid van Donald Trump, de zwakke positie van Europa en de afhankelijkheid van het monetaire beleid, wereldwijd, aan de neoliberale doelstellingen. Er deed zich deze week nog een andere ontwikkeling voor die voor onrust zorgde. Superrijken zouden massaal aandelen aan het verkopen zijn en de opbrengsten niet herbeleggen maar overbrengen naar Zwitserse banken waar ze cash beleggen en daarvoor ¾% negatieve rente betalen. Dat betekent dat ze een crash op de financiële markten verwachten en meer vertrouwen in de stabiliteit van het Zwitserse banksysteem dan in dat van de FED, ECB en BoJ. Daarbij komt dat de FED vorige en deze week banken moest ondersteunen, die met liquiditeitstekorten zaten]

Duitse inflatie daalt verder

De inflatie in Duitsland is in september gezakt naar 1,2% op jaarbasis, van 1,4% een maand eerder. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van voorlopige cijfers. Op maandbasis bleven de Duitse consumentenprijzen onveranderd. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 0,9%, tegen 1% een maand eerder. [op de vraag waardoor die ontwikkeling zich voordoet heb ik geen antwoord]

Obligatiezeepbel?

De obligatiezeepbel die zich sinds tien jaar (of zelfs dertig jaar) heeft gevormd, zal vroeg of laat uiteenspatten. Maar een zeepbel spat slechts uiteen na een periode van overdreven optimisme. De uitgifte van meer dan $135 mrd aan investmentgradeobligaties in september 2019 kan geïnterpreteerd worden als een signaal van een dergelijke euforie in de aanloop naar de val. Toch hoeven we niet uit te gaan van het worstcasescenario. Een geleidelijke herschikking van de prijzen van activa kan in de tijd gespreid verlopen, parallel met een zwakker economisch momentum. De handelsoorlog die de Verenigde Staten en China uitvechten, leidt onvermijdelijk tot een vertraging van de wereldwijde groei. Minder groei in combinatie met een aantrekkende inflatie blijkt een bijzonder ongunstig scenario voor beleggingen met hoge waarderingen of met een negatief rendement, schrijft Igor de Maack, beheerder van DNCA Investments.

Teloorgang Thomas Cook voor de Grieken

De teloorgang van de Britse reisgroep Thomas Cook zal een grote impact hebben in Griekenland. De toeristische sector houdt rekening met een klap van tot €500 mln. Er is sprake van “de zwaarste klap sinds de financiële crisis”, zo schrijft de Griekse zakenkrant Naftemporiki. De Griekse toerismefederatie verwacht dat de sector €250 tot €500 mln minder zal verdienen door het ineenklappen van Thomas Cook. De hoteluitbaters rekenen met een verlies van €300 mln.
Griekenland stond op de derde plaats in de rangschikking van belangrijkste bestemmingen voor Thomas Cook-reizigers. Vooral Kreta, Rhodos en Kos waren populair. Thomas Cook baat in Grie
kenland ook vier eigen hotels uit en telt er 640 werknemers. Het is nog niet duidelijk wat er daarmee zal gebeuren. (bron: hln.be)

De Europese auto-industrie waarschuwt voor de rampzalige gevolgen van een brexit zonder akkoord

Dat zou het effect van een “aardschok” hebben op de productie van voertuigen in Europa. “Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zonder akkoord zou een aardbeving veroorzaken voor de handelsomstandigheden, met miljarden euro’s aan taksen die de keuze van consumenten aan beide kanten van het Kanaal dreigen te beïnvloeden”, waarschuwen de Europese branchevereniging van autoconstructeurs ACEA, de vereniging van de onderaannemers (CLEPA) en 21 nationale verenigingen in een gezamenlijk persbericht. De autosectoren van de EU en het Verenigd Koninkrijk hebben een vlotte handel nodig en zouden erg bestraft worden door taksen en administratieve lasten op de onderdelen en de voertuigen”, aldus Bernhard Mattes, voorzitter van de Duitse sectororganisatie. “Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie moeten alle noodzakelijke maatregelen treffen om een Brexit zonder akkoord te vermijden.”De verenigingen van de Europese autobouwers oordelen dat de bijkomende douanerechten in het geval van een ‘no deal’ op ongeveer €5,7 mrd zouden uitkomen. Autoconstructeurs zoals het Duitse BMW, het Franse PSA en het Japanse Nissan hebben momenteel fabrieken in Groot-Brittannië. De toekomst van die fabrieken is onzeker bij een brexit zonder akkoord. (bron: hln.be)

Economische Zaken staat postfusie PostNL met Sandd toch toe op grond van artikel 47 van de Mededingingswet

De overname van Sandd door PostNL mag toch doorgaan. [na bekendmaking van het nieuws steeg de koers van het aandeel PostNL met 10%; kassa voor de aandeelhouders, die Mona daarvoor graag bedanken] Dat heeft staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken bekendgemaakt. Eerder blokkeerde de Autoriteit Consument en Markt (ACM) de overname, omdat die zou leiden tot een monopolie op de postmarkt. Keijzer beroept zich hiervoor op artikel 47 van de Mededingingswet. Het kabinet mag het oordeel van een toezichthouder negeren als er “gewichtige redenen van algemeen belang” zijn. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat het kabinet hiervan gebruikmaakt.

Keijzer staat de overname onder strenge voorwaarden toe. Zo komt er een rendementsplafond van 9%, waardoor bijvoorbeeld de postzegelprijs niet harder stijgt dan de daadwerkelijk daarvoor gemaakte kosten. Ook beperkt ze de prijsstijging van zakelijke brieven, die de toezichthouder op zo’n 30% tot 40% had geschat. [ik heb al weinig vertrouwen in het vage beleid dat deze staatssecretaris voert, maar hier bepaalt ze een rendementsplafond van 9% om de prijzen voor postbezorging beheersbaar te houden. Dat rendement van 9% is in deze tijden veel te hoog: 3% zou veel reëler zijn geweest. Nu de concurrentie van tafel is, kan PostNL doen wat ze willen. Postzegels gaan gegarandeerd weer omhoog en de concurrerende tarieven voor zakelijke post van Sanddt zullen fors worden verhoogd. Mona, je had naar de toezichthouder moeten luisteren] De toezichthouder had de overname begin september verboden, omdat de postprijzen door het monopolie flink zullen gaan stijgen. Zowel bedrijven als consumenten zouden hiervan nadelen ervaren, die volgens de ACM niet opwegen tegen de voordelen van de fusie. Een andere voorwaarde van het kabinet is daarom dat PostNL toegang verleent tot het landelijke netwerk aan regionale postvervoerbedrijven. Het kabinet wil bovenal de kwaliteit van de postbezorging behouden, tegen een eerlijke prijs en met goede arbeidsvoorwaarden voor de bezorger. [over de overname van al het personeel van Sanddt door PostNL lees ik niets, terwijl die toezegging door PostNL wel is gedaan. Ik sluit helemaal niet uit dat meer dan de helft van het Sanddt-personeel binnen twee jaar is weggerangeerd]

Deutsche Bank in witwasproblemen

De Duitse autoriteiten hebben een inval gedaan bij het hoofdkwartier van Deutsche Bank in Frankfurt, bevestigt het Duitse ministerie van Justitie. Ze zijn op zoek naar informatie met betrekking tot de witwaszaak bij de Deense branchegenoot Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten meldde. Danske Bank wordt inmiddels in meerdere landen onderzocht vanwege de witwaszaak, waaronder in de Verenigde Staten, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Estland. De kleine Estse tak van Dankse Bank zou bij in totaal €200 mrd aan verdachte transacties betrokken zijn. Bij het onderzoek zijn drie aanklagers en negen agenten van de federale politie betrokken. Justitie kon niet zeggen hoelang het onderzoek in Frankfurt zal duren. In een verklaring laat Deutsche Bank weten mee te werken. “Deutsche Bank heeft de feiten onderzocht en heeft de opgevraagde documenten, voor zover dat mogelijk was, geleverd”, schrijft de bank.

Boete voor Daimler Benz

Autofabrikant Daimler heeft een boete van €0,87 mrd gekregen voor betrokkenheid bij het dieselschandaal, maakte het Duitse Openbaar Ministerie en de automaker bekend. De fabrikant gaat niet tegen de boete in beroep. De maker van onder meer Mercedes-Benz-auto’s schoot volgens de rechter sinds 2008 tekort bij toezichthoudende taken en moet daarom binnen zes weken het boetebedrag betalen. In 2015 werd het dieselschandaal bekend. Autofabrikanten, waaronder Daimler, bleken op grote schaal sjoemelsoftware te gebruiken om de stikstofuitstoot van dieselauto’s minder hoog te laten lijken. Zo kwamen auto’s door de keuring terwijl die in werkelijkheid toch te veel schadelijke stoffen uitstootten.

Econoom slaat alarm: ‘Minstens 50% kans dat eurozone uit elkaar valt’

Paul Diggle, econoom bij Aberdeen Standard Investment (ASI) trekt aan de bel. Volgens hem is de kans minstens 50% dat de eurozone uit elkaar valt bij de volgende recessie, schrijft de Telegraaf. Bij een volgende recessie ontstaat er economische krimp die per land verschilt. De sterkere economieën kunnen een grotere klap verdragen dan de zwakkere economieën. Diggle voorspelt dat bij een volgende recessie deze klappen ervoor zullen zorgen dat de verschillen tussen landen te groot zullen worden en daarmee onhoudbaar op de lange termijn. Grote verschillen zorgen namelijk voor politieke fragmentatie (denk aan de Griekse schuldencrisis), helemaal als zo’n beetje alle EU-landen met een recessie te maken krijgen. Diggle ziet eigenlijk maar twee opties: verdere integratie of het uiteenvallen van de muntunie. Die laatste lijkt hem het meest waarschijnlijke, vanwege het scenario uit de vorige alinea. Mocht het inderdaad zo lopen, dan zullen volgens de econoom landen met hoge schulden keihard afgestraft worden door de financiële markten. Die munten zullen dan namelijk gedevalueerd worden. De schade zou volgens hem vele malen groter worden dan toen in 2008 met de val van Lehman Brothers. Totaal geen prettig vooruitzicht dus! Een paar jaar geleden verwachtte men wel weer een crisis die EU-integratie juist verder zou aanzwengelen, maar Diggle komt dus met aardige argumenten tegen dat idee. Misschien komt er dan toch een Neuro en een Zeuro? Of misschien alleen een Neuro en ontstaat er regelrechte paniek in de Zuid-Europese landen. De angst is in ieder geval bij deze econoom aanwezig. (bron: DDS)

Beleggers halen hun goud weg uit Hong Kong

Beleggers hebben de afgelopen weken goud weggehaald uit Hong Kong en overgebracht naar opslaglocaties in Singapore en Zwitserland. Volgens de FTmaken beleggers zich zorgen over de aanhoudende politieke crisis in de stadstaat. China wil haar grip op Hong Kong versterken, maar een deel van de lokale bevolking verzet zich daar hevig tegen. Zij gaan al wekenlang de straat op om hun zelfstandige status te verdedigen. Ook werd er bij het vliegveld gedemonstreerd. Volgens een goudhandelaar in Hong Kong hebben de ongeregeldheden veel impact op de goudmarkt. Beleggers hebben volgens hem al voor miljoenen dollars aan edelmetaal uit de stadstaat weggehaald en overgebracht naar andere locaties. Ook komen er sinds de demonstraties geen nieuwe klanten binnen die hun goud daar willen opslaan. Een van de belangrijkste opslagplaatsen voor goud in Hong Kong zit op de luchthaven. Tussen deze locatie en Singapore vinden regelmatig goudtransporten plaats. Een escalatie van de politieke situatie kan het lastiger maken om goud uit de kluis te halen en naar het buitenland te transporteren. Vermogende Chinezen, die tot voor kort goud kochten in Hong Kong, doen dat nu liever in Singapore. Albert Cheng, hoofd van de Singapore Bullion Market Association, heeft meer verzoeken gekregen van particulieren die goud in Singapore willen kopen. Volgens Philip Klapwijk, analist bij Precious Metals Insights, is er al langer een verschuiving van vermogen gaande van Hong Kong naar Singapore. De politieke crisis heeft deze trend alleen maar versneld. Kredietbeoordelaars als Moody’s en Fitch hebben de stadstaat onlangs een afwaardering gegeven vanwege de aanhoudende protesten.

In zijn column op DFT schrijft Jaap van Duijn, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, deze week over: uitvoering overheidstaken

De eerste taak van iedere regering is ervoor te zorgen dat de essentiële overheidstaken, zowel kwalitatief als kwantitatief, naar behoren worden vervuld. Zij is immers de enige partij die daarvoor kan zorgen. Burgers kunnen zelf geen leger onderhouden en bedrijven kunnen de rechtspraak niet verzorgen. Een overheid hoeft niet groot te zijn. Het liefst hebben we een kleine, goed georganiseerde en efficiënte overheid. Maar die moet wel alle taken uitvoeren, voorkomen dat er tekort aan personeel en materieel is en zorgen dat overheidsdienaren fatsoenlijk worden betaald. Rutte liep vorige week vrolijk rond en er lijkt ineens geld genoeg te zijn, maar hoe hebben zijn kabinetten het er tot dusver van afgebracht? Hoe staat het met onze defensie, met justitie, de politie en het onderwijs? Het antwoord is: niet best. In 1995 gaf Nederland nog 2% van het bbp aan defensie uit – het door de NAVO geëiste percentage – maar onder Rutte is het gedaald naar 1,1%, waarmee Nederland ver onder het NAVO-gemiddelde zit. Tot vorig jaar ging er ieder jaar meer personeel bij Defensie weg dan er bijkwam. Voor deelname aan internationale missies is er nauwelijks nog capaciteit. En dan de openbare orde en veiligheid, onderwerpen waar de VVD van Rutte zich altijd zo graag mee identificeert en waarvoor de partij ook de ministers heeft mogen leveren. Commentaar is eigenlijk overbodig: voortdurend gedoe op het departement, overbelaste rechters (dus veel te weinig rechters), zaken die jaren blijven liggen, nauwelijks greep op de georganiseerde criminaliteit. Men zou denken dat de kabinetten van Rutte fors op openbare orde en veiligheid zouden hebben ingezet, maar de uitgaven zijn relatief gezien eerder gedaald dan gestegen. Terwijl de economie gegroeid is, werken er in het openbaar bestuur nauwelijks meer mensen dan tien jaar geleden. De politie krijgt voortdurend nieuwe wetgeving voorgeschoteld die gehandhaafd moet worden, maar heeft de mankracht niet om dat te doen en verklaart openlijk welke overtredingen ze maar laat begaan, wat uiteindelijk het gezag van de politie alleen maar verder aantast. Blauw is op straat nauwelijks te zien en hoewel meer niet altijd de oplossing is, hebben landen als Duitsland, Frankrijk, Spanje en Italië in ieder geval veel grotere politiekorpsen. Over het lerarentekort is al veel geschreven. Het is een geweldige blamage voor Rutte c.s. dat ze het zover hebben laten komen. De cijfers liegen niet: de uitgaven aan onderwijs zijn onder de kabinetten-Rutte stelselmatig ieder jaar als percentage van het bbp gedaald. Over zaken als milieubeheer en cultuur zullen we het maar niet eens hebben. In euro’s zijn de overheidsuitgaven aan cultuur nu lager dan in 2010, terwijl de cultuurbarbaar Halbe Zijlstra niet eens meer in het kabinet zit.

Duitse inflatie daalt verder

De inflatie in Duitsland is in september gezakt naar 1,2% op jaarbasis, van 1,4% een maand eerder. Dat meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van voorlopige cijfers. Op maandbasis bleven de Duitse consumentenprijzen onveranderd. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 0,9%, tegen 1% een maand eerder. [op de vraag waardoor die ontwikkeling zich voordoet heb ik geen antwoord]

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 27 sep 2019; week 39: AEX 578,31; Bel20 3712,08; CAC40 5.640,58; DAX30 12.380,94; FTSE 100 7.426,21; SMI 10.038,00; RTS (Rusland) 1347,72; DJIA 26.820,25; NY-Nasdaq 100 7.681,58; Nikkei 21.878,9; Hang Seng 25.954,81; All Ords 6.824,1; SSEC 2.932,17; €/$1,094103; BTC/USD $8.226,75; 1 troy ounce goud $1495,90, dat is €43.967,81 per kilo; 3 maands Euribor -0,412%; 1 weeks -0,502%; 1 mnds -0,462%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,438%; 10 jaar VS 1,6949; 10 jaar Belgische Staat -0,27%, 10 jaar Duitse Staat -0,584, Franse Staat -0,287; VK 0,418; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,8%, 10 jaar Japan -0,239%; Spanje -0,147; 10 jaar Italië 0,825%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,602.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tpt wat lager, de goudprijs schommelde deze week maar sloot lager en de rente van 10-jarig en 30-jarig papier daalden, c.q. de negatieve rente noteerden hoger, ook de 5-jarige negatieve rente steeg weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,45%; Duitsland -0,125%; Nederland -0,109%; Japan 0,321%; Frankrijk 0,515%; GB 0,954%; Spanje 1,03%; Canada 1,5407%; Italië 1,897%; VS 2,143%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,85%; Duitsland -0,773%; Denemarken -0,749%; Nederland -0,704%; Frankrijk -0,639%; België -0,56%; Japan -0,3579%; Spanje -0,295%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 28092019/498 ABN Amro verliest €2,1 mrd op één beursdag aan waarde

UPDATE21092019/497

De Troonrede van de Koning moest vooral optimisme uitdragen en alle mogelijke tegenslagen moesten worden weggemoffeld

Trouw opende woensdagmorgen daarmee <citaat> De zon schijnt nog steeds over Nederland, maar de schaduwen tekenen zich af. Met een groot penseel tekent het kabinet nu al Hollandse wolkenpartijen aan de horizon, die in de verte opdoemen uit onvoorspelde windrichtingen. Met datzelfde penseel wijst het kabinet aan waar het zonnige plaatje nu ook al zijn schaduwpartijen heeft. Daarmee tekent Rutte-III alvast een bezorgde blik op de toekomst. In de Troonrede belooft het kabinet te bouwen aan een land met meer zekerheden, dat zich wel op tijd moet voorbereiden op de toekomst. Het kabinet Rutte-III is het nieuwe politieke jaar begonnen met de boodschap dat het opnieuw goed gaat met de economie, het zoveelste jaar op rij. Maar de toon is anders dan een jaar geleden, toen de premier nog uitbundige beloftes deed. Alles zou beter worden, was toen het onversneden positieve verhaal. Iedereen zou het merken. Dit jaar is de toon voorzichtiger. Mensen moeten zich weer ‘zeker voelen en vertrouwen in de toekomst kunnen hebben, houden of herwinnen’, sprak koning Willem-Alexander. De Troonrede somde de zorgen op van de middeninkomens: een fatsoenlijk inkomen, waardevol werk, een betaalbaar huis in een veilige buurt, toegankelijke en goede medische zorg. De hele Troonrede ademt bezorgdheid over wat gewone Nederlanders aan onzekerheden blijven voelen, ondanks al die economische voorspoed, met nu al voor het vijfde jaar een begrotingsoverschot. Er is geld genoeg, en de extra uitgaven zijn er ook aan verpleeghuizen, defensie, spoorwegen, politieagenten, leraren. Maar het kabinet tempert vast de verwachtingen over de effecten ervan. Publieke voorzieningen moeten ‘sterker’ worden. Tegelijkertijd is de boodschap dat ‘niet elk vraagstuk met een financiële injectie meteen is opgelost’. Het lerarentekort, zo is de vrees, zal ondanks extra geld nog nijpend blijven. Bij de andere toon hoort ook het relativeren van koopkrachtplaatjes, in de politiek nu vaak nog een belangrijke graadmeter. Nederlanders gaan er komend jaar 2,1% op vooruit. Dat zijn gemiddelden. “De levens van ruim 17 miljoen individuele Nederlanders passen niet in een mal”, erkent het kabinet. “Geen enkel leven voegt zich naar de mediaan van een statistisch model. In het Nederland van de komende jaren zal het vooral moeten gaan over een breder soort zekerheid. Al herhaalde premier Rutte ook de oude belofte dat ‘mensen meer moeten overhouden in de portemonnee’. Maar vooral wil het kabinet de discussie doortrekken. Maar liefst elf keer klonk het woord ‘toekomst’ op Prinsjesdag in de Ridderzaal. Nederland moet zich nu vast, in goede tijden, voorbereiden op ‘de grote veranderingen die nodig zijn’, niet alleen voor het klimaat en de pensioenen, maar ook voor de zorg, het onderwijs en voor de vraag hoe Nederland zijn geld kan blijven verdienen. Minister van Financiën Wopke Hoekstra waarschuwt al dat Nederland niet moet ‘indommelen’. Het kabinet studeert op een speciaal investeringsfonds, te vullen met miljarden euro’s. Met dat geld moet de welvaart vergroot worden zodat alle burgers in het land blijven merken dat er geld is voor publieke voorzieningen. Rutte-III verlegt daarmee ook voor zichzelf vast de horizon, tot ver na deze kabinetsperiode. Het risico voor het kabinet is dat de vette jaren van de economie alweer voorbij zijn voor de burgers in het land het hebben gemerkt, terwijl een onzekere toekomst zich aandient, met de Brexit en handelsoorlogen. Maar het kabinet is optimistisch over de veerkracht van het land, en gelooft niet dat de harde toon op sociale media weergeeft hoe het land er werkelijk voor staat. “Nederland blijft een land van vrijwilligers en van verstandige compromissen in het brede midden. (…) Mensen willen meedoen en hun bijdrage leveren. Dat is wat ons bindt.” Met vier zeer verschillende middenpartijen in één coalitie is die lofzang ook anders te lezen, als een onderstreping van het eigen bestaansrecht van Rutte-III. In het belangrijke pre-verkiezingsjaar dat vanaf vandaag aanbreekt, spreken VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zichzelf ook wat moed in.</citaat> (tekst: Wilma Kieskamp). [wat opvalt in de Troonrede en daarna de aanbieding van de Miljardennota is dat in alle toonaarden het R-woord (recessie) werd gemeden. Begrijpelijk, want Rutte weet dat zodra de consumenten de knip weer op de portemonnee houden de economische groei terugzakt. Daarom moet de koopkrachtstijging de consument activeren het geld te blijven uitgeven desnoods met hogere schulden] Jan Kleinnijenhuis schrijft over de Miljardennota dat “voor het vijfde jaar op rij is er in 2020 een overschot op de begroting, hoewel die wel een stuk lager uitvalt dan dit jaar: 0,2% van het bruto binnenlands product in 2020, om 1,3% in 2019. Dat ligt vooral aan de vertragende economie, waardoor minder belasting en premies in de schatkist vloeien. Gecorrigeerd voor de stand van de economie prijkt er al een structureel tekort op de begroting van -0,4% van het bbp in 2020. Daarmee voldoet de regering nog maar net aan de binnen Europa afgesproken norm van een maximaal tekort van -0,5%, merkt de Raad van State op. Bovendien, vervolgt het advies van de Raad van State, breekt de Minister van Financiën, Wobke Hoekstra, met de jarenlange traditie om inkomsten en uitgaven van tevoren vast te stellen, en die bovendien strikt van elkaar te scheiden. Het kabinet houdt zich niet aan de eigen spelregels. Uitgavenkaders worden verlaagd omdat de regering er op sommige terreinen niet in slaagt het begrote geld überhaupt uit te geven. Miljarden worden doorgeschoven naar latere jaren, en meevallers op het ene terrein worden gebruikt om uitgaven op andere terreinen te doen. Sinds de invoering van het trendmatig begrotingsbeleid in 1994 onder toenmalig minister Zalm, zou dat eigenlijk niet langer mogen. Maar volgens Hoekstra is het nodig om nu even niet op die regels te letten. Ja, de begrote inkomsten worden verlaagd, maar dat is ‘een welbewuste keuze om huishoudens mee te laten profiteren van de gunstige economische ontwikkeling’. Het kabinet trekt 3 mrd uit om de lasten te verlagen, overigens voor de helft op te brengen door bedrijven in de vorm van een mindere verlaging van de winstbelasting. Ook het geschuif met miljarden in de uitgaven is een ‘weloverwogen keuze van het kabinet’, schrijft Hoekstra. Dit om de gevolgen van onder andere het pensioen- en klimaatakkoord op te vangen, en extra geld uit te trekken voor bijvoorbeeld de woningmarkt en de jeugdhulp. De RvS ziet ook enkele “open einden” wat betreft het pensioenakkoord, het Klimaatakkoord en het investeringsfonds. Het is namelijk niet uit te sluiten dat er meer geld nodig is om de klimaatdoelen te halen. De doelen uit de Urgenda-zaak worden waarschijnlijk niet gehaald, bleek al eerder. Het kabinet heeft daar dit voorjaar ook al extra geld voor uitgetrokken. De effecten op de begroting van het pensioenakkoord worden aan het einde van dit jaar in beeld gebracht door het Centraal Planbureau (CPB). Kind van de rekening is de zorg, waar de komende jaren ongeveer €1 mrd per jaar minder voor wordt uitge-trokken. Opvallend is ook dat de regering haar ambities helemaal niet lijkt te kunnen bijbenen. De overheidsuitgaven groeien fors de komende jaren, maar een steeds groter gedeelte van die miljarden worden – bij gebrek aan plannen, personeel of vanwege andere blokkades – helemaal niet uitgegeven, maar doorgeschoven naar latere jaren. Daardoor lijkt op dit moment de staat van de overheidsfinanciën een stuk fraaier dan die in werkelijkheid is, terwijl de uitgaven in latere jaren het overheidssaldo juist negatief zullen beïnvloeden.” Een heel interessante beschouwing over de werkelijke staat van de overheidsfinanciën!!

Algemene beschouwingen begroting 2020

Geen enkel leven voegt zich naar de mediaan van statistisch model, sprak de Koning. Er moet op een andere wijze naar welvaart gekeken gaat worden anders dan het blindstaren op de koopkrachtcijfers, zei Don Ceder (CU). “Als de meest kwetsbare groepen er niet op voorruit zijn gegaan op de hoogtepunt van de economische groei, dan moet de regering zich afvragen of ze misschien geen scherpere keuzes hadden moet maken. Want het lijkt mij niet realistisch dat die – getroffen – groepen bij een volgende recessie er beter vanaf zullen komen. (bron: NRC; tekst Lotfi El Hamidi) Het gaat hier om daklozen, mensen die moeten rondkomen van een uitkering of alleen van een AOW’eetje moeten rondkomen, bijna een miljoen mensen die in armoede leven, 150.000 mensen die gebruik maken van de Voedselbanken en huishoudens (38% van de middenklasse) met financiële betalings-achterstanden, die niet hebben geprofiteerd van de economische groei in een periode dat het geld tegen de wanden klotst.

Het optimisme over de status van ons land: “robuust en stabiel” wordt onderbouwd met met begrotingsoverschotten, een economische groei die behoort tot de top in de eurolanden, een lage werkeloosheid, een vraag naar personeel, een sterke export, positieve handelsbalans, een mediane koopkrachtstijging voor werkenden (waarvoor geen enkele garantie worden gegeven) een staatsschuld van €400 mrd die geen schuld is op de keper beschouwd en eigenlijk een negatieve staatsschuld is van €100 mrd (=geen schuld maar een bezit), maar aan de achterkant staan de mensen aan de onderkant van de samenleving, waaronder , waar nauwelijks aandacht voor is, de gevolgen van het Stikstof-arrest, de mogelijkheid van een halvering van onze veestapel, het onderwijs met te weinig docenten waarvoor in eerste instantie geen extra geld voor salarisverhogingen beschikbaar komt, de acht miljoen gepensioneerden, waarvan hun pensioenuitkeringen worden verlaagd, terwijl de pensioenfondsen €1500 mrd in kas hebben, de spaarders die geen rente meer krijgen over hun spaargelden en ons geld dat steeds minder waard wordt. Daarnaast de donkere luchten aan het firmament vanuit allerlei kanten, die ons hemelse weer kunnen gaan verpesten, we weten niet of, welke en wanneer. Je moet je de vraag stellen welke overwegingen er achter de begroting 2020 zitten. Heeft Rutte III diep nagedacht over onze toekomst? Het lijkt er niet op. De eerdere aankondiging dat er een investeringsfonds van €50 mrd in de komende 5 jaar komt, bleek vooralsnog een papieren aankondiging zonder details. Daarover moet nog worden nagedacht en moeten worden overlegd met de nieuwe EC in Brussel. Er is dus geen enkele aanwijzing in welke richting productieve investeringen gaan plaatsvinden. Ik zou wel zinvolle zaken voor kunnen aangeven. In het NRC wordt ervoor gewaarschuwd dat het fonds voordat het is opgericht al lijdt aan dezelfde kwaal als het begrotingsbeleid: gebrek aan verbeeldingskracht. Ik heb woensdag een deel van de dag een aantal fractieleiders aan het woord gehoord tijdens de Algemene Beschouwingen. Voor mij staken drie hun kop boven het maaiveld uit: Wilders, Marijnissen en toch ook weer Baudet. De eerste twee vertolkten overtuigend dat belangen die het volk heeft, de FvD voorman keek ver vooruit. De vier coalitiepartijen maakten geen sterke indruk. Geen visie op morgen en overmorgen, meer angstvallig vasthouden aan wat we hebben. Wilders kreeg de Kamer aan het glimlachten met zijn advies aan de premier ‘stap op: maak een wereldreis, zoek een vrouw, neem een hond, ga golfen’. Marijnissen schetste het beeld van een rijk land, dat slecht zorgt voor de onderdanen aan de onderkant van de samenleving. Baudet legde de drie grote problemen op tafel: stop de immigratie, stap uit de EU en de ECB en het klimaat.

Ik heb mij de vraag gesteld wat er met Europa gaat gebeuren als er geen nieuwe deal komt met de Britten en er op 31 oktober een harde Brexit komt. Groot-Brittannië zakt, de eerste maanden,terug in een diep dal en chaos, maar de Britten zijn een sterk volk en zullen dat overleven. Maar wat gebeurt er dan in Europa, ervan uitgaande dat de Duitse economie verder terugzakt en Trump met invoerheffingen voor bepaalde Europese goederen zout in de wond gaat strooien. Blijft de EU met nog 27 lidstaten nog eensgezind? Die zogenaamde solidariteit moest dienen als een afschrikking voor landen die ook zouden overwegen om uit de EU of de Muntunie te stappen. Duidelijk moest worden wat hen te wachten stond vanuit Brussel. Maar als de Britten dat trotseren hoe reageren andere landen daarop. Baudet en Wilders hebben wel een punt als ze kritische kanttekeningen plaatsen bij het lidmaatschap van de EU, zeker nu wij ons realiseren dat er twijfels worden geplaatst bij het nastreven van de neoliberale doelstellingen van de EU en de ECB. De macht van het kapitalisme zal moeten worden ingebonden, maar hoe en door wie? Voor mij staat vast dat het huidige pad een doodlopende weg is. De posities van Duitsland en Nederland in de Muntunie wijken sterk af van de 17 andere landen. Wij zijn de rijke landen, dan is er een middengroep en de Zuidelijke landen. De rijke landen passen niet in het profiel voor een monetair beleid. Daarom heeft Mario Draghi acht jaar lang de financieel/economisch zwakke landen en banken overeind gehouden met grote hoeveelheden gratis geld, in plaats van een bankensanering door te voeren. Die last is er nog steeds en wordt weer zichtbaar als de rente weer gaat stijgen. En dat gaat op enig moment ook weer gebeuren. De aan-name dat we de komende decennia in een monetaire situatie blijven van negatieve rente-tarieven is een illusie. De kans dat er op enig moment een enorme kapitaalvernietiging gaat plaatsvinden en we teruggaan naar ‘af’ blijft een reële optie. Het streven van de ECB en de EU is dat de rijkdom van Nederland en Duitsland wordt herverdeeld over de andere 17 landen en dat heeft het kabinet tot dusverre, zoveel als in hun vermogen ligt, geblok-keerd. Maar dat houdt geen stand. Er gaan eurobonds komen (waarbij de rijke landen zich garant stellen voor de nakoming van de rente- en aflossingsverplichtingen van alle eurolanden, dus ook de zwakke broeders), de afwaardering van ons (spaar)geld gaat gewoon door en onze pensioenreserves, die >2 keer zo groot zijn als ons bruto binnenlands product (bbp), veel te riant zijn in relatie tot de pensioenen in de andere eurolanden, gaan gewoon door de regeltjes van technocraten, zoals Jeroen Dijsselbloem (een vijand voor het volk), gaan fors gereduceerd worden naar het lagere Europese niveau. Daar gaat het kabinet geen stokje voor steken. Vooralsnog is de interne markt voor ons land belangrijker dan het beschermen van ons vermogen. Dat is de prijs die het volk moet betalen voor onze relatieve welvaart. Er zijn gelukkig politieke partijen die hier vraagtekens bij zetten, maar die regeren ons land niet.

Terugkijkend op de Algemene Beschouwingen maakt een mens niet vrolijk. Veel beloven en weinig geven doet de gek in vreugde leven, was een uitspraak van mijn moeder zaliger. Dat gevoel kreeg ik regelmatig tijdens het volgen van de beantwoording van de vragen, gesteld door de fractievoorzitters in de Tweede Kamer, door de premier waarom het veel ging om kleine zaken, om aangekondigde toezeggingen die bleken te worden geconditioneerd. De echt grote lijnen naar de toekomst kwamen niet tot nauwelijks aan de orde. Ik noteerde: ‘Rutte wil de verhuurdersheffing niet afschaffen: deze staat de bouw van betaalbare huizen in de weg’; Thieme: kabinet wordt steeds teruggefloten door de rechter: de creativiteit van dit kabinet leidt vooral tot wetsovertredingen’; ‘Begin oktober oplossing voor het stikstofprobleem voor de korte termijn: ten koste van de natuur?’; ‘Zaken bij UWV en DUO moeten op orde zijn: overheidsdiensten te vaak onbereikbaar zijn, te anoniem opereren en weinig behulpzaam zijn’; ‘Investeringsfonds van €50 mrd: onder-wijssalarissen zijn onderwijs structureel wordt gefinancierd en dit fonds is bedoeld voor incidentele investeringen, de premier wil dat het investeringsfonds wordt gebruikt voor kennisontwikkeling en infrastructuur. Of onderwijs de basis niet legt voor kennisont-wikkeling. Eerst moeten werkgevers en werknemers in het onderwijs een nieuwe CAO afsluiten en pas dan gaat het kabinet kijken of er nog meer geld bij moet om voldoende docenten voor de klas te krijgen’.

Magere oogst voor oppositie in ‘hoffelijk’ debat over Rutte’s 2020-plannen

Het kabinet-Rutte III kan verder met de plannen voor 2020. De Tweede Kamer steunt in grote lijnen de voorstellen die op Prinsjesdag zijn gepresenteerd, zo bleek na twee lange dagen debatteren. Premier Rutte toonde zich alleen niet erg gretig om de oppositie tegemoet te komen, zo bleek uit zijn uren durende antwoord. Wel komt er extra geld voor expertisecentra voor jongeren die meervoudige problemen hebben. Extra geld voor onderwijs komt er alleen bij een cao-akkoord. Het debat ging vooral over samenwerken en elkaar wat gunnen. Maar daar bleef uiteindelijk weinig van over. Lodewijk Asscher verwoorde dat na afloop met “Het was steeds: ‘nee’ en ‘geld lost ook niet alles op’. ” Er was trouwens grote tevredenheid over de manier waarop het debat gevoerd was. De VVD noemde het “fatsoenlijk en hoffelijk”, D66 “respectvol”, de ChristenUnie “constructief” en GroenLinks was blij dat er een einde lijkt te komen aan de “scorebord-politiek”. “Ik hoop dat we het lang volhouden”, verzuchtte VVD-fractievoorzitter Dijkhoff. PvdA-leider Asscher trok aan het eind van het debat overigens wel hard van leer tegen het kabinet. “Geldgebrek is niet het probleem van dit kabinet, maar het gebrek aan oog voor wat er nu in de samenleving nodig is.” De PvdA vindt het onbegrijpelijk dat er geen extra geld komt voor gemeenten die hun zwembaden en bibliotheken moeten sluiten, de sociale advocatuur, de verpleegkundigen, leraren en de politie. Asscher wil dat het kabinet €560 mln vindt om het het verschil in lonen tussen leraren in het basis- en voortgezet onderwijs gelijk te trekken. “Bij mij gaat politiek over strijd”, zei hij. “Ik begrijp die tevredenheid niet.” Pieter Heerma van het CDA is verheugd dat “nog nooit in de Tweede Kamer zo veel partijen afscheid namen van doorgeschoten individualisme, te veel neoliberalisme en macht van de markt.” [op de eerste plaats neoliberalisme’’ heette vroeger kapitalisme’’. Op enig moment was dat woord besmet en hebben marketingboys daarvoor een positiever woord bedacht: neoliberalisme. Dat moest uitstralen de ‘nieuwe vrijheid’, maar het is gewoon een voortzetting van het ‘kapitalisme’. De nationale politiek kan wel zeggen dat we minder neoliberalisme, minder marktwerking en minder individualisme willen, maar hoe realiseerbaar je dat in de huidige wereld? Vooralsnog niet. Het kapitalisme, om het oude woord nog maar eens te gebruiken, is zo sterk vertakt in netwerken, dat wij daar in Den Haag geen inbreuk op kunnen uitvoeren. De macht van het ‘geld’ is zo krachtig en wijdverbreid, bij het IMF, in het beleid van de centrale banken, in de EU en in het beleid van veel Westerse economieën, dat wij ons daar niet uit kunnen bevrijden. In feite zijn onze Europese regeringsleiders daar ook niet toe in staat, wij moeten op hoofdlijnen voldoen aan de eisen die het neoliberalisme stelt, of we dat willen of niet. De enige aanpak, die theoretisch tot de mogelijkheden behoort, is in te breken op het neoliberale netwerk. Als, wat ik al meerdere keren aan de orde heb gesteld, de Europese Unie grondig gerenoveerd zou worden onder meer door de fundamenten te versterken en de EU een bredere en sterkere politieke, democratische en sociale basis te geven, dan zou de koppeling met de neoliberale doelstellingen kunnen worden geherformuleerd en minder afhankelijk kunnen worden, waarna de 28 EU-lidstaten hun financieel/economisch beleid daaraan zouden kunnen aanpassen. Ook zou het contract van de Muntunie/EU met de ECB kunnen worden opengebroken en zouden de sociaal/maatschappelijke gevolgen voor de 19 eurolanden van het monetaire beleid kunnen worden geherdefinieerd. Kijk naar het monetaire beleid van de ECB in relatie tot het spaargeld van het volk en de pensioenreserves van de werknemers en de gevolgen daarvan voor de samenleving] De hele Tweede Kamer vindt dat de lonen in het bedrijfsleven 5% zouden moeten stijgen omdat zij achterblijven bij de groei van de economie en de groei van dividenduitkeringen. Alle partijen steunden de motie van SP-leider Marijnissen hierover. De Kamer heeft echter geen macht of invloed op de salarissen in het bedrijfsleven, de motie is dus een principe-uitspraak. Marijnissen vindt dat de medewerkers die grote winsten mogelijk maken daarvan moeten meeprofiteren. Een motie van wantrouwen van Wilders werd verworpen. De oogst voor de oppositie is mager, constateert Ron Fresen, politiek journalist van de NOS/Nieuwsuur. Hij noemt het opvallend dat er structureel geld komt voor de moeilijke gevallen in de jeugdzorg. “Bij de leraren in het onderwijs wordt het afwachten.” “Het is de vraag of sommige oppositiepartijen achteraf tevreden zullen zijn met hun mildheid tegenover Rutte en zijn kabinet en de vier coalitiepartijen. Want politiek werkt wel zo.”

De kans is groot dat Prinsjesdag 2019 de geschiedenis ingaat als de laatste met leuke dingen voor de mensen, schrijft de Telegraaf. Uit de Miljoenennota blijkt dat onze econo-mie nog steeds goed draait, de overheidsfinanciën gezond zijn, de werkloosheid op een laag niveau ligt en dat het kabinet extra uitgaven gaat doen voor de publieke sector (zorg, onderwijs, sociale zekerheid). Maar de meeste aandacht trekt de ’belofte’ van de hoge gemiddelde koopkrachtstijging in 2020 van gemiddeld 2,1%. De ervaring leert echter dat deze prognose veelal niet uitkomt en tegenvalt. Daarom wordt in de Troonrede al opge-merkt dat individuele omstandigheden uiteindelijk bepalen in welke mate er sprake zal zijn van een plus. Het is dan ook verstandig dat het kabinet bij het optimistische beeld voor ons land een aantal bedreigingen de revue laat passeren. De mooie tijden van groei-percentages van 2 tot 3%, met hoge overheidsinkomsten, zijn voorbij. Voor 2020 wordt uitgegaan van 1,5% groei, maar er zijn risico’s dat dit cijfer zal tegenvallen. Daarbij gaat het vooral om de negatieve gevolgen van internationale ontwikkelingen, zoals Brexit, de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten, protectionistische maatregelen in steeds meer landen en een minder goed draaiende Europese en wereldeconomie. Ook binnenlandse factoren kunnen onze groei negatief beïnvloeden. Voorbeelden zijn de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Op de langere termijn slaat ook de vergrijzing toe. In de Prinsjesdag-stukken maakt Rutte III zich terecht bezorgd over de toekomst van Nederland. Om onze huidige welvaart zoveel mogelijk te behouden, is het nodig dat overheden en bedrijven fors gaan investeren in een structurele versterking van onze economie.

Nederland krijgt de komende decennia te maken met de ingrijpende effecten van een verdere digitalisering, de opmars van nieuwe technologieën (kunstmatige intelligentie, robots, algoritmen), klimaatverandering, een lagere productiviteitsgroei en vergrijzing. Door dit laatste zal de groei van het aantal werkenden teruglopen. Nu is ongeveer een op de drie Nederlanders ouder dan 65 jaar; in 2040 is dat ongeveer een op de twee. Daardoor moet de Nederlandse welvaart door een steeds kleinere groep werkenden worden verdiend en is productiviteitsgroei de belangrijkste drijfveer van onze economische groei. Deze is ook nodig om de welvaart in brede zin te garanderen, zoals het kunnen financieren van zorg, sociale zekerheid, het klimaatprobleem, de koopkracht van mensen en beter onderwijs. Bij een lage productiviteitsgroei wordt het lastiger om aan al deze wensen te voldoen. Om deze groei aan te jagen zijn slimme investeringen nodig, waarmee het verdienvermogen van de Nederlandse economie fundamenteel wordt versterkt. Volgens de Prinsjesdagstukken heeft politiek Den Haag de komende jaren een nieuwe totempaal: het Nederlandse verdienvermogen. Daarbij gaat het ruw gezegd om een maatregelenpakket aan publieke en private investeringen waarmee we in ons land een robuuste economische groei realiseren die het mogelijk maakt dat we ook op de lange termijn onze welvaart kunnen betalen. Traditioneel worden overheidsuitgaven in beginsel uit de Rijksbegroting gefinancierd. Dit geldt voor zowel de collectieve uitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, openbaar bestuur enz., maar ook voor allerlei overheidsinvesteringen in bijvoorbeeld infrastructuur en bijdragen van de overheid in projecten in de marktsector. Vooral omdat de Nederlandse overheid op dit moment gratis kan lenen en zelfs op deze leningen kan verdienen, wordt in de Miljoenennota de gedachte geopperd om het verdienvermogen te versterken met behulp van de oprichting van een investeringsfonds. Volgens dit idee van minister Wopke Hoekstra (Financiën) kunnen uit dit fonds private en publieke investeringen worden gefinancierd die ten goede komen aan het verdienvermogen van Nederland over twintig tot dertig jaar. Daarbij gaat het dus om de toekomstige welvaart. Volgens een summiere toelichting in de stukken denkt het kabinet aan investeringen op het terrein van kennisontwikkeling, research & development (R&D), innovatie en infrastructuur. Dit moet nog worden onderzocht, omdat er een strenge selectie van investeringsprojecten moet plaatsvinden op de toegevoegde waarde voor het verdienvermogen. Het mag geen geldpotje voor leuke dingen worden. De ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Financiën gaan onderzoeken hoe een investerings-fonds kan worden opgericht en rapporteren hierover begin 2020 aan de Kamer. Een ver-sterking van het Nederlandse verdienvermogen is op zich een goede gedachte. Maar het staat of valt met de uitwerking. De afgelopen jaren is van verschillende kanten bij de Haagse politiek gepleit voor meer overheidsinvesteringen die de Nederlandse economie fundamenteel versterken. Daarbij werd onder meer genoemd een modernisering van onze fysieke en digitale infrastructuur en recent ook klimaat gerelateerde investeringen. De vraag is wel of een investeringsfonds de beste aanpak is. Met fondsen waarin de overheid geld heeft gestort, hebben we in Nederland slechte ervaringen. Een voorbeeld, uit onze eigen periode als bewindspersoon, was het Fonds Economische Structuur Versterking (FES, ingesteld 1994). Dit fonds, gevuld met gasbaten, was bestemd voor investeringen in de infrastructuur en de kenniseconomie. Maar al snel bleek dat dit fonds niet ‘hobby & lobby proof’ was. FES-geld werd in de praktijk ook ingezet voor andere projecten die uit de gewone begroting gefinancierd moesten worden. Daardoor hield het kabinet meer geld over voor andere overheidsuitgaven, bijvoorbeeld op sociaal terrein. Voor elk kabinet geldt dat de instelling van een investeringsfonds met een grote pot geld, ondanks allerlei waarborgen, in een nachtmerrie kan eindigen. Deze pot wordt belaagd door iedereen met ideeën voor leuke dingen. Onmiddellijk na de primeur van het fonds in deze krant stonden de media al vol met plannen die van alle kanten werden gelanceerd; voor woningbouw, een luchthaven in zee, nieuwe bruggen, snelle trams en railverbindingen, extra subsidies voor bedrijven enz. Daarom moet Rutte III het Nederlandse verdienvermogen niet versterken met een pot geld, maar met speciale staatsleningen, die met alle waarborgen en deskundigheid omgeven, daadwerkelijk worden aangewend voor toekomstgerichte omvangrijke investeringen waarmee we ook op de langere termijn onze welvaart kunnen waarborgen. In politiek Den Haag is Kamerbreed afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Daarom ligt het voor de hand daarbij gebruik te maken van speciale staatsleningen. (bron: DFT) [die gekte over de doelstellingen van Klimaatbeleid moeten, in deze vorm, snel van tafel. Ik ben voor een duurzamer samenleving, laat dat duidelijk zijn, maar ik ben tegen onderdelen ervan, onder meer de gas-transitie, waarvoor geen draagvlak in de samenleving is waarschijnlijk maar door een deel van de huishoudens kan worden gefinancierd en waarvan de lasten niet kunnen worden opgebracht. Ook is er nog helemaal niet duidelijk hoe de verwarming van huizen in de winter gaat plaatsvinden als we het comfort van de huidige CV-ketels willen behouden. De warmtepomp biedt die mogelijkheid niet en een gemeentelijk warmtenet is veel duurder dan de huidige energiekosten. Daarbij komt dat ouderen in de winter een huiskamertemperatuur van 22 graden nodig hebben, zegt mijn huisarts. Voer een Europese vliegtax in voor iedereen die, op een vlieghaven binnen de EU, overstapt dan wel instapt. Voer een Europese belasting in op kerosine en voor de scheepvaart op (stook)olie. Verlaag de maximum snelheid op de snelwegen naar 100 km per uur. Ga nu aan de slag met rekeningrijden voor alle vracht- en personenwagens, niet in 2027, maar al tussen 2021 en 2023. Activeer duurzamer eten en drinken. Beperk het watergebruik en verlaag het gebruik van de industrie van water. Hou het drinkwater schoon. Breng het volk meer in beweging. Wijs het volk op de gevaren van het gebruik van soft- en harddrugs. Maak daardoor de handel in drugs onaantrekkelijker en ontneem de criminelen het geld dat ze daarmee verdienen. Sluit alle financiële banden met financiële instellingen in Belastingparadijzen. Zet de industrie in om de CO2 uitstoot terug te brengen, dwing ze, zo nodig, daartoe. Verlaag de stikstofuitstoot tot acceptabele hoeveelheden. Zet de overheid in een turbo-instelling. Maar doe slechts datgene wat haalbaar is en betaalbaar. Windmolens, zonnepanelen, elektrisch rijden, groene energie allemaal prima, zolang daar draagvlak voor is en niet in strijd is met ons ecologisch beleid. Als die hele transitie €1000 mrd kost, wat Baudet inschat, of op €600 of €800 mrd wat anderen prognosticeren, denk dan wel dat Nederland slechts het 1:25000 deel van het mondiale probleem is en de impact van Nederland op het klimaat maximaal 0,00007 graden is. Ons kleine land stoot niet niet meer dan 160 Mton CO2 per jaar uit, een hoeveelheid die China uitstoot in vijf dagen en de VS in een week. En zolang Trump, een bevriend staatshoofd, in het Witte Huis zit is onze inzet verwaarloosbaar. Laten we dat wel in ons achterhoofd houden bij alles wat we daarover gaan besluiten. Spring niet verder dan onze polsstok lang is. Merkel is erin geslaagd een Klimaatakkoord te sluiten in Duitsland. Kosten: €54 mrd. CO2-belasting wordt vanaf 2021 ingevoerd; benzine en diesel worden dan ca 3 cent duurder, 5 jaar later 9 tot 15 cent. Vanaf 2025 worden nieuwe verwarmingsinstallaties die op stookolie werken afgeschaft; op nieuwe ketels wordt 40% korting gegeven. Eerder werd al bekend gemaakt dat de productie van bruinkool wordt afgeschaft en dat verwarming met bruinkool wordt overgezet naar gas!! De prijs van ecostroom moet omlaag; de prijzen van treinkaartjes voor lange trajecten gaan met 7% tot 19% omlaag; vliegtuigen worden al per 1 januari 2020 belast met hogere belasting voor binnenlandse vluchten; er komt een extra subsidie voor elektrische auto’s die <€40.000 kosten. Kennelijk worden bij de oosterburen niet de gas-gestookte verwarmingsketels aangepakt, zoals in ons land]

Market Garden: 75 jaar na de bevrijding

Bij de indrukwekkende ceremonie op de Schinkelse heide, met 100.000 bezoekers, waarbij het Engelse leger en Britse veteranen die de Slag om Arnhem hebben meegemaakt, waarvan er één 97-jarige nog met een parachute naar beneden kwam, werd ons Koninkrijk vertegenwoordigd door Prinses Beatrix en de regering door de minister van Defensie. Geen Koning, geen premier. De Engelsen werden vertegenwoordigt door Prins Charles, in een gewoon militair uniform met een rode baret. De Slag om Arnhem was een luchtlanding en veldslag tijdens de Tweede Wereldoorlog die van 17 tot 25 september 1944 in en rond de stad Arnhem plaatsvond. Er landden meer dan 10.000 troepen, er sneuvelen 1800 Britse en Poolse militairen, en 2000 gewonden en vermisten en maar 2300 overleefden en werden niet gevangen genomen. Aan de Duitse kant kwamen ongeveer 1800 militairen om. Tijdens de gevechten vielen ook burgerslachtoffers: ongeveer 1000 kwamen om het leven. Ik val in herhaling, maar ik schaam mij diep voor het gedrag van onze premier, die dit jaar heeft samengespannen met de 26 EU-regeringsleiders om de Britse premier Theresa May, in haar pogingen in de principedeal over de Brexit wijzigingen aan te brengen teneinde de deal door het Lagerhuis te loodsen, meerdere malen tot op het bot heeft vernederd. Een volk dat nog maar 75 jaar geleden duizenden jonge mannen hebben verloren en een vermogen aan geld heeft gestoken in de fabricage van militair materiaal om ons, het door Nazi-Duitsland bezette Europa, te bevrijden. Hebben wij ooit ‘dank je wel’ gezegd? Wij hebben een ondankbare regering. Maar goed dat Rutte op de Schinkelse heide zijn gezicht niet heeft laten zien.

In zijn column op DFT schrijft Jaap van Duijn, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, deze week over: Mario Draghi in het economisch tribunaal

Gelukkig is hij volgende maand eindelijk weg, maar op de valreep meende ECB-president Draghi toch nog weer een van zijn kwalijke streken te moeten uithalen door op een persconferentie te roepen dat er zó’n brede overeenstemming over zijn laatste ronde van beleidsmaatregelen was, dat er niet eens gestemd hoefde te worden. Dat was dus een leugen, want als de centrale banken van Duitsland, Nederland, Frankrijk, Oostenrijk en Estland tegen je beleid zijn, is er geen brede overeenstemming. Draghi heeft er steeds een handje van gehad zijn collega’s tijdens persbijeenkomsten voor voldongen feiten te plaatsen en Klaas Knot had daar nu dus schoon genoeg van. Na jarenlang steeds meer gefrustreerd geraakt te zijn door beleid waar geen econoom met normaal verstand achter kan staan, maar waar hij wel medeverantwoordelijkheid voor droeg, kon Knot zich niet langer inhouden. Voor Draghi’s reputatie was het beter geweest als hij al na vier jaar was vertrokken. Dan had hij zich kunnen presenteren als de grote redder van de euro. Nu resteert het beeld van een potentaat, die weinig begreep van hoe een economie werkt, slecht tegen tegenspraak kon en een bizar beleid uitvoerde dat de Europese economie grote schade berokkende. Draghi werd de belichaming van wat fout is aan Europa: niet gekozen machthebbers, onvoldoende democratische controle en besluiten die de belangen van gewone burgers totaal negeren. Als er zoiets zou bestaan als een economisch tribunaal, dan zou het niet moeilijk zijn een lange reeks van aanklachten tegen Draghi te formuleren:

  1. Het voor miljarden beroven van spaarders en gepensioneerden;

  2. Het aanzetten van bedrijven en gezinnen tot het aangaan van schulden;

  3. Het subsidiëren van overheden en grote bedrijven ten koste van burgers;

  4. Het ontwrichten van het financieel stelsel;

  5. Het vergroten van de inkomens- en vermogensongelijkheid;

  6. Het opblazen van zeepbellen op financiële markten met het risico van een crash;

  7. Het ondermijnen van het consumentenvertrouwen door in tijden van hoogconjunctuur een crisisbeleid te voeren;

  8. Het armer maken van burgers door permanente pogingen de inflatie aan te wakkeren.

Het lijkt me dat met zo’n lijst van wandaden een veroordeling onvermijdelijk zou worden. Opmerkelijk is echter wel dat heel veel economen en journalisten jarenlang kritiekloos Draghi’s onzinnige beleid en al zijn claims voor zoete koek hebben geslikt. Pas nu begint het te dagen hoeveel schade Draghi heeft aangericht en zwelt de kritiek aan. Wel een beetje laat, zou ik zeggen. De vraag is nu welk beleid Draghi’s opvolgster gaat voeren, nu de wereldconjunctuur duidelijk over de top is, een recessie in een van de komende jaren waarschijnlijk is en de centrale banken hun kruit hebben verschoten. Nog meer ontwrichtende maatregelen zijn niet uit te sluiten. De rekening zal verder naar de toekomst worden doorgeschoven. [geweldig Jaap, het moest maar eens op een rij gezet worden welke schade Draghi heeft aangericht. Het idee van een economisch tribunaal, ondersteun ik. Maar de vraag is ook waarom onze politieke leiders, kritiekloos, alle ellende, die deze man heeft veroorzaakt, voor zoete koek hebben geslikt. Maar we kijken er wel naar vanuit een Noord-Europees standpunt, de Zuid-Europeanen zullen over zijn beleid heel anders oordelen]

Hoe tevreden zijn wij over de status van onze woning?

Nederlandse huurders zijn vaker niet tevreden met hun woning. In 2009 was 81% tevreden, vorig jaar was dat volgens het CBS gedaald tot 71%. Ook de tevredenheid onder huiseigenaren daalde, maar minder hard. Daar nam het aantal tevredenen in die periode af van 97% naar 93%. De meeste klachten gaan over de tuin of het balkon. Ook zijn huurders vaker niet te spreken over het onderhoud van hun woning. Over de indeling van huizen zijn ze wel tevredener geworden. Van de inwoners van grotere steden zijn Rotterdammers het minst tevreden. In Den Bosch en Ede is de tevredenheid het hoogst.

Het Nibud ziet de koopkracht van de niet-werkenden amper stijgen in 2020

De koopkracht van gepensioneerden en mensen met een uitkering stijgt volgend jaar nauwelijks, schrijft het het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting op basis van de gepresenteerde Miljoenennota 2020. Mensen met middeninkomens gaan er volgend jaar qua koopkracht het meest op vooruit. Het budgetinstituut schrijft dat de meeste mensen hun koopkracht met gemiddeld 1% tot 2% zien stijgen. Vooral tweeverdieners met een middeninkomen en kinderen gaan er in 2020 op vooruit, aldus het Nibud. Mensen met een uitkering vallen volgens het budgetinstituut buiten de boot. Deze groep ziet weinig veranderingen in de portemonnee door genomen kabinetsmaatregelen. Een alleenstaande in de bijstand kan volgend jaar €14 per maand meer uitgeven dan dit jaar. Wel komt een grotere groep huishoudens vanaf volgend jaar in aanmerking voor huurtoeslag, aldus het Nibud. Onder gepensioneerden heerst er veel onzekerheid. Het Nibud ziet de koopkracht van deze groep met 0,5% tot 2,8% stijgen, een flink verschil dus. De onzekerheid heeft met name met mogelijke kortingen op de pensioenen te maken. Sommige pensioenfondsen hebben al laten weten dat zij volgend jaar misschien op de aanvullende pensioenen moeten korten. “In dat geval zal de koopkracht voor deze gepensioneerden veel minder stijgen of zelfs dalen”, schrijft het Nibud.

EenVandaag enquête over de Miljardennota

Drie jaar na het einde van de financiële crisis merkt driekwart van de mensen (76%) niet dat het economisch goed gaat met Nederland. En de volgende crisis is al in aantocht, is de verwachting. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 19.000 leden van het Opiniepanel. De meesten (66%) zien dat het goed gaat met de economie: een flinke stijging ten opzichte van 2014 (18%). Toch plukken mensen daar niet de vruchten van, is het gevoel. De somberheid zit vooral bij lagere inkomensgroepen, maar opvallend is dat ook driekwart van de mensen met een middeninkomen de economische groei steeds niet in de portemonnee voelt. Kosten voor boodschappen, energie en zorg stijgen en de netto inkomsten blijven achter, zeggen ondervraagden. Het gevolg is dat een aanzienlijke groep moeite heeft met het betalen van de rekeningen, zoals voor zorg, de gemeentelijke lasten en de boodschappen (bij allemaal 42%). Daarnaast zegt 31% maar moeilijk de energie en de huur of hypotheek te kunnen betalen. Opvallend is dat naast de lagere inkomens ook de middeninkomens betalingsproblemen hebben. Een panellid met een middeninkomen in het onderzoek: “Als alles duurder wordt, kun je van een loonsverhoging van maximaal twintig euro per maand niet blij worden. Dat dekt de stijgende kosten simpelweg niet.” Een ander panellid vat de frustratie krachtig samen: “Mijn werkgever doet niet aan salarisverhoging, maar het kabinet doet wel aan lastenverzwaring.” Maar 1 op 10 denkt er in 2020 op vooruit te gaan. Het pessimisme op dit moment zet door naar volgend jaar. Een klein deel (12%) van de ondervraagden denkt er in 2020 financieel op vooruit te gaan. 43% verwacht er juist op achteruit te gaan. Nog eens 42% denkt hetzelfde over te houden als dit jaar. Mensen met een lager of met een middeninkomen zijn weer het somberst. “Eerst maar zien of ik een loonsverhoging krijg die hoger is dan de inflatie”, zegt een panellid. Ook maken mensen zich zorgen over buitenlandse dreigingen voor de economie, zoals de Brexit en de handelsoorlog tussen de VS en China. De dreiging van negatieve spaarrente zorgt ook voor onrust: “Ik vermoed dat de negatieve rentes gemeengoed gaan worden en deze kosten verder worden doorberekend aan de burger.”

Kritische kanttekeningen uit de samenleving op de Miljardennota

De Miljoenennota bevat goed nieuws voor werkende Nederlanders en overbelaste overheidsdiensten. Gepensioneerden en met name bedrijven komen er heel wat bekaaider af. De wind voor het bedrijfsleven lijkt aan het Binnenhof volledig gedraaid. Ook in het geval van de energierekening is de logica ver te zoeken: vorig jaar werd de heffingskorting die alle Nederlanders krijgen op de energiebelasting nog verlaagd met circa €50. Komend jaar gaat die korting met grofweg hetzelfde bedrag omhoog. Desondanks houden de Minister van Financiën en zijn staatssecretaris Menno vol dat de overheid betrouwbaar is. Wie minder profiteren, zijn de gepensioneerden. Hun koopkrachtstijging valt ten opzichte van werkenden de helft lager uit. Zij profiteren bijvoorbeeld niet van de hogere arbeidskorting. Desondanks vindt minister Hoekstra het ‘goed verdedigbaar’ dat er voor de portemonnee van werkende Nederlanders wat extra wordt gedaan en niet voor de 8 miljoen ouderen met een pensioenuitkering. Tegelijkertijd is het kabinet opvallend terughoudend over de dreigende pensioenkortingen die boven de markt hangen. Volgens het Centraal Planbureau dreigt bij het huidige rentetarief het pensioen van de helft van alle Nederlanders – werkenden en gepensioneerden – gekort te worden. Wel tekent het planbureau daarbij aan dat de kortingen bescheiden zullen zijn: gepensioneerden leveren in dat geval 0,1% koopkracht in. Dit komt doordat pensioenfondsen kortingen over tien jaar mogen uitsmeren en door het feit dat gemiddeld bijna de helft van het inkomen van gepensioneerden uit AOW bestaat, die wel stijgt. [daarbij een aantekening: de voorstelling van zaken is niet de hele waarheid: de AOW wordt wel verhoogd, maar wel in beperktere mate dan in voorgaande jaren en de kortingen van pensioenuitkeringen voor werknemers die in 2020 en latere jaren hun eerste pensioenuitkering krijgen worden gelijk gekort met het volle percentage en dus niet met 1% per jaar]

Om het woningtekort te lijf te gaan, komt er een bouwfonds van €1 mrd voor gemeenten. Zo moet de doelstelling van 75.000 nieuwe woningen per jaar haalbaar worden. Corporaties die sociale- en middenhuurwoningen bijbouwen, krijgen een korting op de verhuurdersheffing. Het gaat om een korting van in totaal €1 mrd. Tot nu toe bedroeg de heffing €1,7 mrd. [het is nog maar de vraag in hoeverre hier, volgens de EU, sprake is van niet toegestane staatssteun] Huishoudens met een jaarverbruik van 1.179 kubieke meter gas en 2.525 kWh elektriciteit zijn volgend jaar zo’n €100 minder kwijt aan energiebelasting dan in 2019. Consumenten gaan meer belasting voor aardgas betalen, maar minder voor elektriciteit. De belasting voor gas gaat omhoog met 0,0399 euro per kubieke meter (het tarief is nu 0,2931 euro). Voor elektriciteit hoeft volgend jaar per kWh 0,0009 euro minder betaald te worden (het tarief is nu 0,0986 euro). Ook wordt in 2020 per aansluiting 435,68 euro afgetrokken van de energiebelasting. Dit jaar ging het nog om 257,54 euro. [wij zijn een driepersoons huishouden en gebruiken wat meer gas en minder stroom vanwege zonnepanelen, maar de kosten zullen volgend jaar wel enkele honderden euro’s gaan stijgen omdat de verlaging van de heffing op 1000 kWh stroom per jaar met slechts €0,90 wordt verlaagd en 1000 m2 gas met €39 wordt verhoogd. Dat is pure misleiding van dit kabinet

De verlaging van de winstbelasting van 25% naar 22,55% gaat niet door. Er komt een eind aan regelingen waardoor Shell geen winstbelasting betaalt. Het inkomen van de koning, de koningin en prinses Beatrix volgt de groei van de ambtenarensalarissen. Ze krijgen er zo’n 2,5% bij. Samen krijgen ze een kleine €1,9 mln aan inkomen. De totale uitgaven van het koninklijk huis stijgen van €43,2 naar €44,4 mln. Het kabinet denkt dat de koopkracht volgend jaar gemiddeld met 2,1% stijgt. Werkenden gaan er 2,4% op vooruit, bij gepensio-neerden is dat 1,1%. In augustus zag het er nog naar uit dat de gemiddelde koopkracht met slechts 1,2% zou stijgen. Om de koopkracht op te krikken worden de lasten van de burgers met €3 mrd verlaagd. De arbeids- en algemene heffingskorting gaan omhoog, de inkom-stenbelasting daalt. Voor het vijfde jaar op rij is er een begrotingsoverschot. Dat wordt wel minder en slaat in 2021 weer om in een tekort. De staatsschuld daalt volgend jaar tot minder dan 50% van het bbp.

De oppositie mist in de plannen van het kabinet ambitie. “De crisis in de publieke sector wordt niet aangepakt en het klimaatdoel voor volgend jaar wordt niet gehaald”, stelt GL-leider Klaver. PvdA-leider Asscher zegt dat het roer nu om moet: “nu investeren in leraren, agenten en verpleegkundigen. “SP-leider Marijnissen wil dat kabinet meer doet om iedereen te laten delen in de groei. PVV-leider Wilders herhaalt dat premier Rutte liegt. “Hij zegt al jaren dat de mensen het beter krijgen, maar de gewone Nederlander komt nog steeds tekort.” FvD-leider Baudet zegt dat klimaat, EU en immigratie “ons de welvaart kosten”. Het wegwerken van het lerarentekort noemt het kabinet topprioriteit, maar er komt niet meer geld voor dan al bekend was. Er is volgend jaar 21 miljoen voor de werving van zij-instromers.
PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft begrip voor de mensen die denken dat ze de economische groei opnieuw niet gaan voelen. Voor het derde jaar op rij ging het op Prinsjesdag over de groeiende economie en de positieve gevolgen die deze voor mensen in hun portemonnee zou moeten hebben, maar Asscher denkt dat de mensen die daar sceptisch over zijn “het gelijk aan hun kant hebben”. “De energierekening wordt hoger en de btw-verhoging heeft grote effecten”, zegt Asscher. “Voor veel mensen is dat toch concreter dan het verhaal dat de Koning in de troonrede hield. Ze zullen het gevoel blijven houden: die groei is niet voor ons.” Asscher pleit daarom voor investeringen in de publieke sector. “Je ziet dat het in die sector kraakt, dus dat is misschien wel belangrijker dan het zo snel mogelijk vullen van de schatkist. Het investeren in de publieke sector is belangrijk voor de kwaliteit van onze samenleving. Als je kinderen goed les krijgen, gaan ze goede dingen bedenken waardoor we straks banen krijgen.” Jesse Klaver (GroenLinks) ziet in de troonrede een “toekomstvol verhaal”, waarin werd verteld “waar we met Nederland naar toe moeten”. Maar hij vindt wel dat de plannen van het kabinet “in schril contrast staan” met de troonrede. “Ik ben bang dat 2020 een verloren jaar wordt.” Klaver denkt dat mensen de economische groei opnieuw niet gaan voelen. “De belofte dat mensen er allemaal op vooruitgaan, kunnen we niet waarmaken. Er wordt te weinig gekeken naar de dingen die het leven van mensen duurder maken. Denk aan de eigen betalingen aan zorg, of de boodschappen die duurder zijn geworden.” Klaver pleit voor een overheid die “grote diensten” levert. “Zorg dat het openbaar vervoer, de kinderopvang en boodschappen goedkoper worden. Dat is voor mensen ook een manier om meer over te houden.” PVV-leider Geert Wilders vond de troonrede een “mager verhaal”. Hij zag dat echter niet als de schuld van de Koning, “want die leest ook maar de tekst van premier Rutte voor”. “Ik had gehoopt dat er een forse belastingverlaging zou komen”, aldus Wilders. “We hebben €10 mrd aan overschot op de plank liggen. Dat is gewoon te veel betaald belastinggeld. Dat verdienen de mensen terug in hun portemonnee.”Wilders is bang dat de “afkalvende economische groei” op den duur uitmondt in een nieuwe crisis. “Het zal toch niet zo zijn dat er dan nieuwe belastingverhogingen en bezuinigingen komen? Mensen moeten nu ieder tientje omdraaien, dit is het moment om iets terug te geven.” Thierry Baudet (Forum voor Democratie) concludeerde dat het kabinet “meer klimaat, meer immigratie en meer EU wil”. “Wij staan juist voor minder van die dingen en meer investeren in Nederland.” “Ik zie dat we afstevenen op zware tijden omdat de euro onhoudbaar is vanwege Zuid-Europese schulden”, vervolgt hij. “Ik vind het ritueel van Prinsjesdag leuk, maar ben over de inhoud van het regeringsbeleid minder enthousiast.” Het viel Lilian Marijnissen (SP) op dat het woord ‘lonen’ niet in de troonrede voorkwam. “Terwijl het de afgelopen weken veel ging over een enorme economische groei en dat half Nederland daar niks van merkt. Dat komt doordat de lonen nauwelijks stijgen.”

“Ik had gedacht dat het kabinet nu ging zeggen dat bijvoorbeeld het minimumloon omhoog zou gaan, of de salarissen in de publieke sector zouden worden verhoogd, maar daar heb ik niks over gehoord”, vervolgt ze. “Sterker nog: de koning kwam met een soort winstwaarschuwing. Nu gaat het nog goed met de economie, maar let op: vanaf volgend jaar kan het weleens minder zijn.” Marijnissen ziet dat het kabinet de belofte van vorig jaar dat elke Nederlander wat van de economische groei zou gaan merken, niet heeft waargemaakt. “We moeten constateren dat dat nog steeds niet is gebeurd.” Komend jaar wacht Nederlanders geen btw-verhoging, zoals bij de start van dit jaar het geval was. VVD-leider Klaas Dijkhoff denkt dat dat bijdraagt aan het besef van mensen dat het economisch goed gaat met het land. “Vorig jaar hebben we wel wat lasten verlicht, maar gingen ook wat lasten omhoog. Ik hoop dat het voelbaarder is wat we doen.” Dijkhoff vindt dat de troonrede een “goede toon” had: “Het was positief en optimistisch, maar niet jubelend.” [dit is wel een zwaktebod van de VVD. Gezien het begrotingsoverschot was de BTW-verhoging van 6% naar 9% helemaal niet nodig. We hebben die opbrengsten alleen maar gebruikt om de staatsschuld te verlagen en dat had absoluut geen prioriteit] Ook ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hoopt dat “de Nederlander wat van de economische groei gaat merken”, maar hij benadrukt dat het kabinet daar wel eerlijk over moet zijn. “Voorgaande jaren vatten mensen het verbeteren van de koopkracht op als een belofte, maar wij hebben niet de kruispunten van het leven in de hand. Een scheiding of een andere baan, daar hebben we geen invloed op, maar die kan je rekening wel beïnvloeden.” “Daarom richten we ons op dat wat we wél kunnen beïnvloeden, namelijk het verlagen van lasten”, aldus Segers. Hij vond de troonrede van koning Willem-Alexander een “eerlijk verhaal, waarin wel hoop werd geboden”. Rob Jetten sprak zelfs van “een van de mooiste troonredes” die hij ooit had gehoord. “Het was een optimistisch verhaal, met een vleugje realisme erin én waarin elf keer het woord toekomst voorkwam”, aldus de D66-voorman. “We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat mensen volgend jaar iets merken van de economische groei door de lasten van werkenden te verlagen en te investeren in de woningmarkt, maar ik snap helemaal dat mensen denken: eerst zien, dan geloven.” Het kabinet zocht naar een manier om onder meer de lastenverlichting voor burgers, het Klimaatakkoord, het pensioenakkoord en de extra investeringen in de woningmarkt mee te kunnen betalen. Minister Wopke Hoekstra van Financiën erkent in een reactie dat de regels niet strikt worden nageleefd. “De aanpassingen zijn een weloverwogen keuze van het kabinet”, zegt hij in een reactie. [wat ik nog steeds mis is visie, hoe gewerkt gaat worden aan de toekomst van dit land. In welke projecten in de komende 5 jaar de €50 mrd van het Investeringsfonds wordt geïnvesteerd. Hoeveel inspraak hebben we als Nederland daar nog in en waarvoor moet Brussel zijn fiat geven? Gaat het dan om Nederlandse belangen of om Europese, daarover zal de nieuwe EC na 1 november zich moeten uitspreken. De Fransen en Spanjaarden opteren voor meer Europese investeringen van Duitsland en Nederland]

Monetair beleid van de ECB

De ECB blijft bij haar streven van een inflatie van net onder de 2%. De inflatie in de eurozone is in augustus stabiel gebleven op 1% op jaarbasis. Dat meldt het Europese statistiekbureau Eurostat op basis van een definitief cijfer. De kerninflatie, zonder de invloed van de sterk schommelende prijzen voor energie en levens- en genotsmiddelen, blijft ook onveranderd op 0,9%. Voor de gehele Europese Unie werd in augustus een inflatie gemeten van 1,4% op jaarbasis, net als in juli.

Europese banken hebben gezamenlijk slechts €3,4 mrd opgehaald aan langlopende leningen bij de Europese Centrale Bank (ECB). De animo voor de eerste nieuwe ronde waarbij banken bij het zogeheten TLTRO-loket van de centrale bank konden aankloppen voor gratis leningen was veel lager dan gedacht. De ECB kondigde onlangs aan opnieuw speciale leningen voor banken ter beschikking te stellen voor geld dat ze kunnen gebruiken voor kredietverlening aan huishoudens en bedrijven. In dat geval betalen banken geen geld over de lening maar krijgen ze zelfs tot 0,5% toe. Doel van de ECB is om op die manier uitgaven en investeringen aan te jagen. Het bedrag dat 28 banken nu ophaalden voor de leningen, die in de sector worden aangeduid als teltro’s, was aanmerkelijk lager dan de €20 mrd tot €100 mrd waarop was gerekend. In totaal zijn er zeven rondes waarbij dergelijke leningen door de ECB worden verstrekt. De volgende staat gepland in december.

Ik heb een paar maanden geleden al eens contact opgenomen met Christine Lagarde, toen zij nog bij het IMF werkte en uitspraken had gedaan dat de centrale banken beleid moesten voeren dat voldeed aan de doelstellingen van het neoliberale gedachtegoed. Ik opteer ervoor dat monetair beleid getoetst moet worden aan de sociaal/maatschappelijk normen die wij nastreven. Nu zegt de aanstaand president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde, dat centralebankiers voorspelbaar moeten zijn. Ook moet het beleid van de centrale banken gebaseerd zijn op “feiten en economische gegevens”. “Er is al genoeg onzekerheid op de wereld om daar ook nog onzekerheid aan toe te voegen over wat centrale banken gaan doen.” Lagarde, die de opvolger wordt van Mario Draghi die eind oktober afzwaait als baas van de ECB, wil zorgen dat de beleidsbepalers in Frankfurt zich blijven richten op wat belangrijk is. Ze noemt in het bijzonder “het creëren van banen, productiviteit en stabiliteit”. De 63-jarige Lagarde wordt de eerste vrouw aan het roer van de ECB. Eerder was ze al de eerste vrouw aan de top van het Internationaal Monetair Fonds en de eerste vrouwelijke Franse minister van Economische Zaken. Haar kracht ligt naar eigen zeggen in het verzamelen van sterke teams en hun kennis te benutten.

Consumenten in de eurozone waren in september minder negatief dan een maand ervoor. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Europese Commissie. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet ging naar een stand van min 6,5, tegenover een stand van min 7,1 in augustus. [het blijft min en het is voorlopig]

Pensioenfondsen steeds verder in de problemen

De dekkingsgraden van de twee grootste pensioenfondsen van Nederland zijn in augustus tot onder de 90% gedaald. Dat maakten ambtenarenpensioenfonds ABP en pensioenfonds Zorg en Welzijn bekend. Ook bij andere pensioenfondsen zijn de dekkingsgraden gezakt. Zo daalden de dekkingsgraden bij metaalfondsen PME en PMT – de nummer drie en vijf van Nederland – ook, naar respectievelijk 91,5% en 92,6%. Gevreesd wordt dat pensioen-fondsen door de dalingen volgend jaar veel grotere kortingen moeten gaan doorvoeren. De pensioenfondsen willen daarom het liefst zo snel mogelijk met minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken om tafel. Van de vijf grote fondsen staan de ambtenaren, zoals onder-wijzers, gemeentewerkers en beleidsmakers op ministeries, er het slechtst voor. De actuele dekkingsgraad van ABP stond eind augustus op 88,6%. PFZW sloot augustus af op 89,8%. De pensioenen worden volgend jaar vrijwel zeker gekort, nu in augustus de dekkingsgraad van de pensioenfondsen ver beneden de 95% is gedaald. Circa 8 miljoen pensioenge-rechtigden krijgen te maken met de ingreep. Door de verder dalende rente moeten de pensioenen steeds meer geld in kas hebben om tot in de verre toekomst aan hun verplich-tingen te kunnen voldoen. De kritische grens is 95%. Als de dekkingsgraad in december 90% bedraagt, worden de pensioenen met 5% gekort. Als de dekkingsgraad <90% ligt kan de korting in 2020 stijgen naar mogelijk wel 10%, tenzij de overheid de helpende hand uit-steekt. En dat schijnt te gaan gebeuren, want vanuit de politiek komen berichten dat de verlagingen van de pensioenuitkeringen per 1 januari aanstaande niet worden doorge-voerd. De regeltjes zullen wel worden aangepast, dat het kabinet met geld gaat interve-niëren verwacht ik zeker niet. 

Onze economische groei loopt leeg als de Britten toch met een no-deal de EU verlaten

Op Prinsjesdag kwam de minister van Financiën, Wobke Hoekstra, met een voorstelling van zaken alsof wij ons volgend jaar nog bevinden in een periode van economische hoogtij. Ook Klaas Knot onderschreef dat beeld vorige week. Eerder meldde het Economisch Bureau van ABN Amro al dat wij niet in staat zijn de economische groei van 0,5%, in het 2e kwartaal, vast te houden. Nu komt RABObank ook met een waarschuwing “De Nederlandse economie groeit in 2019 minder snel dan vorig jaar en deze vertraging zet ook in 2020 door”. Door mondiale groeivertraging zal onze exportgroei ook afnemen, wat de economie verder onder druk zet. De Nederlandse economie groeide afgelopen half jaar sneller dan in veel andere Europese landen, wat volgens de economen de komende tijd ook zo blijft. “Maar de mondiale neergang begint wel degelijk merkbaar te worden. Zo daalde afgelopen kwartalen de industriële productie en verwachten we dat de export dit en komend jaar minder hard groeit dan de import”, aldus Ester Barendregt, hoofdeconoom RaboResearch Nederland. In het kwartaalbericht stellen de economen de groeiramingen voor de wereldeconomie naar beneden bij, van 3,3 naar 3,1%. Naast binnenlandse factoren komt dit door verslechterde exportvooruitzichten van veel landen. Die hangen samen met een afnemende groei van het wereldhandelsvolume en de voortdurende en escalerende handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. De economen denken dat stimuleringsbeleid vanuit centrale banken en overheden per saldo niet genoeg zal zijn om op te wegen tegen de negatieve invloeden op de wereldeconomie. Voor Nederland zijn de verwachtingen voor 2019 1,8% groei en voor 2020 1,4%. Consumenten blijven geld uitgeven, verwacht Rabobank, en ook bedrijven blijven meer investeren. In de huidige ramingen is wel uitgegaan van een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, met een deal. “Een ontwrichtende Brexit zonder deal kan Nederland volgend jaar het grootste deel van zijn economische groei kosten. De kans daarop is nog altijd oncomfortabel hoog”, aldus Rabobank.

David slaat toe en raakt Goliath op een gevoelige plek

De aanval met drones op het Saoedische staatsoliebedrijf Saudi Aramco, zette afgelopen zondag de beurshandel in het Midden-Oosten flink onder druk. Beleggers reageerden nerveus en kenners wezen op de schijnbare kwetsbaarheid van de oliefaciliteiten, in het koninkrijk, voor terreuraanslagen. De Tadawul All Share-index zakte tussentijds meer dan 3%, waarbij de koersen van Al Rajhi Bank en petrochemische bedrijf Sabic de sterkste dalingen lieten zien. Ook graadmeters in de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Koeweit en Bahrein gingen omlaag. Een aandelenstrateeg sprak van “een zeer gespannen situatie”, die de toch al verhoogde risico’s in de regio “tot ongekende niveaus” opvoert. Olie-installaties in Abqaiq en Khurais werden zaterdag door tien drones getroffen. Op het olieveld van Abqaiq, in het noordoosten van het land, staat de grootste olieraffinaderij ter wereld. Het veld in Khurais, tussen de hoofdstad Riyad en de Perzische Golf, is een van de belangrijkste olievelden van het land. De olieprijs steeg fors bij de opening van de beurzen maandagmorgen, in eerste instantie noteerde Brent-olie $71 per vat, de hoogste prijs in 29 jaar. Binnen enkele dagen zullen de prijzen aan de pomp gaan stijgen. Door de luchtaanval op olie-installaties van Saudi-Arabië, zaterdag, is het land de helft van z’n productie-capaciteit kwijtgeraakt. Het gaat om 5%, 8 miljoen vaten per dag, van de wereldwijde olieproductie. Uitgerekend Saudi-Arabië was het land dat de olieproductie snel kon opvoeren in tijden van krapte. Het koninkrijk heeft een aanzienlijke reservecapaciteit voor als er tekorten ontstaan door oorlog of een natuurramp. Door de aanvallen van zaterdag kan Saudi-Arabië die reservecapaciteit van 2 miljoen vaten per dag niet zomaar aanwenden. De andere leden van de Opec, de organisatie van olie-producerende landen, hebben samen onvoldoende capaciteit om het gat dat Saudi-Arabië laat vallen te compenseren. Niet bij Opec aangesloten landen zoals Rusland zitten volgens persbureau Reuters vrijwel aan hun plafond. Iran heeft na de aanval laten weten de olieproductie op te willen voeren. Daarvoor moet Amerika dan wel eerst de sancties tegen de olie-industrie van dat land verlichten. Dat zit er nu niet in. Ook Venezuela heeft te maken met Amerikaanse sancties. Daarbij heeft de olie-industrie van het Zuid-Amerikaanse land flinke schade opgelopen door de economische en politieke crisis onder president Nicolas Maduro. En de Verenigde Staten zelf dan? Die passeerden Saudi-Arabië vorig jaar als grootste olieproducent ter wereld. Van de 80 miljoen vaten per dag die wereldwijd worden gewonnen, komen er 15 miljoen uit Amerikaanse bodem en 12 miljoen uit Saudi-Arabië. Dat Amerika de grootste is, komt vooral door schalie-olie, die net als schaliegas wordt gewonnen door gesteente te breken met chemicaliën en kleine explosies. Maar die winning is schadelijk voor het milieu. (bron: citaten uit Trouw)

President Trump heeft via Twitter verklaard dat de VS klaar staat om de aanvallen op de oliefaciliteiten in Saudi-Arabië te wreken. Hij schrijft dat hij zal wachten tot Riyad de schuldige heeft aangewezen. Daarna wil Trump over mogelijke vervolgstappen overleggen. De aanslagen, die een halvering van de Saudische olieproductie tot gevolg hebben, zijn opgeëist door de Houthi-rebellen uit Jemen. Maar volgens de VS zou Iran achter de droneaanvallen zitten. Amerikaanse veiligheidsdiensten zeggen uit satellietbeelden te kunnen afleiden dat de aanvallen uit de richting van Iran komen en niet uit Jemen. (bron: NOS) [dat is geen hard bewijs dat Iran bij de aanval betrokken is geweest. Alhoewel je weet nooit of Iran de drones heeft gesponsord?]

Ministerie van Financiën schrapte onwelgevallige passages uit onderzoeksrapport ingetrokken Toeslagen

Nadat blijkt dat de Belastingdienst stukken achterhoudt in rechtszaken tegen gedupeerde ouders van wie de kinderopvangtoeslag is stopgezet, stelt staatssecretaris Menno Snel een onderzoek in. Maar zijn ambtenaren bemoeien zich daar actief mee, en schrappen onwelgevallige passages uit het rapport, schrijft Jan Kleinnijenhuis op https://www.trouw.nl/economie/ministerie-schrapte-onwelgevallige-passages-uit-onderzoeksrapport-belastingdienst~b17f0ee7/ Zij kregen toegang tot conceptverslagen van de onderzoekers, deden aanpassingen en schrapten bepaalde passages. Dat blijkt uit e-mails en documenten die het ministerie van Financiën heeft vrijgegeven na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur door Trouw en RTL Nieuws. De mails en documenten laten zien dat het ministerie in hoge mate kon bepalen wat er wel en niet onderzocht werd en wat er wel en niet gerapporteerd werd. Het gaat om een onderzoek naar het optreden van de Belastingdienst in het onrechtmatig stopzetten van kinderopvangtoeslag bij honderden ouders in 2014. Staatssecretaris Menno Snel (D66) van Financiën kwam daar het afgelopen jaar al meerdere keren door in politieke problemen. Voor het zomerreces gaf hij in de Tweede Kamer toe dat de Belastingdienst, en ook hijzelf, aan ‘tunnelvisie’ leden bij het stopzetten van toeslagen en jarenlang slepende procedures tegen ouders die in grote financiële problemen kwamen. Vorig jaar september stelde Snel een onderzoek in toen uit onderzoek van Trouw bleek dat de Belastingdienst herhaaldelijk stukken achterhield in rechtszaken tegen ouders van wie de kinderopvangtoeslag onrechtmatig was stopgezet. Gespecialiseerde IT’ers moesten de systemen van de Belastingdienst doorzoeken op stukken die eigenlijk aan de rechter voorgelegd moeten worden. De onderzoekers gaven in een tussenrapportage aan dat zij ‘geen volledig beeld’ konden krijgen, omdat medewerkers van de Belastingdienst mogelijk documenten hadden gewijzigd, verplaatst of vernietigd. Daarom wilden zij kijken naar autorisaties van medewerkers, om na te gaan tot welke documenten zij toegang en ‘schrijfrechten’ hadden. Uit e-mails van ambtenaren van het ministerie blijkt dat deze tussenrapportage doelbewust is aangepast. Zo werd de verwijzing naar het onderzoek naar ‘autorisaties’ uit het rapport verwijderd, uit angst dat dit later bekend zou worden. “Ik heb in rood wat aan-passingen gedaan, om e.e.a. verder aan te scherpen, maar ook met het oog op het eventueel moeten verstrekken van dit stuk. Wat ik heb weggehaald, is het onderzoek naar de autorisaties”, schrijft een ambtenaar. In een brief aan de Tweede Kamer, vorige week vrijdag, naar aanleiding van het openbaar maken van deze documenten, stelt staatssecre-taris Snel dat het onderzoek naar autorisaties ‘geen toegevoegde waarde’ zou hebben en ‘na afstemming met de onderzoekers buiten beschouwing is gelaten’. Op vragen van Trouw en RTL over de inmenging in het onderzoek wil Snel pas later ingaan, laat een woordvoer-der weten. Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Renske Leijten (SP) reageren verbolgen op de nieuwe onthulling. Volgens Leijten laat dit zien dat de houding van het ministerie in de zaak nog niet veranderd is. “Nog altijd is het toedekken, bedekken en indekken. Toegeven is wat nodig is, maar duidelijk niet de inzet.” Omtzigt laat weten in juni specifiek naar eerdere versies van het rapport en e-mails van ambtenaren daarover te hebben gevraagd. “De staatssecretaris heeft de Kamer destijds bezworen dat hij alle informatie daaruit zou delen. Nu blijkt het, niet voor het eerst in deze zaak, toch weer anders te liggen als originele documenten boven tafel komen.” Omtzigt en Leijten willen dat Snel alsnog alle concept-rapporten van de onderzoekers openbaar maakt. Eerder bleek al uit onderzoek van Trouw en RTL Nieuws dat Financiën het onderzoek op een andere manier inperkte. Bestanden bij opsporingsdienst FIOD werden niet doorzocht terwijl de onder-zoekers daar op aandrongen. Later werd daar alsnog een document gevonden waaruit bleek dat medewerkers van de Belastingdienst in 2015 al waarschuwden dat de stopzetting van toeslagen niet vol te houden was, omdat ouders niets te verwijten viel.

MeToo Trump Kavanaugh

President Trump heeft het opnieuw opgenomen voor Brett Kavanaugh, de rechter bij het Amerikaanse Hooggerechtshof die eerder in verband is gebracht met seksueel wangedrag in zijn studententijd. Aanleiding is een nieuwe beschuldiging aan het adres van Kavanaugh. Hij was nog kandidaat-rechter toen hij vorig jaar onder vuur kwam te liggen nadat drie vrouwen hem hadden beschuldigd van seksueel overschrijdend gedrag. Nadat een Senaatscommissie hem erover had ondervraagd, stemde de Senaat met een krappe meerderheid van 2 stemmen (50/48) in met zijn aanstelling. De NYT publiceerde een artikel met daarin een nieuwe aantijging. Een oud-studiegenoot aan Yale stelt dat Kavanaugh op een studentenfeestje zijn geslachtsdeel in de hand van een studente drukte. Het voorval zou zijn gerapporteerd aan de FBI en Senatoren, maar nooit zijn onderzocht. Daarop riepen drie Democratische presidentskandidaten, Kamala Harris, Elizabeth Warren en Julian Cástro, op de rechter af te zetten. Trump wil daar niets van weten en adviseert Kavanaugh aangifte te doen van smaad. Ook zou hij graag zien dat het ministerie van Justitie hem verdedigt. Hij spreekt op Twitter van “verzonnen verhalen”, “valse beschuldigingen” en “leugens”. In 2018 zei toenmalig studiegenoot Deborah Ramirez dat Kavanaugh in de jaren 80 op een feestje zijn geslachtsdeel voor haar gezicht had gehouden. Daarvoor had Christine Ford, een oude bekende van de rechter, laten weten in de jaren 80 als tiener te zijn betast door een “stomdronken” Kavanaugh. Ze werd op bed geduwd en ontsnapte toen een vriend ingreep. Ook Julie Swetnick beschuldigde hem van seksueel wangedrag in zijn studiejaren. Kavanaugh heeft de beschuldigingen altijd ont-kend. Vorig jaar sprak hij tegen de Senaatscommissie van pogingen tot “karaktermoord”.

Wetenschap, het laatste reservaat van optimisten; ‘Kennis is de enige grondstof die groeit in het gebruik.’

Een vloedgolf van nepnieuws en alternatieve feiten verspreidt zich over de wereld. Maar de groei van kennis is onmiskenbaar, onafwendbaar en onomkeerbaar, stelt de wetenschap-per Robbert Dijkgraaf in de 30ste Abel Herzberglezing. In een artikel van Werry Crone in het dagblad Trouw op https://www.topics.nl/wetenschap-het-laatste-reservaat-van-optimisten-a13357229trouw/?context=mijn-nieuws/ Zo groot kan de wijsheid niet zijn of de domheid is altijd groter.” Deze woorden van Abel Herzberg vangen goed de gemengde gevoelens bij de stand van de wetenschap en van kennis in het algemeen. Enkele citaten ui het artikel. <citaat> Enerzijds is het de beste tijd voor de wetenschap. Nog nooit hebben we zoveel begrepen. Nog nooit zijn er zoveel onderzoekers en universiteiten geweest. En nog nooit hebben zovelen over de hele wereld toegang tot al deze kennis, mede dankzij de moderne technologie. Kennis is doorgedrongen tot in de haarvaten van de maatschappij en heeft ons leven onherkenbaar veranderd. Anderzijds is het de slechtste tijd voor de wetenschap. Kennis ligt overal onder vuur. Menigeen voelt zich plotseling vrij de waarheid te manipuleren en verdacht te maken. Een vloedgolf van nepnieuws, alternatieve feiten en complotdenken verspreidt zich steeds makkelijker over de wereld, geholpen door diezelfde technologie. Feiten zijn obstakels om handig te vermijden, een genuanceerde mening is een retorisch zwaktebod en de elementaire regels van de logica zijn optioneel. Complexiteit is een Gordiaanse knoop die het best met een botte redenering kan worden doorgehakt. Experts worden gewantrouwd, hun advies weggezet als “ook maar een mening”, of het nu gaat over klimaatverandering, immigratie of vaccinaties. In mijn nieuwe thuisland vestigt Donald Trump het wereldrecord liegen en bedriegen. Journalisten hebben gedurende zijn presidentschap al meer dan twaalfduizend onwaarheden en misleidende uitspraken geteld. Hij en zijn politieke medestanders hebben geen scrupules klimaatverandering af te doen als een complot van buitenlandse mogendheden. Wetenschappelijke adviesraden worden ontbonden en stringente milieumaatregelen teruggedraaid om vrij baan te geven aan vervuilende industrieën. Ieder jaar stelt de regering de meest draconische bezuinigingen op onderzoeksbudgetten voor. Gelukkig heeft het Congres deze voorstellen tot nu toe naast zich neergelegd. </citaat> <citaat> Het is uiterst wrang dat de handigste manipulatoren van de digitale wereld niet in academische kring worden gevonden maar onder autoritaire leiders van Trump, de zelfbenoemde Shakespeare van Twitter, tot de Filipijnse dictator Rodrigo Duterte, die als eerste van Facebook een politiek wapen maakte. Deze aanzwellende aanvallen op de redelijkheid leiden niet alleen tot de verspreiding van misinformatie, de verdachtmaking van expertise en de onderdrukking van inhoudelijk debat. Ze tasten de fundamenten van onze vrijheid en democratie aan, en de instituties die deze waarden beschermen. Dit noopt tot enkele grote vragen. Wat is exact de rol van de kennis in onze samenleving? Waarom staat deze plotseling onder druk? En wat kunnen wij als individu en als samenleving hiertegen doen? In mijn ogen is de gestage groei en verspreiding van kennis een van de weinige fundamenten voor een realistisch vooruitgangsgevoel. Kennis van de wereld, de natuur, de mens, de cultuur en het verleden. Kennis permanent verfijnd en geverifieerd door experts en beschikbaar gesteld voor iedereen. Met de wetenschap als zuiverste kennisproducent, misschien wel het laatste reservaat voor optimisten. </citaat> Dit is een sterk ingekorte versie van de door Trouw en debatcentrum de Rode Hoed georganiseerde Abel Herzberglezing. Robbert Dijkgraaf (1960, Ridderkerk) is sinds 2012 directeur en Leon Levy professor aan het Institute for Advanced Study in Princeton, New Jersey, en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde wis- en natuurkunde.

Werkeloosheid stijgt licht; 4,1 miljoen mensen zonder betaald werk

Het aantal werklozen is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 7000 per maand gestegen naar 321.000. Hiermee was 3,5% van de beroepsbevolking van 15 tot 75 jaar werkloos, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In juli was dat 3,4%. De stijging van het aantal werklozen deed zich voor in de leeftijdsgroepen tot 45 jaar. In totaal hadden 4,1 miljoen mensen in augustus om uiteenlopende redenen geen betaald werk. Naast de eerder genoemde werklozen ging het om 3,7 miljoen mensen die niet recent hebben gezocht of bijvoorbeeld niet direct voor werk beschikbaar waren. Zij worden niet tot de beroepsbevolking gerekend. Hun aantal is in de laatste drie maanden met gemiddeld 5000 per maand afgenomen. Uitkeringsinstantie UWV verstrekte vorige maand 237.000 WW-uitkeringen. Dat zijn er bijna 42.000 minder dan een jaar eerder. Ten opzichte van juli steeg het aantal WW-uitkeringen wel, maar dat heeft onder meer te maken met de traditionele ’zomerpiek” bij met name pedagogische beroepen. Tijdelijke contracten worden beëindigd omdat het werk afloopt en niet voldoende vakantiedagen zijn opgebouwd om de hele zomer doorbetaald te krijgen. Het UWV meldde verder dat de stijging van het aantal WW-uitkeringen ook zichtbaar was in vrijwel alle andere sectoren. Omdat de economie iets minder snel groeit, duurt het gemiddeld weer iets langer voordat mensen vanuit de WW een baan vinden.

Consumentenvertrouwen daalt

Het consumentenvertrouwen is in september weer onder de nul gedoken. De index van het Centraal Bureau voor de Statistiek kwam uit op -2 punten. In augustus lag het vertrouwen onder consumenten nog op 0. Een cijfer boven 0 wijst op een positieve houding onder consumenten, onder 0 op negativiteit. De index ligt nog wel boven het gemiddelde van de afgelopen twintig jaar: -4. Consumenten oordelen in september negatiever over de economie dan in augustus. De deelindicator economisch klimaat daalt van -1 naar -3 punten. Consumenten zijn vooral negatiever over de verwachtingen van de economie in de komende twaalf maanden. De koopbereidheid van consumenten daalt ook iets. Ze zijn een flink stuk negatiever over hun eigen financiële situatie: die deelindicator daalde naar -7 punten. Tegelijkertijd maakte het CBS bekend dat huishoudens in juli meer hebben uitgeven dan een jaar eerder. De consumptie steeg met 1,7%. Er wordt vooral meer besteed aan woninginrichting en huishoudelijke apparaten. Volgens d CBS Consumptieradar zijn de omstandigheden voor de consumptie in september minder gunstig dan in juli.

Laagste economische groei sinds crisisjaar 2008

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) verwacht de laagste economische groei sinds het begin van de economische crisis in 2008. De wereldeconomie zal dit jaar volgens de OESO met 2,9% groeien. Vorig jaar groeide de wereldeconomie nog met 3,6%. De verwachting is verlaagd ten opzichte van de OESO-voorspelling in mei. Toen voorspelde de economische organisatie nog een groei van 3,2%. Reden voor de groeivertraging is de handelsoorlog en het effect dat het conflict heeft op de economieën van de Verenigde Staten en China, schrijft de OESO. “Wat in eerste instantie leek op tijdelijke handelsspanningen, worden nu nieuwe langlopende handelsont-wrichtingen”, zegt hoofdeconoom Laurence Boone. Vooral de VS wordt geraakt door de handelsoorlog, waar de economische organisatie in mei nog uitging van een groei van 2,8% dit jaar, verwachten ze nu een groei die 0,4% lager ligt voor de grootste economie van de wereld. De tweede economie van de wereld, China, groeit nog met 6,1%, 0,1% minder dan de OESO in mei voorspelde. De handelsoorlog zal de economische groei ook volgend jaar raken, de OESO verwacht dat de wereldeconomie dan met 3% groeit. In mei werd er nog uitgegaan van een groei van 3,4%. De schade kan groter worden als het Verenigd Koninkrijk zonder deal de Europese Unie verlaat. De OESO verwacht dat de Britse economie dan 2% minder hard groeit dan in de huidige situatie. Ook de eurozone zou hierdoor geraakt worden, voorspelt de OESO. In die situatie valt de bbp-groei van de eurozone een ½ procentpunt lager uit. (bron: nu.nl) Als er een harde Brexit komt zou de economische groei in ons land volgend jaar met 1% dalen, naar ½%. [ik heb zo mijn twijfels of de geprognosticeerde groei voor 2020 wel realistisch is]

Trump weer in de aanval op de monetaire autoriteiten: geen lef, geen gevoel, geen visie, lafaards

Donald Trump vindt de renteverlaging van de Federal Reserve niet voldoende. De Amerikaanse president liet zijn ongenoegen blijken via Twitter, waar hij FED-baas Jerome Powell verweet een lafaard te zijn. “Jay Powell en de Federal Reserve falen opnieuw. Geen lef, geen gevoel en geen visie!”, schreef Trump op zijn favoriete sociale medium. De president noemde Powell, die hij zelf heeft aangesteld, bovendien “een verschrikkelijke communicator”. Trump heeft al langere tijd kritiek op het rentebeleid van de FED. Hij zou het liefst een veel lagere rente zien om de economie verder aan te wakkeren. (bron: DFT) Deze reactie kwam nadat een dag eerder de Amerikaanse centrale bank opnieuw de rente had verlaagd met 0,25% naar 1,75% tot 2%. De economie groeit wel, maar er zijn ook onzekerheden. Het is al de tweede renteverlaging dit jaar. De FED doorbrak daarmee een periode van ruim 3,5 jaar waarin de rente steeds een beetje werd verhoogd. De renteverlaging werd verwacht, maar is niet onomstreden. Powell erkende dat de Amerikaanse economie nog altijd groeit, dat de werkloosheid laag is, dat de lonen, vooral van laagbetaalde Amerikanen, stijgen en dat de werkloosheid bijzonder laag is. In zijn algemeenheid zijn de vooruitzichten voor de Amerikaanse economie goed. Toch zijn er volgens Powell ook ontwikkelingen die minder rooskleurig zijn. De productie van de Amerikaanse maakindustrie daalt, de bedrijfsinvesteringen en de export ‘verzwakken’. Daarnaast zijn er ‘onzekerheden’. Volgens Powell neemt de groei in Europa en China af. Er komt een Brexit aan en daarnaast zijn er ‘onzekerheden’ over de handelspolitiek. Daarmee doelde Powell op de handelsoorlog tussen China en de VS, waardoor veel uit China geïmporteerde producten duurder zijn geworden. “Mensen uit het bedrijfsleven hadden hem verteld”, zei Powell, “dat de onzekerheid over de handelspolitiek remmend werkt op de bereidheid tot investeren”. De FED-voorman leek daarmee een bedekte sneer uit te delen aan de Amerikaanse president Donald Trump. Powell zei ook dat hij niets tegen een handelsoorlog kan doen, maar wel maatregelen kan nemen die de negatieve effecten ervan beperken. Volgens Powells critici heeft de Amerikaanse economie momenteel helemaal geen stimulans nodig. Hoewel Trump zich niet met de rentestand mag bemoeien – dat is een verantwoordelijkheid van de monetaire autoriteiten – heeft hij meermaals laten weten dat de rente wat hem betreft omlaag moet, en snel ook. Om zijn boodschap kracht bij te zetten, kleineerde hij Powell en zijn medebestuurders diverse malen in tweets. Zo noemde hij de bestuurders boneheads (stommelingen, idioten) en suggereerde hij dat Powell een grotere vijand van Amerika was dan de Chinese president Xi Jinping. Nu Powell de rente voor de tweede keer heeft verlaagd, wekt hij de verdenking op zich dat hij zich door Trump heeft laten beïnvloeden. Powell ontkende dat overigens. Hij benadrukte dat de FED onafhankelijk opereert. De Amerikaanse centrale bank zetten het wapen van de renteverlaging in na de financiële crisis die in 2008 uitbrak. Jarenlang bleef de rente op het uitzonderlijk lage niveau van 0% tot 0,25%. Aan het eind van 2015 voerde Powells voorganger, Janet Yellen, de eerste renteverhoging sinds jaren door. In kleine stapjes werd de rente verhoogd tot 2,25% a 2,5% vorig jaar. Overigens stemden drie van de tien Fed-bestuurders tegen de renteverlaging. Zeven stemden voor. (bron: Trouw)

Donald Trump ten voeten uit

De Amerikaanse president Donald Trump zou de president van Oekraïne onder druk hebben gezet om claims over de zoon van zijn politieke rivaal, Joe Biden, te onderzoeken. Dat zou afgelopen zomer zijn gebeurd in een telefoongesprek, aldus een klokkenluider die zich bij de Amerikaanse overheidswaakhond heeft gemeld. Trump zou de Oekraïense president Volodymyr Zelensky tijdens een telefoongesprek op 25 juli meermaals gevraagd hebben om een onderzoek in te stellen naar de zoon van Biden. Vader Biden is een kanshebber in de presidentiële voorverkiezingen van de Democratische oppositie. Het ver-haal van de klokkenluider is door meerdere anonieme bronnen bevestigd aa WSJ en CNN. Trump stelt dat de klokkenluider bevooroordeeld is. Trump beweert dat Joe Biden in 2016 Oekraïne opriep het hoofd van justitie, dat ooit het gasbedrijf van Bidens zoon Hunter zou hebben onderzocht, te ontslaan. Trump stelt dat het “niet uitmaakt” wat hij heeft besproken, maar dat iemand Biden moet onderzoeken. De oppositie reageert dat als dit verhaal waar is, Trump niet alleen misbruik maakt van zijn positie als president voor zijn eigen, partijpolitieke, gewin, maar ook nog eens een buitenlandse mogendheid vraagt de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Het telefoongesprek van Trump vond plaats één dag nadat speciaal aanklager Robert Mueller getuigde voor het Amerikaans congres over buitenlandse beïnvloeding van de vorige Amerikaanse verkiezingen. Trump zou volgens de klokkenluider aanstaande financiële hulp aan Oekraïne niet ter sprake gebracht hebben tijdens het gesprek met Zelensky.

Een fiets leasen van de zaak: aantrekkelijk?

Het klonk allemaal heel veelbelovend: vanaf januari 2020 kun je voor een paar euro in de maand een leasefiets krijgen via je werk. Toch is deze nieuwe regeling voor de fiets van de zaak niet voor iedereen voordelig. Een werknemer die dagelijks op die nieuwe fiets naar zijn werk komt krijgt namelijk geen reiskostenvergoeding meer en loopt daardoor al snel zo’n €100 tot €200 per maand mis. De regeling moet mensen stimuleren om met de (elektrische) fiets naar hun werk te gaan in plaats van de auto te pakken. Voordeel: je mag hem voortaan ook privé gebruiken. Nadeel: je loopt dus die reiskostenvergoeding mis. Daardoor is het al snel voordeliger om zelf een fiets te kopen en de reiskostenvergoeding te behouden. Als je bijvoorbeeld 20 kilometer van je werk woont en dagelijks heen en weer fietst, dan is een fiets van €2000 die je zelf aanschaft na 15 maanden voordeliger dan een fiets van de zaak. De Fietsersbond moedigt het aan dat meer mensen op de fiets naar het werk gaan. ”Maar ga wel even goed rekenen, voordat je zo’n leasecontract aangaat”, zegt Martijn van Es van de belangenclub. “Het lijkt een elegante regeling”, zegt Jan-Bertram Rietveld, loonbelastingspecialist bij accoutants- en adviseursbureau EY. “Maar als je doordenkt pakt die ongelukkig uit. Mensen die altijd op de fiets van de zaak naar kantoor gaan, kunnen geld verliezen.” De regeling wordt aantrekkelijker als je de fiets van de zaak slechts af en toe gebruikt voor woon-werkverkeer. Voor de dagen dat je niet fietst kun je nog wel een vergoeding krijgen voor je reis met de auto of ov. Nadeel is dat je moet bijhouden en bewijzen wanneer je niet op de fiets gaat. “Iemand zal moeten aantonen dat hij geen gebruik heeft gemaakt van de fiets van de werkgever als hij de zakelijke kilometers, ondanks die fiets, per trein of per auto aflegt”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. Of werkgevers zin hebben om je én een fiets van de zaak te geven én een reiskostenvergoeding voor de dagen dat je die niet gebruikt is ook nog maar de vraag. “Ik kan me voorstellen dat de werkgever dan zegt: waarom zou ik twee keer betalen? Ik geef je al een fiets, dat is genoeg”, zegt Jan-Bertram Rietveld van EY. De regeling wordt nog ingewikkelder als je een gecombineerde reis maakt. “Voor de reis met de fiets van de zaak naar het station kan geen onbelaste vergoeding worden gegeven. Voor de (verdere) reis per trein kan de werkgever 19 cent per kilometer vergoeden”, aldus het ministerie van Financiën. De Fietsersbond verwacht dat de nieuwe regeling vooral aantrekkelijk is voor werknemers van grote bedrijven. “Die bieden hun medewerkers vaak een fullservicepakket – een mobiliteitspakket met een auto van de zaak of ov-abonnement in plaats van een reiskostenvergoeding. De fiets van de zaak kan dan in zo’n pakket worden opgenomen. Voor kleinere bedrijven zal dit al gauw te veel gedoe zijn”, zegt Martijn van Es. Bedrijven mogen werknemers dus zowel een fiets van de zaak, als een auto van de zaak, als een ov-abonnement geven. “Deze mogen naast elkaar worden gebruikt”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. “Juist de combinatie van verschillende vervoermiddelen kan het voor mensen aantrekkelijker maken om soms op de fiets naar het werk te gaan.”

Christen zijn in een geschifte wereld

Er zijn van die dagen dat alles meezit: het zonnetje schijnt, nog wat betaalbaar fruit meegenomen op de markt, het is fietsweer en in de ochtend een artikel gelezen waar ik blij van werd. Om bij dat laatste te blijven het gaat over Brian D. McLaren, een Amerikaanse evangelist, van huis uit docent economie, waarvan komende maand het in het Nederlands vertaalde boek ‘The Galápagos Islands: A Spiritual Journey’ verschijnt. Het artikel staat op  https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/745/articles/973436/32/1 en is van de hand van Alain Verheij. <citaat> In het leven van Brian McLaren staat één vraag centraal: wat betekent het om christen te zijn in een geschifte wereld? “De mensheid kijkt aan tegen een ecologische crisis. Er is grote economische ongelijkheid. Overal komen populistische bewegingen op, en autoritaire leiders. Ik word dagelijks wakker met het besef dat wij bezig zijn gestalte te geven aan een nieuw hoofdstuk van de geschiedenis. We staan op een tweesprong, en ieder van ons vecht voor het behoud van een oude wereld, óf is een nieuwe aan het baren. Dan kies ik voor dat laatste.” </citaat> De schrijver en predi-kant omschrijft de oude wereld als “mijn land is opgebouwd door land te stelen van de oorspronkelijke bewoners, en daarna maakten we talloze medemensen tot slaaf. Allemaal in de naam van het christendom. De meeste religieuze leiders stellen zich op dat gebied bewust naïef op. Of zelfs arrogant: zolang wij ons maar onschuldig kunnen blijven voelen.” “Voor de oorlog blaakten Europese intellectuelen van het zelfvertrouwen, maar na de Tweede Wereldoorlog begonnen ze zich collectief achter de oren te krabben. Hoe heeft onze cultuur kunnen leiden tot deze vorm van nationalisme? Hoe heeft de holocaust kunnen plaatsvinden? Dat morele zelfonderzoek breidde zich uit. In 500 jaar wereldover-heersing is er veel lelijks gebeurd in het Westen. Ten opzichte van Joden, tot slaaf gemaakten, vrouwen, het klimaat, de koloniën… Alles werd anders na de Tweede Wereld-oorlog. En zoals de wetenschap besefte dat ze zowel de gloeilamp als de atoombom had voortgebracht, zo moest religie door een vergelijkbare vertwijfeling heengaan.” Over onze seculiere samenleving, die geld tot hun nieuwe God hebben gemaakt, zegt hij “Wanneer we onszelf ontdoen van religie, ontstaat er volgens mij een vacuüm: een leeg huis dat we ergens mee moeten vullen. In mijn land, de VS, vullen we het dan met nationalisme, of racisme. Wereldwijd is consumentisme een veelgebruikt surrogaat, of mensen hopen dat de politiek of technologie met een oplossing komt. Ik geloof niet dat religie alleen uitkomst brengt, maar wel dat alle facetten van de samenleving moeten samenwerken om onze toe-komst op te bouwen: politiek, economie, onderwijs, wetenschap, filosofie, kunst, media, en ook religie.” Hij opteert voor een nieuwe spirituele energie, die hij vond “in een oude bron. Ik ging terug naar Genesis, het bekende scheppingsverhaal. Daar zie je jagers/verzame-laars die in harmonie met de natuur leven. In het midden van de tuin staat de boom des levens. Die zegt: neem grenzen in acht, en je zult in balans blijven. Eet van de boom van de kennis van goed en kwaad, en je zult weten wat het kwaad is. (Genesis 2 ‘de tuin van Eden’) Een heel actuele boodschap die onze klimaatcrisis toespreekt met een urgente waarschuwing: Ga je grenzen te buiten, en je zult weten wat het kwaad is. Geweld zal het resultaat zijn. Die Bijbelteksten, die behandelen niet wat er zal gebeuren in een zweverige toekomst na onze dood. Die gaan over het hier en nu, over de crises van vandaag.” Mijn vraag is dan ‘bestaat dat paradijs nog wel’? Brian D. McLaren zegt daarover “Het is voor mij een vraag hoe dit eindigt. Ik heb geen uitgewerkte, vooropgezette visie op de ‘eindtijd’. Wij creëren samen met God de toekomst, en ons geloof maakt ons duidelijk, zoals de denker Paulo Freire zei, dat we de antagonist zijn in ons eigen verhaal. Als we zelfgenoegzaam blijven, loopt het niet goed af. Worden we ons bewust van onze rol, dan zetten we samen de schouders eronder. Dan brengt iedereen de schatten en de wijsheden uit de eigen traditie mee om met elkaar de grensoverschrijdende vraagstukken van de toekomst tegemoet te treden.” Naschrift: een artikel dat mij aan het denken heeft gezet. Het duivelse profiel in ons is te herleiden tot hebzucht, waarmee wij dagelijks worden overspoeld. Het is gemeengoed geworden, wij leiden jonge mensen daarmee op. Als je niet meedoet ben je een loser. Je moet het geld pakken daar waar het ligt, ook als dat betekent dat je graait in andermans portemonnee, waar hij veelal jarenlang voor gespaard heeft. Ik actualiseer dit met de verwijzing naar ons spaargeld en onze pensioenreserves, dat door het neoliberale beleid van onze monetaire autoriteiten uiteindelijk ‘waardeloos’ worden gemaakt. De evangelist wijst ons naar ‘terug’ naar de tijd waarin solidariteit een kernwaarde was en geld een ruilmiddel, om te kunnen bestaan. Wij moeten ons bevrijden van het juk van de duivel, waaronder wij lijden. De vraag is alleen nog maar ‘wanneer en hoe’?

Amerikaanse banken hebben kortstondig gebrek aan liquiditeiten

De Amerikaanse centrale bank heeft deze week voor het eerst sinds 2008 het noodloket voor banken geopend. Op dinsdag 17 september stelde de Federal Reserve $53 mrd aan liquiditeit beschikbaar aan de bankensector, in een poging de onrust op de repo markt te kalmeren. De rente was kort daarvoor opgelopen tot 10%, omdat de banken onvoldoende liquiditeit tot hun beschikking hadden. Bedrijven haalde geld van de rekening om belastingen te betalen, terwijl tegelijkertijd een nieuwe uitgifte van staatsleningen plaatsvond. Er ontstond krapte in de geldmarkt, waardoor de rente omhoog schoot. De problemen werden in eerste instantie uitgelegd als een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Maar het lijkt er steeds meer op dat de bankensector een fundamenteel liquiditeitsprobleem heeft. De Federal Reserve besloot het noodloket namelijk de rest van de week open te houden. Ook op woensdag, donderdag en vrijdag  verstrekte de centrale bank voor $75 miljard aan liquiditeit. Met deze maatregelen probeert de centrale bank de korte rente weer binnen de gewenste bandbreedte van 1,75% tot 2% te krijgen. Het liquiditeitsprobleem in de bankensector lijkt uit het niets te komen, maar de afgelopen maanden waren er in de markt al signalen zichtbaar. De effectieve rente is sinds april al hoger dan de rente die de Federal Reserve betaalt over reserves die banken bij de centrale bank parkeren, de zogeheten interest on Excess Reserves (IOER). Normaal gesproken zouden banken dat verschil weg arbitreren, door reserves bij de centrale bank weg te halen en tegen een hogere rente aan andere banken uit te lenen. Dat de banken dit niet volledig doen suggereert dat ze er niet toe in staat zijn of het risico te groot vinden. Eerder dit jaar schreven twee economen van de Federal Reserve al over de noodzaak om het opkoopprogramma te versoepelen. Banken zouden meer ruimte moeten krijgen om staatsobligaties bij de centrale bank om te wisselen voor reserves en omgekeerd. Dat is precies wat deze week gebeurde toen de Federal Reserve besloot het noodloket open te zetten en deze tot vrijdag ook open te houden. De gebeurtenissen van deze week laten zien dat de bankensector nog steeds niet kan functioneren zonder steun van de centrale bank. Als dit probleem aanhoudt zal de centrale bank waarschijnlijk overgaan tot een permanent loket voor liquiditeit (een zogeheten standing repo facility) of een nieuwe ronde van quantitative easing (QE = kwantitatieve verruiming). Er zijn al aanwijzingen dat de centrale bank dit onderwerp tijdens haar volgende bijeenkomst in oktober zal bespreken. (bron: Geotrendlines)

Syp Wynia over nefaste economische gevolgen van ‘Van het gas af!’

Nefast is in de Spelling van 1858: onregt, onbillijkheid, ondeugd, misdrijf; ook een onmogelijk ding. Per fas et nefas, niet geheel en al met regt, op eene geoorloofde en ongeöorloofde wijze. Eerder deze week lanceerde de altijd erudiete Syp Wynia het Burgermanifest tegen het Klimaatbeleid van het kabinet waarom we de idioterie van Rutte III moeten stoppen. Want simpel opgesomd betekent het huidig Klimaatbeleid dat wij steeds meer betalen, en dus armer worden en het klimaat eigenlijk niet ‘beter’ wordt. Stop deze waanzin! Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE21092019/497