UPDATE 16112019/505 Noodverbanden en noodwetten

Minister Koolmees komt terug op zijn halsstarrige houding korten pensioenen om zijn Pensioenakkoord te redden. PvdA en GL liggen dwars in de 1e Kamer

Voordat U dit artikel gaat lezen moet U zich wel realiseren dat de financiële toezegging die Wouter Koolmees (D66) doet, om zijn Pensioenwet door het Parlement te krijgen, slechts één jaar geldt. Daarna wordt de kortingensystematiek gewoon weer in werking gezet. Ik waarschuw opnieuw: dit Pensioenakkoord is op de korte en middellange termijn slecht voor de deelnemers en de gepensioneerden. Er is geen enkele garantie dat in de toekomst de pensioenen niet worden gekort, als de (verreken) rente niet omhoog gaat. Of het Klimaatakkoord een succes wordt voor ouderen en jongeren is volledig afhankelijk van de rente, de inflatie, de valutakoersen en de aandelenmarkten. En die kunnen alle richtingen uitgaan.

Voor veel mensen lijkt verlaging van het pensioen volgend jaar van de baan. Haagse ingewijden melden dat minister Koolmees een verlaging van de eisen aan de pensioenfondsen voorbereidt, waardoor de meeste fondsen de pensioenen intact kunnen laten. Maar het ziet ernaar uit dat sommige fondsen toch enigszins moeten korten. Veel pensioenfondsen staan er slecht voor. Omdat ze fors onder de ‘dekkingsgraad’ waar beneden ze moeten korten dreigen te komen, zouden ze de pensioenen volgend jaar moeten verlagen. De dekkingsgraad is het cijfer waaruit afgelezen kan worden of een fonds kan voldoen aan de toekomstige verplichtingen, namelijk: genoeg pensioen uitkeren. De peildatum is 31 december. Koolmees heeft al verschillende keren gezegd dat hij onnodige kortingen wil voorkomen, en dat hij daarover gesprekken voert met allerlei partijen. Vol-gens ingewijden komt hij nu met het plan om de strenge eisen aan de fondsen één jaar in de ijskast te zetten. Voor volgend jaar wil hij de dekkingsgraad waaronder moet worden gekort verlagen naar 90%. In het pensioenakkoord van eerder dit jaar was uitgegaan van verplichte korting onder een dekkingsgraad van 100; dat was al een versoepeling ten opzichte van de huidige regels. Dat betekent dat grote fondsen zoals ABP, Zorg en Welzijn en de fondsen voor de metaalindustrie waarschijnlijk toch niet hoeven in te grijpen. Voorwaarde is dan wel dat er geen grote financiële tegenvallers zijn in de rest van het jaar. Voor een aantal kleinere fondsen dreigen nog wel kortingen, zoals het pensioenfonds voor de vleesindustrie en de voedselvoorzieningshandel. Haagse bronnen weerspreken berichten dat alle dreigende verlagingen volgend jaar sowieso van tafel zijn. Koolmees dringt erop aan dat de rest van het Pensioenakkoord dat hij in juni sloot met werkgevers en vakbonden nu snel wordt uitgevoerd. Kern van die afspraken is dat het stelsel wordt herzien en dat pensioenen flexibeler worden. De oppositiepartijen GL en de PvdA dreigden eerder hun steun voor het pensioenakkoord in te trekken als Koolmees niet voorkomt dat pensioenen volgend jaar worden verlaagd. De minister zet zijn gesprekken de komende tijd voort en onderzoekt ook nog de juridische haalbaarheid van zijn plannen.

De Belastingdienst negeerde jarenlang interne meldingen over misstanden bij de behandeling van burgers

Dit schrijven RTL Nieuws en het dagblad Trouw, deze week  onder meer op de website https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4918881/toeslagenaffaire-belastingdienst-klokkenluider-menno-snel op basis van een brandbrief van een klokkenluider bij de Belastingen, de gepensioneerde ex-ambtenaar bij de Afdeling Invordering van Belastingdienst / Toeslagen, de 68-jarige Pierre Niessen aan de Tweede Kamer. De top van de Belastingdienst zou geen gehoor hebben gegeven aan klachten over handelingen die tegen de wet ingingen of de rechten van burgers schonden. De ambtenaar die de brandbrief stuurt, voegt ook een dossier van voornamelijk e-mails tussen hem, collega’s en de top van de Belastingdienst toe aan de brief. Uit de brief en het dossier zou blijken dat de Belastingdienst bij zeker 40.000 mensen onterecht geld terugvroeg, ondanks dat ze recht op uitstel van betaling hadden. Hun bezwaren tegen de aanmaningen zouden nooit zijn behandeld. De bezwaren zouden worden aangemerkt als ‘verzoek om informatie’, waarna de onterechte invordering van schulden werd doorgezet. Dit is in strijd met de wet. Dit is volgens de ambtenaar ook gebeurd bij de honderden onterechte stopzettingen van kinderopvangtoeslag. De directe aanleiding voor het naar buiten treden van de ambtenaar, is de zaak rondom de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst had deze toeslag van honderden ouders onterecht stopgezet en liet deze terugbetalen. Hij was van 2014 tot 2016 werkzaam bij de afdeling Invordering van de Belastingdienst/Toeslagen. Hier moest hij bezwaren van burgers in behandeling nemen. Hij kaartte de kwestie aan bij collega’s, bij leidinggevenden, bij juristen van de dienst, bij een vertrouwenspersoon, bij het hoger management, en uiteindelijk bij de hoogste ambtelijke baas, de directeur-generaal. Nergens vond hij gehoor: “Ik liep tegen muren aan.”Tot op de dag van vandaag heeft hij geen antwoord gekregen op de waarom-vraag. Het zit Niessen nog steeds dwars dat medewerkers van de Belastingdienst de opdracht kregen tegen de wet in te handelen: “Onacceptabel en zeer ongepast.” Niessen heeft geweigerd dit te doen. Een woordvoerder van de fiscus zegt dat de dienst er “voortdurend naar streeft om volgens de wet te werken”. Een commissie binnen de dienst zou mogelijk “iets zeggen” over het behandelen van bezwaarschriften, laat de woordvoerder weten. (bron: nu.nl en RTL Nieuws)

CAF 11 dossier

De Belastingdienst was te streng bij het beoordelen van een groep ouders die kinderopvangtoeslag had aangevraagd, en kwam te snel tot het oordeel ‘fraude’. Dat bracht de gezinnen ten onrechte in grote financiële problemen, waardoor zij nu recht hebben op terugbetaling en schadevergoeding. Dat is het oordeel van de adviescommissie onder leiding van oud-minister Donner over het zogenoemde ‘CAF 11 dossier’. Dit is het dossier van het fraudeteam van de Belastingdienst over 300 gezinnen die zijn beschuldigd van fraude met de kinderopvangtoeslag. Het team werd opgericht ten tijde van de zogenoemde ‘Bulgarenfraude’ en moest streng optreden om nieuwe schandalen te voorkomen. Dat veroorzaakte volgens de commissie “institutionele vooringenomenheid”, dat wil zeggen een vooroordeel tegen de ouders waardoor de ambtenaren “het onderscheid tussen ‘goeden’ en ‘kwaden'” niet meer zagen. Als de ouders ook maar iets niet goed hadden ingevuld, door slordigheid of onwetendheid, werden zij al verdacht van fraude. Ze kregen weinig tot geen onderbouwing van die beschuldiging te horen. Daardoor konden zij zich niet verdedigen of hun gegevens verbeteren. Maar de gezinnen raakten wel hun kinder-opvangtoeslag kwijt en moesten deze ook van de voorgaande jaren terugbetalen. Dat liep voor de meesten in de duizenden euro’s, waardoor de families in financiële problemen kwamen. De commissie zegt daarover dat dat ingrijpend is geweest voor het persoonlijke leven van de ouders. “Duidelijk is dat niet kan worden volstaan met een welgemeend excuus.” De ouders die geen “ernstige onregelmatigheden” verweten kan worden, krijgen alsnog hun toeslag en een schadevergoeding van 25%. De terugbetaling en schadever-goeding voor de 300 gezinnen gaat in totaal enkele miljoenen euro’s kosten. Staatssecretaris Snel (D66) heeft toegezegd dat het kabinet het advies in zijn geheel overneemt en nog dit jaar de bedragen uitkeert. De commissie oordeelt overigens dat de ambtenaren “grondig”, volgens de juridische regels en “met collectieve vastberadenheid” hebben gewerkt. Zij kregen ook steeds gelijk bij de rechter. Maar toch leidde dit tot een “onbehoorlijke handelwijze”. De commissie komt nog met een advies hoe dit probleem in de toekomst op te lossen. (Bron: NOS) Ik heb vrijdagavond op Nieuwsuur naar de staats-secretaris Snel geluisterd naar de antwoorden op de hem gestelde vragen. Een enge man zonder enige emotie. Zelfs bij de meest schrijnende gevallen waar duidelijk was dat de behandelende ambtenaren de Wet hadden overtreden geen greintje medelijden. Het feit dat ambtenaren bij de Belastingdienst jarenlang de Wet aan hun laars hebben gelapt worden daarvoor kennelijk niet vervolgd. Iedere burger die de Wet overtreedt kan daarvoor worden vervolgd, maar ambtenaren die burgers in grote financiële problemen brachten zonder dat die burgers daartegen in verweer konden gaan omdat de ambtenaren die die dossiers behandelden geen inzage gaven op welke gronden zij tot stopzetting en terugvordering van toeslagen overgingen. Big Brother is watching you. En het gaat moge-lijk om nog veel meer burgers die benadeeld zijn door het handelen van de fiscus, dan de nu benoemde 300 van het dossier Caf 11. Snel spreekt over nog 9000 ouders. In 2017 kaartte de Nationale Ombudsman deze zaak al aan, maar dat rapport verdween in de onderste lade. Verder hebbende staatssecretarissen de Kamer steeds weer het bos inge-stuurd. Snel gaf nu wel toe dat hij tot deze week van oordeel was geweest dat het om incidenten ging. Het kan niet anders dan dat de top van het Ministerie hem deze informatie verstrekte. Snel is een technocraat, die dat kennelijk voor waar aannam, ondanks dat de laatste maanden kritische journalisten van Trouw en RTL daarover kri-tisch publiceerden. Pas nu de commissie onder voorzitterschap van de staatsman Donner met hun bevingen kwamen, komt de staatssecretaris over de brug met ‘ruimhartige vergoedingen’, zoals hij dat zelf noemt.

ABN AMRO belooft geen negatieve spaarrente te rekenen voor klanten met minder dan 100.000 euro op hun spaarrekening

“We hebben besloten geen negatieve rente in rekening te brengen voor tegoeden tot 100.000 euro”, schrijft de bank. Met een negatieve spaarrente moeten mensen betalen voor het stallen van hun spaarcenten, in plaats van dat het geld oplevert. Hiermee vrijwaart ABN AMRO ongeveer 95% van hun klantenbestand, aldus de bank. Of klanten die meer dan 1 ton op hun spaarrekening hebben staan wel gaan betalen voor hun spaargeld, is niet bekend. ABN AMRO is met de harde belofte de eerste bank die een duidelijk signaal afgeeft aan haar klanten over een negatieve spaarrente. Andere banken hebben hier nog geen beloftes over gedaan. Wel hebben meerdere banken gezegd dat een negatieve spaarrente voor klanten onwenselijk en niet waarschijnlijk is. (bron: nu.nl)

Energieverbruik kan fors toenemen door dataverkeer

Door de wereldwijde groei van dataverkeer zal het energieverbruik ervan flink toenemen, stelt het economisch bureau van ING. Als er geen stappen worden ondernomen, dan zal in 2030 31% van het totale stroomverbruik ter wereld opgaan aan dataverkeer. Onderzoekers van ING schatten dat de wereldwijde datastromen in 2030 twintig keer groter zijn dan in 2018 het geval is. Dit komt onder meer omdat het aantal internetgebruikers in Azië en Afrika met een rap tempo toeneemt, bedrijven meer data verzamelen en het gebruik van clouddiensten toeneemt. Dit zal gevolgen hebben voor het energieverbruik. Als onder meer netwerken en datacenters niet efficiënter worden in hun stroomgebruik, kan het stroomgebruik van data in 2030 extreem doorgroeien. Maar ING stelt dat als deze efficiëntieslag wel wordt gemaakt, het stroomgebruik ‘slechts’ bijna zal verdubbelen; in 2030 zal dan ongeveer 6% van het mondiale stroomverbruik opgaan aan data, nu is dat nog 3%. De sector kan bijvoorbeeld efficiënter worden door apparatuur in te zetten die efficiënter met stroom omgaat. Ook noemt ING het uitfaseren van oudere generaties van mobiele netwerken als energiebesparingsmogelijkheid. (bron: nu.nl)

Jaarlijks wordt er zo’n €13 mrd aan crimineel geld witgewassen in Nederland

Dit concludeert hoogleraar economie Brigitte Unger van de Universiteit Utrecht in een nieuw onderzoek, waarover het FD publiceerde. Het grootste deel van het witgewassen geld komt uit Nederland zelf, stelt Unger. In Nederland wordt er zo’n €16 mrd aan crimineel geld verdiend, waarvan ongeveer de helft in Nederland wordt witgewassen. De overige €5 mrd komt uit het buitenland, concludeert de hoogleraar. Alles bij elkaar opgeteld is het witgewassen geld goed voor ongeveer 1,6% van de Nederlandse economie. Een groot deel van het in Nederland witgewassen geld stroomt vervolgens weer door naar het buitenland: ruim €4 mrd. Witwasexpert Unger verrichtte het onderzoek in samen-werking met iCOV, de infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen. ICOV is een samenwerking tussen onder andere politie, het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst en FIU Nederland. Laatstgenoemde is het meldpunt voor ongebruikelijke transacties. De hoogleraar kreeg voor het onderzoek onder meer toegang tot transactiemeldingen van banken en casino’s, waardoor de criminele geldstromen nauwkeuriger berekend konden worden. (bron: nu.nl)

Nieuws uit Duitsland

Automaker Daimler, het moederbedrijf van onder meer Mercedes-Benz, gaat flink in het personeelsbestand snijden, meldt het bedrijf. Zo hoopt de automaker €1,65 mrd te besparen. De kostenbesparing is volgens Daimler nodig om investeringen in elektrisch en autonoom rijden te bekostigen. Voornamelijk Mercedes-Benz zal de klappen vangen. Een op de tien Mercedes-werknemers met managementposities moet daar het veld ruimen. Daarnaast wordt er flink gesneden in truck- en bestelwagendivisies, met een totale besparing van zo’n €650 mln. De bezuiniging is nodig omdat er in de Europese Unie steeds strengere regels gelden voor de uitstoot van voertuigen. In 2021 moet de CO2-uitstoot van voertuigen 40% lager liggen dan het niveau in 2007. In 2030 moet de CO2-uitstoot vervolgens weer 37,5% lager liggen dan het niveau van 2021. Hierdoor moet Daimler investeren in auto’s die minder uitstoten. “We moeten uitgebreide maatregelen nemen om zo de uitgaven te bekostigen die nodig zijn om de CO2-doelstellingen te halen”, zegt Ola Källenius, bestuursvoorzitter van Daimler. Het snijden in het personeelsbestand is een van die maatregelen, aldus Daimler. De ontslagen zullen de jaarcijfers voor 2020 en 2021 negatief beïnvloeden, maakt Daimler bekend. De aandelenkoers van Daimler daalde hierdoor. (Bron: nu.nl) Deutsche Bank heeft toegegeven dat de systemen die de bank gebruikt om betalingen af te handelen niet robuust genoeg zijn. Honderden miljoenen euro’s aan betalingen bleven dagenlang in het systeem van Deutsche hangen. De bank zou hierover enkele weken terug ontboden zijn bij de Britse centrale bank. De Bank of England wilde weten waarom het betaalsysteem van Deutsche Bank AG in oktober maar liefst 10% van de tijd onbereikbaar was, meldt FT. De bank is volgens de krant daarmee een van de slechts presterende banken in het zogenoemde Chaps-netwerk, het Britse afhandelingssysteem voor directe betalingen in £. Chaps verwerkt dagelijks £400 mrd aan betalingen voor zijn 34 aangesloten banken. Een van de bedrijven die last had van de problemen bij Deutsche was Amazon, meldt de FT. Het webwinkelbedrijf moest in de afgelopen maanden op meer dan 21.000 betalingen wachten, bij elkaar goed voor enkele honderden miljoenen Engelse ponden. Het is geen geheim dat Deutsche een van de Europese banken is die het meeste last heeft van technologische achterstand. De afgelopen jaren is er weinig geïnvesteerd in IT en dat zorgt steeds vaker voor problemen in de bedrijfsvoering. Het verouderde IT-systeem wordt verantwoordelijk gehouden voor talloze blunders in het toezicht en sterk stijgende kosten. In juli van dit jaar kondigde Deutsche aan een frisse start te maken en een geheel nieuwe bank te bouwen op een geheel nieuwe IT-infrastructuur. Deze nieuwe bank, Fyrst, lijkt qua opzet op het Nederlandse Knab en richt zicht alleen op start-ups en kleine zelfstandigen. Daarnaast zou Deutsche de komen-de drie jaar €13 mrd investeren in nieuwe techniek om de oude bank weer op niveau te krijgen. Volgens fintechexperts heeft veel geld in IT steken helemaal geen zin als er ook niet gewerkt wordt aan de mentaliteit van het personeel. Niemand gelooft dat Deutsche daartoe in staat is. ‘De bank is veel te hiërarchisch en bureaucratisch om te veranderen’, zei de Britse fintechgoeroe Chris Skinner afgelopen juli in gesprek met het FD. ‘Banen schrappen en gigantische bedragen in technologie steken zonder duidelijke visie of strategie is een project dat gedoemd is te mislukken.’ Zijn Amerikaanse collega Brett King voegde daaraan toe: ‘Deutsche is al jaren ten dode opgeschreven.’ En ook van binnenuit klinkt kritiek. De voormalige ceo John Cryan klaagde na zijn aftreden in 2018 over ‘waardeloze systemen’ en ‘extreem trage processen’. En de vorig jaar afgetreden operationeel directeur Kim Hammonds noemde de bank ‘vreselijk complex’ en de ‘meest disfunctionele plek’ waar ze ooit gewerkt had. Het is niet voor het eerst dat de bank een loopje neemt met de Deutsche Gründlichkeit. In maart van dit jaar beloofde Deutsche de Bank of England al beterschap. Later dit jaar moest het concern toegeven dat zijn technologie en waarborgsystemen lang niet zo goed waren als eerder bij de toezichthouder gemeld. Ook de Financial Conduct Authority houdt de bank scherp in de gaten. Bij de voorlaatste controle werd de bank bestraft voor falende IT-systemen, het niet uitvoeren van essentiële IT-vernieuwingen, het niet voldoen aan de toezichtregels en het implementeren van nieuwe technologie zonder deze uitvoerig te testen op veiligheid en stabiliteit. De huidige problemen komen bovenop eerder ontdekte missers bij de bank. In mei meldde Deutsche Bank een fout ontdekt te hebben in de software die gebruikt wordt om betaaltransacties te controleren op witwaspraktijken, een schandaal dat sterk lijkt op de kwestie die speelde bij ING en de Amsterdammers €775 mln kostte. Deutsche Bank boekte over het derde kwartaal van 2019 een verlies van €832 mln, tegen een winst van €130 mln in het derde kwartaal vorig jaar. Dit klinkt niet geruststellend. Enkele maanden geleden heb ik in dit blog al eens mijn twijfels uitgesproken over de status van Deutsche na de mislukte fusies. ‘Niemand’ wilde in zee gaan met Deutsche en dat riep vragen op over de status van deze grootste Duitse bank. Een van de grootste systeembanken die zijn zaken niet op orde heeft, verkeert in zwaar weer. De vraag is of ICT-systemen de werkelijke redenen zijn voor het niet tijdig uitvoeren van geldtransacties. Als ze zouden moeten melden dat er tijdelijke liquiditeitsproblemen zijn geweest, zou dat het vertrouwen in Deutsche hebben kunnen aantasten. We mogen hopen dat de rapen nog niet gaar zijn maar wel blijven opletten!!

Europese economische groei in het derde kwartaal

De Nederlandse economie is in het derde kwartaal met 0,4% gegroeid, gelijk aan de twee eerdere kwartalen van dit jaar. Dit meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in een eerste berekening. De groei was vooral te danken aan hogere consumentenuitgaven. Die stegen met 1,6% vergeleken met hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Zo werd er meer uitgegeven in de horeca en kochten consumenten meer elektrische apparaten, drank en tabak. Ook werd er extra gespendeerd aan vervoer, mobiele telefoons en woninginrichting. Een “prima” groeicijfer, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Soms wordt er al gespeculeerd over een mogelijk recessie in de komende jaren, maar vooralsnog is er niets wat daarop wijst, aldus Van Mulligen. Dat is wat snel, Wij moeten ook kijken naar de data van andere eurolanden. De inflatie is hoger dan in de eurozone. De handelsoorlogen van Trump zullen ook gevolgen hebben voor ons land. De rente stijgt stijgt al weer in de laatste 8 weken van -0,704% naar -0,521%, voor 5 jarig papier; van -0,438% naar -0,196% voor 10 jarig en van -0,109% naar 0,186% voor 30 jarig. Maar de laatste 5 beursdagen daalde de meeste rentes weer wat. Investeringen in vaste activa zoals gebouwen, machines en vervoersmiddelen stegen met maar liefst 7,4% vergeleken met een jaar eerder. Dit werd voor een deel gestuwd doordat in het derde kwartaal van vorig jaar intellectueel eigendom uit Nederland werd verplaatst door een bedrijf. Welk bedrijf dat was, kan het CBS niet zeggen. De export groeide met bijna 2% in september, een lager groeicijfer dan in de vorige maand. Doordat de import met 4,9% groeide, heeft het handelssaldo een negatieve bijdrage aan de economische groei. Vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder groeide het bbp met 1,9%. Het derde kwartaal van dit jaar had wel een werkdag meer. Rekening houdend met die extra werkdag groeide de economie met 1,7%. Het CBS meldt dat de spanning op de arbeidsmarkt in het derde kwartaal is afgenomen. De werkloosheid nam toe doordat het aantal vacatures minder hard steeg dan het aantal werklozen. Het is voor het eerst in 5,5 jaar dat de werkloosheid steeg op kwartaalbasis. De economische verwachtingen zijn wel iets minder gunstig geworden in november. (Bron: nu.nl)

De Duitse economie is in het derde kwartaal met 0,1% gegroeid, blijkt uit voorlopige cijfers van het Duitse statistiekbureau Destatis. Door de groei ontloopt de Duitse economie een recessie; in het tweede kwartaal kromp de economie van Duitsland. Het eurogebied deed het gemiddeld gezien iets beter: de economie groeide met 0,2%, aldus cijfers van Eurostat. De economie van onze oosterburen wordt met name gestuwd door hogere uitgaven van consumenten, schrijft het statistiekbureau. Naast hogere consumentenuitgaven zag Duitsland ook de export toenemen. Met de economische groei tussen juli en oktober doet Duitsland het ietsjes beter dan verwacht. De prestatie in het tweede kwartaal werd wel naar beneden bijgesteld: in plaats van een krimp van 0,1%, eindigde de bbp-groei op -0,2%. “Recessie of niet, de Duitse economie stagneert”, stelt econoom Carsten Brzeski in een reactie. Hij deelt de Duitse economie op in twee delen: een deprimerende en een zorgeloze kant. “Aan de ene kant heb je de deprimerende kant, waarin we zien dat de industriesector nog steeds niet herstelt”, schrijft Brzeski. Daarnaast blijft Duitsland last hebben van externe buitenlandse factoren, als de Brexit en de handelsoorlog tussen China en de VS. “Aan de andere kant heb je de zorgeloze kant, waarin we zien dat de consumen-ten meer uitgeven, een sterke arbeidsmarkt, en een bouwsector die booming is”, schrijft de econoom. De grootste van de economie doet het dus beter dan verwacht, maar het eurogebied presteerde volgens verwachtingen in het derde kwartaal. Volgens statistiek-bureau Eurostat groeide de economie van de eurozone met 0,2%. Jaar-op-jaar was dit 1,2%, beter dan de eerder geraamde 1,1%. Naast Duitsland, groeide ook de andere vier grote Europese economieën. De Franse economie groeide in het derde kwartaal met 0,3% en de Italiaanse met 0,1%. Zowel de Nederlandse als de Spaanse, de vierde en vijfde economie van Europa, groeide met 0,4%.

Het Europees Hof van Justitie legt opnieuw een bom onder de dividendbelasting

Een arrest van het Hof in een Duitse zaak vergroot de kans dat pensioenfondsen miljoenen aan belasting terugkrijgen in de Europese Unie. Ook Nederlandse pensioenfondsen. Daar staat een mogelijke tegenvaller voor de Nederlandse schatkist tegenover, meldt het Financieele Dagblad. In de discussie over de afschaffing van de dividendbelasting waarschuwde premier Mark Rutte vorig jaar voor de Europese houdbaarheid van de heffing op winstuitkeringen aan aandeelhouders. Het mocht niet baten; het kabinet zag af van afschaffing. Maar het Europees Hof van Justitie in Luxemburg heeft opnieuw een klap uitgedeeld aan de houdbaarheid van de heffing. Nederland bestudeert het arrest. (bron: DFT)

Aandelenmarkten krijgen komende kwartalen een zware knauw: wel lezen, niet schrikken, verstandig op reageren

Rendementen op beursgenoteerde bedrijven zullen structureel dalen, waarschuwt de Britse vermogensbeheerder Schroders, op https://www.telegraaf.nl/financieel/1196813946/winstalarm-beleggers-beurs-levert-fors-minder-op Particulieren rekenen zich rijk. Rendementen worden voor een langere tijd substantieel lager, terwijl andere beleggingscategorieën zoals kortetermijnschuld ook geen rendement gaan opleveren. Om toch rendement te maken, zullen beleggers aanzienlijk meer risico gaan nemen. Dat leidt altijd tot meer schokken in de markt”, waarschuwt Charles Prideaux, hoofd investeringen van de beursgenoteerde Britse vermogensreus met €519 miljard onder beheer. In de eurozone zakt het rendement op aandelen van 10,8% per jaar tussen 2009 en 2019 naar 4,1%, aldus Schroders. Amerikaanse aandelen behaalden in de laatste tien jaar 15% rendement per jaar. „Dat wordt 6%. Het wordt in aandelenrendement veel, veel minder”, zegt Prideaux. „Een onvermijdelijke waarheid. Ook het rendement op obligaties zal inzakken en indexbeleggingen stellen al steeds meer teleur.” De eurozone blijft komend jaar zwak presteren, maar Schroders verhoogt zijn verwachtingen voor Duitsland in het voorjaar iets, aldus hoofdeconoom Keith Wade. „De Duitse autobouwers trekken al iets aan, maar met het Verenigd Koninkrijk blijven ze achter. De Italiaanse economie is door een politieke crisis heen, economisch stelt de groei nog niet veel voor”, dempt Wade de verwachtingen. “Ondanks recente stijging beurzen, zijn we over een jaar tijd niets opgeschoten” „Er zal structureel meer tegen- en zijwind komen”, aldus Prideaux. Beleggers kijken echter te veel naar de recente koersen-opleving. Prideaux: „Dat vertekent, enorm. Sinds de dramatische kanteling in het beleid van de Federal Reserve, die van renteverhogingen naar een serie renteverlagingen ging, is de onvermijdelijke waarheid in cijfers dat je over een jaar gezien niets bent opgeschoten”, zegt hij. „We moeten ons niet laten afleiden door alle kortetermijnlawaai. Je krijgt de komende jaren geen robuuste groei.” Met de turbulentie die aandelenbeurzen te wachten staat, met flinke correcties neerwaarts, sijpelen cijfers van de volgende economische tegenvallers door. „Het handelsconflict met China raakt de Verenigde Staten steeds harder”, waarschuwt Prideaux. „Veel Chinese importerende bedrijven hebben instructies gekregen om geen Amerikaanse producten meer te kopen. Amerikaanse technologiebedrijven hebben die inkopen enorm zien inzakken, en dat merken ze in Washington.” De Amerikaanse markt zal het dankzij alle stimulering dit voorjaar wel even iets beter kunnen doen, nuanceert hoofdeconoom Wade. „Dat er nu toch een handelsakkoord lijkt te komen, is goed, dat hadden we niet meteen verwacht. Dat betekent direct een uitbreiding van investeringen.” Wade verhoogt daarom zijn groeiverwachting van 1,3% naar 1,8%. De Amerikaanse huizenmarkt begint al aan te trekken, merkt hij. „Ook omdat de Federal Reserve nieuwe ondersteunende ingrepen even lijkt af te houden, omdat er signalen zijn dat de vorige monetaire pakketten aanslaan. Een recessie verwachten we niet meer”, aldus Wade. „Wel een vertraging. Maar die constatering alleen al zal onder beleggers leiden tot een versterkte Amerikaanse groei.” Volgens de eigen modellen van Schroders uit oktober bestaat er een 40% kans op een recessie binnen de volgende twaalf maanden. Vermogensbeheerder Schroders waarschuwt dat de particuliere belegger „te veel verwacht”. Uit doorlopende peilingen van specifiek de particuliere beleggers blijkt dat zij in verwacht rendement consequent te positief zijn. Zijn Global Investor Study onder 25.000 toont dat beleggers over de komende vijf jaar 10,7% rendement denken te behalen. De Nederlandse belegger gaat in de jaren uit van 9% jaarlijks rendement. Schroders ging dit voorjaar uit van 4% komende vijf jaar en voor de hele markt wereldwijd 8,3%. Uit de studie blijkt ook, vooral onder Nederlanders, de ontevredenheid achteraf: 54% is teleurgesteld. (bron: DFT) Op basis van de laatste informatie vanaf de onderhandelingstafel neemt de kans op het tot stand komen van een eerste deal af, alhoewel dat de verwachtingen wat positiever zijn geworden na telefonisch overleg tussen de VS en China.

De BIS plaatst grote vraagtekens bij de rechtvaardiging voor het monetaire beleid

De discussie erover onder economen is bijzonder verhit. Voor een overgrote meerderheid zijn de centrale banken uitstekend bezig en hun aanvoerders, zoals Powell, Draghi of Lagarde, helden. Een minderheid, waaronder yours truly, vindt dat de centrale banken zeer onverantwoord bezig zijn en de economie op termijn met gebakken peren zal komen te zitten, schrijft Edin Mujagic is macro-econoom gespecialiseerd in monetaire economie en hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer op https://www.telegraaf.nl/financieel/1827454372/column-monetair-beleid-doet-er-niet-toe Al die tijd was een zeer gerespecteerd instituut als de BIS op de achtergrond bezig met deze zaak. Onlangs zette dat zijn bevindingen op papier. En die liegen er niet om. De conclusie komt erop neer dat het fundament waarop de FED en de andere centrale banken hun beleid op hebben gebouwd, verrot is. De Bank voor Internationale Betalingen, de in 1930 opgerichte bank der centrale banken, plaatst in een onderzoekspaper grote vraagtekens bij de rechtvaardiging voor het beleid dat de centrale banken al ruim tien jaar voeren.

Alle studenten economie leren dat monetair beleid neutraal is op lange termijn, wat betekent dat alles wat de FED en haar zusterinstellingen doen, op langere termijn alleen de inflatie beïnvloedt. Economische groei en rentes zijn er immuun voor. En dat geeft de centrale banken een soort vrijbrief. Aangezien ze toch geen schade kunnen uitrichten, kunnen ze heel ver te gaan met renteverlagingen, zeker als de inflatie maar laag blijft. Dat hun beleid geen schade kan aanrichten, is echter waarschijnlijk een sprookje, zegt de BIS. Monetair beleid is níet neutraal. Ofwel: wat de centrale banken vandaag doen, beïnvloedt morgen niet alleen de inflatie maar ook economische groei, rentestanden en – belangrijk – financiële stabiliteit. Te lang de rentes te laag houden, leidt tot hogere schulden waardoor zich onder de oppervlakte kwetsbaarheid opbouwt. Dat op zijn beurt houdt in dat het in toenemende mate moeilijker wordt voor de centrale banken om rentes te verhogen zonder de economie te beschadigen. In het ergste geval kunnen ze zonder munitie komen te zitten op het moment dat optreden, als de groei omlaag gaat, juist nodig is. Elke overeenkomst met het heden is uiteraard puur toeval. De conclusie is niet alleen dat de centrale banken vastzitten in drijfzand waar ze niet uit lijken te kunnen komen. De conclusie is ook dat zolang het huidige beleid aanhoudt, de centrale banken én verder in het drijfzand blijven zakken én de economische gevolgen op termijn behoorlijk ernstig kunnen zijn. Op hoofdlijnen volg ik deze stellingen, daarover geen discussie. Maar over dat de inflatie zo laag blijft, ver onder de doelstelling van de ECB van dichtbij de 2%, denk ik soms anders. Bij gebrek aan investeringen voor toekomstige ontwikkelingen (klimaat, milieu, KI, robotisering, algoritmische systemen, vernieuwde technologie) en goedkope productiekosten door onder meer mondialisering en efficiëntere massaproductie, kan de inflatie nog verder dalen. Maar door het moeten ingrijpen door overheden, zoals de noodgrepen van het kabinet Rutte III, in dringende veranderingen die in de maatschappij op korte termijn moeten worden doorgevoerd (waardoor de lasten gaan stijgen), die onbeheersbare processen kunnen genereren, kan de inflatie ook, in betrekkelijk korte tijd, fors stijgen tot boven de beoogde 2%. Die optie moeten we niet negeren!

Minister Hoekstra liet de Tweede Kamer weten dat hij het verwijt van Christiane Lagarde dat ‘Nederland te weinig uitgeeft’ niet te waarderen

Het botert niet echt de laatste tijd tussen Nederlandse topfunctionarissen en de Europese Centrale Bank (ECB). President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) vindt dat de ECB ten onrechte rentes omlaag duwt. En minister Wopke Hoekstra heeft ook een appeltje te schillen met de nieuwe president van de ECB, Christine Lagarde, is te lezen op https://www.businessinsider.nl/hoekstra-gesprek-lagarde-kritiek-ecb/ Minister Hoekstra liet de Tweede Kamer weten dat hij het verwijt van Christiane Lagarde dat ‘Nederland te weinig uitgeeft’ niet te waarderen. Hij geeft aan hierover, in de marge van de eurogroep in Brussel, gesproken te hebben met de nieuwe voorzitter van de Europese Centrale Bank. Daarbij is ook afgesproken dat de twee verder zullen praten. Hoekstra wilde niet zeggen waar het gesprek over ging of waar en wanneer hij verder met de Française praat. In de Kamer suggereerde hij dat Lagarde onvoldoende op de hoogte is van de investeringsinspanningen die Nederland doet en in petto heeft. Ook wees hij erop dat Nederland zich keurig aan de begrotingsregels houdt. Lagarde leverde eind oktober, op de Franse radio, kritiek op het zuinige Nederlandse begrotingsbeleid, twee dagen voor ze als topvrouw aantrad bij de ECB in Frankfurt. Dat was volgens Hoekstra niet toevallig. Een ECB-voorzitter wordt niet geacht een euroland publiekelijk op de vingers tikken. In haar vorige functie als IMF-baas heeft ze meerdere keren Duitsland en Nederland bekritiseerd over hun begrotingsoverschotten maar “nu heeft zij een heel andere rol”, aldus de CDA-bewindsman. De kritiek van Lagarde kan ik wel plaatsen. Het verschil van mening ligt in de interpretatie van het Stabiliteits- en Groeipact (een reeks afspraken over begrotingstekorten en de hoogte van de staatsschuld tussen landen van de Economische en Monetaire Unie: de eurozone), dat 22 jaar geleden werd gesloten, zoals afgesproken in het Verdrag van Maastricht in 1992 en voor de invoering van de euro (1999/2002). In die 2 decennia is er nauwelijks onderhoud gepleegd op de spelregels. Nederlandse regeringen hebben zich ieder jaar weer op de borst staan kloppen dat ze er weer in waren geslaagd begrotingsoverschotten aan te wenden voor het terugbrengen van de staatsschuld. Het is verwijtbaar aan de Europese Commissie van Juncker dat de interpretaties die aan het Pact werden gegeven door de rijkere landen moesten worden aangepast toen in 2012 duidelijk werd dat de lange economische golf (1950-2008) een einde was gekomen en dat er geïnvesteerd moest gaan worden in een herinrichting van onze samenlevingen. Daar komt bij dat de regeringsleiders van de 19 eurolanden de dringende aanwijzingen van Mario Draghi terzijde hebben gelegd, erger nog hebben genegeerd. Ook de huidige minister van Financiën Wobke Hoekstra verkondigt nog steeds dat hij er trots op is dat er weer in geslaagd is de staatsschuld terug te brengen. In feite is dat een wanprestatie, alleen wie brengt hem dat bij?

In de eurozone bestaat er flinke spanning tussen het monetaire beleid en het begrotingsbeleid. De ECB heeft, onder aanvoering van zuidelijke eurolanden, besloten om de geldkraan weer verder open te zetten. De reden hiervoor is dat de gemiddelde inflatie in de eurozone erg laag is. Maar dat geldt niet voor Nederland. Het goedkoop geldbeleid van de ECB is bedoeld om de economie en de inflatie een zetje te geven, maar past eigenlijk niet bij de situatie van noordelijke eurolanden zoals Nederland en Duitsland. Die zien door de extreem lage rentes van de ECB dat spaarders bijna geen rente meer krijgen en dat pensioenfondsen in de problemen komen. DNB-president Knot heeft openlijk kritiek gele-verd op de beslissing van de meerderheid van zijn collega’s om de geldkraan van de ECB verder op te zetten en rentes kunstmatig omlaag te duwen. Een aantal eurolanden willen andere regels voor de stemverhoudingen in het Bestuur van de ECB, nu is dat ‘one country, one vote’. Dat betekent dat de stem van Malta een gelijke waarde heeft dan die van Duitsland. Aan de andere kant is er een stevige discussie over het begrotingsbeleid in landen met een begrotingsoverschot. Vooral Duitsland, waar bijvoorbeeld de infrastruc-tuur van wegen, treinen en internet een flinke impuls kan gebruiken, wordt verweten veel te weinig te investeren. Dit terwijl Duitsland een begrotingsoverschot heeft en ultragoed-koop kan lenen. Als de Duitse overheid de economie, die op de rand van een recessie verkeert, een impuls geeft met extra investeringen, kan dat voor heel Europa gunstig uitpakken.

Blok: “We gaan niet meer bijdragen aan de EU dan we nu doen”

Onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, beloofde in het televisieprogramma WNL Op Zondag dat Nederland niet meer gaat betalen aan Europa dan we nu doen. Nederland wordt nu verweten dat we onredelijk zijn. Terwijl dit geld van normale Nederlanders komt. Het woord belastingbetaler valt nooit in Brussel. Terwijl we dat voor ogen moeten houden”, aldus de minister. De VVD’er is beslist: “We gaan niet meer bijdragen dan we nu doen. Natuurlijk groeit het bedrag mee met de inflatie, maar we zullen tot het laatst aan het huidige bedrag vasthouden. Er is geen akkoord zolang wij er niet mee instemmen.” Op de vraag of de minister daar zijn hand voor in het vuur kan steken, knikte hij bevestigend. Hoe durft dit kabinet een bewindsman over een onderwerp dat hem niet aanhangt zulke krachtige uitspraken te doen aan het Nederlandse volk. Daarbij in acht genomen dat helemaal nog niet duidelijk is welk beleid de nieuwe Europese Commissie van Ursula von der Leyen, op dit onderwerp, gaat voeren. Is het niet zo dat de rijkste landen de zwaarste lasten moeten dragen?

Staat VVD-minister Blok voor de mensenrechten die Nederland wereldwijd uitdraagt?

De minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok (VVD), is stellig: kinderen van IS-strijders worden niet teruggehaald naar Nederland. “De kinderen blijven daar. We trekken met veel andere landen één lijn, dus het zou heel raar zijn als Nederland het opeens anders gaat doen.” Dit zei de VVD-minister afgelopen weekend in het televisieprogramma WNL op Zondag. De Turkse minister van Binnen-landse Zaken, Süleyman Soylu, kondigde afgelopen vrijdag aan dat de IS-strijders die daar vastzitten, worden teruggestuurd naar het land waar ze vandaan komen. Blok: “We kunnen Turkije niet dwingen, het is niet het land waar de misdrijven gepleegd zijn. Het is aan hen of ze de mensen willen berechten of terugsturen.” Het kabinet wil dat de IS-strijders in Irak worden berecht, waar ze ook de misdrijven hebben gepleegd. “We zijn er met experts geweest, maar het is heel ingewikkeld. Irak heeft de doodstraf en de rechtsgang gaat daar niet zoals in Nederland. Maar de slachtoffers zijn daar, en die kunnen dan ook getuigen. We moeten berechten waar het misdrijf was. En daar zijn we met volle inzet mee bezig”, aldus Blok. Als Turkije de IS’ers met een Nederlands paspoort op een vliegtuig naar ons land zetten, worden ze meteen vastgezet en berecht, zegt Blok. “Ze kunnen niet zomaar de grens passeren. We hebben intensief contact om ervoor te zorgen dat het niet zomaar gebeurt. IS’ers met een Nederlands paspoort, worden hier in de kraag gevat en berecht.” (Bron: WNL) Minister Blok raaskalt wel meer. Hoe moeten die enorme hoeveelheid gevangen genomen IS-strijders worden berecht. Hoe stelt Blok zich die rechtsgang voor in Irak. Irak heeft maar een beperkt rechtssysteem en is daardoor niet in staat strafzaken te behandelen, tenzij ze besluiten dat iedereen die als een ‘Syrieganger wordt gekenmerkt zonder na te gaan of die persoon strafbare feiten heeft gepleegd en zonder dat de verdachte IS-strijders, door advocaten worden bijgestaan, daartegen verweer kunnen voeren, tot de doodstraf worden veroordeeld. Waarom zo drastisch? Simpel, Irak beschikt niet over de gevangenissen e/o kampen waar veroordeelden naartoe kunnen. En dan de vraag ‘wie moet dat allemaal gaan betalen’? Nog los van de vraag wat er moet worden gedaan met de gevangen genomen IS-strijders, vrouwen en kinderen, moeten de Europese landen, die de ‘mensenrechten’ hoog in het vaandel hebben staan, hun verantwoordelijkheid nemen en in ieder geval de daar verblijvende moeders en kinderen naar de thuislanden moeten laten terugkeren. Niet naar Blok, de VVD (die er zelfs geen moeite mee heeft als ze in Irak de doodstraf zouden krijgen) en het CDA luisteren.

Heeft Nederland wel een buitenlands beleid, vraagt het AD zich af

Die vraag stellen steeds meer mensen, inclusief diplomaten, al zijn ze doorgaans beleefd genoeg hem niet te betrekken op de persoon van minister Stef Blok zelf. Bernard Bot, die een lange carrière als diplomaat afsloot met het ministerschap, spreekt van ‘de versplintering’ van het buitenlands beleid. ‘Wat ontbreekt is de grote lijn.’ De oorzaken voor dat zwarte gat in het Nederlandse buitenlandbeleid zijn divers. Los van de ‘technocratische’ aanpak van Blok en de moeilijke coalitie waarin hij opereert, is er ook nog de buitenwereld zelf: die wordt steeds complexer en onbegrijpelijker. Oude, vaste handvatten van de Nederlandse diplomatie zijn aan erosie onderhevig: de internationale rechtsorde, het multilateralisme, de NAVO, de Europese Unie. Stef Blok is een stille politieke fixer, niet te beroerd voor lastige klusjes. Het is de degelijkheid, maar ook de saaiheid van de filiaalhouder van de ABN Amro in Nieuwkoop die hij ooit was. De verbazing was dan ook groot toen juist Blok kort na zijn aantreden als minister een grote rel veroorzaakte met wilde uitspraken over de onmogelijkheid van een ‘vreedzaam samenlevingsverband’ in een ‘multiculturele samenleving waar de oorspronkelijke bevolking nog woont’. Sindsdien treedt Blok op als de door Mark Twain opgevoerde kat, die na een sprong op een hete oven niet alleen niet meer op hete ovens springt, maar helemaal niet meer springt. Met buitenlands beleid heeft de VVD’er Blok niets – maar dat is eerder regel dan uitzondering bij politieke benoemingen. Toch blijkt enige verbeeldingskracht onmisbaar in dit vak: niet zelden vergroot Blok de irritatie onder zijn gehoor door, ongeacht het onderwerp of het moment, te blijven spreken met dezelfde monotone stem die met geregelde tussenpozen – alsof hij dan van zichzelf wakker schrikt, of dat er weer een nieuwe batterij in zit – plots even de hoogte in schiet.

Topdiplomaten pleiten voor meer dialoog met Rusland

Belangrijke buren moet je bij je houden’ Nederland moet meer dialoog hebben met Rusland, ook al zal de relatie nog langere tijd belast blijven door het neerhalen van MH17. Dat is het opmerkelijke advies van Renée Jones-Bos, tot voor kort onze ambassadeur in Moskou. Haar pleidooi krijgt steun van oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot en zal naar verwachting ook een van de opties zijn van een Rusland-strategie die minister Stef Blok in december presenteert. Jones-Bos deed haar uitspraken tijdens een bijeenkomst in Brussel, die was georganiseerd door de Nederlandse ambassadeurs bij de EU, de NAVO en in België. Tot nu pleitten vooral Forum voor Democratie en de PVV ervoor om een serieuze dialoog met Rusland te hervatten. Baudet’s pleidooi werd echter niet serieus opgevat, omdat hij lang vraagtekens plaatste bij het internationale onderzoek naar de toedracht van het neerhalen van het passagiersvliegtuig onder leiding van Nederland. Vorig jaar stelde Nederland Rusland medeaansprakelijk voor het neerhalen van vlucht MH17. Op 9 maart begint op Schiphol een strafproces tegen de eerste vier verdachten. MH17-getuige de Oekraïner Vladimir Tsemach, die momenteel in Rusland verblijft, stelt dat het Nederlandse OM hem onder meer een paspoort, levenslange beveiliging en een huis heeft aangeboden als hij tijdens het 4 jaar durende proces verklaringen wil komen afleggen bij de Rechtbank op Schiphol over de ramp met MH17, over wat hij weet over het neerhalen van vlucht MH17. Volgens Jones-Bos zijn er nu belangrijke kwesties met de grootmacht aan de Europese oostgrens te bespreken – voor de EU zijn dat onder meer energie, klimaat en geopolitieke onderwerpen als Syrië. ‘Je moet ergens beginnen’, zegt ze. ‘Er is op dit moment geen EU-Ruslanddialoog. Europa moet harder nadenken over de relatie met Rusland. Nederland speelt een rol. Om instrumentele redenen vind ik dat we meer dialoog met Rusland moeten hebben.’ EU-landen zijn verdeeld over Rusland, aldus Jones-Bos. De sancties zijn er weliswaar nog, maar veel Europese landen, inclusief Frankrijk en Duitsland, lopen de deur plat in Moskou. In Nederland is er vanuit het bedrijfsleven en vanuit de culturele sector ook een toenemende behoefte om de bilaterale contacten met Rusland, die na het neerhalen van MH17 tot een minimum zijn beperkt, weer uit te breiden.

Marike Stellinga aan het woord over Rutte III

Er zullen niet veel kabinetten zijn geweest die zo bulkten van het geld, en tegelijk zoveel onvrede oogstten als het kabinet Rutte III. Geld te over en toch betoogt het halve land indringend dat het geld tekort komt. De leraren staken, ziekenhuispersoneel gaat staken. De rechterlijke macht en de politie klagen over een gebrek aan geld, net zoals gemeenten die allerlei sociaal beleid (de jeugdzorg) moeten uitvoeren na de decentralisaties van het vorige kabinet. Er moet geld naar defensie, naar wegen en bruggen, ik vergeet vast sectoren die nú dringend behoefte hebben aan extra middelen, schrijft Marike Stellinga, econoom en politiek/financieel journalist bij het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/09/arme-hoekstra-met-zijn-volle-schatkist-a3979725 Rutte III strooit en strooit met geld, maar het is niet genoeg. Komt daar nog eens het gemor over achterblijvende lonen bij. Het kabinet kwam op Prinsjesdag met een extra belastingverlaging van €3 mrd voor volgend jaar. In de hoop dat ‘de mensen’ nou toch eindelijk echt eens onomstotelijk in hun portemonnee voelen dat het beter gaat. Heb je zoveel zoet, blijft iedereen maar zuur proeven. En dan dreigen er ook nog pensioenkortingen, en is een deel van de economie bevangen door stikstof- en PFAS-problemen waarvoor ook geld van het kabinet nodig is. Nou pleit ik hier niet voor medelijden. Prominente leden van het kabinet hebben zelf staan verkondigen hoe absurd goedkoop geld nu is voor de Staat. Rond Prinsjesdag streden CDA-kopstuk Wopke Hoekstra en VVD-kopstuk Eric Wiebes nog om wie er de meeste miljarden euro’s in de economie kon smijten. Hoekstra benadrukte sinds de zomer voortdurend hoe rijk het kabinet is: de staat krijgt nu geld toe als het geld leent. Dus waarom maken we geen investeringsfonds met tientallen miljarden erin? Wiebes pleitte er sinds de zomer voor miljarden euro’s in het toekomstige verdienvermogen van Nederland te steken. Logisch dus dat ziekenhuispersoneel, gemeenten, leraren en al die anderen denken: ja hallo, als er zoveel geld is, kan er dan ook wat meer naar de (semi-)overheidstaken die in de crisisjaren moesten inleveren? De grootse plannen van Hoekstra en Wiebes deden ook vreemd aan omdat het kabinet en de voltallige Tweede Kamer op Prinsjesdag concludeerden dat de uitvoeringsorganisaties van de overheid te vaak niet goed functioneren. „Burgers hebben zó vaak op zó veel plekken het gevoel dat de overheid er niet voor hen is en dat ze tegen een muur oplopen”, zei Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Daarvoor is eerder structureel geld van het kabinet nodig, dan eenmalige Wopke-Wiebes-fondsen. CDA en VVD (beide regeerden in het kabinet-Rutte I) krijgen nu de rekening voor ingrepen waarvoor het Centraal Planbureau al in 2010 waarschuwde. Het zogenaamde €18 mrd pakket. CDA en VVD wilden veel bezuinigen op de overheid: minder ambtenaren én de salarissen van ambtenaren werden jaren op de nullijn gezet, ook van leraren. Het CPB vond die ingrepen niet geloofwaardig of niet houdbaar. Dit was wensdenken als er geen taken van de overheid werden geschrapt. Ook over de nullijn hield het CPB de poot stijf. Het leverde hoogstens een paar jaar geld op. Structureel vrijwel niets. Want uiteindelijk zou overheidspersoneel in betere tijden hogere lonen eisen en een inhaalslag maken. Het gelijk van het CPB staat deze weken op het Malieveld. Achteraf blijkt dat die enorme bezuinigingen de samenleving meer schade dan profijt heeft opgeleverd. Kijken we naar de politie, de sociaal-juridische bijstand, de jeugdzorg, de daklozen en verwarde loslopende personen, dan zien de de gevolgen van dit bezuinigingenbeleid.

Ter kennisname

Het wordt maar erger en erger en erger” stelt Robert Jensen, sprekende over het beleid van kabinet Rutte 3. “Crisis na crisis, na crisis, wordt er door dit kabinet gecreëerd” verzucht hij, die blijkbaar begrijpt dat veel Nederlanders de premier meer dan spuugzat zijn. De TV-presentator zegt dat “Rutte precies doet wat hij moet doen, Rutte is geen leider, maar een uitvoerder. Dat klinkt wellicht wat verwarrend, maar volgens Jensen zit er toch écht logica in zijn uitspraak. En wel hierom: Jensen suggereert dat Rutte op de achtergrond de uitvoerder is van een groter plan. Dat plan is echter niet afkomstig uit Nederland, maar van anderen. Jensen stelt dat Nederlanders steeds beter doorkrijgen dat het kabinet plannen uitvoert van hogerhand. En dat de Nederlanders hierdoor op termijn zullen rebelleren om ‘hun land terug te claimen’. Hiervoor ziet Jensen een rol weggelegd voor de alternatieve media, die het ‘volk langzaam wakker maken’ nu ‘duidelijk wordt hoe we zijn voorgelogen’ door de politieke status quo. En daar heeft Jensen natuurlijk een punt. Wanneer de communicatieve macht van de journalistiek is gecentraliseerd in een aantal kapitaalkrachtige mediabedrijven, die vervolgens doelbewust de principes van de journalistiek aan de wilgen hangen en propagandaverhalen verspreiden, dan gaan mensen vanzelf op zoek naar ‘alternatieve feiten’. En dan kom je al snel tot de conclusie dat het kabinet “wel erg vaak” vreemde wetten doorvoert. Jensen is echter blij. Over 357 dagen zou de Amerikaanse president Donald Trump mogelijk worden herkozen. Als dat gebeurt, zo stelt Jensen, dan kan Mark Rutte met zijn grote plan inpakken ‘en wegwezen’.

Geen Stijl: Mark Rutte is begonnen aan zijn tiende jaar als premier en een van de eigenschappen waar hij om geprezen wordt, is zijn ongenaakbaarheid in het debat. In dat hele decennium is hij nog nooit écht in de problemen gekomen, ongeacht hoeveel politieke vrienden, vazallen en kabinetsleden er onder zijn bewind ook het veld moesten ruimen vanwege aantoonbaar falen, het verkeerd voorlichten van de Kamer of het achterhouden van cruciale feiten in politieke, bestuurlijke of ethische kwesties. Rutte slalomde overal tussendoor, terwijl zijn VVD zorgvuldig omgebouwd werd tot een pop-up store voor politieke oneliners, kopjes koffie met Klaas en een oranje/blauw festivalgevoel – terwijl achter de schermen de loopwielen gevuld werden met houjebackbenchers waar de spijkerzweep van de fractiediscipline overheen gaat. “Kijk voor je, naar je Netflixscherm, en wacht op je stem-orders!” Achter de brede lach van de eeuwig opgewekte Kukident-premier gaat een wereld van verandering schuil. De mentaliteit van Justitie & Veiligheid / Veiligheid & Justitie is staand beleid geworden op alle ministeries, departementen en (hogere) ambtelijke rangen – met de ondergeschikte ambtenaren als respectievelijke houjebackbenchers in die pikorde, die met een vleugje angstcultuur onder de knoet worden gehouden. Gewetensvorming wordt niet op prijs gesteld, kijk maar hoe het klokkenluiders als Roelie Post of de waarheidszeggers bij het WODC vergaan is: opgejaagd of vervolgd voor hun eerlijkheid. Steeds minder mensen kregen steeds meer te zeggen, met een (te) belangrijke rol voor voorlichters: het partijkartel is precies dat: een kartel binnen de partijen – en zelfs voor bestuurlijke organisaties een ondoordringbaar bolwerk (daar-over later meer). Naar buiten toe is die metamorfose helder zichtbaar: de Nederlandse Wet openbaarheid van bestuur (WOB) is altijd een tragisch vehikel van frustratie en ostentatieve ontkenning middels overdadige zwartlakking geweest, maar zeker de afgelopen jaren zagen we steeds vaker en steeds duidelijker hoe de middelvingerkleurige stift vooral gehanteerd wordt om politici en machthebbers te beschermen tegen de waarheid, en niet om “staatsveiligheid” (vaak gebruikt argument), “persoonlijke beleidsopvattingen” van individuele ambtenaren (onzinargument) of diplomatieke be-langen te beschermen tegen overdadige datadeling. Het is allemaal onder VVD-bewind verergerd, en niet alleen bij klassieke VVD-ministeries als V&J, tot op een punt dat er alleen nog politieke gevolgen zijn voor falende, liegende en informatie verzwijgende bewindslieden als het politiek opportuun is voor de VVD (en haar coalitiegenoten), niet wanneer het politiek zuiver is. We zien het deze week aan de discussie rond de door Nederland veroorzaakte burgerdoden in Irak, en je ziet hoe de werkelijke discussie (over het onderwerp) en de politieke werkelijkheid (hoe Rutte wil dat het er uit ziet) ver uiteenlopen. MinDef Ank Bijleveld (CDA) draagt er nu de verantwoordelijkheid voor, maar het is een situatie die onder Jeanine Hennis’ VVD-bewind is ontstaan, én onder de pet is gehouden. Met medeweten van Mark Rutte – want hij weet altijd overal van – hoe goed hij in debatten zijn rol in om het even welk blunderdossier altijd weet te downplayen. Het is (in de werkelijke discussie, over het voorliggende onderwerp) prima en in redelijkheid uit te leggen dat in een oorlogssituatie burgerdoden vallen. Los van de vraag wat we in Irak te zoeken hadden/hebben, je kan ons leger niet kwalijk nemen dat er bij het uitschakelen van doelen ook burgerdoden (kunnen) vallen, en we mogen er redelijkerwijs van uit gaan dat het niemands opzettelijke intentie is om die doden op het (nationale) geweten bij te turven. Maar wat níet uit te leggen is, is de institutioneel geworden reflex om in de politieke werkelijkheid op elke Kamer- of journalistieke vraag met een leugen te antwoor-den. Dat blokkeert een inhoudelijke behandeling van het onderwerp, bijvoorbeeld over de vraag wat we daar doen of deden, waarom, hoe, en met welke potentiële gevolgen voor vriend, vijand en eigen (internationale) positie. Het wordt een schijngesprek, waar échte debatten in deze samenleving onder lijden (met een algehele dumbing down tot gevolg). Nog erger: door kiezers consequent te behandelen als domme burgers die niet met de waarheid overweg kunnen, of niet in redelijkheid het debat over die waarheid aan zouden kunnen gaan, kweek je niet alleen dommere (of dommer gehouden) burgers, liegenderwijs oogst je enerzijds een heleboel achterdocht, en anderzijds een heleboel chagrijn. (Zalig zijn de onverschilligen van geest, bij wie elk maatschappelijk debat of vraagstuk aan de anus zal oxideren als ze maar met 130 naar de stembus mogen om op de valse VVD-beloftes van lagere belastingen te kunnen stemmen.) Het chagrijn hierover blijft overigens niet beperkt tot burgers en kiezers. Ook in de hogere echelons van bestuurlijk Nederland is de frustratie aan het groeien. Adviesorganen, meetinstituten en statistische bureaus zijn ook steeds meer gepolitiseerd geraakt onder politiek (VVD-) wensbewind, met als gevolg dat hun adviezen, rapporten en statistieken selectief worden aangewend hoe het politiek het beste uitkomt, of achteloos onderin de la worden gelegd als ze níet uitkomen – en de makers van al die rapporten mogen uiteindelijk wel het publieke chagrijn incasseren als het op de inhoud gebaseerde politieke beleid het grote publiek onwelgevallig is (de stikstofpuinhoop, een loepzuiver politiek probleem waar RIVM c.s. de schuld van krijgen). Als de morrende geluiden uit het gesloten bestuurlijk binnenwerk van Den Haag, onder meer afkomstig uit WODC, CBS, RIVM en de Algemene Rekenkamer, zelfs het Nieuwspoort Non Grata-medium GeenStijl al weten te bereiken, dan is er echt wat aan de hand hoor. (Jammer dat Tom-Jan Meeus en die andere Nieuwspoort-pilsvogels dat allemaal nooit opschrijven, want die weten het heus wel, en beter dan wij, maar ja: voor je ‘t weet spelen ze De Populisten in De Kaart.) Tien jaar Rutte heeft voorlichting, inlichting en informatierecht gebundeld in een grote leugenmachine die ontkenning van de feiten, selectief geheugenverlies en het weglakken van de waarheid tot norm heeft gebombardeerd – met de burgerdood van de geloofwaardigheid als collateral damage – en de schade aan het open publieke debat niet te overzien. Op de korte termijn werkt het wellicht, kijk maar naar de vele opgehaalde schouders over enkele tientallen Iraakse bijvangstdoden, maar wat zijn de effecten van dat chronische, ziekelijke liegen op de langere termijn, en wat verwacht Den Haag eigenlijk in ruil voor die behandeling terug van de burger? Zolang de VVD blijft winnen, zullen ze het zich niet af gaan vragen. En het eeuwige excuus van Rutte: Er is toch economische groei ? Alsof “economische groei” het enige is dat telt… Ja, groei voor multinationals als Shell en Unilever, die gewoon de afschaffing van de dividendbelasting op een presenteerblaadje kregen aangereikt. Hoe anders is dat voor het Midden- en Kleinbedrijf, dat door een jungle van alsmaar veranderende verstikkende regels en voorschriften het functioneren onmogelijk wordt gemaakt, bovendien is de belastingdruk juist voor die groep nog nooit zo zwaar geweest. Die enorme geldstromen van Den Haag naar Brussel, de onophoudelijke immigratie, de stikstofpsychose, het zal allemaal ergens van moeten worden betaald. Het gaat in het leven niet alleen maar om welvaart, maar ook om welzijn. En daar hoor je Rutte niet over. Door de gigantische instroom van migranten wordt het land steeds drukker, en door de toenemende criminaliteit ook steeds onveiliger. Dat heeft zijn effect op de psyche van burgers. Mensen voelen zich niet meer senang in hun eigen land, de sociale cohesie verdwijnt langzaam maar zeker. Dat is heel ernstig. Dat aspect van de maatschappij wordt door Rutte volkomen genegeerd en geridiculiseerd. Typische reactie van Rutte: “Nou, hahaha dat valt wel mee hoor hahaha we moeten ook weer niet overdrijven hahaha”. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de schandalige bezuinigingen op het gebied van ouderenzorg. Ik was vorig jaar bij een tante van mij, ze is inmiddels overleden, in een verzorgingstehuis. Ik lieg het niet, maar de stank van urine in de gang en in haar kamer was echt niet om te harden. Ik overdrijf het niet. En dat mens zat daar de Godganse dag maar te vegeteren. Wat een hel. Gelukkig is ze uit haar lijden verlost. In plaats van volop goedbetaald vrolijk en ijverig personeel, dat de boel lekker poetst en boent, dat het fris ruikt in zo’n tehuis, dat die oude mensen gewoon netjes worden verzorgd. Maar dat kan allemaal niet, daar is “geen geld voor”. Het is een schande. Rutte zal het allemaal worst wezen. En waarom ? Hij heeft geen gezin, geen kinderen, geen verantwoordelijkheid, geen zorgen. Het zal hem allemaal aan zijn reet roesten, en dat straalt hij ook zeer duidelijk uit met zijn eeuwige joker grijns. Wat een verschrikkelijke man. En toch blijven de mensen maar op die VVD stemmen, alsof ze in een soort bubbel zitten. Onvoorstelbaar. Als er een cultuur van ‘regeren’ (al is dat tegenwoordig een groot woord) van ‘het zal mijn tijd wel duren’ overheerst, zie je in de samenleving eenzelfde mentaliteit ontstaan. Een kabinet dat overduidelijk enkel aan eigen persoonlijke carrière en gewin denkt, kweekt een bevolking dat dan ook enkel aan eigen persoonlijk gewin denkt. En aangezien dit kabinet een broertje dood heeft aan de wet, heeft een groot deel van de bevolking dit ook opgepakt en heeft eveneens een broertje dood aan de wet. ‘Bejaarden? Kosten alleen maar geld en leveren niks op. Wat heeft het voor zin zo iemand nog een operatie te geven, die gaan toch op termijn dood, weggegooid geld’. En dus verzint men ‘voltooid leven’ en verpakt dit in een barmhartig sausje: ‘je hoeft niet in de hel te leven die wij voor jou hebben gecreëerd’. (Tekst: Motleycrew) De wereld van vandaag wordt hier in een kader geplaatst en zal herkenbaar zijn voor een groot deel van het volk. Ik verwacht dat Rutte op enig moment toch door de mand gaat vallen, maar pas op het moment dat hij de steun verliest van enkele parlementariërs van de coalitiepartijen.

Syp Wynia, een kritische journalist, aan het woord

Hij schrijft op https://www.sypwynia.nl/wyniasweek/ een column. Deze keer over het zwakste element van de kabinetten-Rutte: de koopkrachtplaatjes. Als lijsttrekker van de VVD belooft Mark Rutte steevast lage lasten. Als premier belooft hij steevast meer koopkracht. In de praktijk is het omgekeerde eerder het geval. Zowel in de slechte tijden (2010-2014) als in de betere tijden lopen onder Rutte de collectieve lasten als percentage van de economie op, om nu, in 2019, een topniveau van 39,6% van het nationaal product te bereiken. In geen kwart eeuw waren de lasten zo hoog als nu. Van iedere euro die in Nederland wordt verdiend, gaat dus bijna 40 cent naar de staat, in de vorm van belastingen, premies en accijnzen. Om een idee te geven: in 1970 was dat 35 cent, in de crisisjaren ’80 liep het op tot boven de 40 cent, de paarse kabinetten-Kok brachten het in de jaren ’90 terug tot 35 cent. En uitgerekend onder de liberale premier Rutte, die altijd beweert voor een kleinere overheid te zijn, groeiden de collectieve lasten door naar 40%. Volgens plan zakken de collectieve lasten volgend jaar weer ietsje. Dat gebeurt vaker in een jaar voor de verkiezingen. Het gebeurde bijvoorbeeld ook in 2016, het jaar voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Nadat de eerste kabinetten-Rutte de lasten met €20 mrd hadden verhoogd, volgde in 2016 een lastenverlichting van €5 mrd. Economen noemen dat de ‘political business cycle’. We kennen die ook als ‘van zuur naar zoet’. Het idee is, dat je vervelende maatregelen – zwaardere lasten – oplegt als de verkiezingen net achter de rug zijn en met het zoet komt als de kiezer weer gunstig moet worden gestemd. In 2017 hielp het zoet van 2016 trouwens niet: de regeringspartijen gingen keihard onderuit. De PvdA werd zelfs gemarginaliseerd. Overigens moet de aangekondigde bescheiden verlaging van de lastendruk in 2020 (naar 39.3%) met een hele grote korrel zout worden genomen. Het kabinet laat een groot deel van de torenhoge kosten van het klimaatbeleid – zoals alle kosten die particulieren moeten maken voor hun huis – buiten beschouwing. Terwijl die uitgaven toch ergens van betaald moeten worden. Nederlandse kabinetten hebben – die van Rutte bij uitstek – behalve die stijgende lasten nog een merkwaardige gewoonte. Volgens de economieboekjes zou je als overheid de economie moeten stimu-leren als het slecht gaat en kun je gas terugnemen als het goed gaat. De econoom John Maynard Keynes (1883-1946) heeft zijn naam verbonden aan die gedachte. Nu valt er wel iets aan te merken op Keynesiaans beleid, maar dat je als overheid de economie een douw naar beneden geeft als het slecht gaat en weer gas geeft als het goed gaat is sowieso schadelijk. Toch is dat precies wat er in Nederland vaak gebeurt. Premier Jan Peter Balkenende (CDA) en minister van Financiën Gerrit Zalm (VVD) deden het bijvoorbeeld in de jaren 2003-2006. Ze drukten de economie toen die al in de put zat en ze joegen de economie aan toen het weer beter ging. Onder Rutte gaat het niet anders. Zo valt Nederland vooral sinds 2010 ook internationaal op met een combinatie van schadelijk beleid. Aan de ene kant met dat hollen-en-stilstaan-beleid, aan de andere kant met de steeds verder stijgende lastendruk. De economie zwiept in Nederland zowel naar boven als naar beneden meer op en neer dan elders, wat per saldo tot minder economische groei leidt. Dat was nou precies waarom Keynes pleitte voor het dempen van de conjunctuur. Dat basisidee was zo slecht niet. Hoge collectieve lasten – Nederland groeit naar de top van Europa – vormen ook risico’s voor de economische ontwikkeling, met lagere koopkracht en minder bedrijfsinvesteringen tot gevolg. Als die ontwikkelingen bovendien haaks staan op de beloftes wordt ook nog eens het vertrouwen in de politiek ondermijnd, met politieke instabiliteit en economisch vertrouwensverlies tot gevolg. Opmerkelijk is, dat premier Rutte de hardnekkige neiging heeft anderen de schuld te geven, als door zijn eigen toedoen de economie minder goed loopt. In 2013 wekte hij de indruk dat het schuld van de Nederlanders was, omdat ze te weinig inkopen deden. Feit is, dat de Nederlanders weinig te besteden hadden, vooral ook door de scherp gestegen lasten, zoals een btw-verhoging. In juni van dit jaar gaf Rutte de (grote) bedrijven de schuld van de stagnerende koopkracht. Terwijl de lonen in werkelijkheid wel stegen, maar te weinig om de prijsstijgingen bij te houden. En dat was weer een gevolg van nieuwe belastingverhogingen van het kabinet-Rutte: een btw-verhoging van 6% naar 9% en een forse verhoging van de energiebelastingen. Het economisch rapport van de kabinetten-Rutte over de jaren 2010-2019 ziet er dus niet best uit. Precies nu, in de zomer van 2019, staan de seinen weer op rood voor de verdere economische ontwikkeling. Trump voert een handelsoorlog met China, met risico’s voor de wereldhandel waar Nederland onevenredig gevoelig voor is. In Duitsland lijkt de economie in te zakken, Groot-Brittannië koerst aan op een harde breuk met de EU en Italië wordt ook steeds politiek eigenzinniger, met onder meer risico’s voor de euro. Wat doet het kabinet-Rutte III? Waarschijnlijk niet bijster veel. De uitgaven voor 2020 zijn immers al zo’n beetje vastgesteld. Hooguit wordt er nog wat aan de koopkrachtschroefjes gedraaid. En, laten we wel zijn: aan de internationale ontwikkelingen die Nederland beïnvloeden kan Nederland zelf niet veel doen. Maar wat Nederland wèl kan, is de schade niet groter maken. En daar, zoals we hebben gezien, hebben de kabinetten-Rutte nu juist een handje van.

Les: Ga structureel investeren voor projecten op de langere termijn. Richt je beleid nou eindelijk eens op het inperken van de collectieve lasten. Zorg er voor dat burgers meer over kunnen houden van hun geld, waardoor het loont om te werken, loont om te ondernemen en er weer ruimte komt in de portemonnee. De hoge collectieve lasten wurgen de economische potentie van Nederland. Het grootste opwaartse risico voor die lasten zijn de klimaatkosten. Het kabinet RutteDrie wil dat Nederland klimaatkoploper is. Daar zal een hoge prijs voor worden betaald.

Waar komt het pessimisme in de samenleving vandaan?

Het optimisme in Europa na de val van de muur heeft dertig jaar later plaatsgemaakt voor wijdverspreid pessimisme. Vooral de toenemende onzekerheid zorgt ervoor dat mensen van over de hele wereld in opstand komen, zegt SP-Tweede Kamerlid Sadet Karabulut in WNL Opiniemakers. Mensen hebben de afgelopen decennia systematisch hun onzekerheid zien groeien”, zegt Karabulut. “Het is niet zozeer iets abstracts zoals ‘dat de machtsblokken zijn vervallen’. Nee, er was ons beloofd dat alles geweldig zou worden. De liberale democratie en het kapitalisme zou iedereen zekerheid brengen.” Die beloftes zijn niet uitgekomen en dat heeft grote gevolgen, zegt het Kamerlid. “We hebben klap na klap gekregen. De spanning tussen het Oosten en het Westen is weer gegroeid. Het Midden-Oosten is in permanente oorlog. Het globale financiële stelsel is compleet in elkaar gestort. Dat raakte ons ook in Europa.” Europa moest een politiek project worden, zegt Karabulut, en daarmee werden beslissingen genomen die ingingen tegen de wil van veel Europeanen. “Er kwam verregaande integratie zonder dat er draagvlak voor was. Ook financieel voelden wij de gevolgen. Ondertussen is de verzorgingsstaat afgebroken. Veel zaken moesten geprivatiseerd worden. Dit alles bij elkaar maakt dat miljoenen mensen in de wereld heel onzeker zijn geworden, ook in het rijke Europa.” Het is spannend”, zegt Karabulut. “Er zijn grote problemen in de wereld. Ik zie de gevaren zoals toenemende ongelijkheid, de kernbewapening, de oorlogsvoering. Maar tegelijkertijd denk ik dat het ook een kans biedt om goede keuzes te maken. Je ziet nu, dat vind ik hoopvol, van Nederland tot Libanon tot aan Latijns Amerika, dat mensen in opstand komen.” (Bron: WNL) Ik herken wel een aantal observaties, die hier aan de orde worden gesteld. Maar ik mis de kern van waaruit onze samenleving, en die van andere Europese landen, wordt aangestuurd. Ik wijs Rutte en zijn VVD-achterban aan als ‘lakeien’ van wat vroeger heette het kapitalisme en tegenwoordig ‘de nieuwe vrijheid’ net neo-liberalisme. Het is een systeem waarbij ‘geld’ centraal staat en dat wordt gevoed door vrije markten, economische groei, een toenemende ongelijkheid tussen arm en rijk en dat zich heeft vastgeketend in netwerken van overheden en samenlevingen van landen, het monetaire beleid van centrale banken, de financiële markten en de macht van multinationals. De SP heeft niet de omvang en kennis van zaken om dat systeem omver te gooien. Ze moeten zich beperken door het aan de orde te stellen.

Stuntelend kabinet veroorzaakt electorale pijnen bij coalitiepartijen, twee zetels winst voor PVV en FVD

Uit de rondvraag van De Hond blijkt dat 65% van de kiezers vermoedt dat premier Rutte wel is geïnformeerd over de situatie en dat hij niet eerlijk is of andere redenen heeft om te claimen dat hij van niets wist. Slechts 11% van de kiezers denkt dat Rutte daadwerkelijk niet is geïnformeerd over de situatie in Irak en dus – zoals hij zelf beweert – “van niets wist”. Kiezers straffen de VVD hiervoor af.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 nov 2019; week 46: AEX 598,96; Bel20 3894,25; CAC40 5.939,27; DAX30 13.241,75; FTSE 100 7.302,94; SMI 10.310,12; RTS (Rusland) 1449,42; DJIA 28.004,89; NY-Nasdaq 100 8.315,52; Nikkei 23.303,32; Hang Seng 26.326,66; All Ords 6.898,90; SSEC 2.891,34; €/$1,105; BTC/USD $8.447,26; 1 troy ounce goud $1467,90, dat is €42.710,64 per kilo; 3 maands Euribor -0,404%; 1 weeks -0,468%; 1 mnds -0,45%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,196%; 10 jaar VS 1,8299%; 10 jaar Belgische Staat -0,039%; 10 jaar Duitse Staat -0,338%; Franse Staat 0,02%; VK 0,63%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,52%; 10 jaar Japan -0,0751%; Spanje 0,46%; 10 jaar Italië 1,257%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,604.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, de goudprijs daalde niet verder, de rente van 10-jarig daalde weer wat, 30-jarig papier noteerde wat lager, 5-jarig papier met een negatieve rente steeg wat (rente daalde weer) . De bitcoin bleef aangeboden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,1%; Duitsland 0,145%; Nederland 0,186%; Japan 0,4539%; Frankrijk 0,765%; GB 1,253%; Spanje 1,335%; Canada 1,6234%; Italië 2,345%; VS 2,3083%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,6%; Duitsland -0,587%; Denemarken -0,542%; Nederland -0,521%; Frankrijk -0,383%; België -0,397%; Japan -0,1861%; Spanje -0,065%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 16112019/505 Noodverbanden en noodwetten

UPDATE 09112019/504 Het kabinet Rutte III staat op instorten

Ik heb het vertrouwen het het kabinet Rutte III al eerder opgezegd, maar dat is niet voldoende om het kabinet te laten vallen. Daarvoor hebben wij in ons democratisch stelsel meer nodig dan een parlement en een kabinet dat wordt gesteund door coalitiepartijen. Zolang die de stekker niet uit het stopcontact trekken, blijft het kabinet zitten. Dat is de realiteit. Maar de panelen schuiven. Dat is zo langzamerhand wel duidelijk. Het kabinet weet niet meer hoe ze verder moeten regeren. Nu vind ik ‘regeren’ een zwaar woord voor wat deze regering presteert. Wat zich wreekt is dat er geen lange termijnbeleid is, dat het de regering ontbreekt aan visie voor de toekomst. En dat mochten we ook niet verwachten van deze premier want hij heeft al op 3 september 2013 laten weten in zijn omstreden H.J. Schoolezing in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ . Maar dat breekt hem nu zes jaar later op, want zijn kabinet is overgegaan tot het voeren van paniekbeleid. Waar ik dan op duidt: ons land staat in Europa bekend als een land dat snel met ambitieuze plannen komt voor nieuw beleid, wij lijken dan het knapste jongetje van de klas te zijn, maar als er dan later wordt gekeken naar de realisatie van het beleid bungelen we ergens onderaan. Daarbij zoeken we steeds de grenzen op van hoe we met een minimale inspanning een maximaal resultaat kunnen bereiken, ook als daarmee de afgesproken regels worden overtreden. Het laatste feit is de stikstofaanpak met de PAS wetgeving. We doen iets maar wel zodanig dat niemand daarbij wordt getroffen, de boeren de bouw iedereen kon gewoon zijn gang blijven gaan. Een uitspraak van het Europese Hof werd voor kennisgeving aangenomen, maar toen de Raad van State de PAS wetgeving verwierp was plotseling Holland in last. Het klimaatbeleid rammelt aan alle kanten, neem de stikstof, ammoniak, fijnstof, PFAS. Eerst komt minister Schouten met €100 mln om de gevolgen van de stikstofneerslag in de Natura 2000 gebieden te verzachten. Na stakingen door de boeren, de bouwers en de grondverplaatsers, wordt er 2 weken later een miljard euro uit de hoge hoed getoverd. Ook het onderwijs is nog steeds, en terecht, ontevreden over het ontbreken van een lange termijn visie voor het basis-, middelbaar-, hoger- en wetenschappelijk onderwijs. Een staking dreigt en het kabinet legt gelijk €460.000 op tafel, hoofdzakelijk als een éénmalige bedrag. Voor de drugsaanpak wordt een éénmalig bedrag €110 mln beschikbaar gestelde voor de korte termijn. GroenLinks wil dat de ambassades in het buitenland zich niet alleen inzetten als vooruitgeschoven posten voor behartiging van de economische belangen van het bedrijfsleven (buitenlandse handel), niet exportorders alleen zijn zaligmakend, ook moet er veel meer aandacht komen voor ontbossing en mensenrechten. Het kan niet zo zijn dat het FMO, een investeringsbank in ontwikkelingslanden met een staatsbelang van 51%, procedeert tegen Indianen in Honduras, die van hun leefgebied zijn verdreven om plaats te maken voor plantages van de rijken, wiens financiële belangen door Nederland worden behartigd. Hetzelfde speelt zich af in Brazilië, maar de Nederlandse regering wil wel het handelsverdrag Mercosur met Zuid-Amerikaanse landen ratificeren, ondanks dat grote delen van het Amazonegebied zijn ontbost. Ons belang ligt in de soja-import om onze veestapel te kunnen voeren. Maar dat is niet het enige beleid, waarbij grote vraagtekens gezet kunnen worden. Het is de vraag of de op hoofdlijnen aangekondigde klimaatdoelstellingen realiseerbaar zijn en uiteindelijk gaan leiden naar de beoogde doelen. Lezers van dit blog weten dat ik kritisch ben op de werking van biomassa en grote twijfels heb over de in de steigers gezette gas-transitie. Ik las deze week in Trouw dat ‘onderzoekers’ melden dat nu al ruim 650.000 huishoudens hun maandelijke energierekening niet of nauwelijks meer kunnen betalen. En dat, in 2030, dat aantal gestegen zal zijn naar 1½ miljoen. Dat is 20% van de huishoudens. Het gaat dan over gezinnen die minstens 10% van hun inkomen besteden aan energierekeningen bij een inkomen van €14.000 per jaar, staat in het rapport “De financiële gevolgen van de warmtetransitie”. De problemen worden veroorzaakt door de extra kosten van de energietransitie, stelt Ecorys-onderzoeker Alexander Oei. De regering schroeft de gasheffing fors op om de verwarmingsalternatieven, zoals de warmtepomp, te stimuleren. Maar daarbij komt dat de prijzen van gas en stroom zullen gaan stijgen en alternatieven als geothermie of warmte uit oppervlaktewater een stuk duurder zijn. Enerzijds om we duurder gas moeten gaan importeren, anderzijds omdat de vraag naar stroom zal gaan toenemen, onder andere van e-auto’s, en er forse investeringen gedaan zullen moeten worden in de komende tien jaar in een totaal nieuwe infrastructuur voor stroom van zonnepanelen en windmolens. Verder is mij duidelijk geworden op de Open Dag voor de duurzaamheid dat daar klimaatactivisten hun energie-neutraal gemaakte woningen toonden en genoegen nemen met een basistemperatuur van 18 graden in de huiskamer. Die aanname is niet realistisch voor de gemiddelde Nederlandse huishouding. Misschien wel voor tweeverdieners zonder kinderen die vroeg naar bed gaan en zich douchen met koud water, maar niet voor de gemiddelde Nederlander. Een warmtepomp levert maar een basiswarmte, die niet het comfort levert van een gasgestookte cv-ketel, die de huiskamertemperatuur binnen 20 minuten naar de gewenste temperatuur brengt. Daarvoor moeten andere alternatieven ontwikkeld worden, die ook nog qua aanschaf en maandlasten betaalbaar blijven. Oei stelt daarover dat we met de huidige plannen naar een woonlastenstijging gaan van 17%. De vraag is, nu het kabinet energie als een basis-be-hoefte heeft gelabeld, wat er gaat gebeuren met de levering van gas, stroom en water, als huishoudens hun energierekeningen niet meer kunnen betalen. Over de penibele situatie waarin dit kabinet en ook de Europese Unie zich bevindt door hun koppeling met een neo-liberaal (=kapitalistisch) beleid, met de vrije markt, het ter discussie staande monetaire beleid en de dalende economische groei, groeien de twijfels. Elders in dit blog staat een column van de economen Vermeend en van der Ploeg voor de trieste vooruitzichten voor de EU en de 27/28 lidstaten, maar beleggers blijven, gesteund door de enorme geldbergen van zo goed als gratis geld, optimistisch over de toekomst. Over dat laatste moeten we ons zorgen maken: het zijn luchtballonnen die op enig moment leeg zullen lopen.

Industriële activiteit in de eurozone krimpt nog steeds

Voor de dertiende maand op rij, blijkt uit cijfers van marktonderzoeksbureau IHS Markit. De inkoopmanagersindex (PMI) steeg wel iets in vergelijking met vorige maand, maar er is nog steeds sprake van krimp. In oktober kwam de PMI uit op 45,9 punten. Als dit cijfer onder de vijftig punten zit, is er sprake van krimp. In oktober ligt de PMI wel 0,2 punten hoger dan in september. Toen was er met 45,7 punten sprake van het laagste niveau sinds 2012. “De maakindustrie van de eurozone zit nog steeds in de grootste daling sinds zeven jaar”, schrijft Chris Williamson, econoom bij IHS Markit. “Dit houdt in dat de maakindustrie de bbp-groei in het vierde kwartaal omlaag zal halen”, aldus Williamson. De econoom zegt dat de industriële krimp te wijten is aan geopolitieke onzekerheden, van de Brexit tot het Amerikaanse handelsbeleid. Deze onzekerheid drukt zowel de binnenlandse, als de internationale vraag, aldus de IHS Markit-econoom. Vooral de Duitse industrie heeft hieronder te lijden. De industrie van de grootste economie van Europa kromp in oktober voor de dertiende maand op rij. Met 42,1 punten steeg de PMI iets ten opzichte van september, maar was het nog steeds het op een na laagste puntenaantal sinds juni 2009. De Duitse economie kromp in het tweede kwartaal met 0,1% en ook in het derde kwartaal verwachten sommige economen opnieuw een krimp. (bron: nu.nl)

Erdogan hakt moeilijke knopen voor Europese regeringsleiders door en stelt de EU voor een fait accompli

Turkije gaat gevangen IS-strijders vanaf maandag naar hun thuisland terugsturen, zegt de Turkse minister Süleyman Soylu van Binnenlandse Zaken tegen Turkse staatsmedia. Volgens de minister komen alle gevangenen uit Europa. Het is nog niet duidelijk om hoeveel personen het gaat. Soylu maakte zijn plannen eerder deze maand bekend, maar vertelde toen niet wanneer de repatriëring zou beginnen. Het maakt volgens de minister niet uit of een land de nationaliteit van een Syriëganger heeft ingetrokken: ook zij worden teruggestuurd. Europese landen doen volgens Soylu niet genoeg om IS-strijders terug te halen. “Landen zeggen dat IS-strijders moeten worden berecht in het land waar zij vastzitten”, zei hij afgelopen weekend. “We kunnen dit niet accepteren.” Meerdere EU-lidstaten, waaronder Nederland, hebben meermaals verklaard geen Syriëgangers te willen terughalen. Of er onder de gevangenen ook Nederlanders zijn, is op dit moment niet bekend. “We staan in nauw contact met Turkije”, zegt minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken in een reactie op de Turkse aankondiging. Hij wijst erop dat in het verleden al IS-strijders zijn teruggekeerd en dat er procedures zijn. De Turkse autoriteiten vinden dat de EU-landen Turkije onvoldoende steunen. Donderdag leverde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan opnieuw kritiek op de Europese Unie. Turkije wil in het noordoosten van Syrië een zogeheten “veilige zone” creëren, zodat twee miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije kunnen terugkeren naar hun thuisland. Turkije huisvest op dit moment meer dan 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen. “Of we de steun ontvangen of niet, we blijven hulp verlenen aan de gasten in ons land. Maar als dit niet werkt, zullen we de deuren naar Europa openen”, zei Erdogan donderdag. Hij dreigde hier vorige maand ook mee, nadat de Turkse troepen het noordoosten van Syrië waren binnengevallen. Veel landen reageerden kritisch op Erdogans besluit om in Syrië het gevecht aan te gaan met de Koerdische YPG, een militie die door de Turken wordt gezien als onderdeel van de PKK. Bij de gevechten tussen de twee partijen vielen honderden doden. (bron: nu.nl)

Brussel ziet economische groei nog niet op stoom komen in 2021

De economische groei in de eurozone blijft de komende twee jaar naar verwachting laag, staat in een verschenen raming van de Europese Commissie. Voor 2021 wordt een economische groei van 1,2% verwacht. Voor Nederland verwacht de Europese Commissie voor dit jaar 1,7% groei. De groei zal afnemen naar 1,3% in zowel 2020 als 2021, denkt de Europese Commissie. Deze verwachte groeipercentages zijn lager dan de eerder verschenen ramingen van De Nederlandsche Bank (DNB). De centrale bank ging deze zomer nog uit van 1,5 en 1,4% groei in respectievelijk 2020 en 2021. De oorzaak lijkt vooral buiten Europa te liggen. Europese ondernemingen hebben last van de handelsspanningen en een afnemende vraag vanuit de rest van de wereld. Zo heeft de Amerikaanse economie last van cyclische factoren. De VS hebben jaren van flinke economische groei achter de rug gehad die nu ten einde lijkt te komen. Verder heeft China last van structurele factoren, legt Eurocommissaris Pierre Moscovici uit. De Chinese economie lijdt onder vergrijzing en een hoge schuldenlast. De malaise in Europese industrie is vooral te merken in de industrie. Zo neemt de activiteit binnen de Duitse industrie al ruim een jaar af en is dit doorgesijpeld naar sommige andere EU-lidstaten. De Nederlandse industrie kan de druk vanuit de rest van Europa nog doorstaan. In oktober kwamen de activiteiten in de Nederlandse industrie weliswaar uit op het laagste niveau in zes jaar tijd, maar was er nog steeds sprake van groei.

Ook ons land deelt in de malaise. De mooie tijden van 2%-3% groei lijken definitief voorbij, ook al omdat Nederland economisch sterk afhankelijk is van het wel en wee binnen de EU. Over dat laatste is de Europese Commissie niet optimistisch, schrijven de beide economen van socialistische huize Willem Vermeend en Rick van der Ploeg op DFT https://www.telegraaf.nl/financieel/941937326/column-torenhoge-lastendruk-en-een-lege-schatkist De EU stevent de komende jaren af op een lage groei en er zijn geen signalen die wijzen op een opleving van de Europese economie. Bij deze verwachting spelen niet alleen internationale handelsconflicten en Brexit een rol, maar ook een gebrek aan Europese industriële hervormingen. Europa wordt onder de voet gelopen door de technologische innovaties van China en de Verenigde Staten. Die landen zetten hun opmars versneld voort op terreinen van digitalisering, kunstmatige intelligentie, robottechnologie, halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Binnen de EU ontbreken de noodzakelijke ontwikkelingen, zoals lidstaten die goed samenwerken, om gezamenlijk een vuist te maken. De EU-landen kiezen vooral voor een eigen ineffectief nationaal tech-beleid. Het is opvallend dat in politiek Den Haag deze dreigende donderwolken nog niet zijn opgevallen. Den Haag is vooral bezig met de zogenoemde stikstofcrisis en vervuilde grond (PFAS) en de talloze acties die veel geld uit de schatkist kloppen. De roep om hogere overheidsuitgaven neemt nog steeds toe, zoals extra uitgaven voor het onderwijs, onderzoek, de zorg, veiligheid, sociale advocatuur, het klimaat, het mkb. Als je alle eisen optelt kom je structureel al snel in de buurt van een extra uitgavenpost van €10 miljard. We verbazen ons erover dat we tot op heden nog weinig horen over het feit dat dit geld eerst verdiend moet worden voordat we het kunnen uitgeven. Eerder schreven we al dat ons ’oude’ succesvolle economische beleid met mooie groeicijfers is uitgewerkt. En tot op heden hebben we nog onvoldoende nieuw beleid ontwikkeld om met een voldoende economische groei onze welvaart straks te kunnen betalen. Daarvoor is in ieder geval innovatievermogen nodig, en juist daar lopen we internationaal achter. We investeren slechts circa 2% procent van ons nationaal inkomen in research & development. Landen waarmee Nederland moet concurreren, geven veelal bijna 3% uit en zijn bovendien hard bezig de bedrijfsinvesteringen aan te jagen en buitenlandse bedrijven naar hun land te lokken door ze het beste investeringsklimaat te bieden. Deze week ging het bij de verschillende Kamerdebatten niet om de vraag hoe we eerst geld gaan verdienen, zodat we over middelen beschikken voor extra overheids-uitgaven. Nee, met name bij de linkse oppositie stond het uitgeven centraal. Deze partijen maakte het zich wel erg gemakkelijk door de oplossing vooral te zoeken bij hogere belas-tingen voor hogere inkomens en lastenverzwaringen voor bedrijven en te betogen dat ons land een overvolle schatkist heeft. Tot voor kort klopte dit laatste betoog. Maar ook die mooie tijd is voorbij. Als het gaat om extra structurele overheidsuitgaven, zitten we de komende jaren al met een ’lege’ schatkist. Dat komt niet alleen door de miljarden aan extra uitgaven die Rutte III nu in de publieke sector pompt, maar ook door de gigantische extra overheidskosten die de vergrijzing met zich meebrengt. Deze kosten moeten hoe dan ook gefinancierd worden en veel smaken zijn er niet: betalen uit een hogere economische groei, bezuinigingen op andere overheidsgaven en/of hogere belastingen voor burgers en bedrijven. Nederland behoort in de EU tot de landen met de hoogste lastendruk; vooral op burgers. Die heeft vooral te maken met de omvang van onze collectieve uitgaven, zoals de rijksuitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, veiligheid, defensie en het ambtenarenapparaat. In het politieke Haagse jargon wordt dit weergeven in de vorm van de zogenoemde collectieve lastendruk: het totaal dat we aan premies en belastingen aan de overheid afdragen als percentage van het bbp. Onderzoek wijst uit dat een nog hogere lastendruk negatieve gevolgen zal hebben voor onze economische groei en werkge-legenheid. Deze lastendruk wordt duidelijk in het volgende voorbeeld. Door de huidige hoge belasting- en premiedruk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op. Voor de werkgever gaat het daarbij om een extra loonkostenpost van circa €130. Dit is de beruchte Nederlandse wig (€130 aan loonkosten levert een werknemer netto slechts €40 op). Wie deze uitkomst ziet, zal vraagtekens plaatsen bij het pleidooi voor loonsverhogingen. We kunnen beter de wig aanpakken. Deze week meende de linkse oppositie dat we extra collectieve uitgaven vooral moeten gaan financieren met hogere belastingen en premies voor het bedrijfsleven. Maar dit levert veel te weinig op voor alle wensen. Bovendien moet bij deze vluchtweg wel eerlijk worden verteld dat Nederland daardoor economische groei, geld voor de schatkist en banen zal verliezen, vooral in het mkb. Daarnaast zullen we zien dat bedrijven Nederland verlaten en tevens dat ondernemers ons land niet meer als vestigingsplaats gaan kiezen. Deze ontwikkeling wordt extra bevorderd doordat in veel landen bedrijven in de watten worden gelegd met onder meer lage belastingen, soepele regels en investeringssubsidies. Daarmee bevorderen ze hun economische groei en scheppen ze banen. Voor alle politieke partijen, ongeacht de politieke kleur, is de belangrijkste uitdaging voor de toekomst hoe wij in Nederland met het beste beleid ons geld kunnen verdienen. Het klinkt wellicht ouderwets: eerst zorgen voor een duurzame economische groei die werk en ook geld voor de schatkist oplevert en dan pas is de vraag aan de orde hoe deze partijen met het beste beleid extra geld kunnen uitgeven. Het betoog van de beide heren spreekt mij wel aan. We zitten momenteel op een doodlopende weg, zowel in ons land als in Europa. Daar vraag ik al >1 jaar aandacht voor. Maar ik plaats het in een bredere context. Ik zie geen andere weg dan die van een grondige verbouwing van de Europese samenleving. Het is niet nieuw waarvoor ik aandacht vraag maar ik zie nog nergens initiatieven voor in herinrichting van onze samenleving voor de komende generaties, die geconfronteerd zullen worden met een nieuw arbeidsethos, onderwijs, machtsverhoudingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen (KI), robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen, als op het gebied van halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Een aspect waar onvoldoende aandacht voor is is de achterstand die wij hebben voor de opleiding van beta-deskundigen, waarnaar vanuit werkgeverszijde grote vraag bestaat. Alleen die landen die in die behoefte kunnen voorzien hebben de grootste kansen. Vooralsnog heeft Nederland daar vijf jaar, misschien wel tien, achterstand in.

Het kapitalisme, zoals we dat nu kennen, werkt niet meer stelt de Amerikaanse durfinvesteerder en miljardair Ray Dalio

Hij is een van de 80 rijkste mensen op aarde. Hij schuwt grote woorden niet in een essay op LinkedIn, getiteld ‘De wereld is gek geworden en het systeem is kapot‘. Dalio is de baas van investeringsfonds Bridgewater Associates en verdiende zijn fortuin met beleggingen en investeringen. Volgens de Bloomberg Billionaires Index is hij de 74ste rijkste mens op aarde, met een geschat vermogen van bijna €15 mrd ($16,6 mrd).

Europese Commissie van Juncker loopt op haar laatste benen Terugkijkend op de prestaties die door deze EC zijn geleverd voor Europa en haar lidstaten kan ik niet anders dan teleurgesteld zijn. In feite zijn de successen op een hand te tellen en dat is bedroevend weinig voor 5 jaar beleid. De economische groei daalt en daalt nog verder, de waarde van de euro is spotgoedkoop geworden met zo goed als gratis geld op de kapitaalmarkten (particulieren met schuldproblemen profiteren daar nauwelijks van: de max rente is daar 13%), het migratievraagstuk is niet opgelost, een politieke unier die nog heel ver weg is, het beleid in Brussel laat grove steken vallen onder meer op het terrein van de controle op de jaarlijkse landbouwsubsidies van €58 mrd aan de 28 lidstaten en de corruptie daarover in Oost-Europese landen en dan de oplopende achterstand op het terrein van tech-onderwijs, de robotisering, de KI op de VS en China en mogelijk zelfs ook op India. Het Avondland is verder weggezakt. En dan de Franse president Macron die deze week de NATO ‘hersendood verklaarde en de EU die verder wegzakt.

Klimaatmaatregelen

Het kabinet moet onder grote druk waarschijnlijk verdergaande maatregelen nemen om de stikstofcrisis te bestrijden dan de coalitie aanvankelijk van plan was. De Europese Commissie en de provinciebesturen nemen alleen genoegen met ‘solide oplossingen’, waarbij de overheid de stikstofuitstoot aantoonbaar weet terug te dringen. Bij de zoektocht naar een uitweg uit de stikstofimpasse staat het kabinet onder druk van de Europese Commissie, zo bevestigen meerdere bronnen. Brussel eist dat het kabinet overtuigende maatregelen neemt, die de Nederlandse natuur ontzien en de biodiversiteit herstellen. De Commissie heeft dat medegedeeld aan een ambtelijke delegatie van de ministeries van Landbouw, Infrastructuur, Binnenlandse Zaken en het provinciale samenwerkingsverband IPO, die in oktober op bezoek was in Brussel. Nederland heeft bij de Commissie wrevel gewekt door de afgelopen vijf jaar veel maatregelen tegen stikstofvervuiling aan te kondigen, maar die niet of nauwelijks uit te voeren. Tegelijkertijd hebben de provincies vooruitlopend op die nooit gerealiseerde natuurwinst alvast honderden vergunningen afgegeven voor bouwprojecten bij Natura2000-gebieden. De Raad van State veegde dit inconsequente overheidsbeleid afgelopen mei van tafel. Met het oog op die voorgeschiedenis is de Europese Commissie weinig geneigd coulance te betrachten, ook omdat Nederland zelf voortdurend andere landen terechtwijst met het mantra ‘regels zijn regels’. Nederland heeft formeel geen toestemming nodig van Brussel voor zijn natuur-beleid, maar de coalitie wil vermijden dat de relaties verder verzuren. Op de achtergrond sluimert een conflict tussen het kabinet en acht van de twaalf provincies. Deze acht, waar-onder alle Randstadprovincies, willen hardere maatregelen nemen om de stikstofuitstoot te verminderen dan het kabinet. De provincies vrezen dat Den Haag te optimistisch is bij het maken van beleid, zoals ook het geval was bij de programmatische aanpak stikstof (Pas) die dit voorjaar sneuvelde bij de Raad van State. De acht opstandige provincies willen er zeker van zijn dat hun woningbouw- en infrastructuurprojecten straks niet opnieuw sneuvelen bij de rechter.

Wobke Hoekstra zal wel even met Berlijn hebben gebeld

De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz zegt de plannen voor een Europese bankenunie en een Europees depositogarantiestelsel te steunen, terwijl dat eerder juist een twistpunt was. Dit liet Scholz weten in een gepubliceerd opiniestuk in de Financial Times. “De noodzaak om de Europese bankenunie af te maken en te verdiepen is niet te ontkennen. Na jaren van discussie moet de impasse doorbroken worden”, aldus de minister. Duitsland was, met Nederland, juist altijd kritisch op het idee van de ECB en de EU over een Europese bankenunie. In dit plan staan alle banken in de eurozone garant voor elkaars spaargeld. Nu is dat op nationaal niveau geregeld. Eurolanden met een relatief sterke bankensector vrezen dat hun banken met zo’n Europese bankenunie opdraaien voor de problemen bij landen met een zwakke sector. Zo kampen sommige Italiaanse banken bijvoorbeeld nog altijd met financiële problemen. Volgens de FT is het nog maar de vraag of de Duitse regering helemaal om is. Eerder werden soortgelijke voorstellen in Duitsland afgeschoten door de oppositie binnen de regeringspartij CDU. (bron: nu.nl) Mario Draghi is altijd een groot voorstander geweest van de Europese Bankenunie. Het had zijn monetair beleid beter kunnen sturen als de 19 eurolanden redelijk gelijkvormig zouden zijn geweest op financieel gebied. Nu zijn er nog altijd rijke en arme landen, gezonde en armlastige banken en landen met handelsoverschotten en -tekorten. Ik betwijfel of Merkel dat standpunt van haar minister van Financiën Olaf Scholz, van de coalitiepartij SPD, gaat steunen. Scholz heeft wel wat eisen gesteld waaraan moet worden gedaan door lidstaten om ervan te kunnen profiteren.

Hoe lang kan de premier zich nog beroepen op zijn selectief geheugen?

Premier Rutte kan zich niet herinneren dat hij in 2015 al op de hoogte is gesteld van het feit dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij een aanval met Nederlandse F-16’s in Irak. “Er staat mij niets van bij”, zegt Rutte nadat in de Tweede Kamer een motie van wantrouwen was ingediend tegen minister Bijleveld van Defensie, omdat haar voorganger Hennis-Plasschaert (VVD) tot twee keer in de laatste jaren aan toe de Kamer onjuist informeerde. Hennis hield vol dat Nederland niet betrokken was bij de dood van burgers in Irak, terwijl toen al duidelijk was dat dat niet klopte. Er vielen 70 burgerdoden. In het debat beklemtoonde Bijleveld meerdere keren dat ook andere ministeries kennis hadden van de burgerdoden. Ze werden kort na de aanval op de hoogte gebracht dat het zeer aannemelijk was dat er een groot aantal onschuldige slachtoffers was gevallen bij het bombardement op een bommenfabriek van IS. Bijleveld noemde daarbij de ministeries van Algemene Zaken, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. Maar Rutte zegt nu dus dat hij zich niet herinnert dat hij persoonlijk op de hoogte is gesteld. Het is volgens hem wel mogelijk dat ambtenaren van zijn ministerie zouden zijn bijgepraat over de kwestie.

Het kabinet erkent verantwoordelijkheid voor de luchtaanval op 3 juni 2015 2015 op een bommenfabriek in Irak waarbij zeventig burgerslachtoffers vielen, schrijft mevrouw A. Th. B. Bijleveld-Schouten, minister van Defensie in een brief aan de 2e Kamer, die staat op  https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2019Z21066&did=2019D43914 . Het ministerie was in 2015 al op de hoogte van het aantal burgerdoden, maar daar is de Kamer destijds niet juist over ingelicht. (bron: nu.nl) In de brief schrijft Bijleveld dat er bij de bommenfabriek veel meer explosief materiaal lag opgeslagen dan Nederland kon weten, waardoor er een onvoorzien aantal doden zijn gevallen. Ook was niet duidelijk dat er burgers rondom de fabriek verbleven. De informatie waarop de aanval was gebaseerd was dus onvolledig, aldus Bijleveld. De minister betreurt de burgerslachtoffers. “Dit is extra wrang wanneer ons handelen erop gericht was om zoveel mogelijk nevenschade, en bij uitstek burgerslachtoffers, te voorkomen. Het betrof hier echter een oorlogssituatie waarbij deze risico’s nooit volledig kunnen worden uitgesloten.” Uit onderzoek van de NOS en NRC bleek drie weken geleden dat bij de luchtaanval gericht op de Iraakse stad Hawija een wijk volledig werd verwoest. Het zou een van de bloedigste aanvallen zijn geweest van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat (IS). Oud-minister van Defensie Jeanine Hennis (VVD) meldde daarnaast volgens Bijleveld ten onrechte in de zomer van 2015 aan de Tweede Kamer dat er voor zover bekend geen burgerslachtoffers waren gevallen bij de aanval. Uit de brief van Bijleveld blijkt dat haar voorganger destijds al beschikte over een intern verslag en een Amerikaanse rapportage van de aanval. Uit beide documenten bleek al dat er waarschijnlijk burgers om het leven waren gekomen. Bijleveld schrijft verder in haar brief dat Nederland ook betrokken was bij een tweede aanval in Irak, waarbij vier mensen om het leven kwamen. De aanval was gericht op een vermoedelijk hoofdkwartier van IS in de stad Mosoel. Achteraf bleek het om een woning te gaan. NOS en NRC schrijven dat het voor het eerst is dat Nederland openheid van zaken geeft over door Nederland uitgevoerde luchtaanvallen. Volgens Bijleveld is dit nu mogelijk omdat Nederland tegenwoordig niet meer deelneemt aan dergelijke luchtmissies. Hierdoor brengt het melden van deze gegevens “niet langer risico’s met zich mee voor de operationele en personele veiligheid”. De minister stelt daarnaast dat nabestaanden van de aanvallen geen aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding van de Nederlandse Staat. Het Openbaar Ministerie (OM) onderzocht de aanvallen en concludeerde in april 2018 al dat de aanvallen rechtmatig waren. Volgens Bijleveld is Irak verantwoordelijkheid voor de afhandeling van individuele schadevergoedingen. Wel wil het kabinet “een gebaar van goede wil” maken, zegt Bijleveld. De minister gaat onderzoeken of het mogelijk is om een fonds beschikbaar te stellen voor bijvoorbeeld de wederopbouw van Hawija. Hoe heeft dit zo allemaal kunnen gebeuren. Een VVD-premier met een selectief geheugen, een VVD-minister van Defensie die – bewust, tot twee keer toe – de Kamer niet de juiste informatie verstrekt. En dan nu een minister van Defensie haar excuses aanbiedt aan de bevolking van het totaal verwoeste Iraakse dorp Huawei en vervolgens stelt dat Nederland niet aansprakelijk is voor de gevolgen van deze luchtaanval. De aanvallen waren rechtmatig, volgens het OM, maar de aanval werd uitgevoerd in Irak en daar zullen ze weinig waardering hebben voor het oordeel van Justitie dat oordeelt naar Westers recht. Een slager die zijn eigen vlees keurt! Ik ken zo langzamerhand wel wat er terecht komt van financiële toezeggingen van Rutte III bij rampen en als gevolg van natuurgeweld. Kijk naar de Groningers die wonen in het aardbevingsgebied en jarenlang ongehoord aan de bel hebben getrokken. De nabestaanden van de 70 gedode burgers in Huawei, de slachtoffers (gewonden) hebben recht op een redelijke vergoeding (geen fooi) en de herbouw van hun dorp. Ik wil dit maar duidelijk gezegd hebben. Maar er is nog een ander aspect aan de orde. De huidige minister van Defensie stelt dat haar ministerie, toen geleid door de VVD’er Janine Hennis-Plasschaert, na de luchtaanval van 3 juni 2015, in ieder geval na 15 juni, de datum dat wij werden verwittigd door de Amerikanen dat er burgerslachtoffers waren gevallen, de ministeries van Algemene Zaken, geleid door de VVD’er Mark Rutte, van Veiligheid en Justitie, geleid door de VVD’er Stef Blok en zijn staatssecretaris de VVD’er Klaas Dijkhoff en van Buitenlandse Zaken de PvdA’er Bert Koenders en de staatssecretaris Lilianne Ploumen hierover heeft geïnformeerd.

Irakezen eisen massaal het ontslag van Jeanine Hennis (VVD), de hoogste VN-gezant in het land dat al weken in de greep is van bloedige protesten. Hennis ligt onder vuur na uit-latingen op Twitter, waarin zij volgens de demonstranten het belang van olie laat prevaleren boven dat van de gewone bevolking. In de bewuste tweet schrijft Hennis: „Bedreigingen/sluitingen van wegen naar olie-installaties en havens veroorzaken miljardenverliezen. Dat is schadelijk voor de economie van Irak en ondermijnt de inwilliging van de legitieme eisen van de demonstranten.” De Irakezen zijn nu online een petitie gestart waarin zij het vertrek eisen van Hennis, wier beeltenis op het platform is doorgehaald met een groot rood kruis. Zij wordt weggezet als een lakei van de Iraakse autoriteiten, westerse olieproducenten en zelfs van het Iraanse regime, dat via lokale milities verantwoordelijk is voor een groot deel van de dodelijke slachtoffers. Ook wijzen Irakezen via sociale media op haar verleden als minister van Defensie. In die rol ontkende zij in 2015 dat er bij een Nederlandse aanval op Irak burgerdoden waren gevallen, al was zij daar eerder al wel over geïnformeerd. Hennis verkeert nu in een onmogelijke positie: zij roept in Irak op tot een nationale dialoog tussen de regering en de demonstranten, maar kan daarin zelf als ’onpartijdige bemiddelaar’ moeilijk meer een rol spelen. Zij wordt niet langer geaccepteerd door de woedende betogers, die dagelijks met gevaar voor eigen leven de straat op gaan om onder meer het vertrek van de regering te eisen. Tot dusver zijn er meer dan 250 doden gevallen. Daarmee toont Hennis volgens de woedende Irakezen het ware gezicht van de ’corrupte’ Verenigde Naties: het gaat de organisatie volgens hen niet om de mensen, maar het geld. De timing is ook ongelukkig: de Verenigde Staten verklaarden de afgelopen weken alleen nog in buurland Syrië te blijven om de oliebronnen daar veilig te stellen. Zo wordt het beeld verscherpt dat het Westen alleen maar uit is op het zwarte goud en geen zier geeft om de creperende bevolking. Hennis heeft het over miljardenverliezen als gevolg van blokkades (volgens de regering gaat het om €6 mrd), maar de betogers wijzen erop dat die winsten doorgaans verdwijnen in de zakken van corrupte politici. De bevolking van een van de belangrijkste olieproducten ter wereld – murw geslagen door een opeenvolging van oorlogen – profiteert er nauwelijks van. Hennis probeerde later nog de schade te beperken met een nieuwe tweet, waarin zij zich verdedigde tegen de ’beschuldigingen van vooringenomenheid’. Volgens haar zijn de Verenigde Naties de ’partner van iedere Irakees die naar verandering streeft’. Maar het kwaad was al geschied. Irakezen omschrijven haar als een ’verrader’ die zich ’moet schamen’ omdat zij de ’slaaf is van olie, geld en bloed’. Ook wordt ze weggezet als een ’blondje in designerkleding’ dat wel even komt vertellen hoe het allemaal moet. Een dame bezweert dat zij wanneer zij Hennis ziet een schoen naar haar hoofd zal gooien, de ultieme belediging in de islamitische wereld. Naar George W. Bush gooide ooit een Iraakse journalist beide schoenen tijdens een persconferentie. Hennis wordt ook verweten te close te zijn met Iran, dat een kwalijke rol speelt in het neerslaan van de protesten. De betogers eisen een totale verandering van het politieke systeem, waardoor Iran zijn invloed in gevaar ziet komen. Hennis is sinds vorig jaar de hoogste VN-gezant in Irak. Een lastige functie in een verdeeld land dat nog altijd probeert te herstellen van de oorlog tegen Islamitische Staat. Zij bezocht vorige week nog de demonstranten op het Tahrirplein in Bagdad, waar zij hun ’legitieme eisen’ erkende. Ook veroordeelde Hennis het geweld, al zou zij zich volgens velen in het land veel harder moeten uitspreken over de verschillende bloedbaden. Door de aanhoudende chaos in het land zou premier Mahdi inmiddels bereid zijn op te stappen, maar zijn vertrek wordt door Iran tegengehouden.

JPMorgan zorgt voor een schok onder vermogensbeheerders

Deze Amerikaanse zakenbank steekt voor $130 mrd aan cashreserves in obligaties. Het gaat om investeringen in specifiek langlopend schuldpapier. Tegelijkertijd bouwt de grootste Amerikaanse bank, gemeten naar beheerder vermogen, zijn leningen, zoals gebundelde hypotheekbeleggingen, aan de markt af. De schaal waarmee JPMorgan dit doet is verbijsterend”, zo reageerde een bestuurder van een andere vermogensbeheerder op Wall Street tegen de Financial Times. „Overstappen van cash naar obligaties terwijl de rente zo laag is” is voor de bestuurder een ongelooflijke stap. De stap die topman Jamie Dimon bij JPMorgan heeft ingezet is fors. De portefeuille van de op vijf na grootste bank ter wereld is nu voor de helft gevuld met obligaties, deels als buffer om risico’s in andere beleggingen op te vangen. In februari gaf financieel bestuurder Marianne Lake van JPMorgan al aan dat de bank na jaren van sterke groei een stabiel lage inkomstenreeks als standaard moet gebruiken. JPMorgan schroefde dit jaar zijn leningenportefeuille met 4% terug, zo’n $40 mrd in omvang. Voor komend jaar koopt het voor $32 mrd aan eigen aandelen in en keert het dividend uit. (bron: DFT) Ik kan dit beleid niet helemaal plaatsen. Een maand geleden was er een bericht dat grote rijke Amerikaanse beleggers hun beleggingen verkochten en de opbrengsten naar Zwitserse banken overboekten op deposito’s. Zij accepteerden daarbij de relatief hoge kosten en de negatieve renten die daar in rekening worden gebracht voor cash gelden. Nu dit bericht dat deze ‘big player’ cash, mogelijk ook afkomstig uit aandelenverkopen, overzet naar obligatiebeleggingen. Kennelijk verwachten de beleggingsdeskundigen waarvan een betere bescherming als er onrust op de markten gaat ontstaan, dan zien ze koerswinsten op bonds bij een verdere dalende dollarrente. Het zou zo maar kunnen.

Je moet het ijzer smeden als het vuur heet is!

Eerst trokken de boeren, op niet mis te verstane wijze, aan de alarmbellen over het stikstofbeleid. Toen volgden de bouwers ook over de gevolgen van het stikstofbeleid. Vervolgens de grondverslepers vanwege PFAS. Toen kondigden de onderwijzers in het basis en voortgezet onderwijs te gaan staken voor meer geld en nu komen de vakbonden melden dat 90% van ziekenhuizen plat gaat als er geen overeenstemming komt over salarisverhoging. Er is onrust in de tent, het volk eist meer dan de overheid en de werkgevers kunnen en willen leveren. Daarover gaat ook het openingsartikel van dit blog.

Het overgrote deel (90%) van de ziekenhuizen en revalidatiecentra doet mee aan de landelijke staking later deze maand. De organiserende vakbonden spreken van “een overweldigend aantal”. De staking van 20 november van medewerkers van niet-academische ziekenhuizen en revalidatiecentra leggen het werk neer in niet- spoedeisende zaken. wordt georganiseerd om een betere cao af te dwingen. Onder meer operatiekamers, laboratoria en verpleegafdelingen zijn 24 uur dicht. Onder de cao vallen 83 ziekenhuizen en 30 revalidatiecentra, met in totaal 200.000 medewerkers. Een voorlopige lijst van de deelnemende ziekenhuizen is te lezen op de website van de vakorganisatie FNV  staat op https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/zorg-welzijn/2019/11/welke-ziekenhuizen-doen-mee-met-de-actie. De bonden willen onder meer een structurele loonsverhoging van 5% en een extra toeslag als medewerkers op het laatste moment worden opgeroepen. Ook eisen ze nieuwe afspraken over arbeids- en rusttijden. De cao-onderhandelingen met de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen liepen in juni stuk. Sindsdien is in verschillende afzonderlijke ziekenhuizen al actiegevoerd.

Het grootste deel van de scholen is woensdag dicht gebleven. Meer dan 80% van de schoolleiders zegde vooraf mee te zullen doen aan de landelijke staking. Dat kwam na het laatste weekend toch geheel onverwacht omdat op 1 november een convenant werd gepresenteerd dat minister Slob had gesloten met de werknemers en vakbonden in het onderwijs. Toen bleek dat veel leraren de afspraken onvoldoende vonden, maakten de bonden maandag bekend dat de staking alsnog zou doorgaan. Uit een peiling van de AVS, Algemene Vereniging van Schoolleiders, blijkt dat schoolleiders weliswaar tevreden zijn over veel afspraken om onder meer de werkdruk te verlagen, maar dat de onvrede niet weg is. Behalve het toegezegde noodpakket van €460 mln volgens de schoolleiders meer struc-tureel geld nodig. Om de politiek daarvan te doordringen, wordt de staking doorgezet. “We gaan staken voor de lange termijn”, zegt AVS-voorzitter Van Haren. De Algemene Onderwijsbond, vakbond voor leraren, schatte dat >4000 scholen zouden meedoen.

Eerste handelsdeal China/VS in de maak

De VS overweegt sommige extra tarieven voor Chinese goederen te verlagen, zo melden verschillende internationale media op basis van bronnen bij de Amerikaanse overheid. Zelfs Trump is optimistisch gestemd. Naar verluidt zijn de partijen het bijna eens over het eerste deel van een eventueel handelsakkoord. De Chinese overheid zou in deze fase meer Amerikaanse landbouwgoederen kopen. Er zouden ook regels worden ingevoerd om sommige Chinese sectoren open te stellen voor Amerikaanse bedrijven en intellectueel eigendom te beschermen. Volgens de Britse zakenkrant Financial Times overweegt de regering-Trump het tarief van 15% op zo’n $112 mrd aan Chinese goederen te schrappen. Vooral winkeliers hadden kritiek op deze tarieven. (bron: DFT) Het grootste probleem voor tweede, derde en vierde deal gaan worden de afbouw van het invoerheffingen over en weer en de opgelegde sancties aan Chinese tech-giganten.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 8 nov 2019; week 45: AEX 596,5; Bel20 3876,94; CAC40 5.889,7; DAX30 13.228,56; FTSE 100 7.359,38; SMI 10.309,29; RTS (Rusland) 1468,17; DJIA 27.681,24; NY-Nasdaq 100 8.255,89; Nikkei 23.391,87; Hang Seng 27.651,14; All Ords 6.833,2; SSEC 2.964,18; €/$1,101894; BTC/USD $8.854,68; 1 troy ounce goud $1458,60, dat is €42.534,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,395%; 1 weeks -0,477%; 1 mnds -0,463 1%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,132%; 10 jaar VS 1,9093%; 10 jaar Belgische Staat -0,034%; 10 jaar Duitse Staat -0,259%; Franse Staat 0,04%; VK 0,699%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,41%; 10 jaar Japan -0,0651%; Spanje 0,379%; 10 jaar Italië 1,203%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De rente stijgt fors door zonder dat daar aanwijsbare redenen voor zijn

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde fors lager, de rente van 10-jarig steeg, 30-jarig papier noteerde hoger, 5-jarig papier met een negatieve rente daalde (rente steeg) . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,2%; Duitsland 0,241%; Nederland 0,274%; Japan 0,4449%; Frankrijk 0,827%; GB 1,303%; Spanje 1,254%; Canada 1,7164%; Italië 2,293%; VS 2,3904%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,525%; Denemarken -0,487%; Nederland -0,479%; Frankrijk -0,339%; België -0,344%; Japan -0,1864%; Spanje -0,134%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 09112019/504 Het kabinet Rutte III staat op instorten

UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

Activiteit Nederlandse industrie naar laagste niveau in zes jaar

Ook de Nederlandse industrie voelt de zwakte waar industriële bedrijven wereldwijd last van hebben. De Nevi PMI-index daalde in oktober naar het laagste niveau in zes jaar. De index kwam uit op 50,3 punten, wat een kleine daling van de industrie betekent. Een stand boven 50 duidt op groei van de industrie, een stand onder de 50 wijst op krimp. In september stond de index nog op 51,6 punten. Deze daling komt vooral op het conto van een dalende productieomvang in de Nederlandse industrie, de eerste daling sinds april 2013″, zegt Bart Vos, verbonden aan de Maastricht University. “De daling was overigens gering en werd door respondenten vooral toegeschreven aan moeilijke marktom-standigheden.” Het valt wel op dat Nederlandse producenten optimistisch blijven en dat ze verklaren dat er opnieuw in oktober meer nieuwe orders binnenkomen. Maar, nuanceert Vos, dit optimisme is wel gedaald naar het laagste niveau sinds augustus 2013. “Een nadere analyse van de PMI-cijfers leidt dus tot een gemengd beeld, met overall wel een neerwaartse trend. Een score van 50.3 duidt echter nog steeds op economische groei en dat is in Europa op zich al een heel positief resultaat.

Is de dollar definitief op zijn retour?

Over deze vraag schrijft Cor Wijtvliet in MarketUpdate. Het verhaal gaat dat een Amerikaanse minister van Financiën een collega uit Europa, die klaagde over de dollar, toevoegde: “it is our money, but it is your problem”. Met andere woorden, bekijk het maar. Het antwoord geeft ook de wel heel dominerende positie van de Amerikaanse dollar aan op de internationale (valuta) markten. En dat terwijl tekorten van de Amerikaanse overheid torenhoog zijn en het land een immense schuldenlast torst. In de eerste elf maanden van het op 1 oktober begonnen begrotingsjaar is het begrotingstekort van de VS gestegen naar <$1 biljoen: €1067 mrd. De schuld is nu ruim $22.000 mrd. De VS heeft het voordeel van de dollar, legt Wim Boonstra, speciaal adviseur en econoom bij Rabobank, uit. “De VS is het enige land dat moeiteloos geld kan lenen in de eigen munt”. De VS heeft het voordeel dat de dollar wereldwijd de belangrijkste munt is, mede omdat het eenvoudigweg in economische opzicht een belangrijk land is. De renminbi en de euro zijn geen alternatief. Het is dan ook niet vreemd dat criticasters al decennialang de teloorgang van de Amerikaanse munt voorspellen. Tevergeefs! Maar toch, niets is eeuwig en dat geldt ook voor de almachtige internationale positie van de dollar. Wie goed kijkt, ziet al de scheurtjes. Het IMF heeft onderzoek gedaan naar de opbouw van valutareserves door centrale banken en komt tot de conclusie dat de centrale bankiers voorzichtig gaan kijken naar andere valuta’s. Zo daalde in september het aandeel van de dollar in het totaal van reserves bij centrale banken lichtjes met 0,76% naar iets onder 62%. Het aandeel van de euro bedroeg 20%. De teruggang mag geen naam hebben maar het afgelopen kwartaal was de dollar verreweg de aantrekkelijkste valuta voor de belegger. Het zou dus logischer geweest zijn als het aandeel van de dollar was toegenomen in plaats van afgenomen. De cijfers wijzen hoe dan ook de andere kant op. Centrale bankiers vermeerderden hun dollartegoeden in 2019 met 3,5%, maar de tegoeden genoteerd in renminbi namen met 17% toe en zelfs het Brexitpond deed het 8% aanmerkelijk beter. Critici zien in deze ontwikkeling het bewijs dat centrale bankiers hiermee een statement maken tegen de bijzondere positie van de VS. Het zou beleidsmakers in dat land meer tot bezinning moeten brengen en niet de dollar steeds in de internationale, economische strijd werpen om hun zin door te drijven. Een man als Mark Carney, gouverneur van de Bank van Engeland, doet er nog een schepje bovenop. Hij wijst erop, dat in de internationale handel de dollar het betaalmiddel bij uitstek is. Dat geldt ook voor de wereld van de effecten en voor de internationale valutareserves. Dat betekent in zijn ogen, dat het binnenlands economisch beleid gevolgen heeft voor het monetaire beleid elders in de wereld. Vooral de opkomende landen blijken in de praktijk extreem gevoelig te zijn. Dat is een onwenselijke situatie, maar niet een die van de een op andere dag grondig veranderd kan worden. Carney pleit voor een multipolair systeem, waarin bijvoorbeeld een belangrijke rol is weg gelegd voor de Chinese renminbi. Maar het duurt nog wel even, voordat de Chinese munt echt kan concurreren met de dollar. Toch, zo zeggen ze bij Goldman Sachs, zijn de fundamenten voor de multipolaire wereld al wel geldig. De bankiers constateren dat dollarreserves in 2017 en 2018 met 4% afnamen, maar dat meer renminbi’s en Japanse ¥’s gekocht werden. Daar past weer wel een kanttekening bij. Vooral landen die een moeizame relatie met Washington hebben, zijn op zoek naar een alternatief voor de dollar. In 2018 waren het vooral de Russen die renminbi’s kochten. Dit jaar zijn het vooral Brazilië en Chili. Niet alleen centrale banken gaan voorzichtig in de tegenaanval, het gaat nu b.v. in de olie-industrie gebeuren. Nog steeds is de dollar het betaalmiddel bij uitstek, maar de euro is aan een voorzichtige opmars begonnen. Bij de Bank for International Settlement zijn ze er al van overtuigd dat de opmars van de euro de internationale slagkracht van de VS kan inperken. Een land als Rusland gebruikt de euro steeds vaker als alternatief in zijn contacten met Europa en China. Dat klinkt allemaal mooier dan het is. De euro noch de renminbi kunnen in de verste verte niet tippen aan de enorme liquiditeit van de dollarmarkt. Het zal zeker nog twee decennia duren voordat euro bij de dollar in de buurt komt. Dat het gaat gebeuren, lijkt onvermijdelijk. In de tussentijd kunnen ontevreden landen hun reserves aanvullen met goud in plaats van dollars. Volgens the World Gold Council kopen centrale banken steeds meer goud. Het gaat om hoeveelheden die doen denken aan de Bretton Woods jaren. In die periode waren wisselkoersen gekoppeld aan goud! Het zal overigens niemand verbazen, dat de grootste goudkopers Rusland en China zijn! Feit is dat de Amerikanen op de pof leven en uiteindelijk ooit hun schulden zullen moeten terugbetalen, tenzij de valutamarkten worden opgeblazen en de waarde van geld waardeloos wordt. Dat zou heel zuur zijn voor al die landen die zorgvuldig met hun schulden en de spaargelden van de burgers zijn omgegaan, maar anderzijds voeren de grote centrale banken een monetair beleid dat daarin eindigt. Een mondiale financi-eel/economische chaos zal het gevolg zijn met alle sociaal/maatschappelijke gevolgen van dien.

Christine Lagarde is vrijdag aan de slag gegaan als President van de ECB

In de media is daar veel aandacht aan gewijd. Ze komt niet niet in een opgemaakt bedje, Mario Draghi heeft het 25-koppige ECB-bestuur ruziënd achtergelaten waar een meerderheid van de 19 landen, uitgedrukt in financieel/economische omvang , een ander monetair beleid voorstaat dan dat waarmee Lagarde is opgescheept. De vraag is echter voor hoelang. Daarbij komt dat ze zich al eerder had uitgesproken voor een beleid dat een prioriteit zou geven aan de belangen van de armere Zuid-Europese landen. Zij zou van de rijkere Noordelijke landen verlangen dat zij hun rijkdom zouden delen met de armere landen en banken. Ze heeft zich deze week uitgesproken voor een gemeenschappelijke basis in het monetaire beleid, Om dat te bereiken zal ze zich een andere leiderschapsstijl moeten aanmeten dan haar voorganger. De vraag is hoe lang ze gebonden is aan het neo-liberale beleid van Draghi en de verwachtingen, die hij daarover in de loop van zijn 8-jarige ambtstermijn , heeft gedaan aan de financiële markten. Forwards guidance, heet dat, en het is de vraag of Lagarde nog enige speelruimte heeft om het beleid om te buigen zonder daarbij het bankwezen niet grote financiële problemen te brengen en geen onrust te veroorzaken op de financiële markten (koersdalingen als gevolg van rentestijgingen). Wat ik van haar wel verwacht is dat zij het monetaire beleid gaat doorlichten op de aannames die 6 jaar geleden zijn vastgelegd, zoals het streven van een inflatie in de eurozone van net onder de 2%. Ondanks het opgestarte opkoopprogramma van (staats)leningen, dat bijna €2,6 biljoen opleverde en de daardoor gedaalde rente, is de inflatie alleen maar verder gedaald. Ze heeft in ieder geval één belangrijke uitspraak gedaan n.l. dat de monetaire autoriteit alles, in mijn ogen veel te veel, heeft gedaan om de terugval in economische activiteiten in de eurozone te stimuleren en dat nu de politiek aan zet is. Met dat laatste ben ik het helemaal eens. Verder is het nu afwachten, vanaf deze maand herstart de ECB het opkoopprogramma met €20 mrd per maand.

Allerlei fin/eco nieuws

Een Britse stembusgang, gewenst door premier Boris Johnson, werd lang tegengehouden door oppositiepartij Labour, maar die laten hun bezwaren varen nu Johnson heeft beloofd om pas na de verkiezingen opnieuw een Brexit-wet in stemming te brengen. De verkiezingen betekenen dus dat de Britten nog langer in de EU blijven, en dat is in de ogen van valutahandelaren goed nieuws. Het £ steeg licht. Maandag werd duidelijk dat de regeringsleiders in Brussel de Brexit tot uiterlijk eind januari willen uitstellen. (bron: DFT) Dinsdagavond stemde het Lagerhuis in met verkiezingen op 12 december met 438 parle-mentariërs voor en 20 tegen. De rest van de 650 Lagerhuisleden onthield zich van stemming. Ik verwachtte al, nadat maandag nieuwe verkiezingen op 12 december a.s. had tegengehouden dat Labour tot de conclusie zou komen dat het blokkeren van nieuwe verkiezingen, om uit de impasse over de besluitvorming in het Lagerhuis te komen, slecht zou vallen bij zijn achterban en bij de andere oppositiepartijen. Het land moet wel geregeerd worden. Nu zal Labour de verkiezingen ingaan voor een no-Brexit. Ik verwacht dat we over 6 weken de uitslag kennen over de weg naar de toekomst die het VK zal inslaan. Uiteindelijk heeft Johnson de slag met het parlement gewonnen, nu gaat het volk bepalen hoe de toekomst van het Verenigd Koninkrijk eruit gaat zien.

Het verlies van Deutsche Bank in het derde kwartaal is hoger uitgevallen dan verwacht, meldt de bank woensdag. De bank leed in juli, augustus en september een verlies van €832 mln. Het grote verlies is volgens de bank te wijten aan kosten die bij de herstructurering van de bank komen kijken. Eerder dit jaar kondigde de bank een grote reorganisatie aan, waarbij achttienduizend banen verloren zouden gaan. Dit plan zou €7,2 mrd kosten, aldus Deutsche Bank. Vanwege de grote reorganisatie leed de bank in het tweede kwartaal een nog groter verlies: €3,2 mrd. In het derde kwartaal van vorig jaar was de bank nog winstgevend met een winst van €130 mln. Niet alleen op economisch gebied verkeert de bank in zwaar weer. Deutsche Bank is ook onderwerp van een groot witwasonderzoek. De bank wordt onderzocht vanwege betrokkenheid bij de witwaszaak rond Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten heeft gemeld.

Eurostat meldde dat de economische groei in het derde kwartaal in de 19 landen van de eurozone stabiel is gebleven op 0,2% in vergelijking tot een kwartaal eerder. In de 28 EU-landen bedroeg de groei 0,3%. Dat betekent dat de 9 niet eurolanden, Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Hongarije, Polen, Tsjechië, Bulgarije, Roemenië en Kroatië, het opnieuw beter hebben gedaan. De landencijfers komen komende week. De inflatie in de eurozone bedraagt 0,7%, dat is ver beneden het streefgetal van de ECB van net onder de 2%. Dit fenomeen zou kunnen worden toegeschreven aan lagere arbeidskosten als gevolg van de globalisering en remt de vergrijzing de economische dynamiek.

Hogere invoertarieven die de VS willen instellen op auto’s uit onder meer Europa en Japan, worden mogelijk niet doorgevoerd. De Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross zei dat er “goede gesprekken” zijn gevoerd met automakers en dat tariefverhogingen misschien niet nodig zijn. Ook zei Ross, die sprak tijdens zijn bezoek aan Bangkok, dat er zeer binnenkort licenties worden verstrekt aan bedrijven die componenten verkopen aan Huawei. Het Chinese techbedrijf staat in de VS op een zwarte lijst vanwege vermeende spionagepraktijken. Verder schatte de minister de kans groot in dat de VS en China nog deze maand hun handtekening zetten onder een eerste fase van een handelsakkoord. Ross noemde een aantal locaties waar president Trump en zijn Chinese collega Xi Jinping elkaar kunnen ontmoeten. Eerder werd verwacht dat tijdens een top in Chili de handtekeningen onder het akkoord zouden worden gezet, maar die bijeenkomst gaat niet door. Ross bestempelde de overeenkomst als bijzonder ingewikkeld. Volgens hem hebben de VS er voor gezorgd dat iedere partij straks weet waar die aan toe is. Hoewel de minister positief vooruit keek, hield hij wel een slag om de arm. Volgens hem is er altijd een kans dat het niet lukt. (bron: DFT)

Nederlandse bijdrage aan de EU stijgt fors naar €13 miljard per jaar https://www.nu.nl/economie/6007358/nederlandse-bijdrage-aan-de-eu-stijgt-fors-naar-13-miljard-euro-per-jaar.html De Nederlandse bijdrage aan de meerjarenbegroting van de Europese Unie dreigt de komende jaren flink omhoog te schieten, bevestigt het ministerie van Financiën na berichtgeving van Het Financieele Dagblad . De jaarlijkse brutoafdracht aan de EU-begroting zal de komende zeven jaar met 62,5% stijgen naar zo’n €13 mrd per jaar. De hogere afdracht zal gelden voor de nieuwe meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027 waar momenteel aan gesleuteld wordt. Het grootste deel van de stijging van de bijdrage komt voort uit de afschaffing van de korting voor nettobetalers. Nederland krijgt sinds 2007 een korting van ongeveer €1 mrd per jaar. Deze korting bestaat uit een vaste korting van zo’n €700 mln plus een lagere btw-afdracht. Dit scheelt nog eens enkele honderden miljoenen euro’s. In de huidige meerjarenbegroting betaalt Nederland bruto ongeveer €8 mrd per jaar. Ons land krijgt ongeveer €2,5 mrd hiervan terug via subsidies. De nettoafdracht komt momenteel dus neer op zo’n €5,5 mrd. Hoe groot de nettoafdracht zal zijn in de nieuwe meerjarenbegroting, is niet bekend. De stijging van 62,5% is volgens het kabinet onacceptabel. Nederland behoort tot de grootste nettobetalers. Per hoofd van de bevolking draagt ons land het meest bij aan de huidige meerjarenbegroting. Niet alleen Nederland ziet de afdracht stijgen. Ook Duitsland gaat flink meer betalen. Volgens de Financial Times zal de Duitse bijdrage aan de Europese meerjarenbegroting zelfs verdubbelen. Het Duitse ministerie van Financiën is niet blij met deze stijging. “Vanwege de Brexit en de plannen om de korting te schrappen, zal de economische last onevenredig stijgen ten opzichte van andere EU-landen”, laat het Duitse ministerie in een reactie aan FT weten. Wobke Hoekstra reageerde furieus op deze gelekte data, maar die bleken af te wijken van de definitieve voorstellen. Maar toch ons land gaat meer bijdragen en wij blijven een nettobetaler en dat is voor mij heel realistisch als een rijk land.

Kabinet wil hogere normen voor PFAS toestaan zodat de getroffen bedrijven weer aan de slag kunnen. Werkgeversclubs eisen oplossing PFAS-probleem, vrezen faillissementen aangesloten bedrijven

Als er niet onmiddellijk een oplossing wordt gevonden voor de problemen met PFAS, een verzamelterm van meer dan 6000 chemische stoffen, gaan er bedrijven failliet. Daarvoor waarschuwen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Het RIVM moet zo snel mogelijk bepalen wat een veilige norm is voor het giftige PFAS in de bodem. Staatssecretaris Van Veldhoven wil uiterlijk 1 december duidelijkheid, zodat bouwprojecten weer kunnen doorgaan: staat te lezen op https://nos.nl/artikel/2308102-kabinet-wil-met-spoed-ruimere-normen-voor-pfas-in-de-grond.html De bedoeling is dat de huidige, strenge norm van maximaal 0,1 microgram PFAS per kilo grond verruimd wordt, zonder dat de gezondheid of het milieu in gevaar komt. Daarom heeft Van Veldhoven het RIVM gevraagd met spoed op basis van recente metingen een landelijke norm op te stellen. Ondernemersorganisatie VNO-NCW ziet het verzoek van Van Veldhoven als “een klein lichtpuntje”, maar benadrukt dat de deadline van 1 december te laat is. “Er moet met onmiddellijke ingang een oplossing komen om faillissementen te voorkomen”, aldus de organisatie. De grens van 0,1 microgram voor landbouw en natuur is afgelopen zomer door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgesteld uit voorzorg. Er is nog veel ondui-delijk over de gevaren van PFAS en daarom wilde het ministerie geen risico nemen. Van Veldhoven hierover: “Die 0,1 microgram geeft alleen aan dat er PFAS in de grond zit. Verder weet je nog niets van de omgeving. Dan zegt de wet: je mag niks.” Dat heeft veel projecten waarbij grond verplaatst wordt in de problemen gebracht. Veel van die grond voldoet niet aan de strenge normen. De grond moet worden getest en dat kost veel geld. Grondbanken en grondverzetbedrijven zijn terughoudend met het innemen van grond die niet getest is. Daardoor lopen projecten vertraging op of liggen stil. PFAS staat voor poly- en perflu-oralkylstoffen, een groep stoffen die op grote schaal gebruikt werden en nog altijd worden bij de productie van allerlei zaken. Zo zit er PFAS in anti-aanbakpannen, waterbestendige kleding en aan de binnenkant van pizzadozen. Bij de productie en via het afval zijn die stoffen ook in de bodem terechtgekomen en daar breken ze niet af. De laatste tijd is er meer duidelijk geworden over de schadelijke effecten van PFAS. Ook blijkt dat de stoffen op veel meer plaatsen in de grond zitten dan eerst gedacht. Bouwprojecten liggen nu onnodig stil, zegt de bewindsvrouw, want is er door nieuwe metingen van de grond meer bekend over het PFAS-risico. “Zodra het RIVM zegt: ik heb voldoende vertrouwen om meer ruimte te geven, dan wil ik die ruimte zo snel mogelijk bieden. We moeten zo snel mogelijk van de 0,1-grens af, binnen de veilige ruimte die er is.” Met de uitspraak van de bewindsvrouw dat ‘bouwprojecten nu onnodig stil liggen’ is in deze fase van het onderzoek te vroeg. Er staat veel op het spel: de gezondheid van mens en de flora en fauna aan de ene kant en de commerciële belangen van grondbanken en grondverzetbedrijven. Deze laatsten vragen de PFAS-norm een half miljoen keer te verhogen: van 0,1 microgram per kg naar 50.000 microgram. De vraag is hoe groot de schadelijke invloed kan zijn voor het milieu in de meest brede zin van het begrip. Dat probleem is er niet alleen met PFAS, maar ook met stikstof, ammoniak, fijnstof en CO2. Het kabinet zal keuzes moeten maken of we door kunnen gaan met economische groei de hoogste prioriteit te blijven toekennen. Van Veldhoven gelooft niet dat volgend jaar uiteindelijk zal blijken dat de situatie veel slechter is dan nu wordt aangenomen. “Het RIVM doet metingen in polder A en polder B. Dan kijken ze: hoe vuil is die grond in Nederland al op dit moment? De wet zegt: als je weet wat er in de grond zit, mag je ook grond van dezelfde kwaliteit gebruiken, uitgezonderd plekken die zeer vervuild zijn. Nu we meer daarover weten, kunnen we ook meer ruimte geven.” Staatssecretaris Van Veldhoven zei eerder al dat ze volgend jaar met nieuw beleid wil komen, op basis van nieuwe onderzoeken naar de risico’s van PFAS. Maar de nood is inmiddels zo hoog dat ze op korte termijn een oplossing wil en daarmee vooruitloopt op de vaststelling van een nieuwe PFAS-norm in 2020. Dat is onverstandig want uiteindelijk een stap terug moeten zetten wordt bij de gedupeerden als ‘negatief’ ervaren.

Bouwend Nederland en het CNV eisen dat Rutte de regie neemt over de stikstofcrisis. Die oproep aan Rutte en het kabinet Rutte III is zinloos. Noch Rutte zelf, noch zijn kabinet, zijn daartoe in staat. Als we kijken welke onbezonnen en ondoordachte besluiten ze hebben genomen met betrekking tot de dossiers uitstoot CO2, stikstof en ammoniak, fijnstof, biomassa en PFAS blijken die allemaal niet tot nauwelijks uitvoerbaar dan wel bereiken de doelstelling niet ofwel veroorzaken ze een tegengesteld doel. Je kunt nu eenmaal niet de kool en de geit sparen, maar dat wil Rutte en de coalitie partijen (VVD, CDA, D66 en CU) wel. Er moeten keuzes gemaakt worden voor de levensomstandigheden van komende generaties. Die samenleving gaat gebouwd worden op andere fundamenten dan de huidige. Wat de politiek doet is het beschermen van wat is opgebouwd met industriële processen op fossiele brandstoffen. Die moeten voor een groot deel worden omgebouwd naar CO2-vrije energie. Maar laten we niet doorslaan en alleen de overdosis aan CO2-uitstoot beperken want het deel dat bossen op aarde kunnen omzetten in zuurstof moeten wel beschermd worden. Er mag geen natuurlijk zuurstofprobleem ontstaan, zeker niet. De oplossingen voor de aanpak van de CO2-uitstoot, aangereikt door de 5 klimaattafels van het polder-model, kunnen grotendeels zo de prullenmand in. Door de belanghebbende partijen samen te brengen, krijg je voorstellen voor nieuw beleid aangereikt. Die zetten in op de bescher-ming van hun eigen belangen: bedrijf of sector. Nu komen we er al achter dat gas-conversie niet uitvoerbaar is op de wijze waarop het kabinet dat heeft gepresenteerd. Onlangs trok de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarvoor bij het kabinet aan de bel. Gemeenten missen daarvoor de deskundigheid en hebben ook het geld er niet voor om hun taken uit te voeren. Alle wetten die daar al in sneltreintempo voor door het Parlement zijn gejaagd inclusief de tijdsschema’s zijn niet uitvoerbaar. Om alle huizen gebouwd voor 2008 van het gas af te halen is een mission impossible. Daar is geen voldoende draagvlak voor in de samenleving omdat er geen heldere informatie beschikbaar is over de ombouw, de financiering ervan, de beschikbare mogelijkheden (warmtepompen, gemeentelijke verwar-mingsprojecten, infrarood systemen) waarvan er velen niet het comfort van verwarming door gas bereiken. Ook wat de gevolgen zijn voor de energierekening zijn vaag. Inzicht daarover op de middellange termijn is een absolute must, Het geknoei van het kabinet over de aanpak van de stikstofneerslag, fijnstof, PFAS, biomassa en elektrische auto’s geeft geen vertrouwen bij de getroffen boeren en bedrijven. Waar behoefte aan is een helder beleid, de tijd van een pragmatische aanpak (van de premier) is een gepasseerd station. Wat wij ons moeten realiseren is dat 2/3 deel van ons grondgebied een agrarische bestemming heeft en 2/3 daarvan is in gebruik van de veeteelt. Onze land is op drie na dichtstbevolkte land ter wereld en de grootste exporteur van landbouwproducten. Het aantal ‘landbouwhuisdieren’ in 2016 bedroeg 126 miljoen, waarvan 105 miljoen kippen, 12 miljoen varkens en 4 miljoen runderen. En toch bedroeg het aandeel van de veeteelt in het bbp slechts 13% waarvan slechts 0,6%. Voor de echte natuur resteert maar 13% waarvan de ½ uit grote binnenlandse wateren zoals de Waddenzee en het Ijsselmeer. (bron: Jozef Keulartz, hoogleraar) Uit een onderzoek van Adviesbureau DNV GL, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, blijkt dat de uitstoot van stikstof, fijnstof en koolstof door energiecentrales 20% hoger is dan van kolencentrales en zelfs 50% van aardgascentrales. Biomassa moest het paradepaardje van de overheid worden voor het Klimaatbeleid. De subsidies die zijn gere-serveerd voor honderden biomassacentrales, ter grootte van €11 miljard, moeten op zijn minst worden heroverwogen door het kabinet. Daarbij komt dat de aanname dat biomassa energie-neutraal zou zijn doordat de gekapte bomen in bossen, voornamelijk in de Baltische Staten en Noord-Amerika, bij herplant zeker vele decennia, mogelijk zelfs 100 jaar, nodig hebben om dezelfde hoeveelheid CO2 op te kunnen nemen. Het kabinetsbeleid, gesteund door de Europese Unie, is volgens Milieudefensie slechts een schijnoplossing. Een ander problematisch dossier is PFAS, een verzamelnaam voor 6000 chemische verbin-dingen, gebruikt voor de maak van teflon, blusschuim en waterafstotende producten, die een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier. De norm die het RIVM nu hanteert als verantwoord voor grond en bagger, is het miljoenste deel van een gram per kilo. Dat lijkt heel weinig maar een mens heet al het 350.000 deel van een gram per liter in zijn lichaam. Dat ligt nog ver onder de norm die het RIVM aangeeft als schadelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze stof nier- en teelbalkanker kan veroorzaken en mogelijk ook ons immuunsysteem. Het kabinet heeft vol ingezet op elektrische auto’s, waar sloten met subsidiegeld naartoe zijn gegaan, maar nu wordt duidelijker dat de belangstelling voor de elektrische wagens afneemt en dat er vraagtekens worden gezet over accu’s met grote vermogens waarvoor kobalt nodig is, dat onder mensonterende omstandigheden wordt gedolven. De vraag in dit segment verschuift naar hybride-wagens en misschien zelfs weer naar diesels, omdat de laatste generatie schonere motoren heeft en een kleinere voetafdruk CO2 dan elektrische. Een positief neveneffect is ook dat de nieuwe dieselmodellen in de grote steden fijnstof uit de lucht kunnen halen. Het onder-streept mijn mening dat de techniek en de wetenschap een deel van het klimaatprobleem simpel kunnen oplossen op de middellange termijn en dat daarbij veel politieke besluitvor-mingen oplossingen in de weg staan. Dit soort complexe problemen moeten niet meer door alfa bestuurders worden aangepakt, maar door beta’s. Ons hele maatschappij moet op de schop en daar zijn de alfa’s van dit kabinet niet mee bezig, integendeel. Op de eerste dag van november heeft het kabinet flink in de buidel getast met €460 mln voor het basis en voortgezet onderwijs en nog een een half miljard extra, naast de eerder al beloofde €100 mln aan de boeren, om de stikstofcrisis aan te pakken. De onderwijsbonden hadden oorspronkelijk afgesproken de aangekondigde staking af te blazen in afwachting van de uitwerkingen van minister Slob voor de besteding van het geld. Maar kwamen enkele onderwijsvakbonden op terug en dus gaat er een staking van onderwijspersoneel komende woensdag wel door. Minister Schouten komt komende week met de uitwerking van een nieuwe aanpak. Zo zou het terugbrengen van de max. snelheid in heel Nederland naar 100 km per uur de bouw van 70.000 woningen mogelijk maken. Minister Wiebes kondigde aan dat hij €60 mln subsidie beschikbaar gaat stellen aan particulieren en bedrijven voor de aanschaf van zonneboilers en warmtepompen. Dat is een volledige slag in de ruimte, Het is nog maar zeer de vraag of de warmtepomp als alternatief wordt geaccepteerd door de huishoudens met een koopwoning voor de zo vertrouwde comfortabele cv-ketel. Critici voor het klimaatbeleid spreken van ondoordachte paniekmaatregelen. De regie van deskundigen wordt node gemist, maar dat heb ik in alle mogelijke toonaarden al eerder geschreven.

Met geld, geluk en een rekentruc kan het kabinet (misschien) de klimaatdoelen nog halen

Bij de presentatie van het klimaatakkoord gold nog: niets moet, alles op zijn tijd. Nu moet het kabinet alle zeilen bijzetten om de klimaatdoelen te halen. Dat is niet zonder risico schrijft Niels Markus op https://www.topics.nl/met-geld-geluk-en-een-rekentruc-kan-het-kabinet-misschien-de-klimaatdoelen-nog-halen-a13577227trouw/?context=mijn-nieuws/ Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) reageert op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving op het klimaatbeleid van het kabinet. De minister zei het meermalen tegen journalisten, en misschien ook een beetje tegen zichzelf: “Ik blijf zoeken naar extra maatregelen”. Het kabinet dreigt geen van de klimaatdoelen te halen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), maar ze liggen nog niet helemaal buiten bereik. Om aan de doelstellingen te voldoen, zal het kabinet alle zeilen moeten bijzetten. Met geld, een rekentruc, en een beetje geluk. De minister van Economische Zaken en Klimaat noemde eerst maar het positieve uit de gepubliceerde doorrekening van het klimaatakkoord: de plannen besparen tot 2030 inderdaad 48,7 megaton CO2-uitstoot, zoals de bedoeling was. Alleen blijkt nu méér nodig, mede door de bloeiende economie. De tonnen tellen niet op tot de gewenste 49% CO2-reductie, maar tot 45%. Om het nog ingewikkelder te maken, heeft het kabinet met meer doelstellingen te maken. De rechter verplichtte de overheid in het Urgenda-vonnis om in 2020 een CO2-reductie van 25% te bereiken. En Europa verwacht dat volgend jaar 14% van de Nederlandse energie duurzaam wordt opgewekt. In 2023 moet dat 16% zijn. Over die Europese eisen: Nederland zit nu op 11,4% hernieuwbare energie, waardoor het doel voor 2020 definitief uit zicht is geraakt. Wiebes hoopt in 2023 alsnog 16% te halen. Hij wil snel meer zonne- en windparken bouwen, maar hij is ook bereid tot een boekhoudkundige truc. Sommige Europese landen hebben hun duurzame energiedoelen al gehaald. De Europese Commissie staat landen toe die overschotten op te kopen, en bij de eigen energieproductie te tellen. Het is de minst fraaie optie, erkent Wiebes, maar het is wel toegestaan. “Als we rechten opkopen, moet dat geld in die landen wel naar klimaatmaatregelen gaan.” Voor het halen van ‘Urgenda’ klinkt de minister voor het eerst zowaar wat optimistisch. Toen de 25% begin dit jaar buiten bereik leek, viel bij coalitiepartijen te horen dat de rechter het kabinet voor een ‘onmogelijke opgave’ had gesteld. Nu schrijft het PBL dat het kabinet waarschijnlijk op 23% komt. De onzekerheid hierover is groot: het kan terugvallen naar 19%, maar het kan ook 26% worden. Het PBL waarschuwt de minister zekerheidshalve van 19% uit te gaan. Wiebes rekent liever met de 23%. Voor Urgenda presenteert Wiebes nog wat maatregelen die snel effect hebben. Het kabinet gaat gebouwen van de (semi-) overheid van zonnecollectoren voorzien en er komt een extra subsidieronde voor verduurzaming van bedrijven. Daarnaast moet het kabinet volgend jaar domweg geluk hebben: de winter mag niet te streng zijn en de gasprijzen niet te hoog. Bij hoge gasprijzen gaan elektriciteitsproducenten meer kolen stoken, wat meer CO2-uitstoot veroorzaakt. De buurlanden steken het kabinet onopzettelijk al een handje toe: naar verwachting impor-teert Nederland in 2020 uitzonderlijk veel stroom uit het buitenland. Dat kan zomaar enkele procenten uitstoot in Nederland schelen. Toen het klimaatakkoord in juni gesloten werd, predikte het kabinet nog rust. Niemand hoefde morgen zijn huis te verbouwen, alles kwam op zijn tijd. De coalitie was geschrokken door de klimaatonvrede die mede geleid had tot de grote winst van Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen. De onrust is terug. De discussies over stikstof en de chemische stoffengroep PFAS zetten óók het klimaatdebat weer op scherp. Wiebes zegt dat het kabinet geen dingen wil doen die leiden tot weerstand. De recente protesten van boeren en bouwers tonen aan dat het daarvoor op een dunne lijn moet balanceren.

Biomassa geeft hogere CO2-uitstoot dan kolen; zelfs twee keer vuiler vergeleken met gas

De ‘duurzame’ brandstof biomassa leidt zelfs tot meer uitstoot dan het vervuilende steenkool. Dat blijkt uit nieuw onderzoek in opdracht van het kabinet, staat te lezen op https://www.topics.nl/biomassa-geeft-hogere-co2-uitstoot-dan-kolen-a13563388ad/?context=playlist/a-geertruidenberg-plaats-e502b7/ Elektriciteit opwekken door hout te verbranden in een biomassacentrale levert 20% meer stikstof, fijnstof en broeikasgas op dan stroom uit een kolencentrale. De verschillen met aardgas zijn nog groter. Zo levert het opwekken van warmte met biomassa (in de praktijk: het verbranden van hout) ongeveer twee keer zoveel stikstof op als het verbranden van gas, becijferde adviesbureau DNV GL in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Omdat de zorgen toenemen over de effecten van biomassa op de luchtkwaliteit, de volksgezondheid en de natuur, pleitten het RIVM en de GGD eerder al voor meer onderzoek. Het vervangen van kolen door biomassa in de grote kolencentrales leidt tot ongeveer 5% meer uitstoot, blijkt uit het nog niet gepubliceerde onderzoek. De kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven branden sinds kort deels op houtpellets. Uiteindelijk moeten ze voor 100% op biomassa gaan draaien. Daarnaast worden in Nederland komende jaren meer dan 600 kleinere biomassacentrales en -installaties gebouwd, bleek onlangs uit een inventarisatie van het AD. Het kabinet beschouwt biomassa als een belangrijke duurzame energiebron die nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen dicht te draaien. Daarvoor is maar liefst €11,4 mrd subsidie gereserveerd. De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige maand om te stoppen met die subsidies voor het bijstoken van biomassa. Energiebedrijf RWE noemde dat advies ‘bizar en onjuist’ omdat biomassa niet voor meer stikstof zou zorgen. Daar valt echter wel wat op af te dingen, blijkt uit het nieuwe onderzoek. Het rendement van de centrales daalt, omdat hout geen efficiënte brandstof is. Daardoor komt er meer uitstoot vrij om dezelfde hoeveelheid elektriciteit op te wekken. (bron: AD)

De stikstofproblematiek verspreidt zich als een olievlek over de economie

De stikstofcrisis is niet alleen een probleem voor boeren en bouwers, maar waait over naar veel grotere delen van de economie. Sectoren als de industrie, transport, voedselproducten, maar ook bijvoorbeeld bouwmarkten krijgen ermee te maken, meldt DFT op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/696345058/economen-abn-veel-meer-sectoren-stikstofslachtoffer Dat blijkt uit onderzoek van ABN Amro naar de gevolgen van de stikstofcrisis waartegen de bouwsector deze week in Den Haag protesteerde. Tot nu toe is er vooral aandacht voor de boeren en de bouw, die niets meer kunnen als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in mei. De gevolgen zijn echter veel groter, en treffen de economie in veel bredere zin. Een aantal grote sectoren krijgt hier last van. Distributiecentra, fabrieken of bijvoorbeeld hotels kunnen niet verder uitbreiden. Datacenters kunnen niet neergezet worden. De vracht van de binnenvaart is voor 40% voor de bouwsector”, zegt bouweconoom Madeline Buijs van ABN Amro in een toelichting over de gevolgen. Na de boeren en aannemers volgen transport en logistiek, industrie, energie en voedselproducenten. De transportsector werkt voor de bouw, maar ook voor de boeren. De bouwmaterialenindustrie, goed voor 23.000 banen, wordt getroffen. „Dit raakt alle Nederlanders, want het is een veelkoppig monster. We hebben iemand nodig die de regie moet nemen, namelijk premier Rutte. Dit is chef-sache, we hebben hem nauwelijks gezien”, zegt voorzitter Piet Fortuin van CNV. Het kabinet is nog bezig om concrete maatregelen uit te werken om de stikstofuitstoot te beperken. Een mogelijkheid is om de veestapel in te krimpen, in de buurt van natuurgebieden. „Een krimp van de veestapel heeft weer gevolgen voor voerproducenten, zuivelfabrikanten en slachthuizen. De boeren worden waarschijnlijk deels gecompenseerd, dat geldt echter niet voor de toeleveranciers. Dat heeft gevolgen voor hun verdienmodel”, zegt bouweconoom Buijs. Hoewel de industrie een relatief kleine bijdrage heeft aan de stikstofuitstoot, is de crisis daar ook te merken. Het gaat om een aantal fabrieken die zelf veel stikstofuitstoot hebben, maar bijvoorbeeld ook om de chemische industrie en fabricage van kunstmest. De energiesector heeft ook last, omdat er geen windmolens gebouwd kunnen worden. „Daarnaast zijn er een aantal kolen-centrales die op de nominatie staan om gesloten te worden. Maar ook de ontwikkeling van duurzame energie staat stil, zo mag er bijvoorbeeld geen zonnepark in Uddel worden aan-gelegd”, zegt Buijs. De onderzoekers van ABN verwachten faillissementen bij bouw- en vastgoedbedrijven. „De gevolgen voor de bouw zijn het meest in kaart gebracht, er liggen 18.000 projecten stil. Maar projectontwikkelaars kunnen ook niets, die zijn weer opdracht-gevers voor de bouwers”, zegt de bouweconoom. ABN heeft gekeken naar het risico van faillissementen, omzetdaling en beperking bij het uitbreiden van bedrijven. „Momenteel kun je als fabriek, die wil uitbreiden, dat helemaal niet doen, omdat je geen vergunning krijgt als je afhankelijk bent van de bouwsector de productie voor bijvoorbeeld staal en chemische producten. De maatregelen die nu zijn aangekondigd door minister Schouten bieden niet meteen soelaas, zegt Buijs. „Er kunnen nog vergunningen worden verleend. Maar dit vergt heel veel tijd.” Buijs: „Er zijn ook sectoren die profiteren, zoals de producent elektrisch bouwmaterieel, bedrijven die in de modulaire bouw zitten.” ABN becijferde eerder dat de stikstofcrisis 77.000 banen in de bouw kan kosten. De totale schade wordt geraamd op €14 mrd. Dat is laag ingeschat want als blijkt dat het biomassa-project moet worden stilgelegd dan wel beëindigd stijgen de verliezen extreem.

Het belang van F1-races zijn van ‘dwingend openbaar belang’

De werkzaamheden aan Circuit Zandvoort mogen van de rechter worden voortgezet. Hij oordeelde dat het maatschappelijk belang van de Grand Prix in Zandvoort zwaarder weegt dan de verstoring van het leefgebied van de beschermde rugstreeppad en de zandhagedis. Meerdere natuurorganisaties waren van mening dat er geen noodzaak voor de werkzaamheden was op grond van ‘dwingend openbaar belang’ en hadden daarom een zaak aangespannen tegen de ontheffing om voorbereidende werkzaamheden te treffen, die door de provincie Noord-Holland aan het circuit was verleend. Van dat belang is bijvoorbeeld sprake bij de aanleg van een haven of vliegveld, maar een Formule 1-race behoort niet tot die categorie, stelde de advocaat. Maar de rechter dacht daar anders over. (bron: nu.nl)

Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, met een staatsbelang van 51%, trekt miljoenen uit voor advocaatkosten in plaats van schadevergoeding aan Lenka Indianen in Honduras

Op de site https://www.nu.nl/economie/6007274/fmo-weigert-schikking-in-rechtszaak-om-aansprakelijkheid-te-voorkomen.html is te lezen dat FMO, die met behulp van financiering van bedrijven de economie in ontwikkelingslanden stimuleert, miljoenen uittrekt om te voorkomen dat de bank een rechtszaak verliest van slachtoffers van een waterkrachtcentraleproject in Honduras, schrijft Trouw. FMO ziet af van een schikking, waar de bank veel minder geld aan kwijt zou zijn. De FMO wil volgens het dagblad geen precedent scheppen door aansprakelijkheid te erkennen en een schikking te treffen. Voor zover bekend is er al €2,6 mln uitgegeven aan advocaatkosten. Daar komt mogelijk nog €6 mln bovenop, rekent de krant voor op basis van een brief die de krant in handen heeft. In een reactie zegt de organisatie open te staan voor andere oplossingen. De FMO lichtte niet toe om wat voor oplossingen het zou gaan. De organisatie zegt de huidige situatie rond het project in Honduras te betreuren. Momenteel investeert de FMO in bijna achthonderd projecten die opgeteld een waarde van €9,6 mrd hebben. Trouw schreef al eerder dat de Nederlandse bank bedrijven financiert waar sprake is van ernstige misstanden. Die ondernemingen zouden verantwoordelijk zijn voor moord, doodslag, intimidatie, milieuschade en landroof. Dat zou bij zeker zeven projecten het geval zijn, omdat de organisatie “te weinig onderzoek doet”. De FMO heeft de aanleg van stuwdammen in Honduras gefinancierd, maar kon niet voorkomen dat tegenstanders van het project werden vermoord. Een onafhankelijke onderzoekscommissie nam op verzoek van de FMO de situatie onder de loep en concludeerde dat de bank was tekortgeschoten in de bescherming van de inheemse volken. Nabestaanden van de slachtoffers willen dat de financiering van de FMO als onrechtmatig wordt bestempeld. Daarna zou een nieuwe rechtszaak over een schadevergoeding volgen. (bron: nu.nl) Trouw meldt dat de begroting van het advocatenkantoor de Brauw, Blackstone, Westbroek een schatting maakt voor de eerste zaak van tussen de €4,1 en €6,2 mln. Beroepszaken zijn in dit bedrag niet inbegrepen. Als FMO met de 900 benadeelde Lenka Indianen zouden schikken zou dat aanzienlijk minder kosten dan de geoffreerde advocaatkosten, mogelijk ca €3 mln. De FMO zou met haar beleid de VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volken schenden. (bron: Trouw)

Irak wil de IS-strijders uit de EU niet berechten op basis van de opgelegde voorwaarden

Irak heeft geen geld , niet voldoende rechters en gevangenissen om Europese IS-strijders te berechten, schrijft het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/29/irak-europa-moet-eigen-is-strijders-zelf-berechten-a3978406 De situatie voor Irak is in feite nog veel ernstiger wat er zitten ca 50.000 Irakese IS-strijders gevangen in kampen in Syrië. In totaal zitten daar, in drie gevangenkampen, 135.000 IS-strijders en hun familieleden gevangen. En de EU, onder aanvoering van onder andere onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, dat wij onze onderdanen die daar nu gevangen zitten niet terug willen en ze niet willen berechten. Erger nog zij zijn hier niet meer welkom, ook als ze hun verdiende straf hebben uitgezeten. Met betrekking tot de vrouwen en kinderen van de Nederlandse IS-strijders lijkt heel langzaam wat beweging te komen deze terug te halen, alhoewel de kinderen wel maar de moeders – nog – niet. Irak ziet niets in het plan van Nederland om Europese IS-strijders in Irak te berechten. ‘Onze wet staat het niet toe’, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Alhakim. Alhakim was deze week twee dagen in Den Haag voor gesprekken met premier Mark Rutte (VVD), Stef Blok (VVD) en ook met minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) – over de relatie van Nederland met Irak. Volgens de Iraakse minister staat de wet in zijn land niet toe dat buitenlanders worden berecht voor misdaden die buiten Irak zijn gepleegd. Als Europese IS-strijders worden verdacht van misdaden in Irak zelf, of als ze anderen hebben aangezet tot misdaden in Irak, kunnen ze wel in Irak worden berecht. Maar of Irak ooit bereid zal zijn om de wet aan te passen die de doodstraf regelt? Voor Blok was dat een harde eis. Alhakim zegt: „Absoluut niet.” Afgelopen weekend zei VVD’er Jeanine Hennes,  die als speciale VN-vertegenwoordiger in Irak de regering in Bagdad adviseert, dat Irak berechting van buitenlandse IS-strijders er niet óók nog bij kan hebben. Zo is het precies”, zegt Alhakim. „We zijn al overladen met casussen van terroristen. En kijk alleen al naar het kamp Al-Hol in Syrië waar 70.000 IS-strijders vastzitten. We weten dat 30.000 van hen Irakees zijn. En dan zouden we die andere 40.000 erbij krijgen? Er zijn nog twee kleinere kampen met twaalf- tot vijftienduizend IS-strijders en een met 25.000 strijders van al-Nusra. Denk daar eens over na. Voor een land als Irak. We hebben niet genoeg budget, niet genoeg rechters. We moeten bewijs vinden en elke zaak zal twee tot drie jaar duren. Het is niet in een half uurtje klaar.” Alhakim zegt dat de Europese landen nog niet hebben voorgesteld om Irak te helpen met geld en ondersteuning. „Op dat punt zijn we niet aangekomen.” En als ze dat gaan doen? „We zullen zien. We hebben te weinig rechters. En te weinig gevangenissen, wij zitten er nu al mee waar we Iraakse IS-strijders moeten onderbrengen.” Maar belangrijker nog: „Onze rechtsmacht staat het niet toe.” Of er nog een andere mogelijkheid is dan berechting in de Europese landen zelf? „De Syrische regering heeft gezegd dat ze buitenlandse IS-strijders wil berechten, Turkije ook. Dus jullie moeten gaan onderhandelen met Damascus en Ankara.” Of hij dat ook tegen zijn collega Blok heeft gezegd, met wie hij in Den Haag een gesprek had? „Ja, in de avond. Aan het eind. Maar dat was geen advies. Ik informeerde hem alleen over de mogelijkheid.” De Iraakse weigering lijkt een forse tegenslag te zijn voor Blok, die al maanden werkt aan het idee van berechting van Europese IS’ers in Irak. Eerder al noemde de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra, een diplomaat die regelmatig verstandige uitspraken doet, het terugnemen van de ‘eigen’ IS-strijders , de „enige realistische optie”. Dat Irak en de Europese landen over twee weken toch verder praten, is volgens minister Alhakim omdat de berechting „een wereldwijd probleem” is, dat vraagt om een „wereldwijde oplossing”. Een VN-hof ligt niet voor de hand, Rusland en de VS zijn daartegen. Maar wat voor oplossing dan wel? „Misschien een tribunaal in Den Haag?” zegt Alhakim. En hij glimlacht. „Dat zou toch kunnen? Laten we hen gewoon hier onderbrengen.” (tekst: Petra de Koning) De problematiek is veel groter dan hier aan de orde wordt gesteld. Ik zou het willen classificeren als ‘onoplosbaar’ om zulke grote hoeveelheden gevangen genomen IS-strijders te berechten. En al zeker niet in Irak. Daar zijn mega-tribunalen voor nodig ondersteund door vele honderden Officieren van Justitie en rechters. En waar haal je achteraf het bewijs van gepleegde misdaden nog vandaan? En waar stamp je zo snel de gevangenissen uit de grond om de veroordeelden in op te sluiten? Quantanamo Bay? Het voorstel van Blok om Irak op te schepen met onze terughoudendheid onze landgenoten hier te berechten is nu wel van tafel. Dom, nog dommer toen hij terugkwam uit Bagdad met de boodschap dat de Irakezen wel bereid zouden zijn onze IS-strijders over te willen nemen. Nu zegt Alhakim ‘er is over gediscussieerd, meer niet’ en uit de beleefdheid van de Arabische leiders, dacht Blok te kunnen concluderen dat zijn plan al bijna rond was. Hoeveel onschuldige vrouwen en kinderen worden nog, onder erbarmelijke omstandig-heden, in Syrië vastgehouden? Dat wordt een onoplosbaar probleem, vrees ik en een schending van de mensenrechten. De toenemende vraag aan het kabinet om Nederlandse moeders met hun kinderen terug te halen uit de gevangenkampen in Syrië, wordt afgewezen door de premier. Het Schengenverdrag zou dat niet toestaan. De Rechtbank in den Haag doet op 11 november aanstaande uitspraak in een zaak van 23 vrouwen en hun 56 kinderen teruggehaald te worden door de Nederlandse Staat. Het kabinet is daar faliekant op tegen: kennelijk zijn de problemen die dat met zich meebrengt te complex voor de Staat en enkele politieke partijen. Maar het is wel de Stand van de Staat waarin wij nu leven.

Energiecentrales claimen schade door klimaatmaatregelen

De terugtocht uit kolen is ook het einde van een tijdperk. De Rotterdamse en Amster-damse havens en hun stuwadoors verdienden tot een paar jaar geleden nog goed aan de overslag van steenkool, jaarlijks ruim 50 miljard kilo, waarvan een groot deel via de Betuwelijn en de Rijn richting Duitsland ging. De Eerste Kamer moet nog altijd groen licht geven voor de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie, is te lezen op https://www.telegraaf.nl/financieel/382414126/stoppen-met-kolen-kan-nederland-miljarden-kosten Na het sluiten van de Amsterdamse Centrale Hemweg op oudjaarsdag telt Nederland nog vier kolencentrales. Die moeten in uiterlijk 2030 stoppen met steenkool. De eigenaren dreigen nu met rechtszaken, die de schatkist tot 2,5 miljard euro kunnen kosten. Magnus Hall, de bestuursvoorzitter van Vattenfall (het voormalige Nuon), heeft ’vrede met het lot’ van de Centrale Hemweg, zei hij gisteren in De Telegraaf. De Amsterdamse centrale, eenheid nummer acht met zijn karakteristieke 175 meter hoge schoorsteen, ontsnapte in 2013 nog aan de sloophamer toen door vijf andere kolencentrales een streep ging in het energieakkoord van toenmalig SER-topman Wiebe Draijer. Maar afgelopen voorjaar werd de Hemweg opnieuw mikpunt van een campagne, vooral via D66-leider Rob Jetten, en besloot het kabinet tot vervroegde sluiting. Hall zegt het ’te respecteren’, maar rekent wel op compensatie. Zijn concurrenten zijn minder begripvol. De Duitse energiebedrijven Uniper en RWE hebben hun advocaten de messen al laten slijpen. Zij voelen zich gepiepeld, omdat hun kolencentrales in de Eemshaven en op de Tweede Maasvlakte nadrukkelijk op uitnodiging van het kabinet-Balkende II en juist uitgerekend een D66-minister (Brinkhorst) van Economische Zaken werden gebouwd en pas in 2015 geopend werden. Destijds lobbyde met name de zware industrie voor kolencentrales, omdat het duurdere gasgestookte elektriciteit Nederland als vestigingsland uit de markt prijsde. Ook een Amerikaanse investeerder, die eerder dit jaar de kolencentrale van het Franse Engie op de Maasvlakte kocht, zou schade kunnen claimen. Milieudefensie heeft de totale claim van dit trio in de afgelopen maand op mogelijk €2,5 mrd becijferd. Kort daarvoor kondigde Uniper in de Telegraaf al aan de Staat te gaan aanklagen. Een alternatief, het stoken van biomassa of houtresten, is controversieel en wordt door Uniper van de hand gewezen. Wereldwijd voorziet steenkool ongeveer in 30 % van de elektriciteitsbehoefte, in ons land was dat tot voor kort zo’n 10%. De uitstoot van CO2 door steenkool is tweemaal zo hoog als bij elektriciteitsproductie door aardgas. Eind 2015 werd een motie aangenomen in de Tweede Kamer gericht op het uitfaseren van alle kolencentrales. Onder druk van de linkervleugel van Rutte III werd in het regeerakkoord de sluiting van alle kolencentrales uiterlijk in 2030 opgenomen, ingegeven door de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Nederland wil in de geest van Parijs de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 49% reduceren. (bron: DFT)

Rapport realisatie Klimaatakkoord van het PBL

Het verlagen van 49% van de broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, een van de belangrijkste doelen uit het in juni gesloten Klimaatakkoord, wordt waarschijnlijk niet gehaald. De reductie blijft steken op 43 tot 48%, blijkt uit een gepubliceerd rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over het Klimaatakkoord. Om de bovenkant van die bandbreedte te halen, dus 48% reductie, moeten maatregelen maximaal effect hebben en is “een stapeling van meevallers” als reactie op het beleid nodig. Daar wordt door het PBL dan ook niet op gerekend. De totale lasten van het Klimaatakkoord zijn min of meer gelijk gebleven vergeleken met een eerder gepubliceerde conceptakkoord. Er is wel een significante lastenverschuiving van gezinnen naar bedrijven van ongeveer €1 mrd. Dat komt vooral door een andere verschuiving van de energiebelasting die bedrijven nu voor een groot deel voor hun rekening nemen. In totaal komen de lasten van het klimaat- en energiebeleid in 2030 uit op €4,6 mrd, waarvan€300 mln afkomstig is van maatregelen uit het Klimaatakkoord. Bedrijven betalen in 2030 dus meer (in totaal €2,6 mrd) dan huishoudens (€1,8 mrd). Als gevolg van het niet halen van de doelen, neemt het kabinet extra klimaatmaatregelen, maakte minister Eric Wiebes (Economische Zaken) in een reactie op de doorrekeningen bekend. Hij denkt dat Nederland de opgave om de CO2-uitstoot te verminderen uiteindelijk kan “waarmaken”. Ook het doel voor 2020. Voor hernieuwbare energie zijn er dan wel extra maatregelen nodig, zegt hij. Er komt een nieuwe subsidieronde voor projecten die hernieuwbare energie produceren, zoals met wind, waterkracht, zon, aardwarmte, buitenluchtwarmte en biomassa. Burgers en bedrijven moeten met subsidies worden verleid te verduurzamen. Wiebes wijst ook op subsidies waar projecten in hernieuwbare energie mee kunnen worden gefinancierd, er wordt hier alleen geen extra geld voor uitgetrokken. Ten slotte moet de aanleg van zonnepanelen op gebouwen van de overheid, scholen en bij particulieren worden versneld. Het Klimaatakkoord is opgedeeld in de sectoren bouw, mobiliteit, industrie, elektriciteit en landbouw. Die hebben allemaal hun eigen klimaatdoel, gemeten in tonnen CO2. Gezamenlijk moet dat leiden tot 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990. Het doel uit het Klimaatakkoord staat weer los van de Urgenda-zaak waarover ook cijfers verschenen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het PBL. In zowel de Urgenda-zaak als het Klimaatakkoord gaat het om CO2-reductie, maar de doelen zijn anders. Er is in het geval van het Klimaatakkoord ook geen sprake van een rechterlijke uitspraak.

De resultaten van gas- en olieconcern Shell waren beter dan verwacht

De resultaten van Shell over het derde kwartaal waren beter dan verwacht. De omzet kwam uit op bijna $5,9 mrd (€5,3 mrd). De zogeheten ccs-winst, op basis van actuele geschatte voorraadkosten (ccs) en exclusief eenmalige posten, daalde met 15% tot $4,9 mrd. Shell had te lijden onder de zwakkere energieprijzen. Het concern waarschuwt namelijk dat het mogelijk minder snel aandelen zal inkopen en dat kan het dividend raken. Veel beleggers hebben Shell vanwege het dividend. Het Nederlands-Britse concern levert een fraai dividendrendement van meer dan 6% en dat is aanzienlijk meer dan de circa 0,01% die je op de bank krijgt voor spaargeld. Shell keert per jaar zo’n $16 mrd uit aan dividend en daarmee is het de grootste dividendbetaler ter wereld. Ceo Ben van Beurden van Shell stelt echter dat het onzeker is of de inkoop van eigen aandelen en de afbouw van schulden in hetzelfde tempo kunnen doorgaan. De koers daalde op de laatste beursdag van oktober met 3,36% op €26,04, een maand geleden was dat nog €26,78.

Air France-KLM draaide in het derde kwartaal slechter dan verwacht

en het denkt dat de brandstofkosten meer zullen toenemen dan eerder gedacht. Wederom doet KLM het stukken minder slecht dan Air France. De Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij Air France-KLM heeft slecht nieuws voor beleggers. Het heeft last van hogere kosten voor personeel en brandstof, terwijl het verder €100 mln opzij zet voor het afscheid van de Airbus A380. Het bedrijf nam meer personeel aan om de capaciteitsuitbreiding te ondervangen. Ook stegen de lonen van medewerkers. Over geheel 2019 zullende de brandstofkosten met €600 mln toenemen in vergelijking met vorig jaar. Die toename is €50 mln meer dan waarvan het bedrijf eerder was uitgegaan. Het aantal passagiers steeg wel, met 2,1%, maar ze betaalden gemiddeld minder voor hun ticket. Bij vracht was de teruggang groter: een daling van het volume van ruim 5%, tegen ook nog eens lagere tarieven. In het vierde kwartaal zal de ticketprijs waarschijnlijk licht dalen, terwijl eerder was uitgegaan van een stabiele prijs. De totale omzet van Air France-KLM omzet steeg in de maanden juli tot en met september met 2% tot bijna €6,5 mrd. De operationele winst van Air France-KLM daalt van €1165 mln tot €900 mln. De nettowinst halveerde zelfs ruimschoots tot €360 mln. Daarbij spelen de bijzondere kosten voor de uitfasering van de A380 mee. Daarnaast schatte Air France-KLM de ontwikkeling van brandstofkosten verkeerd in. Dat kostte €50 mln, terwijl er in dezelfde periode van vorig jaar juist sprake was van een meevaller van €100 mln. Beleggers schrokken van de cijfers van Air France-KLM: maar aan het einde van de maand bedroeg het verlies nog maar 1,02% op €10,68. (bron: RTLZ)

Hoe denkt de Nederlander over de banken?

Ik kreeg van een financiële instelling een geruststellende brief dat de terugbetaling van mijn spaargeld werd gegarandeerd door het deposito-garantie-stelsel (DGS). De inhoud van de brief geeft een rooskleurig beeld over dit financiële product en straalt vertrouwen uit. Dat zou ik tussen aanhalingstekens willen zetten. Het product is niet monetair. De centrale bank staat niet garant voor de uitkeringen van max €100.000 per aangesloten bank, als een aangesloten bank niet langer aan haar terugbetalingsverplichtingen kan voldoen, zoals indertijd met de DSBbank en IceSave. DNB regelt alleen de werkzaamheden van terugbetaling. Het is een politiek product waarvoor de Overheid ook geen garantie verstrekt. De politiek heeft bedacht dat het bankwezen zelf garant moet staan als concurrenten niet meer kunnen presteren. De daarbij betrokken lasten worden dan ponds/pondsgewijs verdeeld. Daarbij is afgesproken dat systeembanken ‘too big to fail’ zijn en onder alle omstandigheden met belastinggeld overeind gehouden moeten worden. Eind 2017 maakten vijf grootbanken deel uit van de lijst van banken die “systeemrelevant” geacht worden voor Nederland. BNG (Bank der Nederlandse Gemeenten), ING Bank, Rabobank, ABN Amro en SNS Bank worden door De Nederlandsche Bank beschouwd als systeemrelevante banken. Deze banken zijn verplicht om een zogenaamde “leverage ratio” te hebben van slechts 3%, dit is de verhouding van het bankkapitaal en de totale balans van de instelling. In de recentelijk gepubliceerde McKinsey Global Banking Annual Review staat dat “meer dan de helft van alle banken in de wereld te zwak zijn om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken economisch niet vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden.” Dat lijkt een serieuze waarschuwing van een gerenommeerd consultancy instituut. Alhoewel Mario Draghi zwakke overheden en banken in de 19 eurolanden tijdens zijn bewind van de afgelopen 8 jaar, de hand boven hun hoofden heeft gehouden, is de situatie in ons rijke land wellicht rooskleuriger dan hier wordt geschetst. Maar enkele Nederlandse systeemrelevante grootbanken zijn veel groter in omvang dan wenselijk zou zijn voor de mvang van ons toch betrekkelijk  kleine landje. DFT meldt op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/1354419763/helft-nederlanders-vertrouwt-banken-niet dat bijna de helft van de Nederlanders vindt dat banken, over het algemeen, niet betrouwbaar zijn. De meeste mensen hebben zelfs niet het gevoel dat banken betrouwbaarder zijn geworden sinds het vertrouwen in financiële instellingen een behoorlijke deuk kreeg door de crisis in 2008. Dat constateert de stichting Tuchtrecht Banken op basis van onderzoek onder bijna 2000 mensen. Van de ondervraagden vond 49% de banken onbetrouwbaar. 70% is het afgelopen decennium negatiever gaan denken over de sector en 57% merkt wat betreft betrouwbaarheid geen verbetering. Bijna de helft stelde daarnaast niet eens te merken dat banken hun werkwijze hebben aangepast sinds de crisis. Een meerderheid vindt ook dat banken niet betrouwbaarder zijn geworden in de afgelopen twee jaar. Volgens de stichting heeft de afname deels te maken met het verwachtingspatroon. Van de mensen die geen uitgesproken verwachtingen hadden van banken, is 56% negatiever gaan denken. Van de respondenten die sowieso lage verwachtingen hadden van banken, is 85% negatiever gaan denken over banken vanwege de crisis. Het tuchtrecht en de genoemde stichting zijn enkele jaren terug in het leven geroepen om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Ook werd toen de bankierseed ingevoerd. Tienduizenden bankmedewerkers hebben de eed afgelegd, waarmee ze beloven integer en zorgvuldig te werken. Wie zich daar niet aan houdt, kan daarvoor bestraft worden door de stichting.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 1 nov 2019; week 44: AEX 580,78; Bel20 3794,8; CAC40 5.761,89; DAX30 12.961,05; FTSE 100 7.302,42; SMI 10.251,98; RTS (Rusland) 1455,44; DJIA 27.347,36; NY-Nasdaq 100 8.161,17; Nikkei 22.850,77; Hang Seng 27.100,76; All Ords 6.779,1; SSEC 2.958,2; €/$1,116749; BTC/USD $9.191,00; 1 troy ounce goud $1514,1, dat is €43.558,36 per kilo; 3 maands Euribor -0,399%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,4431%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,264%; 10 jaar VS 1,7148%; 10 jaar Belgische Staat -0,089%; 10 jaar Duitse Staat -0,398%; Franse Staat -0,13%; VK 0,555%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,56%; 10 jaar Japan -0,1847%; Spanje -0,245%; 10 jaar Italië 0,957%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht hoger, de goudprijs noteerde hoger, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier noteerde redelijk stabiel maar voor Duits en Nederlands papier geen negatieve rentes meer, 5-jarig papier met een negatieve rente stabiel . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland 0,102%; Nederland 0,139%; Japan 0,3413%; Frankrijk 0,738%; GB 1,147%; Spanje 1,138%; Canada 1,609%; Italië 2,043%; VS 2,2091%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,66%; Duitsland -0,628%; Denemarken -0,594%; Nederland -0,578%; Frankrijk -0,426%; België -0,433%; Japan -0,3119%; Spanje -0,205%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

Black Thursday 2019

Nadat ik dinsdagnacht mijn blog 501a op internet had gezet kwam DFT woensdag ook met een artikel over Black Thurday 1929. Het is donderdag exact negentig jaar geleden dat de grootste beurskrach in de geschiedenis plaatsvond. Hoewel veel experts zich weinig zorgen maken dat deze aanzet voor de Grote Depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw zich opnieuw voltrekt, klinkt er ook een somber geluid. „De volgende grote crisis staat voor de deur.” Donderdag 24 oktober 1929 was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Een kanttekening: de daling van de DJIA op één dag was niet op 24 oktober 1929 maar het was wel het begin van de complete instorting van de wereldeconomie met ongekende economische/financiële en sociaal/maatschappelijke gevolgen.
Het
was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Maar ook in Europa waren de gevolgen groot: kapitaalvernietiging, deflatie, hoge werkeloosheid, lage lonen, veel armoede, ook in Nederland. Alleen in Duitsland verliep dat proces tegengesteld. Hitler zette alle werkelozen aan het werk, Volkswagen, aanleg van grote autosnelwegen, alhoewel Duitsland na de Eerste Wereldoorlog een verbod was opgelegd om de oorlogsindustrie op te starten deed Hitler dat wel, zowel voor de marine, de lucht- en landmacht. Het gevolg was dat heel Europa in eerste instantie werd overlopen door het Duitse leger. Aan de beurskrach gaat een ongekende speculatie vooraf. Veel Amerikanen kopen met geleend geld aandelen in de verwachting snel rijk te kunnen worden. En dat lukt in de paar jaar voorafgaand aan de herfst van 1929 uitstekend, ook al omdat de economie in die jaren goed draaide. Vervolgens overspoelt een verkoopgolf de markt, die door zogenoemde margin calls versterkt wordt. Klanten moeten van de bank verkopen, omdat hun in waarde gedaalde aandelen onvoldoende zekerheid bieden voor de verstrekte leningen. Historicus en econoom Lodewijk Petram vindt het lastig om een exacte oorzaak van de neergang aan te wijzen, maar stelt wel dat de kennis over internationale geldstromen en financiële markten destijds beperkt was. „Dat gold zelfs bij centrale banken, laat staan bij het grote publiek.” “Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen” Analist Corné van Zeijl (Actiam) vindt het te gemakkelijk om de Amerikaanse centrale bank de schuld te geven van de ongekende speculatie die voorafging aan de krach. „De VS had voor die tijd nooit zo’n periode meegemaakt. Als de FED met maatregelen de opmars van de economie en beurs had afgeremd, zou dat ongetwijfeld tot een Trumpiaanse reactie vanuit de regering hebben geleid.” Historicus en beursexpert Eric Mecking is veel kritischer. „In 1929 werd er met geleend geld gigantisch gespeculeerd en gemanipuleerd. Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen. Centrale banken zijn bedoeld als lender of last resort en moeten dus alleen stimuleren als dit noodzakelijk is voor de economie. Nu heeft de Europese Centrale Bank weinig middelen (gereedschappen) ter beschikking, mocht er daadwerkelijk een recessie komen.” Hij ziet meer overeenkomsten met het heden. „Destijds leidde de ondergang van een Oostenrijkse bank tot een wereldwijde faillissementsgolf onder banken. Ook nu staan veel banken er slecht voor, zeker in Europa. En banken zijn boven-dien nog meer met elkaar verweven dan toen.” Mecking denkt dat er binnen afzienbare termijn een systeemcrisis ontstaat en ziet het idee dat overheden altijd zullen terugbetalen als het grootste risico. „Dat geldt misschien wel voor Nederland en Duitsland, maar voor Zuid-Europese landen ligt het anders. De beleggingen in overheidsleningen zijn veel omvangrijker dan die in aandelen. Dus als dit gaat schuiven, leidt dat tot een enorm probleem.” Op den duur zal de uitspraak over systeembanken dat die too big to fail zijn, niet standhouden. Daarbij komt dat de deposito-garantie-stelsels (DGS) niet worden gegarandeerd door overheden en de centrale banken zijn alleen de uitvoerders. De banken staan garant voor de uitbetaling van spaargelden die vallen onder de garantie van het DGS. Zolang dat gaat om kleine (spaar)banken zal dat wel lukken, maar als ook systeembanken wankelen wordt dat andere koek, want dan kan er een domino-effect ontstaan. We gaan er nu vanuit dat de monetaire autoriteiten en de overheden/belastingbetalers onder alle omstandigheden systeembanken zullen ondersteunen.

McKinsey: Global Banking Annual Review

Sjors Rodenburg, schrijft: Meer dan de helft van alle banken in de wereld zijn te zwak om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken niet economisch vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden. Individuele banken worden niet bij naam genoemd. Onder de onheilspellende titel ‘De laatste pitstop’ komt het adviesbureau tot de conclusie dat het nu tijd is voor gedurfde acties. Alleen de fantasierijke instellingen zullen overblijven, de rest loopt het risico een voetnoot te worden in de geschiedenis, schrijft McKinsey. We denken dat we in de late economische cyclus zitten en banken moeten nu moedige stappen zetten omdat ze niet in goede vorm zijn”, zegt McKinsey-partner Kausik Rajgopal tegen persbureau Bloomberg. “In de late cyclus kan niemand het zich veroorloven om op hun lauweren te rusten.” Zo moeten ze kosten besparen door taken te outsourcen en fors meer investeren in technolo-gische innovatie, zoals kunstmatige intelligentie (artificial intelligence, AI). Ook dringt het organisatieadviesbureau aan op schaalvergroting in de sector, door zowel fusies en overnames als het aangaan van samenwerkingen. Banken en andere financiële instellingen krijgen steeds meer concurrentie van niet-banken. Aan de ene kant worden ze links en rechts ingehaald door nieuwe fintechs, zoals de Nederlandse betalingsverwerker Adyen. Aan de andere kant lanceren grote technologiebedrijven, zoals Apple en Google, allerlei bancaire diensten. Banken besteden ‘slechts’ 35% van hun IT-budgetten aan innovatie, ter-wijl dit bij fintechs het dubbele is, aldus McKinsey. Gecombineerd met het opbreken van de markt, zoals PSD2 waarmee derden met uitdrukkelijke toestemming van personen en bedrijven gebruik kunnen maken van betaaldata, zitten banken in de hoek waar klappen vallen. In het rapport onderscheidt McKinsey vier type banken: marktleiders, veerkrach-tigen, volgers en uitgedaagden. Slechts 20% van de banken valt in de eerste categorie, die samen bijna 100% van de economische toegevoegde waarde van de hele industrie toevoegen. Een kwart valt onder de veerkrachtigen, waaronder veel Europese banken. Maar liefst 55% van de wereldwijde banken valt in de laatste twee categorieën en verkeren in grote problemen, aldus het adviesbureau. (bron: RTLZ) Dat laatste is verontrustend: meer dan de helft van alle banken valt onder de zwakken. Het advies is om de zwakke (spaar)banken te laten fuseren, over te laten nemen dan wel samenwerkingen, maar daar heb ik zo mijn twijfels over of dat op grote schaal gaat plaatsvinden. Welke sterke banken zullen bereid zijn om hun zwakke broeders van de ondergang te redden. Uit noodzaak om hun eigen positie overeind te houden? Maar die aanpak om de hele mondiale banksector te saneren, daar heb ik geen vertrouwen in. De zwakte van het financiële systeem zit bij de banken, die heel snel in onbalans kunnen geraken door de risico’s die ze lopen door hun posities die ze innemen in hun derivaten en andere financiële producten portefeuille. Ook al is er nu sprake van harmonie, morgen kan dat anders zijn als gevolg van het monetaire beleid. Om maar iets te noemen: een ander richting met het rentebeleid inslaan, een ver-dere liquiditeitsverruiming of juist het tegendeel. Maar ook een stijgende dan wel krimpende inflatie e/o een verdere terugval van de wereldhandel en economische activiteiten. Er zijn vele wegen die naar de hel leiden.

Economische data

De totale staatsschuld van de negentien eurolanden is opgelopen tot boven de €10 biljoen, oftewel €10.000 miljard. In harde euro’s ligt de grootste schuldenberg in Frankrijk. De Franse overheid staat bijna €2,5 biljoen in het krijt, nét iets meer dan Italië – dat jarenlang de koploper was. Ten opzichte van de economie als geheel staan de Grieken er nog het beroerdst voor. Athene heeft een staatsschuld van 182% van het bbp. Nederland <50%.

De industriële productie in de Verenigde Staten is in september met 0,4% gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van de Federal Reserve. In augustus ging de productie in de Amerikaanse industrie volgens een herzien cijfer nog met 0,8% omhoog. Eerder werd een stijging met 0,6% gemeld. De bezettingsgraad in de industrie kwam vorige maand uit op 77,5% tegen 77,9% een maand eerder.

Het vertrouwen van Duitse ondernemers in de economie is in oktober min of meer hetzelfde gebleven. Dat meldde onderzoeksinstituut Ifo. De vertrouwensindex van Ifo kwam uit op 94,6, dezelfde stand als in september. Het sentiment in het Duitse bedrijfsleven staat al langere tijd onder druk door de handelsspanningen, de afzwakkende wereldeconomie en de onrust rond de Brexit.

Consumenten in de eurozone waren in oktober negatiever dan een maand ervoor. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Europese Commissie. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet ging naar een stand van min 7,6, tegenover een stand van min 6,5 in september.. Kenners van ING benadrukten dat het vertrouwen is gedaald naar het laagste punt dit jaar. Daarbij vragen de economen zich af of consumenten, zo kort voor de feestdagen, straks wel bereid zullen zijn daarvoor de nodige aankopen te zullen doen. Evengoed blijven de inkomens op peil, wat weer in het voordeel spreekt van de feestdagenuitgaven. Het consumentenvertrouwen in Duitsland is gedaald. Dat meldde onderzoeksbureau GfK. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa’s grootste economie weergeeft, kwam uit op 9,6. Een maand eerder stond de graadmeter op bijgestelde 9,8.

De stemming onder Nederlandse consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemiddel-de van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op +36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met -41. (bron: DFT)

Rampscenario bedreigt pensioenen

Op deze url https://www.ed.nl/opinie/rampscenario-dreigt-bij-pensioen-jong-en-oud-gediend-met-aanpassing-rekenrente~a0479ec9/?referrer=android-app://com.google.android.googlequicksearchbox/https/www.google.com staat een opini-ërend artikel van John Ruben, actuaris en oud-directeur pensioenen van het Philips Pensioenfonds. Hij stelt dat de discussie over het pensioenstelsel helemaal uit de hand loopt met grote gevolgen. Niemand begrijpt het nog. Moeten de politieke beleidsmakers niet eens met de beide benen op de grond gaan staan, uit de hardnekkig gehanteerde tunnelvisies komen en de realiteit met betrekking tot de pensioendiscussie eens goed onder ogen zien? Door de scherpe rentedaling in de afgelopen jaren, richting de 0% en mogelijk ook onder de streep, dreigt zich een waar rampenscenario rondom de pensioenen te voltrekken. Jaarlijkse kortingen op het pensioen en een sterke stijging van de pensioenpremies liggen in het verschiet. Voor de deelnemers die pensioen ontvangen een directe aanslag op hun besteedbaar inkomen. Voor de actieve deelnemers een fors lager pensioen in het vooruitzicht. Er zijn al veel, met name kritische, reacties in de publiciteit gekomen, zowel vanuit de deskundige hoek als namens de belangenorganisaties. Centraal daarbij staat de kritiek op de door de pensioenfondsen te hanteren rekenrente, die in de meeste gevallen als niet realistisch en feitelijk ook als onjuist wordt bestempeld. Nog eens een versimpelde voorstelling van zaken. Pensioenfondsen moeten sinds 2006 voor de rekenrente met de risicovrije rente rekenen als ze hun pensioenverplichtingen voor de toe-komst moeten vaststellen. De basis daarvoor was om de zekerstelling van een gega-randeerd pensioen met meer waarborgen te omgeven. Wat is daarvan terechtgekomen? Helemaal niets! Bij een aantal pensioenfondsen zijn al kortingen op het pensioen doorge-voerd. De achterstand in toeslagen op het pensioen is bij de meeste pensioenfondsen al opgelopen tot zo’n 15% à 20%. Daar komen de dreigende kortingen in de komende jaren nog bovenop. Van een zo groot mogelijke mate van zekerheid van het pensioen, laat staan van enige garantie, is al lang geen sprake meer. Het gebruik van de risicovrije rente zou een goede benadering zijn als de beleggingen van de pensioenfondsen alleen uit staatsobligaties bestaan, maar niets is minder waar. Pensioenfondsen beleggen het meren-deel van hun beleggingen in andere soorten beleggingen, zoals aandelen, onroerend goed en bedrijfsobligaties en niet alleen in Nederland. Doelstelling is daarbij het behalen van een goed rendement zonder de risico’s van die andere beleggingen uit het oog te verliezen. Sinds begin jaren 90 is het gemiddeld jaarlijkse rendement circa 7% geweest! En wat is met de risicovrije rente gebeurd? Zeg maar 0%. We kunnen toch niet voorbij gaan aan dat grote verschil tussen rekenrente en rendement. Je kunt ook op een andere manier, als een soort second opinion, naar de financieringswijze van onze pensioenen kijken. De pensioenfondsen ontvangen namelijk in de komende decennia meer pensioenpremie dan aan uitkeringen wordt uitgegeven. De beleggingsopbrengsten, hoe laag ook, dragen dan verder bij aan de opbouw van de pensioenvermogens. Zeg maar een buffer voor de toe-komst. Conclusie: de pensioenfondsen staan er helemaal niet zo slecht voor. Integendeel. Een veel gehoord argument voor handhaving van de bestaande rekenrente is dat een aanpassing, lees verhoging daarvan, ten koste zou gaan van de jongeren. Een misvatting waar veel tegenin te brengen is als we ook eens naar het verleden kijken. Dat wil niet zeggen dat de jongere generatie geen last heeft van de lage rente. Kortingen zijn ook op jongeren van toepassing. En er is voor hen een nieuwe dreiging. Bij de meeste pensioenregelingen wordt een te lage premie betaald op basis van een toegestane hogere rekenrente! En dat gaat ten koste van de pensioenvermogens. In het Pensioenakkoord is nu geregeld dat de risicoloze rente ook moet gaan gelden bij de vaststelling van de pen-sioenpremies. Waartoe dat gaat leiden, is wel duidelijk. Een lagere toekomstige pensioenopbouw, want hogere premies zijn niet meer op te brengen. Geeft het Pensioen-akkoord dan de oplossing? Als we ons beperken tot de aanvullende pensioenen is het de grote vraag of dat het geval zal zijn. Er bestaan nog tal van onzekerheden over de uitkom-sten. En ook daarbij zijn gigantische overgangskosten in het geding. Het maakt de zaak alleen maar complexer. Wat er ook gezegd wordt, het is duidelijk dat de bestaande situatie om een structurele aanpassing van de rekenrente vraagt. Een aanpassing voor de langere termijn, die toeslagen mogelijk maakt waar dat kan en tot kortingen leidt als dat echt nodig is. De oplossingen zijn al meerdere malen aangedragen. Hanteer een meer realistische aanpak, waarbij ook rekening wordt gehouden met de beleggingsopbrengsten van de pensioenfondsen. Wel op een prudente manier op basis van objectief vastgestelde maatstaven. We moeten niet het andere uiterste zoeken. Het is te hopen dat de politiek lering trekt uit alle reacties voor een aanpassing van de rekenrente. Jong en oud zijn daarmee gediend. De overgangskosten waarover John Ruben schrijft zouden €60 mrd bedragen. Behalve alle argumenten die in dit stuk worden aangedragen is er nog een ander aspect wat de belangen van de pensioenopbouw en uitkeringen belast. Dat zijn niet alleen Klaas Knot/DNB, Jeroen Dijsselbloem/Commissie Dijsselbloem maar zeker ook de politicus van D66 Wouter Koolmees/Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij wil en het Pensioendossier hervormen, de solidariteit waarop het systeem is gebouwd afbouwen en tegemoetkomen aan de ‘eisen’ van liberale jongeren, die denken te kunnen beleggen door grotere risico’s te nemen en als dat helemaal verkeerd afloopt toch een beroep te kunnen doen op een basis pensioenuitkering. De pensioenpremies die werknemers betalen en door werkgevers (fors) worden gesubsidieerd hebben een peil bereikt dat we ons moeten afvragen of we daarmee door moeten gaan nu de ‘zekerheid’ van een opgebouwd pensioen niet langer kan worden gewaarborgd. Wel premie betalen maar geen duidelijk hoeveel pensioen dat oplevert en welke koopkracht dat oplevert. Politici kijken ervoor weg maar het zijn wel bijwerkingen van het neo-liberale (=kapitalistische) stelsel, wat de ECB, de EU en de kabinetten Rutte dienen.

Europese Commissie

De Europese Commissie stapt op 1 november a.s. nog niet op. Ursula von der Leyen is nog niet gereed met de invulling van haar Europese Commissie, dat zij aan het Europees Parlement kan presenteren. Er wordt nu vanuit gegaan dat het wel 1 december kan worden. De tijd zal het leren.

De EC die momenteel nog regeert heeft zes EU-lidstaten, België, Italië, Spanje, Frankrijk Portugal en Finland, laten weten dat de door hen ingediende ontwerpbegrotingen 2020 niet voldoen aan de regels van het Stabiliteits- en Groeipact.

Afscheid van het acht jaar monetair beleid van Mario Draghi

Mario Draghi vertrekt komende week na acht jaar dienst als President van de ECB. Hij had deze week niets meer toe te voegen aan het beleid dat hij heeft uitgezet. Christine Lagarde neemt het stokje 1 november over. Wat heeft Draghi op zijn conto geschreven: 2.600.000.000.000. Zoveel trok de Europese Centrale Bank (ECB) uit om de economie van de eurozone een slinger te geven. Ter vergelijking, dat bedrag is even groot als 22% van het bruto binnenlands product van de hele eurozone. De ECB gaf dat bedrag uit door obligaties op te kopen, om zo de inflatie op te krikken tot dicht bij maar net onder de 2%. Met zo’n bedrag moet je een heel eind komen, zal ECB-president Mario Draghi hebben gedacht. Helaas, dat is niet wat uit de cijfers blijkt. Voor haar beleid kijkt de ECB naar de kerninflatie, dus zonder de beweeglijke prijzen van voedsel, energie en tabak daarin mee-genomen. Al die miljarden en dan zo weinig effect. Wie wil weten hoe dat komt, moet het jaarverslag van DNB eens lezen https://www.dnb.nl/binaries/JV_18_Digitaal_tcm46-382987.pdf . „De inflatie laat zich niet heel nauw sturen. Door onzekerheid over het inflatieproces en de doorwerking van het monetaire beleid heeft de centrale bank in werkelijkheid onvolledige controle.” Vrij vertaald staat er de inflatie nauwelijks van z’n plaats komt, wat de ECB ook doet. Dat staat nogal haaks op de toon die Draghi aansloeg in zijn toelichtingen op het rentebesluit. Iedere zes weken zegt hij dat het ECB-bestuur, waar DNB-president Klaas Knot nota bene deel van uit maakt, er het volste vertrouwen in heeft dat de inflatie op de middellange termijn richting de 2% gaat. Volgens Knot ligt het er maar net aan hoe je het begrip ’middellange termijn’ interpreteert. Het duurt gewoon wat langer voordat de inflatie op het ECB-doel zit, is zijn idee. Dat denk ik overigens ook, maar de vraag is of wel eerst naar een deflatoire ontwikkeling gaan en wanneer we weer daaruit komen naar een inflatie kunnen van net onder de 2% misschien wel daarboven. Ook kunnen importheffingen die de EU aan de VS gaan opleggen de inflatie gaan stimuleren. Dat de inflatie niet precies doet wat de centrale bank wil, komt door allerlei structurele factoren. Met de komst van online winkelen verhoog je als winkelier bijvoorbeeld niet zo makkelijk je prijzen, de klant zoekt gewoon online op waar de nieuwe telefoon of dat bank-stel het goedkoopste is. Globalisering bracht werknemers concurrentie uit andere landen. De verzwakkende positie van vakbonden en komst van zzp’ers zorgde ervoor dat het mechanisme waarbij krapte op de arbeidsmarkt leidde tot hogere lonen verzwakte. Dat drukt allemaal op de inflatie, zonder dat een centrale bank er veel aan kan doen.

Dat weet DNB allemaal heel goed. En die discussie is in Frankfurt vast ook wel gevoerd. Dus waarom houden centrale banken zo star vast aan zo’n precieze doelstelling, in plaats van gewoon toe te geven dat de centrale bank ook niet alles in de hand heeft? Zo koopt de ECB schijnprecisie, en betaalt met zijn eigen geloofwaardigheid. Bij het afscheid van Mario Draghi eind van de komende week wordt een periode afgesloten van een strak monetair beleid waarvan we ons moeten afvragen of ons dat veel voordelen heeft opgeleverd. We bevinden ons nu in een situatie waarin enorme bergen geld, waar momenteel geen vraag voor is, de rente zover heeft gedrukt, dat we in de rijkere eurolanden + Denemarken worden opgescheept met negatieve rentes, waarvan we geen idee hebben waartoe ons dat gaat leiden. Wel is duidelijk dat ons geld zijn waarde heeft verloren en geld verworden is tot een ruilmiddel waarvan in het neo-liberale (kapitalistische) stelsel de ene helft een overvloed heeft van het ruilmiddel en een deel van de andere helft een tekort eraan. Tevens zijn er grote twijfels, zoals U elders in dit blog kunt lezen, over de gezondheid van het mondiale bankwezen, waarnaar ik, met vreze, de ontwikkelingen volg. Eén kleine bank die zijn verplichtingen niet meer kan nakomen en direct daarop nog twee andere banken kunnen een domino-effect veroorzaken en dan zijn de rapen gaar, ondanks alle beloftes van de autoriteiten dat alles onder controle is.

Volgens Mario Draghi zijn er in Europa ‘milde signalen’ van overwaardering in de financiële markten en in vastgoed. Dat zei de president van de centrale bank bij het International Monetary and Financial Committee in Washington. Hij waarschuwde dat de financiële stabiliteit onder druk staat, omdat het vooruitzicht voor de wereldeconomie is verslechterd. “Er zijn milde signalen van overwaardering in de eurozone en in een aantal risicovolle segmenten van de financiële markten, maar ook in vastgoedmarkten”, aldus de president van de ECB. Daarmee erkent hij in feite dat het stimulerende monetaire beleid van de afgelopen acht jaar heeft bijgedragen aan de overwaardering. Door de lage rente zijn de prijzen van allerlei beleggingen uiteenlopend van aandelen en obligaties tot vastgoed gestegen.

Nederlandse Emissieautoriteit spreekt ………….

Tuinbouwbedrijven zijn met behulp van de overheid sinds 2012 onder een CO2-heffing uitgekomen, meldt NRC op basis van een rapport van de Nederlandse Emissieautoriteit (Nea). Ruim honderd tuinbouwers vielen oorspronkelijk onder de heffing, ingesteld vanuit Europa, maar daarvan zijn er nog maar vijftien over. Deze tuinders vallen onder het Europese emissierechtensysteem ETS. Hier vallen bijvoorbeeld ook fabrieken onder die veel CO2 uitstoten. In dit systeem moeten deze bedrijven voor elke ton CO2 die ze uitstoten een prijs betalen. Die prijs wordt weer gebaseerd op basis van vraag en aanbod. Door het aantal emissierechten in het systeem te verkleinen moet ook de CO2-uitstoot in Europa dalen. Om te voorkomen dat ze voor deze emissierechten zouden moeten betalen, hebben sommige tuinbouwbedrijven hun ondernemingen gesplitst. Ook werden gasketels als ‘reserve’ aangemerkt waardoor de bedrijven geen emissierechten hoefden te betalen. De NEa spreekt van een “georganiseerde uittocht”. Branchevereniging Glastuinbouw Nederland zegt met verbazing kennis te hebben genomen van de berichten in de media. “De Nederlandse glastuinbouw is al jaren zeer actief bezig om de CO2-emissie terug te dringen en met succes”, zegt voorzitter Sjaak van der Tak in een persbericht. “Bedrijven handelen volkomen legaal en conform gemaakte wet- en regelgeving uit 2012.” Het stoort de voorzitter van Glastuinbouw Nederland dat de op verzoek aangeleverde schriftelijke reactie van de ondernemersorganisatie niet is verwerkt. “Het artikel in NRC van vrijdag 25 oktober suggereert in deze vorm dat de glastuinbouw ondeugdelijk heeft gehandeld; het tegendeel is waar.” (bron: nu.nl)

Klimaatperikelen

Franse steden als Parijs en Nice stoten structureel meer vervuilende stoffen als stikstofdioxide uit dan is toegestaan volgens de Europese grenswaarden. Dat besloot het Hof van Justitie van de Europese Unie in een rechtszaak. Het merendeel van de uitstoot komt van de dieselauto’s. Volgens het Hof houdt Frankrijk zich al sinds 2010 niet aan de afspraken. Het land nam in die tijd geen geschikte maatregelen om de overtollige uitstoot in te perken. Daardoor kwam de uitstoot van stikstofdioxide „systematisch en aanhoudend” boven de gestelde grenswaarden. Motoren van dieselauto’s zijn de belangrijkste bron van stikstoffen, die ademproblemen veroorzaken en gelinkt zijn aan vroegtijdig overlijden. Nog meer vergelijkbare rechtszaken waar uitstoot van dieselauto’s centraal staat, worden binnenkort behandeld. De uitkomst van deze uitspraak kan daar invloed op hebben. Vorig jaar spande de Europese Commissie al een rechtszaak aan tegen meerdere Europese landen om een te hoge uitstoot van stikstof en zwevende deeltjes. Die komt naast het autoverkeer ook van de industrie, energiecentrales en de landbouw.

Natuurbeschermingsorganisaties in de VS zijn boos omdat energiebedrijven in Nederland subsidies krijgen om in kolencentrales biomassa te stoken. Om aan de vraag naar biomassa te voldoen, ook die uit Nederland,wordt in de VS oerbos gekapt, zeggen ze in het AD. Verbranding van biomassa neemt een belangrijke plaats in in de Nederlandse plannen om de CO2-uitstoot terug te dringen, zodat klimaatdoelstellingen van Parijs kunnen worden gehaald. De kap van oerbos is slecht voor de dieren die er leven en de biodiversiteit. Ook haalt nieuw aangeplant productiebos minder CO2 uit de lucht dan het oerbos. (bron: nu.nl) Volgens het Energieakkoord uit 2013 is vastgelegd dat 16% van de elektriciteitsproductie in Nederland in 2023 uit biomassa moet komen.

Goed voor het klimaat’ wil lang niet altijd zeggen dat het ook ‘goed is voor de gezondheid’ van mens en dier, schreef Trouw deze week. Daarover hebben de GGD’s aan de bel getrokken. Met name is de vraag in hoeverre de luchtkwaliteit verslechterd door biomassacentrales, waar houtsnippers worden omgezet in energie, met name een toename van fijnstof. Bij de besluitvorming over de klimaatdoelstellingen is volledig voorbijgegaan aan gevolgen voor gezondheidsproblemen. Vreemd genoeg wel aan de gevolgen ervan voor het bedrijfsleven. De burger staat in dit proces buitenspel en daar wordt aandacht voor gevraagd. In ieder geval is het een complex dossier met voor- en nadelen en daarover moet de politiek zich nu gaan buigen. Er is nog veel werk aan de winkel.

Verlaging vermogensrendementsheffing versnellen

Ik heb mij al eerder in dit blog afgevraagd waarom de overheid nog >2 jaar nodig heeft om deze belasting terug te brengen naar de werkelijke opbrengst die spaarders krijgen op hun spaargelden die in box 3 worden verantwoord. Ik heb daarvoor het woord ‘diefstal van de burger’ gebruikt. Die situatie bestaat al drie jaar en de overheid heeft dat altijd verantwoord met de mededeling dat dat ze die inkomsten niet konden missen. Dat is lariekoek, bedrog. Belasting heffen over inkomsten die belastingplichtigen nooit hebben gemaakt kan de overheid nooit goedpraten. De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) ziet geen reden waarom de spaartaks niet in 2020 verlaagd kan worden. Dat schrijft de beroepsvereniging in een reactie op antwoorden van staatssecretaris van Financiën Menno Snel op Kamervragen. De aanpassing van de belasting voor spaarders staat momenteel op de planning voor 2022. De vermogensheffing kan volgens Snel niet eerder verlaagd worden, omdat de IT-systemen voor de aangifte van de voorlopige aanslag ten minste vijftien maanden vóór aanvang van een belastingjaar klaar moet zijn. De NOB zegt dat dit probleem snel kan worden opgelost, waardoor de spaartaks al op 1 januari 2020 verlaagd kan worden. De beroepsvereniging zegt een paar “pragmatische work arounds” te hebben aangedragen waarmee de problemen opgelost kunnen worden. “Dit kan worden gezien als een eerste stap op weg naar de langetermijnoplossing waar het kabinet naar toewerkt”, aldus de NOB. In de huidige plannen van het kabinet zal de belasting op spaargeld in box 3 verlaagd worden in 2022. Daartegenover staat een hogere heffing op beleggingen. Een verlaging van de spaartaks is nodig omdat spaargeld tegenwoordig vrijwel niets meer oplevert. Hierdoor betaalt een deel van de spaarders meer aan vermogensrendementsheffing dan dat ze profiteren van hun spaarcenten. Maandag zal het dossier opnieuw behandeld worden, wanneer de Tweede Kamer het Belastingplan 2020 behandelt. (bron: nu.nl)

Fiscus opnieuw teruggefloten

De Raad van State fluit de fiscus opnieuw terug. Het belang van de burger die in financiële nood geraakt door het terugvorderen kinderopvangtoeslag, moeten zwaarder wegen dan de terugvordering van de fiscus. Deze uitspraak heeft niet alleen gevolgen voor de honderden nog lopende rechtszaken, maar ook voor al die terugvorderen die volstrekt onrechtmatig hebben plaatsgevonden. Daarover hebben de Nationale Ombudsman en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid al bij de overheid aan de bel getrokken, maar tot dusverre zonder al teveel tastbaar resultaat. De fiscus maakte bij de uitvoering van de wet veel fouten, in het nadeel van de getroffen burgers. Zo strafte de fiscus 120 ouders zonder bewijs van fraude en deed geen grondig onderzoek. Dat was de standaard werkwijze van een speciaal fraudeteam, dat zich noemde ‘het duo pek en veren’, stelt een bron, schrijft Jan Kleinnijenhuis in Trouw. De groep gedupeerde ouders van wie de kinderopvangtoeslag onterecht werd stopgezet is opnieuw groter dan gedacht. Uit onderzoek van Trouw en RTL Nieuws blijkt dat de Belastingdienst in 2015 ook bij een gastouderbureau in Rotterdam toeslagen stopte zonder grondig onderzoek of bewijs. Tot nu toe was bekend dat in één fraudeonderzoek, naar een gastouderbureau in Eindhoven, de toeslagen van ruim 300 ouders onrechtmatig werden stopgezet. De ouders kwamen daarop in grote financiële problemen en vechten al jaren voor hun gelijk. Een door staatssecretaris Menno Snel (D66) van financiën ingestelde commissie onder leiding van oud-minister Donner zal waarschijnlijk over een paar weken adviseren hoe zij gecompenseerd moeten worden. Snel heeft al onderzoek ingesteld naar 170 andere zaken die door het zogeheten Combiteam Aanpak Facilitators (CAF-)team van de Belastingdienst zijn behandeld. Snel zei niet uit te sluiten dat er in andere zaken ook fouten zijn gemaakt, maar hij liet weten daarover geen signalen te hebben. Trouw en RTL Nieuws kregen inzage in het vertrouwelijke onderzoeksdossier van de Belastingdienst naar Gastouderbureau Florien in Rotterdam. Daaruit blijkt dat de fiscus de toeslagen van 120 ouders stopzette, op basis van ‘vermoedens van fraude’. De eigenaresse van Florien werd bestempeld als ‘facilitator’ van fraude met toeslagen, en het onderzoek was er enkel op gericht om ‘meer te vinden waarmee deze facilitator kan worden aangepakt’. Zij kreeg al die jaren van de Belastingdienst niets te horen over de fraudevermoedens en geen inzage in het onderzoeksdossier. In het dossier, waarin ambtenaren zich in e-mails omschrijven als ‘het duo pek & veren’, staan geen bewijzen van fraude. Dat er geen bewijs was, concludeert de fiscus uiteindelijk zelf ook, bijna een jaar nadat de toeslagen van alle klanten van het gastouderbureau al zijn stopgezet. Na alle bewijsstukken van de ouders te hebben bekeken concludeert de fiscus dat zij ‘in het algemeen de totale opvangkosten volledig hebben voldaan’. Van fraude is dus geen sprake. De Belastingdienst noemt het in een reactie ‘ belangrijk om er achter te komen’ of de werkwijze rond het bureau uit Eindhoven ook in andere zaken is voorgekomen. “Daarom is de Auditdienst Rijk (ADR) al eerder gevraagd het handelen van Toeslagen in alle CAF-zaken in de periode 2013 tot heden te onderzoeken”, aldus een woordvoerder. Dat onderzoek moet eind dit jaar afgerond zijn. Mocht er sprake zijn van meer gedupeerden dan heeft de Belastingdienst ‘de intentie die mensen tegemoet te komen’. Dat er sprake is van een structurele werkwijze van het CAF-team om toeslagen stop te zetten zonder bewijs van fraude, wordt bevestigd door een bron rond het ministerie van financiën. Intern is de afgelopen maanden gepoogd te reconstrueren hoe het werk van het CAF-team zo heeft kunnen ontsporen. Dat wordt bemoeilijkt doordat er over de werkwijze, en de bevindingen in fraudeonderzoek, maar weinig gedocumenteerd is, zo bevestigde staatssecretaris Snel al eerder aan de Tweede Kamer. Als toeslagen van ouders eenmaal waren stopgezet, deden juristen van de Belastingdienst er alles aan om die beslissingen in stand te houden. Dat gebeurde met medeweten en goedkeuring van het hoogste management, zo berichtten Trouw en RTL Nieuws vorige maand. De Belastingdienst hield stukken achter in rechtszaken om zo gedupeerde ouders alsnog tot terugbetaling te dwingen. Uit het dossier blijkt dat amb-tenaren ook in deze zaak gegevens over (tweede) nationaliteit van ouders opvroegen, of dat er een band was met de Antillen. De houdster van het gastouderbureau vertelt dat de Belastingdienst vroeg of zij een lijst bijhield van de tweede nationaliteit van klanten. Eerder meldden Trouw en RTL Nieuws dat de Autoriteit Persoonsgegevens onderzoek doet naar mogelijk etnisch profileren door de Belastingdienst. Dit dossier wordt vervolgd.

Een ander dossier van de overheid is deze week weer geopend. Ivo Opstelten heeft, veel te laat, laten weten dat hij in de ‘bonnetjeszaak’over de hoogte van de miljoenen die drugscrimineel Cees H. van Officier van Justitie Fred Teeven in 2000 had gekregen voor zijn medewerking aan het onderzoek. Minister Opstelten noemde de Kamer een bedrag fl 1,25 miljoen. Hij geeft nu toe dat het maar een slag in de ruimte was en dat de Kamer hem maar, zonder enig bewijsstuk, maar moest geloven. Zijn positie wankelde, maar uit loyaliteit aan Marc Rutte bleef hij zitten, ondanks dat de VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra intern aan de orde stelde dat hij van hem af wilde. In 2014 kwam Nieuwsuur met de bewijsstukken: 4,7 miljoen gulden. Opstelten en Teeven traden af, later ook minister van der Steur. Opstelten zegt nu in zijn biografie dat hij er erg spijt van heeft: dat het allemaal heel dom was, hoe hij de Kamer misleidde.

Staatsbank verlaagt rente en genereert daarmee €9 mln minder lasten

ABN AMRO verlaagt de rente op vrij opneembare spaarrekeningen van 0,02 % naar 0,01%. De aanpassing gaat per 1 november in. ING en Rabobank rekenen nog respectievelijk 0,02% en 0,03%. Banken staan onder druk om de spaarrentes verder te verlagen. Voor financiële instellingen is het geen probleem om aan goedkope financiering te komen en overtollig kapitaal kost ook de banken alleen maar geld. Krijgen spaarders bij ABN Amro komende week nog €20 rente per jaar voor €100.000 spaargeld, met ingang van komende vrijdag wordt dit verlaagd naar €10 per jaar. Waar gaat dit dan nog over? De problemen zijn vele malen groter dan die tien euro minder rente per jaar. Deze situatie is vooral een gevolg van het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De centrale bank probeert de rentes in de economie zo laag mogelijk te krijgen om de economie aan te jagen en de inflatie naar het doel van iets onder 2% te krijgen. Vooralsnog lukt dat niet.

Negen jaar Rutte en wee jaar Rutte III

De sfeer in het kabinet Rutte III met een coalitie van VVD, CDA, D66 en CU is positiever dan ooit, het wantrouwen is weg,, schrijft het Parool. Gefeliciteerd zouden we dan moeten zeggen, maar nee, daar doe ik even niet aan mee. De kroonjuwelen van dit kabinet waarop ze zich beroepen, het pensioenakkoord en de klimaatmaatregelen, verdragen de toets der kritiek niet. Het pensioenakkoord is een wanproduct dat de belangen van zowel de jongeren en de ouderen niet ten goede zal komen. De vermogensverliezen bij de pensioenfondsen, mede als gevolg van de extreem lage verrekenrente en de regeltjes van de zogenaamde deskundigen die alleen kijken naar het systeem en niet naar de gevolgen ervan voor de werknemers en gepensioneerden, verdient slechts een poedelprijs. De klimaatmaatregelen zijn noodzakelijk omdat ook de drie kabinetten Rutte (2010-2019) geen aandacht hebben besteed aan de negatieve bijwerkingen die de industriële productie, gevoed door fossiele brandstoffen, ons hebben gebracht. Welnee, dat zou economische groei gaan kosten en dat moest onder alle omstandigheden worden voorkomen: voor de tuinders werden sluiproutes bedacht om de verantwoording van de CO2-uitstoot volgens de Europese regels te ontlopen en voor de veehouderij werd hetzelfde bedacht met de PAS-regeling om de stikstofneerslag te ontlopen. Dus werd er wetgeving gemaakt die het klimaat verder belastte en dat ondernemers geen strohalm in de weg mocht leggen. Een kabinet dat er nooit over dacht dat we een vuil milieu gaan overdragen aan volgende generaties: CO2, stikstof, ammoniak, PSAF en fijnstof. Maar de premier is zijn belofte nagekomen die hij op 3 september 2013 deed tijdens zijn H.J. Schoolezing over “Visie” in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Zes jaar later weten wij waarnaartoe dat ons land heeft gebracht. Wat heeft Mark Rutte, met zijn gebrek aan visie, ons land en Europa gebracht? Vooralsnog weinig om trots op te zijn: een condoleance.

De eerste quantumcomputer werkt en wordt gepresenteerd door Google

Ik schreef er al over maar veel eerder dan verwacht heeft Sycamore het prototype van een quantumcomputer gepresenteerd. Een computer die 1½ miljard keer sneller presteert dan de allerlaatste supercomputers. De is een geweldige revolutie, die binnen tien jaar , operationeel wordt en enorme gevolgen zal hebben voor de wijze waarop wij nu met elkaar communiceren. Ons staat een geweldige technische en mogelijk ook wel sociale omwenteling te wachten. Wachtwoorden worden waardeloos, want de rekenkracht van de quantumcomputer is zo extreem groot dat een code of wachtwoord kraken, waarvoor de huidige supercomputers 10.000 jaar nodig hebben, in een paar minuten is gebeurd. Dat opent enorme perspectieven maar ook bedreigingen b.v. een hele samenleving platleggen. Hoe wordt ons digitale geld dan nog beschermd? Hoe kan je dan nog geld naar een ander overmaken. Terug naar het bankpapier, zou een optie kunnen zijn als er geen superintelligente systemen komen. De wetenschap krijgt er een maatje bij die nieuwe vergezichten kan openen. Maar ja welke mogelijkheden openen zich wel niet voor criminelen en politieke leiders die zo een mega-computer kunnen inzetten om hun (politiek/militaire) doelstellingen te verwezenlijken. China en de VS steken al geld in de ontwikkeling ervan: China bouwt al voor $400 mln een nationaal quantumlab en de VS investeren $1,2 mrd in onderzoek en die hebben nu de leiding genomen. Ik hoop niet dat Trump nog lang in het Witte Huis zetelt.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 25 okt 2019; week 43: AEX 583,81; Bel20 3752,35; CAC40 5.722,15; DAX30 12.894,51; FTSE 100 7.324,47; SMI 10.197,09; RTS (Rusland) 1421,2; DJIA 26.958,06; NY-Nasdaq 100 8.029,22; Nikkei 22.799,81; Hang Seng 26.667,39; All Ords 6.841,0; SSEC 2.954,93; €/$1,108; BTC/USD $9.273,9; 1 troy ounce goud $1504,00, dat is €43.649,80 per kilo; 3 maands Euribor -0,413%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,456%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,249%; 10 jaar VS 1,7637; 10 jaar Belgische Staat -0,094%; 10 jaar Duitse Staat -0,381%; Franse Staat -0,122%; VK 0,582%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1503%; Spanje -0,261%; 10 jaar Italië 0,944%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde net >$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. De bitcoin steeg onverwacht snel. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland -0,11%; Nederland -0,146%; Japan 0,3897%; Frankrijk 0,726%; GB 1,152%; Spanje 1,146%; Canada 1,6324%; Italië 2,071%; VS 2,2587%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,612%; Denemarken -0,578%; Nederland -0,553%; Frankrijk -0,419%; België -0,43%; Japan -0,2695%; Spanje -0,194%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929

Vandaag is het precies 90 jaar geleden dat op Wall Street Black Thursday (Zwarte Donderdag) plaatsvond, waarmee de sociaal/economische en monetair/financiële crisis van de dertiger jaren begon. In augustus 1929 had de DJIA zijn top bereikt van 369,77, daarna ging de trend neerwaarts en stortte op de gedenkwaardige dag in naar 260,44. De dalende beweging ging nog 32 maanden, toen was de kles leeg. Er was geen houden meer aan: alle monetaire, financiële en economische systemen storten in. Wisten de autoriteiten van toen wat de Westerse wereld te wachten stond? Uit de daarover beschikbare informatie, zou ik zeggen nee, alhoewel iedereen die dacht daarover iets zinvols te kunnen zeggen had, geruststellende woorden, niet in paniek raken, herstel van de koersen vindt snel plaats, alle financiële en monetaire autoriteiten volgen de ontwikkelingen op de voet, er vertrouwen in dat dit slechts een dip zou zijn. Uiteindelijk duurde het tot 1954 voordat de top van augustus 1929 werd overschreden. De vraag is of we ons op dit moment aan de vooravond bevinden van zo een ontwikkeling.

De wereld is in beweging, de financieel/economische en monetaire panelen ver-schuiven en het is onduidelijk waartoe dat gaat leiden. Dit is geen bijdrage waarin hel en verdoemenis wordt aangekondigd. Maar het is wel een schets waarin wordt aangegeven in welke fase van een economisch proces wij ons thans bevinden. Sinds de Schotse hoog-leraar Adam Smith in 1776, aan de vooravond van de industriële revolutie, zijn visie presenteerde van de moderne economie, vanuit het liberalisme, dat later het kapitalisme is geworden met zijn vrije markt filosofie, kennen we lange economische golven van 40 tot 60 jaar gevolgd door een overgangsperiode van 10 tot 20 jaar naar een volgende lange golf. In zo een transitie bevinden wij ons sinds 2008. De laatste overgangsperiode begon op Zwarte Donderdag, 24 oktober 1929 toen de DJIA 11% daalde. Die neergang bereikte zijn dieptepunt op 8 juli 1932 op een stand van 40,56. Sinds zijn hoogtepunt in augustus 1929 was de DJIA bijna 90% van zijn waarde verloren. Daarmee startte de economische neergang van de dertiger jaren met enorme kapitaalverliezen, failliete banken, spaargelden die als sneeuw voor de zon verdwenen, bedrijven die moesten sluiten, een relatief grote werkeloosheid, kleine bijstandsuitkeringen, grote armoede en na tien jaar de Tweede Wereldoorlog. Daarna had Europa nog vijf jaar nodig om de puinhopen op te ruimen. In 1950 kon de wederopbouw beginnen met behulp van Amerikaans geld in de vorm van Marshall hulp. Deze lange economische golf, genoemd naar de Russische econoom Kondratieff, duurde 58 jaar. Toen moest er eerst een grote schoonmaak plaatsvinden waarmee afscheid genomen moest worden van alle overtollige ballast die het systeem had opgebouwd en met zich meezeulde. We verkeren nu in eenzelfde situatie. Alleen proberen we nu niet dezelfde ‘fouten’ te maken die de monetaire autoriteiten, bankiers en de verant-woordelijke politici toen maakten, enerzijds door gebrek aan kennis over een krapte aan geld en de noodzaak van overheidsinvesteringen, anderzijds omdat ze belangen wilden beschermen die de gehele samenleving niet ten goede kwamen. De ‘knappe koppen’ van nu doen er alles aan om alle rechten en vermogens, die zijn opgebouwd, vast te houden en er onderhoud aan te plegen in plaats van de samenleving in te gaan richten voor de gene-raties van morgen. Daar moet heel veel werk voor worden verricht en daar is veel wijsheid voor nodig. Voorlopig maken onze leiders weer andere ‘fouten’ . Zo geloof ik niet in een goede afloop van een monetair beleid dat heel veel overtollig geld in de markt heeft gepompt en daarmee blijft doorgaan, waardoor de rente op de kapitaalmarkten bijna gratis is geworden en in een rijk land, als het onze, zelfs ertoe leidt dat wij rente toebetaald krijgen als wij geld lenen. In Denemarken is het al zover dat je daar een 10-jarige hypotheek kunt afsluiten, waarover geen rente betaald hoeft te worden en je hoeft ook het geleende bedrag niet helemaal terug te betalen. Allemaal het gevolg van de negatieve rentes. Een bonus voor mensen die geld lenen. Het gevolg ervan is dat de waarde van geld fors daalt en waar dat uiteindelijk toe leidt kan niemand mij vertellen. Daar verschillen de ‘knappe koppen’ over van mening. Dit onzekere beeld over de toekomst zal somber overkomen, maar het is wel de wereld van vandaag.

De boeren demonstreren tegen het voorgestelde stikstofbeleid van de regering Rutte III, jongeren en klimaatactivisten willen snel naar een schonere wereld. Trump voert handelsoorlogen, daar waar het hem uitkomt, hij is een onbetrouwbare wereldleider die zich van niemand, ook niet zijn bondgenoten, ministers, adviseur en chefs van staven en zijn vrienden, als hij die heeft, iets aantrekt: alles onder het motto “America First”. Over de gevolgen van zijn beleid, waarover hij in tweets communiceert, is veel onzekerheid.

De boeren leggen een gapende kloof bloot tussen de stad en het platteland, Het protest gaat ook over drie miljoen Nederlanders die in een krimpregio wonen en het gevoel hebben dat hun zorgen niet aankomen in de Randstad. De boerenstand bestaat al vele eeuwen en die heeft onder alle omstandigheden standgehouden, de uitdrukking ‘boeren, burgers en buitenlui’ dateert uit de Middeleeuwen. De boeren hebben geprotesteerd tegen het stikstofbeleid, maar ook tegen de bureaucratie waarmee ze worden opgescheept. Zij stellen dat de stad hen opzadelt met regels, regels en steeds meer regels. Het is een wijze waarop onze maatschappij wordt bestuurd.

De jongeren confronteren de samenleving de laatste maanden wereldwijd dat de welvaart van de laatste drie generaties kon worden gerealiseerd met een industrieel produc-tieproces aangedreven door fossiele brandstoffen, waarbij overheden bijwerkingen voor het milieu en de natuur negeerden. De jongeren eisen dat zij en hun nakomelingen een schone duurzaam ingerichte wereld krijgen overgedragen. Terecht, maar de herinrichting en omschakeling gaan zeker nog een generatie duren, voordat iedereen (China, de VS, Saoedi-Arabië, Rusland en andere grote vervuilers) hun deel in dat proces hebben bijgedragen.

Onze samenleving is de laatste decennia omgevormd naar een bestuursvorm waarin niet de mens maar de bureaucratie, de regeltjes waaraan moet worden voldaan, centraal staat. Wij worden geleefd door internationale en Europese wet- en regelgeving. Technocraten voeren die uit zonder zich af te vragen waarnaar dat leidt voor de mens en maatschappij. Het zijn de bijwerkingen van het neo-liberale systeem die onze samenleving ondermijnen. Sinds dit jaar bepaalt een schildpad en een weinig voorkomend plantje of en waar er in dit land nog gebouwd mag worden en of boeren ons voedsel nog mogen leveren. Of we nog vlees mogen eten en melk mogen drinken. Er moet worden voorkomen dat we het ‘kind met het badwater niet weggooien’.

De vraag rijst waarop het verdienmodel van onze samenleving is gegrond. Op neo-liberale (=kapitalistische) doelstellingen, die in internationale netwerken met elkaar gekoppeld zijn. De monetaire autoriteiten over vrijwel de gehele wereld, de bankwereld en de kapitaalmarkten, de Westerse economieën met de Amerikaanse als leider en de Europese als volger, de werking van ‘interne markten’ en de inrichting van samenlevingen zijn met elkaar verbonden. Uitstappen is niet mogelijk. De fundamenten van de Europese Unie zijn zo ingericht dat ze voldoen aan de eisen die het neo-liberalisme stelt. Op Paas Zaterdag heb ik in een ingezonden artikel in het dagblad Trouw gepleit voor het toetsen van het monetaire beleid aan de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan voor de mens (de spaarder, de pensioen-rechten van de werknemer, de ontwrichting van het maatschap-pijbeeld). Wie zijn de lakeien van het liberalisme, waarmee wij als burgers worden geconfronteerd? De centrale bankiers, de banken, de economen en de technocraten die belast worden met de uitvoering van het beleid. De politiek in zijn algemeenheid voeg ik niet toe, maar er zijn beslist partijen en parlementariërs, ter rechter en ter linker zijde, die achter de kapitalistische doelstellingen staan. Mogelijk omdat zij daarmee zijn opgeleid of omdat zij daarin een goed belegde boterham verdienen. Maar steeds duidelijker wordt dat het systeem de kloof tussen arm en rijk vergroot, zeker met het huidige monetaire beleid van ruime liquiditeiten en lage tot negatieve rentes, waardoor zich luchtbellen vormen op effectenbeurzen en op de vastgoedmarkten. Waarde heeft ons geld niet meer, zoals dat de laatste vier eeuwen had. Ons ‘gratis’ geld is verworden tot een ruilmiddel wat in overvloed beschikbaar is op de kapitaalmarkten voor overheden, banken, het grote bedrijfsleven en de rijken dezer aarde. En een prijs wat er op de markten voor wordt betaald met onderpanden die geen reële waarde meer hebben. De mensen aan de onderkant van de samenleving betalen nog altijd woekerwinsten tot wel 13%. En onze minister van Financiën accordeerde dat onlangs.

Wij staan op een keerpunt in de geschiedenis zoals dat alle 60 tot 80 jaren optreedt. Maar deze keer zijn de sociaal/maatschappelijke en financieel/economisch en monetaire gevolgen veel indringender dan ooit tevoren. Wij zullen nu door architecten de blauw-drukken moeten laten tekenen voor de inrichting van de samenleving van morgen, waarvan kunstmatige intelligentie, algoritmen en robotisering de peilers zullen zijn. Alfa is voorbij, beta komt eraan! Van eminent belang is of de mens onderschikt wordt aan de technologie en intelligentie en tot welke gevolgen dat dan kan leiden. Dat er computers komen die steeds slimmer worden en sneller kunnen handelen dan de gemiddelde burger, is voor mij geen vraag. Na verloop van tijd, of we dat willen of niet, krijgen computers de hoogste menselijke intelligentie die beschikbaar is. Vooraf moet de plaats worden bepaald van de mens in dat proces: een nieuw arbeidsethos, onderwijs, omscholing, machtsver-houdingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid, non-discriminatie en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen, robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie, klimaat/milieu en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen. We hebben nog een lange weg te gaan, de regeringsleiders schijnen geen haast te hebben. Ze pikken wat krenten uit de pap en denken daarmee te kunnen volstaan. Er is geen toekomst voor de Europese Unie in deze vorm. De EU zal grondig moeten worden hervormd met sociaal/maatschappelijke fundamenten, een democratische onderbouwing, een Europese regering, andere vormen van besluitvorming, de omvorming van de Europese Raad naar een adviesinstelling, een humaner beleid ten koste van de bureaucratie, het verdwijnen van de hele lobby-cultuur, een loskoppeling van de bindingen met het neo-liberalisme, het verbinden van de Europese volken en culturen, een plaats voor christelijke en andere religieuze waarden, kortom een samenspan van verbindingen waarvoor draagvlak is onder de 500 miljoen Europese inwoners. Er is nog een lange weg te gaan, de eerste stap is architecten aan het werk te zetten voor de blauwdrukken. Elke dag dat we de noodzakelijke beslissingen uitstellen is een verloren dag en zet ons verder op achterstand. In de VS en in China en India wachten ze echt niet tot wij tot Nederland en Europa de achterstand hebben weggewerkt.

Hoogmoed komt altijd voor de val. Bij alle informatie over de financieel/monetaire situatie plaats ik grote vraagtekens of er nog wel sprake is van harmonie in de risico’s bij de partijen die op de markten actief opereren. Of de toezichthouders hun werk wel voldoende kritisch hebben verricht. Daarbij neem ik ook mee info uit een tweetal artikelen elders op dit blog. Ik doel dan op de $3.000.000.000.000.000.000 collateralised loan market’ en de schuld van bedrijven die niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt bij onrust op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. Het volk danst, geniet op festivals, drinkt, gebruikt drugs, Lion King/Anastatia/Soldaat van Oranje, Ajax/PSV/Fortuna Sittard, gokt en vraagt zich niet af hoelang het gala nog voortduurt. Wie wil er een doem scenario brengen? Niemand want iedere koerier die dat brengt wordt monddood gemaakt, vroeger werd de tong afgesneden. Dus denkt het volk ‘geen bericht, goed bericht’. Daarbij komt dat onze premier een optimist is, die niet wil zien dat er slecht weer op komst is. Hij vertrouwt op de ‘knappe koppen’ die dat wel zullen voorkomen. En politici hebben dat overgenomen. Ze vertrouwen erop dat elk onheil kan worden voorkomen door meer geld in de markt te pompen. Ze hebben niet in beeld dat daarbij negatieve bijwerkingen optreden, die een samenleving kunnen ontwrichten. Ook al doet de Nederlandse economie het beter dan andere eurolanden en wij een rijk land zijn dan betekent dat nog niet dat ons geen onheil kan treffen. De basis van onze economie draait op onze valuta, de euro dus, maar ook op de dollar en andere valuta. Als de financiële verhoudingen onevenwichtig zijn geworden, ontstaan er, gezien de omvang van ‘financiële producten’, problematische omstandigheden in de financiële wereld, waaronder het bankwezen, die onbeheersbaar worden. Voor dat risico moeten wij onze ogen niet sluiten, alhoewel wij weinig invloed kunnen uitoefenen op mondiaal nivo. Onze politieke leiders beperken zich ertoe geruststellende woorden te spreken: zo zei Rutte onlangs dat we een rijk land zijn en een van de beste economieën van de eurozone hebben en we ons geen zorgen hoeven te maken. Dat klopt, alleen zijn de economische prestaties in de 19 eurolanden maar aan de heel matige kant en de niet-eurolanden binnen de EU het beter doen. Dat de problemen van buiten komen, waarop wij geen invloed kunnen uitoefenen: de dalende wereldhandel, de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog en Trump met zijn onvoorspelbaar America First beleid en het monetaire beleid dat de wereld heeft overstroomd met enorme bergen geld waarvoor geen bestemming meer is. Ik verwacht dat dat een onbeheersbare situatie gaat veroorzaken met alle gevolgen vandien. Een soortgelijke ontwikkeling, maar toen met de opkomst van Nazi-Duitsland, deed zich voor in de Dertiger Jaaren toen de toenmalige minister-president Hendrik Colijn op 11 maart 1936 zich, met zijn befaamde radiotoespraak, tot het Nederlandse volk richtte. Hij wees op de internationale spanningen en kondigde aan dat winterlichting 1935 langer onder de wapenen zou moeten blijven. Dit was, aldus Colijn, slechts uit voorzorg. “Daarom maan ik nog eens aan om zich niet te laten verontrusten.” Hij beëindigde zijn radiorede zo “Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer ze straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn. En daarmee, geachte luisteraars, laat ik u over aan de verpozing die de radio u pleegt te bieden. Goedenavond. Ruim drie jaar later, op 1 september 1939, viel het Duitse leger Polen binnen en was de Tweede Wereldoorlog een feit. Het Nederlandse leger mobiliseerde, maar toen was Hendrik Colijn op 10 augustus al afgetreden en opgevolgd door Dirk Jan de Geer. Tijdens de vier oorlogsdagen in het Pinksterweekend van 10-14 mei 1940, vertrok Koningin Wilhelmina en het kabinet de Geer II naar Londen vanwaaruit Nederland, dat werd bestuurd door de Duitse bezetters, werd geregeerd tijdens de oorlogsjaren.

Johnson en de Brexit

Ik had de intentie dat ik vandaag zinvolle feiten zou kunnen melden over de afloop van de stemming over de laatste Brexit-deal met de EU. Maar daar heeft maandag de speaker van het Lagerhuis een stokje voor gestoken. Dinsdagavond heeft het Britse Lagerhuis in principe ingestemd met de brexit-deal van premier Johnson, maar verwerpt de snelheid waarmee de bijgaande wetgeving moet worden goedgekeurd. Dit is een klap voor premier Johnson, die donderdag de parlementaire behandeling had willen afronden. Bij de eerste stemming stemden 329 parlementariërs voor de brexit-deal en 299 tegen. Zij spraken zich daarna met 322 tegen 308 stemmen uit tegen de drie dagen die voor de behandeling van de Withdrawal Agreement Bill waren uitgetrokken. Eerder vandaag waarschuwde Johnson dat er nieuwe verkiezingen zouden volgen bij een ‘nee’ tegen zijn tijdpad. Als het parlement meer tijd nodig zou hebben, kwam het halen van de brexit-deadline op 31 oktober volgens hem in gevaar. Veel oppositieleden vonden echter drie dagen om 110 pagina’s aan wetteksten te bestuderen veel te kort. Johnson wil alleen geen verder uitstel van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Zijn belangrijkste belofte als premier was de brexit voor 31 oktober rond te krijgen en in een reactie op de stemming over het tijdpad zei hij zijn best te blijven doen om de brexit alsnog die datum te regelen. Wel leidt het ‘nee’ van het Lagerhuis volgens hem tot nieuwe onzekerheid. “Ik zal nu met de EU-landen spreken over hun intenties”, zei Johnson. “Daarbij blijft onze overtuiging overeind: we willen geen uitstel. En we gaan onze inspanningen intensiveren als het gaat om de voorbereidingen op een no-deal-brexit.” (bron: NOS) De EU wil onder alle omstandigheden een no-deal brexit voorkomen en zal wel instemmen met een verder uitstel. Maar dat zal dan wel tot gevolg hebben dat het VK nog een eurocommissaris zal gaan leveren voor de EC. Maar ik hou ook rekening met nieuwe verkiezingen in het VK en nieuwe politieke verhoudingen. Dus hoop ik in blog 502 daar meer over te kunnen zeggen.

IMF: financiële stabiliteit in gevarenzone

Terwijl het IMF het beleid, om de wereldeconomie draaiende te houden, toejuicht, waarschuwt het IMF ook voor de gevaren, die dat met zich meebrengt, schrijft de financieel journalist Maarten Schinkel in het NRC Handelsblad.

De maatregelen die worden genomen om de teruglopende wereldeconomie te stutten, kunnen zelf weer een bedreiging vormen voor de financiële stabiliteit. Dit stelt het Internationaal Monetair Fonds in het onlangs gepubliceerde halfjaarlijkse Global Financial Stability Report. Opvallend is hoe deze waarschuwing in contrast staat met de aanbevelingen die het IMF doet in de World Economic Outlook die het ook publiceerde. Daarin werd juist goedkeurend gesproken over de monetaire versoepeling die de centrale banken dit jaar hebben doorgevoerd. Bronnen wijzen erop dat binnen de organisatie dan ook enige spanning is ontstaan tussen de afdeling van Tobias Adrian, hoofd financiële stabiliteit, en die van Gita Gopinath, de chef-econoom van het IMF. Zowel de Amerikaanse Federal Reserve als de Europese Centrale Bank heeft dit jaar het monetair beleid verder versoepeld. De ECB heeft haar negatieve rentetarief nog verder verlaagd en gaat komende maand over tot hernieuwde aankopen van staatsleningen. In de Verenigde Staten is de rente eveneens verlaagd, en koopt de centrale bank kortlopende staatsleningen in om krapte op de geldmarkt tegen te gaan. Volgens het stabiliteitsrapport van het IMF is in landen die goed zijn voor 70% van de wereldeconomie het monetaire beleid verder versoepeld. Beleggers zouden hieruit de conclusie hebben getrokken dat de rentes ‘langer lager’ zullen zijn. Het bedrag aan staats- en bedrijfsleningen met een negatieve rente is opgelopen tot $15.000 mrd (€13.534 mrd). Dat is, om het in perspectief te zetten, ruim een zesde van de wereldeconomie. Dat neemt in de projecties van het IMF de eerstvolgende jaren niet of nauwelijks af. Een recessiescenario dat de helft zo erg is als de financiële crisis van 2008 levert volgens het IMF een „ontnuchterende” conclusie op. De schuld van bedrijven die dan niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt in dat geval op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. De steeds lagere rente heeft beleggers, verze-keraars en pensioenfondsen ertoe gebracht steeds grotere risico’s te nemen in hun jacht op de laatste resten rendement. Pensioenfondsen hebben bijvoorbeeld steeds meer geld gestopt in private equity (overnames en saneringen van bedrijven) en onroerend goed. Het aandeel van deze beleggingscategorie in hun beleggingsportefeuilles is in de afgelopen tien jaar verviervoudigd tot 20%. Omdat beleggers, verzekeraars en pensioenfondsen door de lage rente min of meer dezelfde strategie hebben, lijken hun portefeuilles erg op elkaar. Dat betekent dat paniekverkopen elkaar kunnen versterken, en dat er door hun internationale karakter ook makkelijk besmetting kan optreden tussen verschillende nationale markten. Het Global Financial Stability Report wijst op een „kennelijke” overwaardering van aandelen in met name de VS en Japan. Ook heeft de aankoop van steeds riskantere bedrijfsleningen de koersen van die leningen opgedreven, waardoor hun effectieve rente is gedaald. Daardoor is de extra rentevergoeding die deze leningen geven boven veilige staatsleningen nu zeer laag in verhouding tot het risico. De onderzoekers tonen zich kritisch over het feit dat het monetaire beleid zo soepel is in de huidige, late, fase van de economische cyclus. Een crisis die het gevolg kan zijn, bedreigt volgens hen „de welvaartsgroei op de middellange termijn”. Tot zover citaten uit de interessante en uiterst actuele schets aan de hand van deze waarschuwing van het IMF van Schinkel. Het IMF besluit met het advies dat „Beleidsmakers moeten nu optreden om de kwetsbaarheden te verminderen die de volgende economische recessie kunnen verergeren.” Het is een sombere voorstelling van zaken, die ik volledig deel. De monetaire autoriteiten zijn lakeien van het neo-liberalisme. Zij dienen hun meesters die hun macht en geld instant willen houden ten koste van elke prijs. Dat daardoor anderen, de lozers, daarvoor worden opgezadeld met verliezen, zal ze worst zijn, zolang hun netwerken maar blijven functioneren en de technocraten de lijnen strak houden. In ons land zijn dat, in mijn visie, Jeroen Dijsselbloem, Klaas Knot, Wobke Hoekstra en Wouter Koolmees, een gezelschap dat aangevoerd wordt door Mark Rutte en ondersteund door de Europese Unie. Ik wil dit maar een keer gezegd hebben. Het is de hoogste tijd!!

Tien GGD’s vragen aan het kabinet aandacht voor de gezondheidseffecten van het Nederlandse klimaatbeleid

In een brief aan minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) schrijven ze dat er vooral risico’s bestaan bij de bouw van windmolens en biomassacentrales en bij de verduurzaming van huizen. Tien regionale GGD’s reageerden per brief op het Klimaatplan, waarin de hoofdlijnen van de duurzaamheidsplannen tot en met 2030 staan beschreven. Nederland wil fors inzetten op het opwekken van duurzame energie, via windmolens, zonnepanelen en biomassa. De GGD’s stellen dat er meer aandacht moet komen voor de effecten van deze vormen van energie op de gezondheid van mensen. ,,We weten uit onderzoek bijvoorbeeld dat omwonenden van windmolenparken geluidshinder ervaren”, zegt Arthur van Iersel, senior adviseur bij de overkoepelende GGD. ,,Daar moet het rijk rekening mee houden.” Volgens Van Iersel is het echter ‘niet altijd de eerste natuur’ van de overheid om het effect op de gezondheid mee te wegen in het beleid. Misschien nog wel zorgelijker is de situatie rond biomassa. Daarmee heeft Nederland grootse plannen. Binnen een paar jaar komen er liefst 628 biomassa-installaties, bleek onlangs uit een inventarisatie. Daarvoor heeft de overheid 11,4 mrd subsidie gereserveerd. Twee weken geleden zeiden Europese wetenschappers al dat biomassa, het verbranden van hout in centrales, helemaal niet duurzaam is. De GGD stelt nu dat het ook volstrekt onduidelijk is wat het met de luchtkwaliteit doet. ,,De ervaringen met grootschalige biomassa zijn beperkt. We weten niet precies hoe groot de uitstoot is, en waar die neerslaat. Dat moet je van tevoren weten. Je kunt beter vooraf goed nadenken, dan achteraf spijt krijgen van de dingen die je hebt gedaan.” Dat geldt ook voor de verduurzaming van huizen. Als Nederland inderdaad overgaat tot het installeren van honderdduizenden warmtepompen, moeten we er volgens de GGD wel voor zorgen dat die apparaten niet te veel herrie maken. Dat soort vereisten ontbreekt volgens Van Iersel nog. In hun brief stellen de GGD’s overigens ook dat klimaatbeleid in het algemeen wél bijdraagt aan de gezondheid. Maatregelen om het verkeer schoner te maken worden hartstochtelijk toegejuicht. Voor een aantal zaken die hier aan de orde worden gesteld heb ik al in een eerdere fase aandacht gevraagd. Want de onzekerheden over de gevolgen van een aantal voornemens moeten eerst wetenschappelijk worden getoetst op de gezondheid van mens en dier. Dat hele biomassa-project, dat door Brussel wordt ondersteund als alternatief voor fossiele brandstof, zit nog vol met vragen, waarop vooralsnog nog geen antwoorden te geven zijn. Als het kabinet zou beslissen een time-out in te lassen, kan dat de belastingbetaler veel geld gaan kosten. En dan de opties voor de gastransitie. Er worden momenteel twee mogelijkheden naar voren geschoven: de warmtepomp en een gemeentelijk warmtenet. De warmtepomp kan het comfort van gas in de verste verte niet benaderen en levert voor ouderen geen temperatuur van 22 graden in de huiskamer in de winter en een aanvullende verwarming op basis van stroom is duur. Het is ook nog de vraag of de infrastructuur voor de landelijke stroomvoorziening daarvoor de capaciteit heeft. Vergeet die hele gastransitie voor woningen die zijn gebouwd voor 2008: het wordt een gebed zonder einde. Ook over de elektrische auto’s heb ik mijn bedenkingen met name de beschikbaarheid van de daarvoor benodigde accu’s (kobalt). De auto die gaat rijden heeft wellicht meer toekomst dan de elektrische. Daarmee stel ik niet dat ik tegen de klimaatdoelstellingen ben, maar ben wel realistisch over wat wel haalbaar is en wat niet. Doe de klimaat-doelstellingen vanuit Brussel en laten niet 27 landen dat op hun eigen wijze doen. Die hele chemische industrie moet onder een vergrootglas op de schade die wordt toege-bracht aan de mens en flora en fauna. Maar beginnen met de max snelheid overal terug van 120/130 naar 100 km per uur, prima. Nieuwbouw energieneutraal maken, als dat de gezondheid van de mensen die daarin wonen e/o werken niet wordt aangetast, doen. We zijn veel te snel en onbezonnen van start gegaan zonder na te gaan of en zo ja welke schadelijke bijwerkingen daaruit kunnen ontstaan.

Frank Knopers schrijft een artikel over liquiditeitstekorten bij Amerikaanse banken op https://www.hollandgold.nl/nieuws/fed-heeft-al-200-miljard-aan-obligaties-opgekocht?utm_source=Groep%3A+Verzendlijst+21-4&utm_medium=email&utm_campaign=Week+42+288732

De Federal Reserve heeft de afgelopen maand ruim $200 mrd aan schuldpapier aan haar balans toegevoegd. Dat blijkt uit een analyse van de nieuwste cijfers van de FED. Daarmee heeft de Amerikaanse centrale bank zes maanden aan ‘tapering’ (=vermindering) ongedaan gemaakt, want het balanstotaal is met $3.960.000.000.000 weer terug op het niveau van maart.

Ook opvallend is dat banken regelmatig meer liquiditeit aanvragen dan het vastgestelde quotum van $75 miljard. Hieruit kunnen we concluderen dat de liquiditeitsproblemen in de bankensector meer structureel van aard zijn. Om de rente binnen de gewenste bandbreedte te houden moet de centrale bank structureel liquiditeit beschikbaar stellen. Dit kan een signaal zijn dat banken elkaar minder vertrouwen. Halverwege september werd de markt opgeschrikt door een plotselinge stijging van de rente op de interbancaire leenmarkt. De rente waartegen banken elkaar voor korte termijn geld uitlenen steeg naar 10%, omdat de liquiditeit in de markt opdroogde. Dit werd uitgelegd als een tijdelijk probleem, omdat grote bedrijven geld van hun rekening haalden om belastingen te betalen. De Federal Reserve greep in door het noodloket voor banken te openen, waardoor de rente weer daalde. Het liquiditeitsprobleem in de bankensector lijkt echter fundamenteel te zijn, want vier weken later staan de banken nog steeds in de rij voor het noodloket. Sterker nog, de laatste dagen is de vraag naar liquiditeit zelfs toegenomen. Het is dus geen wonder dat de centrale bank deze noodfaciliteit langer openhoudt. Eerst werd deze verlengd tot oktober, niet veel later tot november en uiteindelijk zelfs tot januari. Ook kondigde de centrale bank op 11 oktober al een nieuw opkoopprogramma aan. De centrale bank besloot met ingang van 15 oktober voor $60 mrd per maand aan obligaties op te kopen. Dat staat los van de $200 miljard die ze reeds op haar balans heeft geparkeerd als gevolg van haar ‘repo’ operaties. Opvallend genoeg werd daar in de media niet veel aandacht aan besteed, mogelijk omdat de gouverneur van de centrale bank zei dat we dit geen ‘quantitative easing’ mogen noemen. Dankzij dit opkoopprogramma zal het balanstotaal van de Fed de komende maanden met nog een paar honderd miljard toenemen. De verwachting is dat ze tot en met het tweede kwartaal van volgend jaar obligaties zal opkopen. Bij het lezen van dit artikel moest ik denken aan een drietal artikelen die ik de laatste weken heb gelezen waarin wordt gesteld dat een plotselinge terugval in de bestedingen van de Amerikaanse rijken zou kunnen leiden tot een domino-effect richting de rest van de economie en zou een verdere rem op de economische groei kunnen zetten. En dat punt lijkt te zijn bereikt. Althans, dat signaleert de Amerikaanse zakenzender CNBC. De rijken zijn op van alles aan het bezuinigen, van huizen tot sieraden. En daardoor wordt de angst voor een recessie verder aangewakkerd. Want wat aan de top begint, dat sijpelt langzaam door naar beneden, zo is de gedachte. Als de rijken in de VS hun portemonnee (of hun creditcard) in hun zak houden dan kan dat de bredere economie de pijn gaan doen. De hoogste 10% van de verdieners is namelijk goed voor bijna de helft van alle Amerikaanse consumentenuitgaven en bezit ook 80% van de Amerikaanse aandelen. De dramatische situatie van de rijken, zoals die door CNBC (en ook de Zwitserse zakenbank UBS) wordt geschetst wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de schom-melingen op de financiële markten en de economische groei die wereldwijd achteruit gaat. Miljonairs en miljardairs lijken zich steeds meer zorgen te maken over een aankomende recessie. Ze verkopen een deel van hun aandelen en de opbrengst beleggen ze vaak niet opnieuw, maar houden dat aan in contanten. Als er echt een recessie komt, dan is er voor beleggers weinig om naar te vluchten, zei Bob Homan, hoofd investment office van ING, een paar weken geleden al. “Je moet accepteren dat het allemaal wat zakt.” Als je je geld voor een deel op de bank zet, dan ligt dat anders. Je krijgt weliswaar geen rente en in landen als Zwitserland moet je voor grote bedragen zelfs boeterente betalen, zegt beurscommentator Durk Veenstra. Maar je weet wat je verliest, terwijl aandelenkoersen een stuk harder kunnen dalen, zegt hij. Dat signaal van uit aandelen stappen en contant beleggen bij Zwitserse banken van de rijken dezer aarde kan een duiding zijn dat Amerikaanse banken in geldnood komen. Weliswaar lost de FED dat probleem op door meer geld in de markt te pompen maar het is maar de vraag welke gevolgen dat heeft voor het vertrouwen bij beleggers. Als er een recessie ontstaat kan er een situatie ontstaan dat ook de FED maar haar beleid de massa niet meer in bedwang kan houden voor de desastreuze gevolgen.

Nog steeds zijn er ziekenhuizen in de problemen

Opnieuw zit een groep Nederlandse ziekenhuizen in financiële problemen. Sommige ziekenhuizen weten zich te herstellen als de financiën verslechteren, maar de problemen zijn niet zomaar op te lossen. Elf ziekenhuizen krijgen een negatieve beoordeling in de laatste ranglijst van BDO Accountants op basis van de financiële prestaties van 2018. Dit zijn er dan wel minder dan in het voorgaande jaar, maar BDO waarschuwt dat daadwerkelijk herstel uitblijft. Bij de publicatie van de voorgaande ranglijst meldde het adviesbureau dat veertien ziekenhuizen in de gevarenzone zaten. Ook waren de financiële prestaties in 2017 minder goed. Zo steeg het gezamenlijke resultaat in 2018 met 63 miljoen euro naar 274 miljoen euro. Ook is het rendement voor het eerst sinds 2013 gestegen. Het rendement ging van 1,2% in 2017 omhoog naar 1,5% in 2018. Verder namen tevens de solvabiliteit en de liquiditeit toe. “Dat komt voor een belangrijk deel door hogere resultaten, maar die hogere resultaten worden voornamelijk veroorzaakt door lagere rentekosten”, zegt Chris van den Haak, voorzitter van de BDO Branchegroep Zorg. “Het operationele resultaat staat bij de meeste ziekenhuizen nog onverminderd onder druk en een groep ziekenhuizen heeft meerdere jaren onvoldoende gescoord.” De problemen die ziekenhuizen in het verleden hadden, zijn volgens Van den Haak nog niet verdwenen. “Als je in breder perspectief kijkt, zie je dat die onderliggende trends nog steeds spelen.” “Daarnaast zie je dat kleinere ziekenhuizen ook gemiddeld genomen slechter scoren. Je ziet ook dat die kleinere ziekenhuizen het kwetsbaarst zijn, omdat een deel van de zorg die zij traditioneel leveren ook door bijvoorbeeld een huisarts in de thuissituatie of in de wijk kan worden geleverd.” Michiel Verkoulen, econoom bij adviesbedrijf Zorgvuldig Advies, benadrukt dat de Nederlandse ziekenhuizen gemiddeld genomen financieel best gezond zijn. 53 ziekenhuizen kregen een voldoende in de ranglijst van BDO. “Maar het is allemaal dun. Je moet je voorstellen dat die ziekenhuizen een winstmarge van 1% à 2% hebben. Als er dan iets gebeurt, dan is de buffer ook niet heel groot.” Tegelijkertijd hebben die ziekenhuizen te maken met druk op de inkomsten. Verzekeraars, de overheid en zorgbedrijven hebben in hoofdlijnenakkoorden vastgelegd dat er minder zorg in de ziekenhuizen verleend moet worden. “Dus het doel is al heel lang om meer bij de eerste lijn, bij de huisarts of met nieuwe technologie te laten plaatsvinden, zodat mensen minder in het ziekenhuis zijn.” “Met z’n allen kwamen ze daar tot de conclusie dat als ze zo zouden doorgaan, het ziekenhuis failliet zou gaan.” Daar komen dan andere problemen bij. Zo had MC Slotervaart hoge personeelskosten doordat de zelfstandige verpleegkundigen en specialisten hogere tarieven vroegen. “En meer ziekenhuizen hebben last van het feit dat steeds meer zorgpersoneel zzp’ers worden. Dat maakt ze flexibeler. Als het even slechter gaat, kun je van ze af. Maar als je ze wil inhuren, zijn ze ook wat duurder.” Ook Verkoulen ziet dat vooral kleinere ziekenhuizen onder druk staan. Vaak missen zij de slagkracht om verandering teweeg te brengen. Zo moeten ziekenhuizen in IT investeren, maar zijn die kosten voor kleine ziekenhuizen relatief hoog. BDO raadt ziekenhuizen aan in te zetten op financiering van gezondheid in plaats van financiering van zorg. Zo zouden ziekenhuizen ook beloond moeten worden voor het voorkomen van ziektes. In Sommige gevallen hebben verzekeraars en ziekenhuizen al afspraken gemaakt waarbij het aantal medische behandelingen niet meer bepalend is voor de vergoeding. Voor ziekenhuizen zijn vernieuwingen vaak lastig, omdat het veel moeite kost om zelfstandige medisch specialisten dezelfde koers te laten varen als het ziekenhuis en de verzekeraar.

Een opiniërend artikel in Trouw van Willem Hoogendijk van 

Tem de geldmacht dan rem je de groei” https://www.trouw.nl/opinie/tem-de-geldmacht-dan-tem-je-de-groeidwang-onder-boeren~ba8d342d/

Hij neemt het op voor de boeren die door banken, in ons land de Raffeisenbank en Boerenleenbank, later gefuseerd tot de RABO bank, die onder meer is gespecialiseerd in kredietverlening aan de agrarische sector. Dat boeren enkele decennia geleden werden aangezet tot groei van hun bedrijfsactiviteiten verklaart hij helder. Ik denk ook dat dat proces zo verlopen is mede onder druk van het Europese landbouwbeleid van de afbouw van de kleine boeren en opbouw van grotere boeren, aan de ene kant en de aandeel-houders van de banken aan de andere kant. Een proces waarin de boer een manager werd. Achteraf is de vraag of de boer zelf in dat proces een stem heeft gehad. In ieder geval geen beslissende stem. Hebben de banken dat proces van groter en groei beïnvloed?Eerlijk gezegd denk ik van ja en nee. De focus lag op meer en groter en dat is toe te schrijven de fundamenten van het kapitalisme zoals ‘de lakeien’, zoals Hoogendijk de banken benoemt, uitvoerden hetgeen werd opgelegd door het neo-liberale financieel/economische systeem, waarmee wij worden geconfronteerd. Wij moeten in dat proces in acht nemen dat zowel de monetaire autoriteiten als de Europese Unie, met zijn interne markt, ook lakeien zijn. De mondiale verwevenheid van systemen is dermate groot en ingewikkeld dat een krachtige ingreep daarin tot de onmogelijkheden behoort. Alleen een ineenstorting van het monetair/financiële karkas, gepaard gaand met of zonder ‘oorlog’, biedt daarvoor een opening en daarmee zal dan gelijk een einde komen aan het wereldleiderschap van de VS. Onder ‘oorlog’ versta ik niet gelijk een treffen met militair geweld, maar ook een digitaal versie met hackers die hele openbare functies (energievoorziening) plat kunnen gooien of een handelsoorlog. Banken zijn slechts onderdeel in dat groeisysteem. Die bankman en zijn superieuren zijn ook maar lakeien van de geldmacht. En ook van hun eigen mega-kredietmachine, waarmee zij die macht nog eens flink giraal bijpompen. Een beetje druk op de productie kan geen kwaad, te veel wordt een pest. Onze hele bedrijvigheid lijdt onder de totalitaire groeidwang. Elke bereikte optimale situatie wordt vernietigd door de druk naar maximalisering en verdere efficiëntie. Waar denkt u dat de noodzaak tot bezuinigen, die je overal ziet, vandaan komt? De ondernemer wordt de hele tijd tegen en over grenzen geduwd, ook over sociale grenzen, zoals in het personeelsbeleid. En bij boeren zijn dat al gauw harde ecologische grenzen die dienen te worden gerespecteerd. Net als bij vissers. We kunnen gerust spreken van aanzetten tot onze bevrijding van het kapitalisme: met als resultaat een gekalmeerde, vergroende en meer sociale economie, minder afhankelijk van import en export.

Johan van Overtveldt, europarlementarier, aan het woord over de lusten en lasten van de eurozone

Hij was van oktober 2014 tot december 2018 federaal minister van Financiën, is sinds 26 mei verkozen in het Europese Parlement. Daar is hij tot voorzitter van de Budgettaire Commissie benoemd. Hoewel velen het zouden denken, draait deze Commissie niet om het toezicht op nationale begrotingen, maar exclusief om beslissingen rond het budget van de Europese Unie zelf. Het interview staat op https://doorbraak.be/lusten-lasten-eurozone/ Enkele uitspraken van hem: <citaat> Duitsland kent, zoals in de hele EU, een heftig dispuut tussen diegenen die de begroting op orde willen houden door een zuinige politiek en zij die een pleidooi houden om meer geld uit te geven en minder de begrotingsregels te respecteren. Zeker Duitsland ervaart hier een immense internationale druk. Men verwijt hen te weinig hun interne markt te stimuleren en te veel op hun centen te zitten. De vraag of Duitsland meer afstand doet van zijn overschot op de handelsbalans en op zijn begroting, is geen enkele reden om aan te nemen dat dit een belangrijke impact op de economieën van Frankrijk, Italië of Griekenland zou hebben. Je moet competitief zijn opdat Duitse investeringen naar uw land zouden komen. De kans dat Duitse investeringen naar China gaan in plaats van naar Europese partners is zeer reëel. Op paneuropees vlak heb je sowieso al een groot lek van Duitse investeringen die niet ten goede komen aan de rest van de Europese economie. Draghi zei enkele dagen geleden tegen de regeringsleiders:Why don’t you rip up your deficit criteria and spend?Is er niet op Europees vlak een grote tegenstelling tussen de politiek van de EU aan de ene en die van de ECB aan de andere kant? Om het monetaire beleid van vandaag te begrijpen moet men teruggaan naar 2008. De zaak dreigde in mekaar te storten. Het leek nog destructiever te zijn dan in de jaren dertig. Maar het is uitgemond in een serieuze recessie en niet in een gigantische depressie zoals toen. De centrale banken hebben in 2008 ervoor gezorgd dat het bankensysteem niet implodeerde zoals in Interbellum. Ze hebben gigantische liquiditeiten gecreëerd om die markten operationeel te houden. En waar de markten niet meer werkten, zijn de FED en de ECB in hun plaats getreden. ‘Hoe gaan wij nu verder?’ Ik praat nu over de jaren 2013 tot 2015, waar we ook nog met de eurocrisis zaten. Gaan wij nu door met dit beleid of niet? Ik denk dat men destijds had moeten beginnen met het terugschroeven van dit beleid om weer naar een meer normale monetaire situatie te gaan. In de VS heeft men de rente tijdelijk weer verhoogd. Maar in Europa zijn wij blijven doorgaan. Ik heb Draghi steeds begrepen dat hij door dit te doen een window of opportunity wilde creëren. Een soort tijdelijke opportuniteit voor regeringen om structurele hervormingen door te voeren. Dit betekent door arbeids-markthervorming, product-markthervorming, de afbouw van staatsmonopolies, door meer competitie etcetera, een grotere groeidynamiek ontstaat die landen ook qua begro-ting weer op een beter niveau zal brengen. In zijn verbeelding zou de ECB dan parallel met deze beweging haar beleid weer normaliseren. Tot hier ben ik het met hem eens. Maar’, zegt Draghi, ‘jullie hebben die hervormingen nooit doorgevoerd en daarom moeten wij doorgaan.’ Hiermee ben ik het dus niet eens. Je dreigt nu terecht te komen in the worst of all worlds. Doorgaan met dit beleid geeft aan de ene kant zowel onvoldoende structurele hervormingen en aan de andere kant, door je monetair beleid, creëer je een aantal neveneffecten die eigenlijk de financiële stabiliteit dreigen onderuit te halen’: zeepbellen’ Wij hebben nu een ‘$3 trillion collateralised loan market’, dat zijn €2.727.000.000.000.000.000. Wat betekent dat? Banken geven kredieten aan bedrijven, halen die kredieten van hun balans en verpakken die kredieten in nieuwe securities en verkopen die weer. Dat is dus exact wat er destijds met de subprimes in 2008 is gebeurd. Daar ging het toen om verstrekte hypotheken aan daklozen en mensen met een uitkering die nooit bij machte zijn geweest rente en aflossing te betalen. Dat waren dus waardeloze vorderingen die, verpakt in mooi cadeaupapier, aan beleggers werden verkocht. De risico’s die normaal in de balansen van de banken zitten, verdwijnen daaruit en verkassen voor een groot deel naar de markt. Dat is op zich goed. Want hoe meer risico’s verspreid worden in die markten, des te beter. Maar je hebt op dit moment bedrijven die op zich failliet zijn, maar waar het onduidelijk is wie het risico heeft. Ik weet het niet precies, maar ik ben voor 90% zeker dat in het geval van Thomas Cook, met z’n 3 miljard schulden, men die schulden niet meer integraal terugvindt op de balansen van de banken. De vraag is dan steeds wie de verliezen gaat dragen. In feite is dat opnieuw oplichting, wat de banken doen. Ze verpakken oninbare kredieten opnieuw in cadeaupapier en brengen die op de markt, maar vertellen er niet bij dat de werkelijke waarde van de kredieten waardeloos is. In 11 jaar tijds zijn weer we terug bij af. Je zit dus in een situatie waar je de hervormingen niet hebt, maar wel een monetair beleid met een aantal risicovolle situaties. Men praat vandaag in economische kringen heel veel over de productiviteit. Die blijft maar achteruit gaan. Een van de redenen is dat veel bedrijven bij die lage rentevoet kunnen overleven, maar het bij een hogere niet zouden kunnen. Maar dit zijn bedrijven die niet echt performant zijn en die voor een stuk artificieel in leven gehouden worden door die zeer lage rentes. En deze niet-performante bedrijven drukken de globale macro-economische productiviteit naar beneden. Nu Thomas Cook failliet is gegaan omdat zij hun schulden niet meer kunnen betalen, waren zij bij een iets hogere rentevoet al 2 tot 3 jaar geleden over de kop gegaan. Omdat men dus ’zombie companies’ in leven houdt, gaat de macro-economische productiviteit achteruit. Een ander gevolg van dit beleid: er staat op dit moment in België 300 miljard euro op spaarrekeningen, in ons land €400 mrd. De mensen die deze rekeningen hebben – en ik ga nu heel conservatief zijn – zijn rond de 10% van hun koopkracht kwijt. En 10 % koopkracht, dat is €30 miljard! Deze mensen zijn geneigd nog meer te gaan sparen om hun verloren koopkracht te compenseren, terwijl ze net meer zouden moeten spenderen.’ </citaat> (tekst: Elisabeth Altekoester)

‘Tata Steel wil €170 miljoen bezuinigen, 2.500 banen op de tocht in Velsen’ Als het druppelt bij Tata, regent het in de regio en het lijkt erop dat er een stortbui aankomt

Tata Steel is van plan om in Nederland in ieder geval €170 mln te bezuinigen, meldt Noord-Holland Nieuws op basis van een memo aan het personeel. De ondernemingsraad vreest vanwege de bezuinigingen in de fabriek in Velsen voor 2.500 banen, wat een kwart van alle banen is. Het staalbedrijf bezuinigt in heel Europa voor een totaal van €830 mln. Een specifiek bedrag wordt volgens NH Nieuws voor Nederland niet genoemd, maar er wordt wel melding gemaakt van het verlagen van personeelskosten met €170 mln. Mogelijk valt het totaalbedrag van de bezuinigingen in Nederland dus nog hoger uit. De centrale ondernemingsraad noemt de aangekondigde bezuinigingen “buitenpropor-tioneel”, omdat het voor de Nederlandse tak financieel gezien niet nodig zou zijn. Vak-bondsbestuurder Peter Böeseken van CNV Vakmensen zegt in een reactie dat er een afspraak met het bedrijf is gemaakt over werkgelegenheid, die zou gelden tot 2021. Daar wil de vakbond Tata Steel aan gaan houden.

China dient schadeclaim VS in bij de WHO

China wil dat er $2,4 mrd (ruim €2,1 mrd) aan sancties wordt ingesteld voor de handelstarieven die de Verenigde Staten al sinds het presidentschap van Barack Obama berekenen over onder meer zonnepanelen en windmolens. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) oordeelde eerder al dat deze tarieven onterecht zijn. Afgelopen juli oordeelden WTO-rechters in hoger beroep dat de VS de eerdere uitspraak van de organisatie niet naleeft, en dat het mogelijk Chinese sancties tegemoet kan zien als het bepaalde tarieven die in strijd zijn met de regels niet verwijdert. De VS heeft sindsdien nog geen aanstalten gemaakt om de tarieven van tafel te halen. In 2012 stapte China naar de WHO om zich uit te spreken tegen de tarieven die de VS hief over bepaalde Chinese exportproducten. Indertijd bedroeg de waarde van deze export naar de VS $7,3 mrd. De Amerikanen verdedigden hun handelstarieven door te stellen dat China de producten door subsidies te goedkoop aanbiedt en de markt daarmee verstoort. Op 28 oktober komt een zogenoemde Dispute Settlement Body van de WTO samen om een oordeel te vellen in het handelsgeschil. China heeft nu officieel toestemming gevraagd voor de sancties van $2,4 mrd per jaar. De VS is binnen de vastgestelde periode niet tegemoetgekomen aan de eisen van de WTO, stelt China in de aanvraag. Ook is er volgens het land geen overeenkomst getroffen voor compensatie van de geleden schade.

Economische data

De uitzendsector doet er alles aan om de positie van de uitzendkracht te verbeteren. Misstanden zijn echter aan de orde van de dag. Onderbetaling is er een van. De beloning die uitzendkrachten krijgen is vaak onder de maat. Bijna de helft van de uitzendkrachten in ons land kan nauwelijks rondkomen. Verder verkeren ze in grote onzekerheid over hun werk. Dat blijkt uit onderzoek van vakbond CNV. Zo’n 35% van de uitzendkrachten heeft meer dan één baan nodig om rond te komen. Nog eens 38% moet altijd beschikbaar zijn, maar heeft geen fulltime dienstverband. Verder geeft 37% aan dat ze minder verdienen dan collega’s die hetzelfde werk doen. Bijna twee derde heeft liever een vaste baan dan dat ze uitzendwerk doen. „Het zijn schokkende cijfers”, zegt CNV-voorzitter Arend van Wijngaarden. „Het aantal uitzendkrachten in Nederland is op dit moment bijna 275.000. Dat betekent dat ruim 130.000 mensen nauwelijks rond kunnen komen en constant in onzekerheid verkeren. Dat is echt onacceptabel. Tijd om paal en perk te stellen aan deze schadelijke trend.” Uit het onderzoek blijkt verder dat 86% van de uitzendkrachten hetzelfde werk doet als mensen in vaste dienst. Zo’n 55% verwacht niet door te stromen naar een vaste baan. „Het oorspronkelijke idee van uitzendwerk, namelijk vervanging bij ziek en piek, is door veel werkgevers losgelaten. Veel uitzendkrachten zitten vast in de wurggreep van het uitzendregime. Uitzendkrachten profiteren ook nauwelijks van de krapte op de arbeidsmarkt, zo maakte het economisch bureau van ING onlangs bekend. Dat het voor veel bedrijven lastig is om personeel te vinden, betekent niet dat uitzendkrachten ook beter worden betaald. Hun loon stijgt zelden meer dan de cao-stijging. Hoewel uitzendkrachten van alle werknemers het meest flexibel zijn in hun uurloon, krijgen ze daar geen ’risicopremie’ ofwel loonsverhoging voor, schrijft ING. Dit omdat uitzendwerk meestal laaggeschoold en gestandaardiseerd is. Het CNV heeft in het afgelopen anderhalf jaar voor ongeveer driehonderd uitzendkrachten ruim €1,2 miljoen aan nabetalingen gevorderd. Het gaat vooral om achterstallig loon en toeslagen. Zo kregen 45 uitzendkrachten van een gespecialiseerd uitzendbureau in de glastuinbouw een nabetaling van in totaal €120.000 bruto en €105.000 netto.

De stemming onder consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemid-delde van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op 36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met min 41.

Continental grijpt enkele maanden na zijn vorige koerswijziging opnieuw in in zijn bedrijfsvoering. De toeleverancier aan de auto-industrie schrapt banen, sluit mogelijk fabrieken en ziet af van een beursgang van zijn activiteiten voor aandrijflijnen. De ‘powertrain’-tak wordt in plaats daarvan in zijn geheel in de verkoop gegooid. Begin augustus maakte Continental al bekend het roer om te gooien vanwege moeilijkheden voor de auto-industrie, onder meer door de handelsoorlog en de dalende vraag naar conventionele brandstofmotoren. Om die redenen werd ingegrepen en meer ingezet op technologie en toepassingen voor elektrisch aangedreven voertuigen. Het bedrijf dat onder meer bekend is van zijn banden en remsystemen trekt jaren uit om zichzelf opnieuw uit te vinden. In de komende tien jaar zullen daardoor tot 20.000 banen wereldwijd worden geraakt.

De verkoop van bestaande woningen in de Verenigde Staten is in september afgenomen genomen. De daling bedroeg 2,2% ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldde de Amerikaanse branchevereniging van makelaars. De verkoop kwam uit op 5,38 miljoen huizen op jaarbasis, tegen 5,50 miljoen een maand eerder. In augustus was sprake van een verkoopstijging met 1,5%. (bron: DFT)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929