UPDATE 04/05 07 2020/538 Een voorspellende droom met grote gevolgen voor de mensheid

FNV-leden toch akkoord met pensioendeal. Het 105 leden grote parlement van de vakbond FNV heeft voor het pensioenakkoord gestemd. Daarmee staan alle seinen op groen voor het nieuwe stelsel en kan het door de Tweede Kamer worden besproken. Het akkoord gaat over een fundamentele verandering van het systeem, waar jaren over werd gesproken. In het kort komt het neer op een bevriezing van de AOW-leeftijd,een langzamere stijging van die leeftijd in de toekomst. Ook worden de pensioenen flexibeler. Over de invoering is al met al elf jaar gepraat. Ouderen die bijna met pensioen gaan, zullen weinig of geen gevolgen ondervinden van het nieuwe stelsel. (bron: NOS) Deze informatie die op teletekst staat is op zijn minst gekleurd. Het lijkt er sterk op dat de NOS hier de spreekbuis is van D66-minister Wouter Koolmees. Dat is kwalijk, heel kwalijk. Wij zijn hier niet in de VS waar Trump zijn eigen TV-kanalen tot zijn beschikking heeft. Op de eerste plaats zou een meerheid van de 105 kaderleden van het FNV hebben ingestemd met het Pensioenakkoord namens alle 9 miljoen deelnemers, aangesloten bij een vakbond of niet. Gelukkig telt Nederland nog één vakbond, de VCP/de Unie, die niet heeft ingestemd en de bestaande onduidelijkheden heeft neergelegd bij het parlement, daar waar het thuishoort. Het gaat om een gigantische pot met geld van ca €1500 mrd (ter vergelijking de Nederlandse staatsschuld is bijna €500 mrd, het bbp €815 mrd en het spaargeld van de burgers bijna €400 mrd). Dat geld is opgebouwd door de werkgevers en werknemers, een spaarpot voor hun oude dag, waarvoor de deelnemers 40 jaar premie hebben betaald. Daar gaat de overheid nu mee aan de haal. Het pensioenstelsel is ooit opgezet in de vorm van een verzekeringspolis (je legt premie in en als je dat volhoudt tot de einddatum krijg je de overeengekomen uitkering in de vorm van een lijfrente) maar de D66-minister Wouter Koolmees wil daarvan af en wil naar een markt gerelateerd systeem. De markt bepaalt de hoogte van het pensioen. Een vertraging van de stijging van de AOW-leeftijd is slechts een lokkertje van de minister om de mensen af te leiden van het veel grotere financiële belang van een dalende pensioenopbouw en uitkering. Hier wordt het enorme belang dat werknemers hebben in de opgebouwde pensioenreserves ondergeschikt gemaakt aan de neo-liberale belangen van het grote geld. Op https://joop.bnnvara.nl/opinies/onbegrijpelijk-dat-vakbonden-instemmen-met-nieuw-pensioenstelsel schrijft Edwin Kemner onder meer: “Dit nieuwe pensioensysteem wordt aan ons verkocht als zijnde noodzakelijk om de pensioenen betaalbaar te houden. Al sinds de ECB begon met drastische renteverlagingen verschijnen er namelijk steeds somberder berichten over de dekkingsgraad van de pensioenen. Oorzaak hiervan is de rekenrente. Deze norm is destijds vastgesteld als de norm voor een veilig rendement voor de pensioenen. Destijds een verdedigbare keuze. Echter, gezien de huidige situatie waarbij de ECB de rente zelfs negatief houdt,  slaat deze norm nu als een tang op een varken. De verwachte toekomstige rendementen van de pensioenfondsen moeten nu berekend worden aan de hand van een rentevoet die los is komen te staan van de beleggingsresultaten. Hier zien de neoliberale partijen D66 en VVD hun kans schoon. In plaats dat men nu een nieuwe –realistische- norm voor de toekomstige beleggingsresultaten neemt (mag ik een voorstel doen: de helft van de gemiddeld behaalde beleggingsresultaten van de afgelopen x-aantal jaar), wil men nu één van de beste pensioenstelsels ter wereld omvormen naar één van de slechtste. En dit allemaal omdat volgens het neoliberale geloof alles individueel moet en de markt het wel zal regelen.Op 20 mei j.l. schreef de Volkskrant al op https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/direct-verband-tussen-hoogte-van-salaris-en-pensioen-verdwijnt~b56da03c/ dat de beurs wordt bepalend voor de hoogte van de pensioenen en het directe verband met het eerder verdiende salaris verdwijnt. Hierover zijn het kabinet, werkgevers en vakbeweging het blijkbaar eens geworden. Voor mij is het onbegrijpelijk dat de vakbeweging hiermee kan instemmen. Nu is het parlement aan zet na het zomerreces. Ik voorzie forse pensioenverlagingen. Verder is de vraag hoe groot de legitimiteit is dat een handjevol vakbondsleden kunnen beslissen voor 9 miljoen Nederlanders. Verder moet nog blijken, desnoods door de Hoge Raad, in hoeverre kan worden besloten dat bestaande contracten kunnen worden opengebroken en opgebouwde pensioenrechten kunnen worden verlaagd.

Het Parool meldde op de eerste werkdag van week 27 dat een tweede corona-golf onvermijdelijk is in de komende tijd.

de Telegraaf meldde daarop dat die 2e golf besmettingen economisch minder schade zal toebrengen. Als de eerste golf een schade van 20% heeft teweeggebracht en de schade van de tweede golf ook 20% is dan is dat 16% ten opzichte het begin. En ja, door schade en schande de eerste crisis te zijn doorgekomen, zullen we hopelijk effectiever omgaan met nieuwe besmettingen, alhoewel de verzwakkingen in de economie kunnen ook diepere slagen toebrengen. We moeten namelijk in acht nemen dat investeringen na de eerste golf niet het verwachte rendement opleveren, waardoor kapitaalvernietiging optreedt en er veel meer geld in de markt moet worden gepompt, met alle gevolgen van dien die kunnen optreden.

De Telegraaf schrijft dat mogelijk 100 van de 300 van de reisondernemers in Nederland nog dit jaar failliet zullen gaan als gevolg van de na-ijlende corona-crisis, zegt Frank Oostdam van de ANVR. Ook als de helft van die reisorganisaties omvallen komt de ANVR mogelijk ook in grote financiële problemen. Zo een bericht zal steeds meer burgers voorzichtig maken een reis te boeken en die aan te betalen.

Chinese wetenschappers hebben een nieuw griepvirus ontdekt, dat besmettelijk genoeg kan worden om een pandemie te veroorzaken. Het virus is ontdekt bij varkens, maar zou kunnen overspringen op mensen. De BBC schrijft over de ontdekking van het virus. Het is volgens de onderzoekers nog niet gevaarlijk genoeg om van mens op mens over te springen, maar dat zou wel kunnen gaan gebeuren. De Chinese overheid heeft de import van varkensvlees van vier Nederlandse slachterijen, lopende het onderzoek, gestopt. Er zijn zorgen in China over nieuwe griep die mogelijk kan uitgroeien tot een pandemie. Het coronavirus muteert volop, hoe erg is dat? Dat klinkt heel eng, maar moeten we ons ook echt zorgen maken? De ene pandemie is nog niet weg of de volgende rammelt alweer aan de poort. In China blijken diverse varkensboeren en medewerkers van slachthuizen de afgelopen jaren besmet te zijn geraakt met een nieuwe, mogelijk gevaarlijke griep/virus variant. Een van de onderzoekers, Kin-Chow Chang, zegt tegen de BBC dat het nieuwe virus goed in de gaten gehouden moet worden. “Op dit moment is iedereen druk met het coronavirus, en terecht. Maar we moeten niet uit het oog verliezen dat er andere gevaarlijke virussen zijn.” G4 EA H1N1 vormt op dit moment nog geen groot gevaar. Er zijn signalen van infecties gevonden bij een aantal mensen in China die met varkens werken. De onderzoekers hebben over hun ontdekking geschreven in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences. Het virus, dat de naam G4 EA H1N1 heeft gekregen, lijkt op de Mexicaanse griep, maar heeft een aantal andere kenmerken. Het virus dat de Mexicaanse griep veroorzaakt, is meegenomen in de jaarlijkse griepprik. Als het nodig is, zou dat met dit virus ook kunnen, zeggen de onderzoekers.

Zijn voorspellende dromen altijd bedrog?

Ik droom iedere nacht, meestal gaat het over mensen die ik ken of al zijn overleden. Soms ook over mensen die elkaar nooit gekend hebben. Meestal herinner ik me, als ik opsta, mijn dromen niet meer. Maar de droom van 1 juli was veel dreigender. In de vroege ochtend kreeg ik een heel enge droom. Ik was met mijn vrouw en een kleinkind in Amsterdam. Op zeker moment gingen we in een restaurant naar binnen om daar tussen de middag wat de eten. Op de 1e etage zaten we aan het raam: we keken naar de gracht en de grachtenpanden. Er was veel activiteit van bouwers, die onderhoud pleegden aan panden. Ook in het restaurant, waar wij waren, werd door bouwvakkers gewerkt. Langs de gracht reden grote bouwauto’s met materialen. Op zeker moment zagen we een heel lange, onder ons langs op de gracht voorbijrijden. Zo een zware bouwauto hadden we nooit eerder gezien. Iets verder draaide hij op een grachtenbruggetje om en draaide de andere kant van de gracht op. Daar gaat het helemaal fout. De zware autobanden schoven op de kademuur en de auto stond muurvast. De gevels van de grachtenpanden daartegenover gingen scheuren. De werklieden die in ons restaurant werkten joegen alle gasten naar de tuin achter het pand, wegens het dreigende gevaar van totale instorting. We haalden adem dat we veilig waren. Toen werd ik wakker. Ik ging even op mijn bed zitten om even bij te komen en moest denken aan de kop van mijn blog van afgelopen weekend: “Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer geld en vermogen.” De laatste weken heb ik gewaarschuwd dat de oplossing van de financieel/economische problemen, veroorzaakt door de dalende wereldhandel en de gevolgen van de corona-crisis, niet moet worden gezocht in steeds meer geld in de markt pompen zoals de centrale banken al jaren doen. De grote problemen van de Dertiger Jaaren waren niet alleen de enorme crash van de aandelenkoersen (oktober 1929-juli 1932) maar de opbouw stagneerde door een krap geld beleid van de centrale banken. De Engelse econoom Keynes heeft daar in 1935 voor gewaarschuwd en op een simpele wijze aangegeven dat, zodra de economische activiteiten afnemen, overheden het initiatief moeten nemen investeringen te initiëren voor de toekomst, waardoor de economie weer nieuwe impulsen krijgt. Maar toen was behoud van de goudgerande waarde van onze gulden belangrijker dan de werkelozen aan het werk te zetten en hen daarvoor te belonen. Het markantste voorbeeld is de aanleg van het Amsterdamse Bos met de roeibaan dat werd aangelegd door werkelozen, die voor hun bestaande marginale uitkering aan het zware werk werden gezet. Het nodige effect, dat de arbeiders meer gingen verdienen en gingen uitgeven, bleef uit en de positieve effecten op de economie ook. In Duitsland maakte Adolf Hitler die fout niet, maar het had wel tot gevolg dat hij op 1 september 1939 Polen binnenviel en op 10 mei 1940 West-Europa. De Tweede Wereldoorlog was een feit. Wat de centrale banken nu doen is het tegenovergestelde. Niet alleen de ECB maar vrijwel alle centrale banken alle grote wereldmachten, de BoJ, BoE, FED, pompen gigantische hoeveelheden geld in de markten. Het gevolg is enerzijds dat het aanbod van gratis geld enorm is en de rendementen voor het spaar- en pensioengelden negatief dan wel nul zijn. Maar er is een ander aspect dat optreedt en waar niemand aandacht aan besteed: de macht van het staatspapier dat centrale banken in portefeuille hebben, door hun inkoop ervan, en dat in de vele biljoenen loopt. Hoe stabiel is het monetaire stelsel nog met de enorme toevloed van geld dat ver uitgaat boven de behoefte aan dat van rendabele investeringen. We zijn momenteel verliezen aan het financieren, weggegooid geld dat nooit meer wordt terugverdiend, en dat betekent dat de waarde van ons geld daalt. Normaal zou dat tot een devaluatie moeten leiden, maar dat werkt zo niet meer in een systeem van zwevende wisselkoersen. Nu wordt de prijs bepaalt door de markt, als de resultante van de relatie tot andere valuta. Maar als die andere valuta ook hun geldhoeveelheden opblazen zegt dat niets meer over de reële waarde. Dat kan tot verlies aan vertrouwen in het financieel/monetaire systeem leiden met grote gevolgen van sociaal/maatschappelijke aard. Ik denk dat ik die situatie in mijn droom heb terug teruggezien. Enorme werkzaamheden met het zwaarste materiaal om de eeuwenoude panden nog te stutten, om te voorkomen dat die inzakten, waren niet in staat deze klus te klaren omdat de fundamenten het draagvlak niet meer konden dragen. Zie dat ‘zwaartste materiaal’ als de ‘enorme hoeveelheden geld die in de markten worden gebracht’. Het zou in deze droom gaan met een zogenaamde helderziende droom, die een blik geeft op de toekomst. Deze dromen geven vaak inzicht in oorzaak en gevolg en dit over langere termijn en vaak grotere zaken dan het ego. Komen voorspellende dromen voor? Het antwoord is ‘ja’ maar meestal is er wel een directe betrokkenheid met de dromer of zijn directe omgeving. Mijn dromen van 5 april en 1 juli betreffen een ramp die gezien wordt vanuit een vogelperspectief en wereldwijd grote gevolgen heeft.

Weersta de druk vanuit overheden om als centrale bank steeds door te gaan met stimulerend beleid, schrijft ‘de bank der banken’: de Bank van Internationale Betalingen (BIB), gevestigd in Bazel, in haar jaarlijkse rapport over de wereldeconomie. Een waarschuwing aan onder meer de ECB over het door haar gevoerde monetaire beleid. Daarover rapporteert Dirk Waterval in Trouw. Centrale banken kijken inmiddels tegen de bodem aan van hun gereedschapskist om de economie te stimuleren. Naarmate de crisis voortwoekert kunnen nationale overheden dan druk gaan uitoefenen om de grenzen van monetair beleid te overschrijden. Het is volgens de BIB dus belangrijk dat centrale banken hun onafhankelijkheid bewaken, zich niet voor karretjes laten spannen van overheden met hoge schulden. Haar leden traden aan het begin van de pandemie direct op als crisismanagers, schrijft de BIB. Instanties als de Europese Centrale Bank (ECB), de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) en de Bank of Japan begonnen ongekende hoeveelheden nieuw geld in hun economieën te pompen. Dat zorgt ervoor dat commerciële banken huishoudens en bedrijven tegen een lagere rente van leningen kunnen voorzien. Op die manier droogt de liquiditeit van die bedrijven minder snel op, zodat die hun personeel en doorlopende kosten kunnen blijven betalen. Om dat geld de economie in te krijgen kopen centrale banken veel staatsobligaties op van grote beleggers en commerciële banken. Door voor dat schuldpapier te betalen met geld dat speciaal voor die aankoop gecreëerd is, komt er meer geld in omloop. In sommige gevallen, zoals bij de Fed in Amerika, gaat de centrale bank nog een stapje verder. De Fed koopt ook commercieel schuldpapier op van bedrijven. En dan niet eens hoogwaardig schuldpapier, maar ook dat van ondernemingen waarmee het bedrijfstechnisch helemaal niet zo goed gaat. Wel moeten de problemen dan zijn begonnen na aanvang van de coronacrisis. Waarmee de Fed alleen bedrijven wil helpen die daarvoor, in de kern, nog wel gezond waren. Interruptie: het is maar zeer de vraag of bedrijven in financiële moeilijkheden kunnen worden gered als de Fed hun schuldpapier opkopen. Het gaat om bedrijven zonder of zonder voldoende buffers om een crisis te overleven. We hebben iets dergelijks, ruim tien jaar geleden, ook meegemaakt toen Amerikaanse banken hypotheek-producten gingen verkopen waarvan de schuldenaars daklozen waren die hun hypotheekrente en -aflossong niet konden betalen. Dus pas op Uw tellen. Volgens de BIB heeft dit adequate handelen een hoop extra ellende voorkomen, vooral bij kleine bedrijven die anders amper kans zouden maken op een lening van hun eigen bank. Maar ook overheden zouden zonder het opkopen van staatsobligaties een stuk verder van huis zijn geweest. Door de opkoopprogramma’s daalt de rente op die staatsleningen. Daardoor is het voor overheden nu goedkoper of zelfs gratis om geld te lenen van beleggers. Juist nu is dat cruciaal, om alle extreem dure steunprogramma’s die overheden optuigen te kunnen blijven financieren met geld dat ze ophalen op de kapitaalmarkt. Dan komt er een punt waarop overheden verslaafd raken aan de renteverlagende ingrepen van een centrale bank, zoals de Rotterdamse hoogleraar Casper de Vries het onlangs in deze krant verwoordde. In Europa speelt dat probleem vooral bij zuidelijke landen als Italië, maar in andere delen van de wereld net zo goed. Zou de rente weer omhooggaan doordat centrale banken op een dag weer een stapje terug doen, dan stijgen de schuldbetalingen dit soort landen boven het hoofd. Zij moeten op termijn dus verantwoordelijkheid nemen en hun schulden wat proberen te herstructureren, vindt de BIB. En dat geldt net zo goed op bedrijfsniveau. Voor een ondernemer die tijdelijk even geen liquide middelen heeft om aan zijn directe betalingen te voldoen, is een nieuwe lening natuurlijk welkom. Maar ondernemers die zonder herstelplannen te lang blijven bijlenen, zullen uiteindelijk een keer verzuipen in hun schuldenlast. En daar is ook niemand mee geholpen. De vraag is of de optie van het terugbrengen van het ingekochte (staats)papier naar de markt nog wel een beschikbare optie is. Ik denk van niet, daarvoor loopt dit proces al veel te lang. Wij betalen vandaag op de kapitaalmarkt voor Nederlands 30-jarig papier 0,036% rente. Als de rente weer gaat stijgen zullen er dermate grote verliezen worden geleden, dat die niet draagbaar zijn en tot een enorme chaos zullen leiden. Daarbij komt dat onze verdienmodellen altijd zijn uitgegaan van een rentetarief waarbij meer vraag ontstaat dan beschikbaar wordt gesteld. Geld is dus altijd een schaars product geweest, maar dat is het niet meer. Beleggers hebben zoveel geld tot hun beschikking dat ze zelfs bereid zijn om geld toe te betalen aan betrouwbare debiteuren, om het maar ergens te kunnen stallen, desnoods om te moeten interen. Dat gegeven is op de langere termijn geen aantrekkelijk vooruitzicht. Nederland moet snel een nieuw verdienmodel ontwerpen voor de komende decennia, eco 4.0 en voor de jongeren en komende generaties en daarbij uitgaan van gratis geld dat beschikbaar is, is voor mij geen optie. Goederen moeten schaars zijn, daar is ons economisch systeem op ingericht. Het advies van de BIS aan de centrale banken moet ervan uitgaan dat alle mondiale centrale banken tegelijk hun monetaire beleid gaan aanpassen. En dat gaat, vanuit mijn perceptie, nooit gebeuren. De gevolgen daarvan in Japan (BoJ) zijn anders dan die van de FED, de BoE en de ECB. Is de BIS te laat gekomen met hun waarschuwing of is de BIS slechts een adviescollege, waar centrale banken selectief naar luisteren. Stel dat de ECB wel zou willen bewegen welke schade veroorzaken ze dan in het bankwezen en de financiële wereld in de eurozone en daarbuiten en bij de 19 eurolanden. Want een stijgende rente zal de vraag naar euro’s doen toenemen en de koersen van Yen, het Pound en de Dollar t/o de euro doen dalen, waardoor onze exportpositie schade zal oplopen. En welke overheden willen daar in de huidige krimp aan meewerken. Maar de vraag blijft dan wel of er een weg terug is en waar we dan aan moeten denken? Beleggers vragen zich vrijwel dagelijks af of we over het hoogtepunt van de crisis heen zijn? Mijn antwoord is dat we pas aan het begin staan. Maar de aandelenkoersen stijgen en de rente blijft maar dalen. Dat is de realiteit, maar ik denk dat daarvoor de ECB en de andere centrale banken verantwoordelijk zijn. Die pompen al <5 jaar vele biljoenen geld in de markten, waardoor de rente laag is en grote hoeveelheden liquiditeiten beschikbaar zijn gekomen om met gratis geld te kunnen speculeren op de effectenmarkten, waardoor er een ongaande lijn in stand wordt gehouden. Dat zegt echter niets over een realistische waarde gezien het slechte weer. Daarbij komt dat als gevolg van dit proces het vertrouwen in geld is gedaald en beleggers denken dat de waarde van ondernemingen stabieler is dan dat van geld. Datzelfde geldt ook voor onroerend goed en goud. Ik zet nog wel vraagtekens bij economische en financiële data die worden gepubliceerd en die een flagrante tegenstelling tonen met de actuele ontwikkelingen op velerlei terrein. Trump zou toch niet ……………………?

Duitsland is vanaf 1 juli tot oudjaarsdag voorzitter van de Europese Unie en de vraag is

“Slaagt de Duitse bondskanselier, Angela Merkel, erin een snel akkoord te realiseren voor het EU-Herstelfonds, naar de aanzet van Merkel en Macron (M&M).” Ook met haar jarenlange ervaring in Brussel is dat nog helemaal niet zeker. Ik verwacht dat Rutte haar zo lang mogelijk in de wielen zal rijden om zoveel mogelijk van zijn eisen in te willigen. Daarover schrijft Marc Peeperkorn op https://www.topics.nl/europees-herstelfonds-na-corona-is-zelfs-voor-crisisleider-merkel-een-flinke-klus-a14548440vk/?context=mijn-nieuws/ onder meer: Het Duitse EU-voorzitterschap is bondskanselier Angela Merkel op het lijf geschreven. Dat zou haar op het lijf moeten zijn geschreven. De zes maanden dat Duitsland met de Europese voorzittershamer zwaait, staan in het teken van crisismanagement: hoe biedt de Unie het hoofd aan de grootste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog? Merkel is in deze ‘the safest pair of hands’, zoals EU-diplomaten dat prozaïsch zeggen. Het succes van het Duitse voorzitterschap zal bovenal worden afgemeten aan een akkoord over een nieuwe Europese meerjarenbegroting en een Europees herstelfonds – samen goed voor €1.850 mrd – om de economische coronakrimp om te buigen naar duurzame groei. Natuurlijk is het EU-president Charles Michel die de onderhandelingen moet leiden, maar dat weerhoudt Merkel er niet van achter de schermen een doorslaggevende rol te spelen. ‘Ik zal Michel ondersteunen’, zei de bondskanselier. ‘Ze houdt zijn hand stevig vast’, constateert een EU-ambtenaar. Dat Merkel vorige week al met premier Mark Rutte aan de telefoon hing, is geen toeval. Italië is het eens met het voorstel van de Europese Commissie om van de €750 mrd hulp €500 mrd te verstrekken als subsidies en de rest in de vorm van leningen. Italië zou in het voorstel met €170 mrd het grootste deel van dat bedrag ontvangen. Wat premier Rutte betreft, kan Italië rekenen op hulp van Nederland, maar niet op gratis geld. Als het aan Nederland en de ‘vrekkige vier’ ligt, zal het zogenoemde herstelfonds van de EU alleen bestaan uit leningen. “Want leningen zijn ook hulp.” Het magazine Corriere della Sera van deze week noemt Rutte daarom ‘de superstrenge dokter’, die vindt dat Italië voor zichzelf moet kunnen zorgen. In tegenstelling tot Rutte – ‘Er gaat niet iets vreselijks mis als er in juli geen akkoord ligt’ – heeft Merkel wel haast. Ze vreest onnodig grote economische misère als de regeringsleiders blijven dralen over de geldpotten. En daardoor een nieuwe anti-Europese golf in de lidstaten, die de EU erodeert. Er is ook een praktische reden waarom Merkel op spoed aandringt. Als EU-voorzitter moet Duitsland een eventuele deal tussen de leiders met het Europees Parlement afkaarten. Sleept dit alles aan tot het najaar, dan laten ook de urgente wetten om de herstelmiljarden uit te geven op zich wachten en gaat het Duitse voorzitterschap de geschiedenis in als dat van de stilstand. Zoals het Kroatische voorzitterschap van de afgelopen zes maanden. Merkel is gepokt en gemazeld in crisisbeleid. Juist als alles trilt op zijn grondvesten, komen haar planmatige aanpak en stamina (=uithoudingsvermogen) het best uit de verf. Bovendien is de bondskanselier bereid tot grote koerswijzigingen als de nood hoog is. Dat deed ze met de Energiewende in 2011 (afbouw kernenergie na ramp met de Japanse kerncentrale in Fukushima); met het openstellen van de grenzen voor migranten in 2015; en opnieuw toen ze – geconfronteerd met de coronarecessie – twee maanden geleden samen met de Franse president Emmanuel Macron een Europees herstelfonds van €500 mrd presenteerde. Ruim drie extra EU-jaarbudgetten, geleend op de kapitaalmarkt, Europese schuldopbouw: een jaar eerder was ze uit het Kanzleramt (het Berlijnse Torentje) verdreven als ze er ook maar op gehint had. ‘Het noodzakelijke is in dit geval het uitzonderlijke’, zei Merkel afgelopen weekend in een interview met enkele Europese kranten. Niet onbelangrijk voor het succes van het Duitse voorzitterschap is dat Merkel de langstzittende regeringsleider aan de Europese vergadertafel is. Sinds 2005 draait ze mee in het circus van de EU-toppen. Als een van de weinige leiders kan ze zich erop beroepen voor de tweede keer EU-voorzitter te zijn. Ze kent als geen ander de dynamiek van Europese besluitvorming. ‘Dat is onmiskenbaar tijdens EU-toppen en helpt enorm’, aldus voorzitter Ursula van der Leyen van de Europese Commissie in een interview met het Duitse Handelsblatt. De landgenote van Merkel noemt het ‘een groot geluk’ dat Duitsland juist nu de EU leidt. Maar ook met de ervaren hand van Merkel is een financieel akkoord in juli tussen de leiders geenszins verzekerd. ‘Het wordt heel hard werken’, beamen Duitse diplomaten. Datzelfde geldt voor de tweede ‘topprioriteit’: een handelsakkoord met het Verenigd Koninkrijk vóór het eind van het jaar. Gesprekken tussen Londen en Brussel in de afgelopen maanden hebben vooral tot verwijten over en weer geleid, van voortgang is geen sprake. Een no-deal (geen akkoord, zware economische schade) dreigt. Ook hier is Merkel niet de eerste onderhandelaar namens de EU, dat is de Fransman Michel Barnier. Maar Merkel is van belang bij het overleg over eventuele onderhandelingsruimte voor Barnier. Een derde prioriteit is een sterkere rol van de EU op het wereldtoneel, een kwestie die de bondskanselier na aan het hart ligt. In mei 2017 zei ze, na afloop van een frustrerende G7-top met de Amerikaanse president Donald Trump, dat de tijd dat de EU ‘volledig op anderen kon rekenen’ voorbij was. ‘Wij Europeanen moeten ons lot in eigen hand nemen. We moeten vechten voor onze toekomst.’ Het is sindsdien een rode draad in haar handelen. Opgegroeid in voormalig Oost-Duitsland achter het IJzeren Gordijn, weet Merkel wat onvrijheid is. Als Duitse politica verknoopt ze de Duitse lotsbestemming steevast aan de Europese. Het is hoog tijd voor een zelfbewustere EU, vindt Merkel, als handelspartner en als militaire bondgenoot. Ondanks de coronabeperkingen zet ze daarom in op een topontmoeting van de 27 EU-leiders met de Chinese president Xi Jinping. Doel is een investeringsverdrag tussen de EU en China dat eerlijke concurrentie waarborgt. Daarnaast wil Merkel het startschot geven voor de Conferentie over de Toekomst van Europa. Dit brede debat over de vraag waar de EU naartoe moet, zou op 9 mei (Europadag) van start zijn gegaan. Het coronavirus stak hier een stokje voor maar Merkel pakt het graag op. Toen Berlijn twee jaar geleden begon met nadenken over het voorzitterschap, werd zwaar ingezet op de vergroening en digitalisering van de Europese samenlevingen. De coronapandemie heeft dit naar de zijkant van de tafel geschoven, maar zeker niet in de prullenbak. De Duitse ministers – die de Europese ministerraden de komende maanden voorzitten – zijn erop gespitst de herstelmiljarden in te zetten voor de groene en digitale omwenteling. Praktisch stelt corona wel beperkingen aan het Duitse voorzitterschap. Normaliter kan de EU-voorzitter ongeveer twaalfhonderd vergaderingen in de EU-gebouwen plannen, nu is dat vanwege de anderhalvemeterregel (minder geschikte zalen) teruggebracht tot vierhonderd. Videoconferenties blijven dus geboden, maar die zijn aanzienlijk minder effectief, als is het alleen al omdat er dan vaak geen tolken beschikbaar zijn.

Korte berichten

Duizenden dossiers van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst zijn jaren te vroeg vernietigd, schrijft staatssecretaris Van Huffelen aan de Tweede Kamer. Het gaat om 9000 dossiers van mensen die in beroep zijn gegaan tegen besluiten van de afdeling over hun toeslag. De bewuste stukken zijn tussen 2009 en 2012 opgeslagen en hadden 12 jaar bewaard moeten worden, de termijn die geldt voor toeslagen. Maar ze zijn 7 jaar gearchiveerd, de periode die geldt voor gewone belastingzaken. Bij kinderopvangtoeslag-zaken krijgen ouders nu het voordeel van de twijfel. (bron: NOS)

De sierteeltsector heeft zich na een grote terugval in maart en april sterk hersteld. De bloemenexport was in mei nog lager dan een jaar eerder, maar de plantenexport was hoger, meldt ABN Amro. In maart en april daalde de export met tientallen%en en ging een half miljard euro aan exportwaarde verloren. Bloemen werden massaal vernietigd. Dat gebeurt nu echter al weken niet meer. De onlineverkoop van bloemen nam in de coronacrisis wel sterk toe. In april was deze zelfs 270% hoger dan een jaar eerder. De sector vreest de tweede helft van het jaar een nieuwe terugval, vanwege de verwachte recessie. (bron: NOS) Het bericht van de ABN Amro geeft geen helder inzicht in de mate waarin de sierteeltsector is hersteld van de grote terugval. De onlineverkoop is met 270% gestegen door de corona-crisis. Dat bestrijd ik niet maar om welk bedrag gaat het. 270% van een ton is €270.000 maar van een miljoen is dat €2.700.000. De sierteelt exporteert jaarlijks voor €9.500.000 en de vraag is hoever de sierteelt dit jaar komt.

De omzet van HEMA is van februari tot en met april met ruim ¼ gedaald tot €225 mln. Veel buitenlandse vestigingen bleven dicht en de winkels in Nederland verkochten veel minder dan normaal, blijkt uit de kwartaalcijfers. HEMA zegt dat de verkoop in mei en vooral juni sterk hersteld is. In juni is de omzet zelfs boven het niveau van vorig jaar uitgekomen. Het concern maakt daarom geen gebruik van het tweede steunpakket van de overheid. De schuldeisers zijn bezig HEMA formeel in eigendom te krijgen en daarna door te verkopen. (bron: NOS) De operationele winst van winkelketen Hema ging met 63% omlaag tot €18 mln. In juni steeg de omzet boven het niveau van vorig jaar, waardoor Hema naar eigen zeggen aanzienlijk beter presteerde dan vergelijkbare retailers in de markt. „We zijn verder blij dat onze verkopen weer op een gezond niveau zijn gekomen. De coronacrisis heeft een grote impact gehad op onze financiële resultaten in ons eerste kwartaal”, zegt topman Tjeerd Jegen. Hema bereikte vorige maand een akkoord met de grootste groep schuldeisers. „Na het bereiken van overeenstemming met onze belangrijkste obligatiehouders hebben we nu weer een belangrijke stap gezet. We hebben meer dan de benodigde steun van onze obligatiehouders weten te vergaren om het proces voort te zetten en Hema weer financieel gezond te krijgen”, aldus Jegen. Er wordt een gedetailleerd stappenplan gevolgd om de hoge schuldenberg te reduceren. „In de komende weken zal Hema in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Nederland procedures starten om juridische goedkeuring te verkrijgen voor specifieke aspecten van de schuldreductie in overeenstemming met het implementatieplan”, laat de winkelketen weten. Volgens Hema zullen er verder diverse andere juridische procedures volgen rond of tussen verschillende partijen die betrokken zijn bij de winkelketen, zoals de faillissementsaanvraag van Hema’s aandeelhouder AMEH. „AMEH houdt de aandelen in Hema, maar maakt zelf geen deel uit van de Hema-groep en is volledig uitgesloten van de overeenkomst die Hema heeft gesloten met de obligatiehouders en de kredietverstrekkers.” Hema zegt niets over mogelijke overnamekandidaten. „We hebben er alle vertrouwen in de komende maanden de schuldreductie overeenkomst uit te voeren. Het fusie- en overnameproces zal parallel daaraan worden voortgezet.” Inmiddels zijn er al verschillende partijen geïnteresseerd in een overname van Hema. Het gaat daarbij onder meer om een consortium rond investeringsmaatschappij Parcom. Ook Retail Mirage Group, het moederbedrijf van Blokker, bereid een bod voor. Ondertussen wordt ook de naam van supermarktbedrijf Ahold Delhaize deze week veelvuldig genoemd. (bron: DFT)

De Nederlandse handel van harddrugs per post groeit en bezorgt ons land internationaal een steeds slechtere naam. Dat zeggen politie en justitie in NRC. Nederlandse dealers versturen naar schatting 9000 pakketjes met cocaïne, xtc, speed of chrystal meth. De postpakketten worden anoniem aangeboden en vooral naar het buitenland gestuurd, tot grote irritatie van de autoriteiten in onder meer Duitsland, Frankrijk, de VS en Australië. Buitenlandse autoriteiten melden aan Nederland dat ze “overspoeld” worden met drugspakketten uit Nederland, zegt een officier van justitie. Nederlandse post wordt extra gecheckt. (bron: DFT) PostNL moet dit als eerste hebben gesignaleerd. En hebben die al eerder aan de bel getrokken of is het verdienmodel preferent aan het melden van onverwacht aanbod van pakketvervoer.

De regels voor grond die met pfas is vervuild, worden soepeler. De pfas-limiet op land gaat omhoog van 0,8 microgram per kilo grond naar 1,4 microgram. Ook worden de maatregelen voor grond gelijk getrokken met die voor bagger. Volgens staatssecretaris Van Veldhoven kunnen grondverzetters en baggeraars nu gemakkelijker hun werk doen. Pfas is een verzamelnaam voor ruim 6000 stoffen die gezondheidsschade kunnen veroorzaken. Om verspreiding tegen te gaan werden vorig jaar strenge regels ingesteld. Daardoor viel veel werk stil, ook in de bouw. Later dit jaar volgen mogelijk nog meer aanpassingen aan de pfas-regels. (bron: NOS) Dit is weer typisch zo’n beslissing van het kabinet Rutte III. Niet het belang van het milieu, maar de vraag bij welke norm het bedrijfsleven weer aan de slag kan en geen last heeft van beperkingen. De vraag is hoe groot de schade kan zijn die hiermee aan de natuur en het milieu wordt toegebracht. Dit is echt weer een beleid dat de rechten uit het verleden beschermd en niet naar de toekomst kijkt. 3Xfout.

De beleidsmakers van de Federal Reserve zijn vooral bezorgd over de economische neergang als gevolg van de coronacrisis. Dat staat in de gepubliceerde notulen van de meest recente vergadering van de koepel van centrale banken in de Verenigde Staten die op 9 en 10 juni werd gehouden. De neergang van de economische activiteit in de VS afgelopen lente was de sterkste sinds de Tweede Wereldoorlog. Uit de notulen blijkt onder meer dat de beleidsmakers worstelen met de vraag hoe de situatie te verbeteren. Daarbij merkten ze ook op dat de impact van de crisis duidelijk niet gelijk over Amerikanen is verdeeld. Zo raakten met name werknemers met lagere lonen hun baan kwijt. Dit gold in het bijzonder voor vrouwen, zwarte Amerikanen en Latino’s. De beslissing om de rente ongemoeid te laten tot het moment dat de weg naar economisch herstel duidelijk is ingezet, werd unaniem genomen. Fed-preses Jerome Powell zei eerder deze week nog dat het hoogst onzeker is hoe de Amerikaanse economie zich zal herstellen van de coronacrisis. Hij wees ook op de noodzaak om de verspreiding van het virus onder controle te krijgen.

American Airlines heeft komend najaar zo’n 20.000 medewerkers te veel. De luchtvaartmaatschappij, nu nog één van de grootste van de Verenigde Staten, voorziet de komende anderhalf jaar veel minder vluchten uit te voeren. Daardoor zou 20 tot 30% van het personeel overbodig worden. Topman Doug Parker stelt dat niet noodzakelijkerwijs 20.000 mensen gedwongen op straat komen te staan na september. “Creatieve oplossingen” zouden de pijn kunnen verzachten, bijvoorbeeld via vrijwillige vertrekregelingen en vervroegd stoppen met werken. Voor het einde van oktober zijn massaontslagen ook niet aan de orde, zolang American Airlines nog steun van de overheid ontvangt. Door de coronapandemie konden luchtvaartmaatschappijen dit voorjaar amper vluchten uitvoeren. Inmiddels herstelt de vraag naar vliegreizen wel weer iets, maar American Airlines voorziet in de zomer van 2021 nog altijd een kwart minder langeafstandsvluchten uit te voeren dan voor de crisis. American Airlines heeft een intentieverklaring getekend voor bijna $4,8 mrd aan noodleningen van de overheid, terwijl ook miljardensubsidies zijn ontvangen om ontslagen te voorkomen. Daarnaast haalde het bedrijf zelf $4,5 mrd op, waarmee leningen werden geherfinancierd. (bron: iex.nl)

Veel beursgenoteerde bedrijven op het Damrak zullen in de tweede helft van het jaar nieuwe aandelen uit gaan geven om zo de opgelopen schulden, vanwege de coronacrisis, te herfinancieren. Die verwachting sprak René van Vlerken, hoofd noteringen bij Euronext, uit tijdens een persbijeenkomst. Veel bedrijven gingen schulden aan om de crisis door te komen. Als de economische situatie verbetert en het sentiment op de beurs positief blijft, komen die ondernemingen naar de beurs om geld op te halen via een kapitaaluitgifte. Daarmee kunnen schulden of bankleningen terugbetaald worden en kan de financiële solvabiliteit weer verbeteren, aldus Van Vlerken. Een andere oorzaak voor de verwachte toename in aandelenuitgiftes zijn fusies en overnames, vertelt Van Vlerken. Hij denkt dat met name bedrijven uit de technologie- en biotechnologiesectoren voldoende kapitaal en steun van aandeelhouders hebben om op overnamepad te gaan. Zij zullen hun aankopen deels met nieuwe aandelen financieren, verwacht Euronext. Als voorbeeld wijst Van Vlerken naar de overname van het Britse Just Eat door het Nederlandse maaltijdbestelbedrijf Takeaway, die daarvoor 3,3 miljoen nieuwe aandelen uitgaf.

Ad Nederlof, (73 jaar, oprichter en Executive Chairman van de VANAD Group en voormalig President & CEO van het contact center softwarebedrijf Genesys) waarschuwt op https://www.telegraaf.nl/financieel/455129183/gevolgen-corona-bij-sommige-bedrijfstakken-dramatisch dat de gevolgen van de corona-crisis in sommige branches een dramatische omvang kunnen bereiken.

Na Zara heeft nu ook de grote mode-keten H&M aangekondigd dat er heel veel winkels zullen sluiten. Wereldwijd gaat het om minstens 170 winkels, terwijl ook de opening van nieuwe vestigingen wordt ‘heroverwogen’ . “Het is duidelijk dat de snelle veranderingen in het klantgedrag als gevolg van de wereldwijde pandemie de digitalisering van de moderetail verder zullen versnellen”, zegt CEO Helena Helmersson. H&M Group omvat H&M, COS, Weekday, Arket, Monki, H&M Home, & Other Stories en AFound.

Bedrijven met meer dan tien mensen in dienst hebben de afgelopen tijd vaak gebruikgemaakt van de mogelijkheid om in coronatijd de belastingbetaling een paar maanden uit te stellen. Dat blijkt uit cijfers van het CBS. Een op de drie middelgrote bedrijven kreeg drie maanden uitstel van betaling. Hetzelfde geldt voor een kwart van de bedrijven met meer dan 250 werknemer. In totaal maakten 130.000 bedrijven tot 12 juni gebruik van deze coronamaatregel. Het grootste deel van deze ondernemers betaalt tijdelijk geen omzetbelasting of loonheffingen. Anderen kregen uitstel voor de inkomstenbelasting. (bron: NOS) De mogelijkheid om belastingafdracht uit te stellen komt uit het eerste noodplan van de overheid. Ik zet echter vraagtekens bij de effectiviteit hiervan. Weliswaar pompen banken enorme hoeveelheden krediet in het bedrijfsleven maar dat geld moet in de komende tijd wel weer worden terugbetaald. Om dat te kunnen moeten de bedrijfsomzetten en -winsten stijgen boven het niveau van voor de corona-crisis. In acht genomen de financieel/economische gevolgen van de zware economische krimp moeten we nog maar afwachten of dat gaat slagen in de eerste 3 jaar.

Ruim honderd gemeenten trekken aan de bel omdat ze financieel in zwaar weer verkeren door de coronacrisis. Ze vrezen dat ze later dit jaar de belastingen moeten verhogen, schrijft De Telegraaf. In een brandbrief aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en politiek Den Haag schrijven ze dat er snel een oplossing moet komen, anders komt de uitvoering van basistaken in gevaar en moeten belastingen worden verhoogd. Minister Ollongren zegt met gemeenten in gesprek te blijven. Eerder trok het kabinet al €566 mln uit. (bron: NOS)

Nederlandse winkels hebben in mei 8,2% meer omgezet dan in dezelfde maand een jaar geleden. Het gaat volgens het CBS om de grootste stijging van omzet in 14 jaar, terwijl in april er juist nog sprake was van een krimp. Vooral doe-het-zelfwinkels deden het goed, met een omzetstijging van meer dan 29%. Ook supermarkten verkochten meer. Zij noteerden een stijging van ruim 10%. Webwinkels verkochten bijna de helft meer dan vorig jaar. Tegelijk zijn er ook winkels die het nog altijd zwaar hebben. Schoenenzaken en kledingwinkels leverden in mei meer dan een vijfde van hun omzet in. (bron: NOS) Wat het CBS hier meldt is niets nieuws. De problemen zitten in de horeca, in de kleding- en schoenenwinkels, het toerisme, de luchtvaart en de dienstverlening.

Nederlanders hebben in de maand mei een recordbedrag van €9,4 mrd bijgeschreven op hun spaarrekening. Het is de grootste toename sinds in 1998 De Nederlandsche Bank de cijfers ging bijhouden. Nederlanders hebben op dit moment in totaal €384 miljard gespaard. In mei wordt er altijd veel geld op spaarrekeningen gestort. Veel mensen krijgen dan vakantiegeld. Volgens DNB is de piek nu extra groot, omdat er vanwege corona veel minder wordt uitgeven. Deskundigen verwachten dat mensen weer op hun spaargeld zullen interen door de oplopende werkloosheid en doordat ZZP’ers minder opdrachten krijgen. (bron: NOS) Bij ons spaargeld van €384 mrd moeten ook onze pensioenreserves optellen van stel €1500 mrd, terwijl onze staatsschuld gaat stijgen naar €491 mrd.

De afzetprijzen van de Nederlandse industrie waren in mei gemiddeld 8,0% lager dan in dezelfde maand een jaar eerder. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Een maand eerder waren de producten van de industrie 8,1% goedkoper dan een jaar eerder. De ontwikkeling van de afzetprijzen hangt sterk samen met de prijsontwikkeling van ruwe aardolie. Die was vorige maand fors goedkoper dan een jaar terug. Producten in de aardolie-industrie en de chemische industrie gingen mede daardoor flink in prijs omlaag. In onder meer de machine-industrie en auto-industrie lagen de prijzen in mei hoger dan een jaar terug. Vergeleken met april zijn de afzetprijzen van de industrie in mei met 0,3% gestegen. De prijzen op de binnenlandse markt daalden met 0,2%, terwijl de prijzen op de buitenlandse markt met 0,7% stegen. (bron: DFT)

Bij de NS staan de komende jaren 2300 arbeidsplaatsen op de tocht. Dat staat in plannen die bekend zijn gemaakt aan het personeel. Door corona en het daardoor teruggelopen aantal reizigers, wil de spoorvervoerder zeker 1,4 mrd bezuinigen. De banen gaan verloren in alle takken van het bedrijf. De NS hoopt vooral door natuurlijk verloop te kunnen inkrimpen. Alle medewerkers met een vast contract mogen blijven, maar sommigen kunnen worden omgeschoold. Daarnaast levert de top van het bedrijf 10% loon in. De plannen worden nu verder uitgewerkt en aan de vakbonden voorgelegd. (bron: NOS)

Shell heeft in het tweede kwartaal veel minder verkocht dan in dezelfde periode vorig jaar. Het olie- en gasconcern schrijft door de gekelderde vraag vanwege de corona-pandemie in het tweede kwartaal tussen de $15 mrd en $22 mrd af op de waarde van zijn bezittingen. Op basis van voorlopige cijfers meldt Shell dat de dagelijkse verkoop van olie tussen de 3,5 miljoen en 4,5 miljoen vaten lag in het tweede kwartaal. In dezelfde periode vorig jaar waren dat nog 6,6 miljoen vaten. Door de wereldwijde virusuitbraak vlogen vliegtuigen amper, reden er minder auto’s en draaide de industrie in een lagere versnelling. Dat heeft verregaande gevolgen voor het olie- en gasverbruik, dat veel lager is. Shell verwacht voor dit jaar en de komende periode dan ook lagere prijzen voor die grondstoffen dan waar eerder op werd gerekend. Ook zullen de winstmarges voor producten uit raffinaderijen 30% lager liggen. De miljardenafschrijvingen die Shell daardoor doet, zorgen ook voor een hogere schuldratio. De coronacrisis noopte Shell eerder dit jaar al tot zijn eerste verlaging van het dividend sinds de Tweede Wereldoorlog. Het bedrijf verlaagde de winstuitkering over het eerste kwartaal met twee derde wegens de de moeilijke omstandigheden in de markt. In mei werd ook bekend dat Shell op personeelskosten wil besparen door medewerkers een vrijwillige vertrekregeling aan te bieden. (bron: DFT)

Commerciële targets in de financiële wereld kunnen klantgerichte benadering verstoren

Door personeel in de financiële sector met targets op te zadelen, bestaat het gevaar dat het klantbelang uit het oog wordt verloren. Dat komt naar voren in het rapport ’Bewust belonen en waarderen’, van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Volgens de toezichthouder is het gedrag van leidinggevenden grotendeels bepalend met hoe personeel omgaat met klanten. Hoe meer gestuurd wordt op financiële en commerciële doelen, hoe groter de kans dat op de werkvloer een egoïstische cultuur ontstaat, met schadelijk gedrag richting de klanten als gevolg. Het onderzoek werd gehouden onder ruim 5000 medewerkers in vier verschillende deelsectoren van de financiële sector. De ondervraagden en geïnterviewden werkten bij achttien grootbanken, verzekeraars, intermediairs en grote uitvaartverzekeraars. Volgens de AFM zijn er geen grote verschillen tussen de vier onderzochte sectoren. Tussen ondernemingen individueel was dat wel het geval. De AFM noemde geen namen, maar zegt wel dat bij de ene bank 68% van de medewerkers vindt dat het bestuur het goede voorbeeld geeft als het gaat om het centraal stellen van het klantbelang. Bij een andere bank vindt nog geen derde van de medewerkers dit. Bij de onderzochte verzekeraars nam 43% van de ondervraagden wel een schadelijk gedrag waar richting de klant of de eigen onderneming, terwijl dit bij een andere verzekeraar driekwart van het personeel zegt dit nooit of nauwelijks te merken. Ook targetdruk wordt bij de onderzochte financieel dienstverleners verschillend ervaren. De AFM spoort ondernemingen aan om na te gaan of medewerkers bijvoorbeeld een „buitensporig hoge” targetdruk ervaren of dat ze merken dat vooral commercieel gedreven medewerkers snel promoveren. Dit zou namelijk nadelig kunnen uitpakken voor klanten. Ook wordt leidinggevenden gevraagd om te bezien of medewerkers er voldoende van doordrongen zijn om het klantbelang centraal te stellen. Het gedrag van medewerkers wordt volgens de AFM namelijk alleen beïnvloed door het salarisstrookje dat zij ontvangen, het gaat ook om niet-financiële prikkels zoals de waardering die wordt ’uitgedeeld’ door managers in de vorm van complimenten, status en betrokkenheid bij interessante projecten. De AFM gebruikt de uitkomsten van het onderzoek ook in het toezicht op ondernemingen. Ik heb zelf ook een slechte ervaring met een grootbank, waar ik al > een decennia een kluisje huurde, waar documenten e.d. in werden bewaard. Toen dit bankkantoor van pand verhuisde werd de kluisruimte verwisseld voor een kleine kluisruimte met een onzichtbare kluisrobot, die het kluisje verplaatste naar en van de plek waar die kluisjes werd opgeslagen. Edoch …………. op 6 februari 2020 ontstonden er technische problemen bij het ophalen van mijn kluisje door de robot. De volgende dag was het probleem verholpen maar mijn kluisje kwam ook, na meerdere malen te procedure te hebben herstart, niet naar boven. Ik werd gerustgesteld: geen zorgen want mijn kluisje was er nog. Ik vertelde wat ik wilde (mijn kluisje zien) en dat zou op 14 februari gaan plaatsvinden. Dan zou de monteur, van een extern bedrijf, er ook zijn en dan zou het wel lukken. Maar de monteur was er niet, die was al eerder die week geweest en het systeem gereset en nu moest het werken. Nee dus. Wat ik deed, met assistentie van een medewerkster van de bank, mijn kluisje kwam niet ‘boven water’. De geruststelling werd minder: ik heb het zelf niet geconstateerd, zei de medewerkster, maar Uw kluisje moet zich in de kluis bevinden. Beraad ………………….. de medewerkster zou een nieuwe afspraak maken met de monteur en mij bellen over de dag en het tijdstip. Twee weken gaan voorbij: ik hoor niets. Ik chat de klantenservice van de bank. Het telefoonnummer van het betreffende bankkantoor kreeg ik niet, maar ze zouden een email naar het kantoor sturen met verzoek contact met mij op te nemen. De volgende ochtend, het is dan 21 februari , even bij het kantoor binnengelopen en naar de medewerkster gevraagd. Na een kwartier wachten weer vertrokken want mijn auto stond op een parkeerplaats met een maximale parkeertijd van een ½ uur. Nogmaals gevraagd of ze telefonisch contact met me op wilde nemen. De eerste reactie van de zijde van het kantoor komt op 31 maart/1 april, nadat ik op 22 februari de Raad van Bestuur van de bank schriftelijk had gevraagd te interveniëren, De afspraak die ik gemaakt had met de medewerkster die gaat over de kluisjes, was daar niet toe gemachtigd. Het externe bedrijf die de monteur moet leveren om het kluisje uit de kluis te halen, wilde daar niet aan meewerken. Op mijn vraag waarom het 5 weken had geduurd voordat mij dat wordt medegedeeld en alleen omdat Klachtenmanagement Hoofdkantoor daarop had aangedrongen, komt geen antwoord. Ik hield de bank aan de afspraak. Ik wilde mijn kluisje zien (de sleuteltjes waren zoek) voordat ik opdracht zou geven nieuwe sleuteltjes te plaatsen. Die procedure kostte eerst €600, 5 weken later €630 en nog weer een week later €578,58, waarop ik €250 coulance zou krijgen omdat de zaak het gevolg was van technische problemen met de robot. Die kosten bestonden uit het openboren van het kluisje, het plaatsen van een nieuw slot met 2 sleutels en de aanwezigheid van een notaris, schrijft het veiligheidsprotocol van de bank voor. Corona vertraagde de oplossing. Inmiddels had ik al een bevestiging gekregen dat de kluis er ‘ongeschonden’ uitzag, maar hoe zwaar het kluisje was wilde ze mij niet opgeven. Op 7 juni kreeg de juriste die ik in de arm genomen had een mail van het Klachtenmanagement dat de bank besloten had binnenkort te stoppen met de verhuur van kluisjes en werd mij de mogelijkheid geboden het contract voortijdig te beëindigen. Daarvan heb ik gebruik gemaakt op 17 juni, 18 weken na het eerste bezoek. Ik heb geen kosten betaald voor het openboren van het kluisje, de notaris was er niet bij. Ik had voorgesteld dat de bank de betaalde kluishuur over 2020 zou restitueren. Daarvan is slechts het grootste deel betaald. De bank reageert niet op voorstellen.

ECB-econoom waarschuwt voor negatieve inflatie

Isabel Schnabel, een Duitse topeconoom van de Europese Centrale Bank (ECB), waarschuwt voor negatieve inflatie in de eurozone de komende maanden. Schnabel verwacht dat de inflatie de komende periode rond de 0% zal blijven schommelen en sluit een negatieve inflatie (lager dan 0%) niet uit. Op dit moment ligt de inflatie in de eurozone op 0,1%, dat is ruim een procentpunt lager dan een jaar geleden. Dit heeft alles te maken met de economische gevolgen van de coronacrisis die ook de eurozone hard raakt. De ECB-econoom pleit verder voor eenheid binnen de monetaire unie in tijden van crisis. De economische gevolgen van corona zouden volgens Schnabel niet mogen leiden tot grotere verdeeldheid binnen de eurozone. Het laatste standpunt deel ik wel, met de aantekening dat de verdeeldheid binnen de 19 eurolanden kleiner zou moeten worden en tot meer solidariteit zou moeten leiden.

Corona woedt door in rest van wereld: ‘Tweede golf ook hier onvermijdelijk’

Waar in Nederland het aantal coronabesmettingen slechts mondjesmaat toeneemt, zijn er wereldwijd inmiddels meer dan 10 miljoen gevallen genoteerd. Vooral in de VS gaat het heel snel. In Engeland dreigt de stad Leicester in totale lockdown te gaan. De cijfers in de Verenigde Staten doen alle alarmbellen rinkelen. Er zijn dit weekeinde tienduizenden infecties bij gekomen. Dat is veel meer dan in het begin van de pandemie het geval was. Langzaam begint daar het besef in te dalen dat de manier waarop het coronavirus wordt bestreden ernstig gefaald heeft. “Wat we nodig hadden, is een duidelijke en consequente informatievoorziening,” zegt viroloog William Schaffner in de New York Times. “We hebben juist het tegengestelde gezien.” Texas, Florida en Arizona hebben het op dit moment het zwaarst te verduren. Dit zijn net de staten waar Republikeinse gouverneurs zeer agressief de lockdown hebben beëindigd en de economie weer hebben opgestart. Ze hebben daar zeer veel kritiek op gekregen, behalve van president Donald Trump. Die juichte hun daadkracht juist toe. Inmiddels worden in die staten de uitgaansgelegenheden weer gesloten. Vicepresident Mike Pence zou naar Texas en Florida komen voor campagnebijeenkomsten, maar heeft afgezegd. Hij reist nog wel af, maar spreekt niet in het openbaar. Het aantal coronabesmettingen in de VS is inmiddels opgelopen tot 2,5 miljoen. Dat is meer dan waar dan ook. Er zijn bijna 126.000 mensen overleden aan het virus. Volgens cijfers van de Johns Hopkins Universiteit zijn er wereldwijd inmiddels meer dan 10 miljoen mensen besmet. De meeste gevallen zijn genoteerd in de VS, Brazilië, Rusland en India. Volgens deskundigen tonen deze cijfers niet de ware ravage die het virus heeft aangericht. Er wordt immers lang niet overal getest en milde gevallen worden vaak niet meegenomen. Experts van de Amerikaanse regering meldden vorige week dat de VS alleen al 10 miljoen gevallen kan hebben gehad. Het is een van de redenen dat Amerikanen nog steeds niet naar de Europese Unie mogen reizen. De ambassadeurs van de 27 EU-lidstaten hebben een lijst samengesteld met landen waarvan de burgers vanaf 1 juli weer welkom zijn. Dat zijn er vooralsnog 54, allemaal landen die gedurende de laatste 2 weken een gelijke of lagere infectiegraad per 100.000 inwoners hebben dan de EU. Reizigers uit China worden in principe wel toegelaten, maar alleen als China ook de deur openzet voor EU-burgers. Behalve voor de VS, zijn de Europese buitengrenzen ook nog gesloten voor mensen uit Brazilië, Qatar en Rusland. Elke 2 weken wordt gekeken of de situatie veranderd is. Een groot deel van de wereld heeft nog steeds te maken met een stijgend aantal besmettingen. In Zuid-Amerika zien alleen Chili en Peru een dalende trend. Aan de Afrikaanse westkust slaat het virus in de meeste landen almaar harder toe, met Namibië en de Republiek Congo als negatieve uitschieters. Ook in Marokko blijven er meer besmettingen bij komen. In Azië is het vooral India dat nu de klappen krijgt. Met name de hoofdstad New Delhi heeft het met 77.000 gevallen zwaar te verduren. Dit zou volgens de BBC vooral te wijten zijn aan een gebrekkig opsporingsbeleid, bureaucratie en politiek geruzie. Kleinere steden blijken het veel beter gedaan te hebben, zoals Bangalore (in het zuiden), waar het virus is ingedamd, en Chenna, dat relatief weinig doden te betreuren heeft. De situatie elders in de wereld is aan schommelingen onderhevig. In China bijvoorbeeld wordt nu weer een lockdown ingesteld in Anxin, een gemeente in de provincie Heibei, nabij Beijing. Hierdoor mogen een half miljoen mensen niet meer reizen. Ook hier zou de uitbraak begonnen zijn op een markt waar wilde dieren worden verhandeld. Zuid-Korea meldt eveneens weer tientallen nieuwe gevallen, terwijl de samenleving zich daar weer langzaam aan het ontspannen was. In de Spaanse hoofdstad Madrid is voor het eerst sinds het virus daar toesloeg geen dodelijk slachtoffer gemeld. “We kunnen er samen voor zorgen dat deze nachtmerrie niet meer terugkomt,” twitterde de president van de regio. Ook in Italië is er reden voor enige opluchting. Daar werd het laagste aantal doden gemeld sinds het begin van de pandemie: 8. In Zweden daarentegen, waar de cafés en restaurants de afgelopen maanden gewoon open bleven, zijn de besmettingen weer aan het toenemen. Een mogelijke oorzaak wordt gezocht in de komst van vele buitenlandse toeristen, die genoeg hadden van hun eigen lockdown en afreisden naar Zweden. Ook in Engeland neemt de spanning weer toe. Sir Jeremy Farrar, een belangrijke adviseur van de regering, toont zich bezorgd over een nieuwe toename van besmettingen als volgende maand de pubs en restaurants weer opengaan. “Als we deze zomer niet verantwoord handelen, krijgen we een tweede golf,” zei hij. Minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel kondigde een totale lockdown van Leicester, een stad met ruim 300.000 inwoners in het hart van Engeland, aan. Daar is een enorme toename in het aantal coronagevallen vastgesteld. De burgemeester wilde overigens nog niet zo hard van stapel lopen. Volgens immunoloog Ger Rijkers, werkzaam aan het University College Roosevelt in Middelburg, toont dit alles aan dat de verlichting die we nu in Nederland ervaren slechts tijdelijk zal zijn. “Het virus houdt nog zodanig huis in de rest van de wereld, dat er hier onherroepelijk ook een tweede golf zal komen. Niemand weet natuurlijk wanneer, maar ik houd het op het najaar. Dit baseer ik op de coronavirussen die we al eeuwen kennen. Ze gaan nooit helemaal weg.” (bron: Parool)

Trump opnieuw in de fout

Seije Slager schrijft in Trouw dat vicepresident Pence de jongste cijfers nog onder wat peptalk te bedekte. “We hebben opmerkelijke vooruitgang geboekt”, bezwoer hij op de eerste persconferentie van de coronawerkgroep van het Witte Huis in twee maanden. “Alle vijftig staten gaan op een veilige en verantwoorde manier weer open.” Een kille blik op die cijfers leert echter dat Amerika op dit moment vooral vooruitgang boekt in het aantal vastgestelde besmettingen: het aantal besmettingen in de VS loopt sinds een week of twee weer snel op. Het land noteert nu al dagen meer dan 40.000 positieve tests per dag, beduidend meer dan in april, het vorige dieptepunt van de coronacrisis. Het duurde dan ook niet lang voor twee van de grootste staten van Amerika, Texas en Florida, de optimistische heropeningsplannen van het Witte Huis teniet deden. Texas sloot de horeca weer, Florida verbiedt het schenken van alcohol en enkele stranden daar gaan dicht. Het is de vraag of het bij die twee staten blijft. Nog meer staten in het zuiden en westen van het land kampen met een stijging van het aantal besmettingen en hebben hun heropeningsplannen op pauze gezet. Voor president Trump moet dat een fikse tegenvaller zijn, hij roept al tijden dat het land weer open moet. Intussen groeit de kritiek dat het zijn beleid is – of het gebrek daaraan – dat de coronacrisis juist onnodig lang uitrekt: Trump bagatelliseert het virus geregeld, heeft het dragen van mondkapjes tot een politieke kwestie gemaakt, zaait verwarring met tegenstrijdige boodschappen en krijgt het niet voor elkaar om een gecoördineerde nationale aanpak op poten te zetten. De boodschap uit het Witte Huis is nog altijd dat de stijgende infectiecijfers juist een groot succes zijn. “Het aantal ChinaVirus-gevallen gaat omhoog vanwege GEWELDIG TESTEN”, tweette de president. Volgens medici klopt dat niet: in veel staten stijgt het aantal ziekenhuisopnames namelijk ook, een teken dat niet alleen het aantal positieve tests, maar ook het aantal daadwerkelijke besmettingen stijgt. Het aantal doden zou binnenkort dus ook weer snel kunnen oplopen. Bovendien zijn er op veel plekken juist problemen met testen. Laboratoria in Arizona waarschuwen dat ze geen capaciteit meer hebben. Bewoners van Texas moesten dit weekend soms vier uur in de rij staan bij de teststations, waar zelfs opstootjes ontstonden en vaak onvoldoende afstand werd gehouden.

Een rechtbank in New York heeft toestemming gegeven voor de publicatie van een boek, geschreven door de nicht van de Amerikaanse president Donald Trump. De familie Trump wilde de verschijning van het, naar verluidt, onthullende boek over de familie Trump tegenhouden. Uitgever Simon & Schuster prijst het boek van Mary Trump over de ‘giftige’ familie aan als ‘duistere geschiedenis’ van de familieclan. Het hooggerechtshof van de staat New York zette een streep door het oordeel van een lagere rechtbank. Die stelde Mary Trumps oom Robert eerder in het gelijk. Volgens hem schendt Mary met haar boek oude afspraken binnen de familie over geheimhouding. Zij moest daarom voor een rechtbank komen uitleggen waarom ze vindt dat haar ‘onthullende’ boek over de president en zijn familie niet mag worden verboden. De familie probeerde de publicatie van het boek eerder tegen te houden door te beargumenteren dat de inhoud het nationaal belang ondermijnt. Ook toen vingen de Trump’s bot. Mary Trump, een psychologe, bracht een groot deel van haar jeugd door in het grootouderlijk huis in New York, waar ze getuige was van talloze familiebijeenkomsten en feesten. Ze is de dochter van Donald’s overleden broer Fred. De uitgever meldt op zijn website dat Mary Trump het enige familielid is dat de waarheid wilde onthullen over een van de machtigste en meest gebroken families ter wereld. Het boek, vrij vertaald getiteld ‘Te veel en nooit genoeg’ beschrijft hoe mijn familie de gevaarlijkste man ter wereld heeft gecreëerd’, moet eind juli verschijnen.

Slotstand indices d.d. 3 juli 2020; week 27: AEX 568,63; Bel20 3.393,25; CAC40 5.007,14; DAX30 12.528,18; FTSE 100 6.157,30; SMI 10.126,84; RTS (Rusland) 1235,18; DJIA 25.827,36; NY-Nasdaq 100 10.341,89; Nikkei 22.306,48; Hang Seng 25.373,12; All Ords 6.163,70; SSEC 3.152,81; €/$1,125 BTC/USD $9.092,76; 1 troy ounce goud $1.774,40, dat is €50.681,69 per kilo; 3 maands Euribor -0,435%; 1 weeks -0,519%; 1 mnds -0,502%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,29% 10 jaar VS 0,6717%; 10 jaar Belgische Staat -0,122%; 10 jaar Duitse Staat -0,434%; 10 jaar Franse Staat 0,11%; 10 jaar VK 0,188%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,411%; 10 jaar Japan 0,0181%; Spanje 0,444%; 10 jaar Italië 1,257%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,538.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht stijgend, beleggers worden onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog niet onder controle is en in de VS nog steeds toeneemt en voor de slechte prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een zware recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. Maar de kooplust blijft in de markt. De goudprijs steeg verder richting de $1800. De rentetarieven daalden licht. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,231%; Duitsland 0,026%; Nederland 0,036%; Frankrijk 0,579%; Japan 0,6194%; GB 0,654%; Canada 0,9935%; Spanje 1,255%; VS 1,4312%; Italië 2,212%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,682%; Nederland -0,617%; Zwitserland -0,61%; Denemarken -0,518%; België -0,517%; Frankrijk -0,508%; Spanje -0,149%; Japan -0,1071%; VK -0,04%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 04/05 07 2020/538 Een voorspellende droom met grote gevolgen voor de mensheid

UPDATE 27/28 06 2020/537 Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld

Sigrid Kaag, liberaal, heeft zich aangediend voor lijsttrekker van D66 bij de verkiezingen voor de 2e Kamer op 17 maart 2021. Zij is nu minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in het kabinet Rutte III, Zij is een dienares van het neo-liberalisme, sterk internationaal georiënteerd, was topdiplomaat bij de VN en is pro-Europees.

Bij het CDA hebben zich 4 kandidaten aangemeld: vice-premier Hugo de Jonge, Mona Keijzer, staatssecretaris op Economische Zaken, met haar credo “Niet het geloof van links in de overheid of van rechts in de markt, maar de oplossingen van mensen met elkaar samen”. En dan het Tweede Kamerleden Martijn van Helvert en Pieter Omtzigt. Ik herken bij geen van hen een politicus met een visie op de toekomst.

De comeback van Donald Trump in Tulsa, Oklahoma, brengt niet het verwachte succes

President Trump heeft de campagne voor zijn herverkiezing hervat met een van zijn klassieke rally’s. Rivaal Biden werd beschimpt, politie en leger werden opgehemeld en het Amerikaanse racisme werd gebagatelliseerd. Toch vertrokken sommige supporters al na een half uur richting de uitgang. ‘Het was een beetje saai’. De verwachtingen zijn hooggespannen, afgelopen zaterdag in Tulsa, in het hart van Amerika. Al dagen kamperen honderden mensen op de stoepen voor de ingang van de arena waar de Amerikaanse president Donald Trump zijn herverkiezingscampagne zou herstarten. Trump komt terug in het land van zijn volgelingen, en Trump zou terugkomen van de achterstand die hij de afgelopen weken had opgelopen in de peilingen. Campagneleider Brad Parscale heeft eerder die week triomfantelijk getwitterd dat meer dan een miljoen mensen toegangskaartjes hebben aangevraagd. Het nieuwe begin markeert tevens het einde van de coronacrisis, althans, in de ogen van Trump en de aanhangers die naar Tulsa zijn getogen. ‘Eindelijk weer normaal’, zegt Alline Covington, die hier uit Texas naartoe is gereden. De meesten vinden het coronarisico klein, sommigen betwijfelen of het virus überhaupt doden heeft gemaakt en of het geen acteurs zijn geweest. Bij de ingang van de rally delen zorgmedewerkers in paarse beschermende kleding desalniettemin mondkapjes en ontsmettingsmiddel uit. Met een lampje wordt ieders temperatuur gemeten, er zijn stickers op de vloer geplakt die de bezoekers uit elkaar moesten houden in de wachtrij, en voor de zekerheid moeten de bezoekers beloven dat ze de Trump-campagne niet aansprakelijk zullen stellen als ze onverhoopt toch ziek worden of doodgaan. Voor de bezoekers lijken die maatregelen en waarschuwingen overkomelijk. Ze doen de uitgereikte mondkapjes braaf om, maar een paar bochten verder liggen de blauw-witte filters alweer als roadkill op de grond. In de zaal heeft hooguit een op de tien nog een mondkapje voor. ‘Dit is vrijheid’, zegt Brenda Kuntzelman, een vrouwelijke verpleger van middelbare leeftijd uit Tulsa. ‘Iedereen mag zelf uitmaken hoe aardig hij is voor anderen.’ De sheriff van Tulsa, aanvoerder van de politiemacht die buiten de Black Lives Matter-demonstranten en Trump-aanhangers uit elkaar moet zien te houden, komt op en betuigt zijn steun aan Trump en vertelt wijdbeens dat ‘gerechtigheid geen kwestie van huidskleur is’ en dat het zo belangrijk is dat ‘we’ in deze tijden ‘onze wetshandhavers en militairen steunen’ – zinnen die tot luid gejuich leiden, omdat iedereen weet wie hij onder ‘we’ verstaat. En dan zijn er Diamond and Silk, de twee Afro-Amerikaanse showfiguren die zeggen dat Trump veel meer voor de zwarte Amerikanen heeft gedaan dan Biden. ‘Het enige wat Biden heeft gedaan is een strenge strafwet bedenken en ons roofdieren noemen’, zegt Diamond. ‘Dat is wat Jim Crow Joe heeft gedaan!’, roepen ze, waarmee ze Biden verbinden met de apartheidswettten van Amerika in de vorige eeuw – ook al eindigden die wetten in de jaren zestig, en kwam Biden pas in 1973 in de Senaat. De rally lijkt een gelegenheid voor Trump om zwarte Amerikanen voor zich te winnen, een belangrijk doel van zijn campagne. Na weken van protesten tegen politiegeweld is hij hier in Tulsa beland, de stad van de ergste racistische massamoord in de VS in de afgelopen eeuw, op de dag na Juneteenth, waarop het einde van de slavernij wordt gevierd. Nadat Mike Pence heeft gezegd dat ‘er geen excuus was voor de moord op George Floyd, maar ook niet voor de rellen en het plunderen’, waarmee hij de actie en de reactie min of meer gelijkschakelt, beperkt Trump zich tot generieke borstkopperij over het aantal banen dat hij heeft gecreëerd en waarvan ook de zwarte gemeenschap heeft geprofiteerd. Verder legt hij liever minutenlang uit waarom hij vorige week zo moeilijk van een rolstoelhelling op de militaire academie West Point af kon komen, en beschrijft hij hoe hij nieuwe tv’s heeft besteld voor het presidentiële vliegtuig Air Force One. Mensen beginnen te gapen. De zaal is redelijk gevuld, maar de bovenste ring is vrijwel leeg – het lijkt erop dat toch veel fans thuis zijn gebleven, uit angst voor het virus of protesten. Veel van de miljoen aanmeldingen blijken te zijn gedaan door tieners die Trump wilden dwarszitten. Maar de lege plekken zijn alleen te verklaren door wegblijvers. Het podium dat buiten is neergezet en waar Trump de massa zou toespreken die niet in de arena past, wordt al deels ontmanteld voordat Trump is gearriveerd. Een handvol bezoekers, die vanwege het virus niet naar binnen durfden en hadden gehoopt hier buiten naar Trump te kunnen luisteren, druipt teleurgesteld af. Parscale en Trump beweren later die avond dat er zo weinig aanwezigen zijn omdat ‘gewelddadige demonstranten’ de toegang tot de arena hebben geblokkeerd. Dat is niet waar: er zijn weliswaar enkele tientallen demonstranten van Black Lives Matter door een politiecordon tegengehouden, maar Trump-fans konden er gewoon langs. De mensen die naar binnen wilden, konden naar binnen. En de mensen die vervroegd naar buiten willen, kunnen vervroegd naar buiten. Als Trump een half uur bezig is, beginnen de eerste fans uit de arena te komen, en die stroom groeit gestaag, als bij een voetbalwedstrijd die beslist is. ‘Het was een beetje saai’, zegt Emily Hilliard, een trouwe Trump-stemmer met een thuiszorgbedrijf in Tulsa. ‘Ik had verwacht iets nieuws te horen.’ Vlak voor de rally werd bekend dat zes Trump-medewerkers die met het opbouwen hebben geholpen, besmet zijn met het coronavirus. Hoeveel bezoekers ziek worden moet nog blijken. (bron: VK)

Trump schort werkvergunningen voor buitenlanders op; techbedrijven reageren boos

President Trump heeft een groot aantal werkvergunningen voor buitenlandse werknemers opgeschort. De maatregel moet ertoe leiden dat meer Amerikanen weer aan het werk komen, stelt het Witte Huis. De uitgifte van zogenoemde H1-B- en H-4-visa is tot het einde van het jaar gestaakt, wat betekent dat onder anderen werknemers in de technologiesector en hun gezinnen geen werkvergunning krijgen in de Verenigde Staten. Ook seizoensarbeiders krijgen minder snel toegang tot de arbeidsmarkt. Trump zegt dat de maatregel op korte termijn een half miljoen banen oplevert, waardoor ‘Amerikanen weer zo snel mogelijk aan het werk kunnen’. Trumps besluit stuit op weerstand van de Amerikaanse Kamer van Koophandel, die stelt dat er juist een negatieve uitwerking zal zijn op het economisch herstel van het land. Ook vanuit de technologiesector klinkt felle kritiek. Onder meer Twitter en Amazon, die zitten te springen om hoogopgeleid personeel, noemen de beperking kortzichtig. Topman Sundar Pichai van Google zei op Twitter teleurgesteld te zijn. Zijn concern zegt kansen op de arbeidsmarkt voor iedereen juist te willen vergroten. Trump zal zich weinig gelegen laten liggen aan de kritiek: hij ligt geregeld overhoop met technologiebedrijven. Met name socialemedia-firma’s noemde hij onlangs veel te links. Een besluit van Twitter om sommige tweets van Trump te voorzien van een toelichting, heeft kwaad bloed gezet bij de president. In mei plaatste Twitter een link met informatie over stemmen per post, dat voor veel-twitteraar Trump een bron van fraude werd genoemd. Daarbij plaatste het sociale medium de waarschuwing dat de tweet ‘ongefundeerd’ zou zijn, en enkele links naar berichten van de door de president verfoeide CNN en The Washington Post. Trump reageerde daarop weer furieus. Ook Snap promoot de video’s van Trump niet langer, en Facebook verwijderde onlangs een bericht van zijn campagneteam dat een fascistisch symbool bevatte.

Financieel/economische berichten

Het begrotingstekort loopt dit jaar op tot €68 mrd, blijkt uit een eerste raming van het kabinet. Daarmee zorgen de coronamaatregelen voor een fikse bijstelling ten opzichte van het eerder verwachte overschot. Tijdens Prinsjesdag was de verwachting nog dat er in 2020 een overschot van zo’n €2 mrd zou worden behaald. De overheidsschuld loopt verder op tot 63,1% bbp (€491 mrd). Dit staat in de raming die minister Wopke Hoekstra van Financiën naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Premier Mark Rutte reageerde op de raming en sprak van een tekort van astronomische omvang. “Dit komt door aangeboden steunpakketten. Die hebben we kunnen uitdelen doordat we de laatste jaren appeltje voor de dorst hebben opgebouwd.” In april rekende Hoekstra in de Voorjaarsnota nog op een tekort van €92 mrd. Deze afwijking valt vooral toe te schrijven aan belastinguitstel. Veel burgers en bedrijven kregen vanwege de coronacrisis uitstel van belastingbetaling. Zij moeten dit volgend jaar over boekjaar 2020 alsnog betalen. (bron: nu.nl) De aanname dat het verschuiven van rente- en aflossings en fiscale afdrachten op de kortere termijn, stel voor 2022, gaat plaatsvinden is te optimistisch. We moeten ervan uitgaan dat lang niet iedereen daartoe in staat zal zijn als gevolg van het feit dat omzetten enkele maanden zijn stilgevallen in enkele brachches en nu maar mondjesmaat op gang komen. Het versoepelen van de corona-beperkingen betekent niet dat alle activiteiten weer kunnen worden opgestart. Daarbij komt dat burgers terughoudend zullen zijn in hun bestedingen. Er zijn nog teveel onzekerheden over de ontwikkelingen van corona, zeker wereldwijd bezien, waardoor consumenten de hand op de knip houden. Daarbij komen ook de gevolgen van de economische krimp en de stijgende werkeloosheid in het komende jaar. Daardoor kan het begrotingstekort nog verder oplopen.

Het wordt binnenkort een zooitje op Schiphol

De luchtvaart haalt de toestellen weer uit de opslag en gaat weer vliegen, maar voor elk land gelden andere corona-regels. Ook de maatschappijen zien door de bomen het bos niet meer. De vraag is wie er de komende maand weer in het vliegtuig gaan stappen? Staan mensen binnenkort weer op Schiphol in de rij om in te checken? En wat gaan luchthavens doen om te voorkomen dat er reizigers met corona vertrekken dan wel aankomen? Het Parool waarschuwt dat ook als reizigers al in een toestel zitten betekent dat nog niet dat die vlucht de lucht ingaat. Wordt vliegen met mondkapjes verplicht en de 1½ meter regel?

Er komt miljardensteun aan voor KLM maar wel zonder een groen randje, schrijft Niels Markus in Trouw. KLM krijgt een forse lening en moet reorganiseren. Wie daarbij hoopte op vergroening en afname van overlast zal teleurgesteld zijn. KLM wordt voorlopig gered. Met €3,4 mrd aan leningen stilt het kabinet de acute financiële nood van de luchtvaartmaatschappij. Tegelijk geeft het tegenstanders nieuwe munitie: zij zien hun kritiek bevestigd dat de luchtvaart een uitzonderingspositie geniet. “We helpen de luchtvaartsector en daarmee Nederland”, zegt minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) met onverbloemde trots, bij de presentatie van het steunpakket. Zij is vooral blij dat de internationale hubfunctie van Schiphol behouden blijft. In ruil voor de steun heeft het kabinet bedongen dat Schiphol zeker vijf jaar die functie houdt, in plaats van de oude zogeheten staatsgarantie van negen maanden. AirFrance, voor een groot deel eigendom van de Franse staat, kan daardoor niet langer binnen een jaar het leeuwendeel van de KLM-vluchten naar vliegveld Charles de Gaulle verplaatsen. In dat scenario zou Schiphol enorm aan belang en aantrekkingskracht inboeten. Niet dat die plannen er aan Franse zijde waren, zegt Van Nieuwenhuizen, de maatregel geldt als ‘ultiem slot op de deur’. Zoals ook een vertegenwoordiger intern bij AirFrance-KLM gaat toezien op naleving van de afspraken. De Tweede Kamer wilde al langer dat de zogeheten staatsgarantie voor Schiphol als hub zou worden aangepast. En het kabinet komt aan meer parlementaire wensen tegemoet: loonsverhogingen en dividend of bonussen zijn voorlopig taboe. KLM moet snoeien om concurrerender te worden: de kosten moeten met 15% terug; personeel dat meer dan drie keer modaal verdient, wordt minimaal 20% gekort op hun salaris. Ontslagen lijken onvermijdelijk. Ondanks de toezeggingen zal de luchtvaart voorlopig kop van jut blijven van partijen die het coronabeleid onrechtvaardig vinden. Tijdens het coronadebat van deze week haalden Lodewijk Asscher (PvdA) én Geert Wilders (PVV) KLM aan. Asscher omdat hij de ‘whatever it takes’-mentaliteit van het kabinet mist bij de culturele sector, waar massale faillissementen en ontslagen dreigen. Wilders begrijpt niet waarom het kabinet niet net zo ruimhartig de portemonnee trekt voor de horeca of de zorg. De Nederlandse overheid, anders dan bijvoorbeeld de Duitse, pompt niet rechtstreeks geld in de nationale luchtvaartmaatschappij. De staat leent zelf €1 mrd uit en €2,4 mrd komt van elf internationale en nationale banken. Voor die leningen staat de staat weer wel voor 90% garant, én ze krijgt als laatste haar geld terug. Bovendien houdt Financiën er rekening mee dat een deel van de lening later dit jaar alsnog wordt omgezet in een kapitaalinjectie of aandelenkoop, om de schuldenlast bij KLM het hoofd te bieden. Critici zijn niet teleurgesteld om het feit dát KLM gered wordt. Meer omdat ze hadden gehoopt dat de crisis een kans zou bieden om het allemaal anders te doen. De eisen aan duurzaamheid en geluidsoverlast zullen KLM namelijk niet onbekend in de oren klinken. In 2030 moet per passagier 50% minder CO2 uitgestoten worden, en vliegtuigen moeten 14% biobrandstoffen gaan tanken. Eisen die de afgelopen jaren al werden gesteld, erkent minister Van Nieuwenhuizen direct. “Nu staat er ook de handtekening van KLM onder.” Ook de geluidseisen sluiten aan bij eerder beleid. Al vorig jaar besloot het kabinet dat de hoeveelheid nachtvluchten in het volgende luchthavenverkeersbesluit terug moet. Nu plakt het er een getal op: drieduizend minder. Daarna moet het aantal nachtvluchten, ook door medewerking van andere maatschappijen, met nog eens tweeduizend terug. Aan die beperking stelt het kabinet ook twee voorwaarden: het internationale treinverkeer moet beter én Lelystad Airport moet open. Lelystad moet gaan dienen als overloopluchthaven van een overvol Schiphol. Maar van overcapaciteit zal de komende jaren hoogstwaarschijnlijk geen sprake zijn. Voor de kabinetsambities maakt dat niet uit, bleek ook uit de recent gepresenteerde luchtvaartnota: groei is nog altijd het uitgangspunt. Omwonenden en milieuorganisaties zullen concluderen: ook ná corona krijgt de luchtvaart voorrang. De vraag blijft: waar staat dit kabinet als het gaat om verduurzaming en vergroening van onze samenleving. En waarom zijn de eisen daarvoor niet aangetrokken nu KLM gered moet worden van de ondergang. En waarom eist het kabinet van de Ierse lease-maatschappij(en) niet dat zij geen bijdrage hoeven te leveren aan de geldproblemen. Dat zou toch in de lijn der verwachtingen hebben gelegen! Waarom moet Lelystad Airport open? De Nederland steunt KLM rechtstreeks en middels garanties voor €3 mrd (geld van de Nederlandse belastingbetalers) en wat biedt KLM ons?

De economische klap van het coronavirus is nóg groter, en het herstel gaat trager verlopen. Met die sombere boodschap kwam het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een nieuwe raming over de wereldeconomie. Dit jaar krimpt de economie met maar liefst 4,9%. In april, het vorige moment dat het IMF de balans opmaakte, was dat nog een krimp van 3%. Volgend jaar trekt de economie met 5,4% aan, maar dat is 0,4% lager dan het IMF in april verwachtte. Het IMF verwacht dat de Nederlandse economie harder zal krimpen dan eerder werd voorzien. Het bruto binnenlands product neemt dit jaar met 7,7% af, dat is 0,2% meer dan in april werd verwacht. Het herstel zal echter ook sneller verlopen, denkt het IMF. Volgend jaar zal de economie met 5% groeien, terwijl eerder rekening gehouden werd met 3%. In totaal kost het coronavirus de wereldeconomie in 2020 en 2021 een bedrag van $12.000 mrd, dat is 12 biljoen dollar. Dat de cijfers slechter zijn dan drie maanden geleden, is omdat anti-coronamaatregelen, zoals afstand houden, ook in de tweede helft van het jaar nog nodig zijn. De krimp is in de eurozone met een min van 10,2% groter dan in de VS (-8%). Al gaat het herstel in 2021 ook een stapje harder (6% tegenover 4½% in de VS). Binnen de eurozone worden de zuidelijke landen volgens het IMF weer meer getroffen dan de noordelijke. Duitsland krimpt dit jaar met 7,2%, tegenover 12,5% voor Frankrijk en 12,8% in Italië en Spanje. Wereldwijd krimpt de economie dit jaar met 4,9%, verwacht het IMF nu. De verwachting in april was nog 3%. De nieuwe cijfers zijn een update van de World Economic Outlook, het halfjaarlijkse rapport waarin het IMF de wereldeconomie doorlicht. Het fonds in Washington waarschuwt ook dat de ramingen met nog meer onzekerheid zijn omgeven dan normaal. Het is koffiedik kijken hoe het herstel gaat verlopen, nu 75% van de landen tegelijkertijd de economie voorzichtig probeert op te starten. „Maar aangezien een medische oplossing er nog niet is, is de kracht van het herstel heel onzeker en de impact op sectoren en landen ongelijk”, schrijft IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath. Wordt er snel een vaccin of behandeling gevonden, dan kan de economie ook spoediger herstellen. Maar een ’tweede golf’ aan infecties betekent dat mensen opnieuw thuis moeten blijven, de hand op de knip houden en bedrijven nog verder in zwaar weer komen. Maar er zijn wat lichtpuntjes in de sombere IMF-analyse. Beleidsmakers zijn niet op hun handen blijven zitten en hebben met allerlei maatregelen een nóg ergere crisis voorkomen. Wereldwijd is er tot nu toe $10.000 mrd, 10 biljoen dollar, aan begrotingssteun aangekondigd. Daarnaast hebben centrale banken de rente laten zakken en extra steunprogramma’s aangekondigd. De Europese Centrale Bank koopt bijvoorbeeld tot het einde van het jaar voor €1350 miljard aan obligaties op. Een van de effecten is dat de rente op de staatsschuld van eurolanden hierdoor niet te hard stijgt. Volgens het IMF zijn er nog steeds maatregelen nodig. „De gezondheidszorg moet voldoende capaciteit hebben. Zorg voor voldoende testcapaciteit en isolatie en houd afstand in het openbaar. Die maatregelen helpen de verspreiding voorkomen, zorgen ervoor dat mensen weten dat een nieuwe virusgolf adequaat aangepakt kan worden, en minimaliseert de verstoring van de economie”, zegt Gopinath: „Want we zijn er nog niet.” Mijn vraag is of bij een zo grote verstoring van de economie, wereldwijd, wel gebaat is met zoveel goedkoop geld beschikbaar te stellen om daarmee de bedrijvigheid op te kloppen. Proberen we daarmee niet een ingrijpende hervorming van onze financieel/economische structuur te ontlopen? Ik vrees het van wel, ik weet het wel zeker. Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld. Als we de huidige lijn blijven volgen gaat dat leiden tot een totale ineenstorting van ons geldsysteem. Dan zijn we niet alleen ons pensioen en spaargeld kwijt maar ook veel van onze bezittingen. Is dit proces nog wel te stoppen?

De eurozone lijkt de weg naar economisch herstel te hebben ingeslagen, schrijft beleggers.nl. Cijfers van marktonderzoeker Markit wijzen er op dat de bedrijvigheid in de industrie en dienstensector van de eurolanden in juni minder hard is gekrompen dan een maand eerder. De Britse marktonderzoeker houdt maandelijks zogeheten inkoopmanagersindexen bij. Die laten zien of de bedrijvigheid toeneemt op niet. De voorlopige graadmeter voor de industrie in de eurozone kwam voor juni uit op 46,9, tegenover 39,4 in mei. Ook in de dienstensector was de krimp veel minder sterk dan een maand eerder, waarbij de gemiddelde verwachtingen ook werden overtroffen. Lockdownmaatregelen in verschillende gradaties in de eurolanden deelden in april nog een harde economische klap uit. Winkels en horecagelegenheden werden gesloten, reizen werden zwaar beperkt en veel fabrieken werden als maatregel tegen coronabesmettingen stilgelegd. In mei was er sprake van heel voorzichtig herstel. In Duitsland, de grootste economie van Europa, kwam de inkoopmanagersindex voor de industrie uit op 44,6 waar men rekening hield met 42,5. Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van een maand eerder, toen de graadmeter uitkwam op 36,6. De index voor de dienstensector stond op 45,8 tegen een prognose van economen van 42,3. Ook dat is een verbetering, in de voorgaande maand stond de index nog op 32,6. De samengestelde index steeg naar 45,8 van 32,3 in mei. In Frankrijk signaleerde Markit zelfs een toename van de bedrijvigheid in de industrie, terwijl economen rekening hielden met lichte krimp. Ook de dienstensector in Frankrijk groeide tegen de verwachtingen in licht. In het Verenigd Koninkrijk groeide de bedrijvigheid in de industrie ook licht, met een niveau 50,1 van de inkoopmanagersindex. De Britse dienstensector liet nog wel krimp zien, maar minder sterk dan een maand eerder. We moeten ons wel realiseren dat het snel versoepelen van de corona-beperkingen tijdelijk een opleving van economische activiteiten kan opleveren. Maar de vraag is of die beweging standhoudt? Elders las ik dat we rekening moeten houden met een daling van de aandelenkoersen van 20%.

Als gevolg van de lockdown gaven consumenten in de maand april 17,4% minder uit aan goederen en diensten dan een jaar eerder. Het gaat volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om de grootste krimp van de binnenlandse consumptie door huishoudens die ooit is gemeten. Consumenten gaven vooral minder uit aan diensten, duurzame goederen en brandstof, aldus het CBS. Aan eten en drinken werd juist meer uitgegeven. Door de sluiting van restaurants, pretparken, theaters en sportscholen lagen de bestedingen aan diensten bijna een kwart lager dan in april vorig jaar. Ook gaven consumenten flink minder uit aan kleding, schoenen en auto’s. “Zij schaften daarentegen wel meer elektrische apparatuur en woninginrichtingsartikelen aan”. Aan eten, drinken en rookwaar werd 3,6% meer uitgegeven. Ook de bestedingen aan brandstof daalden met 10,7%. Of de cijfers na april aantrekken, is nog maar de vraag. Men is somberder over de eigen financiën en de economie. Ook zijn nu minder mensen aan het werk.

Het CBS meldt ook dat consumenten in juni iets minder somber zijn gestemd dan in mei. Gekeken naar de afgelopen twintig jaar, ligt het sentiment nog wel ver onder het gemiddeld gemeten vertrouwen over die periode. (bron: nu.nl)  In april was het volume van de investeringen in materiële vaste activa bijna 11% lager dan een jaar eerder. Dat is grootste daling na juni 2013, adus het CBS. De krimp is vooral toe te schrijven aan lagere investeringen in gebouwen, personenauto’s, vrachtwagens, opleggers en machines.

Bestaande koopwoningen waren in mei 7,7% duurder dan in dezelfde maand een jaar eerder. Nooit eerder was de huizenprijs zo hoog, melden het CBS en het kadaster na eigen onderzoek. De stijging duurt al sinds juni 2013. De prijzen zijn inmiddels 47,8% hoger dan destijds. Er zijn vorige maand 18.347 huizen verkocht. In de eerste vijf maanden van dit jaar zijn zo’n 89.000 woningen van eigenaar gewisseld, 5% meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Het CBS zegt dat veel koopcontracten in het onderzoek vermoedelijk voor de corona-crisis zijn gesloten.

De corona-crisis hakt nog dieper in de autoverkopen dat eerder was verwacht. Het aantal nieuwe registraties in Europa valt dit jaar naar verwachting een ¼ lager uit dan afgelopen jaar, waarmee de verkoopverwachting fors naar beneden is bijgesteld. De ACEA, de Europese koepelorganisatie van autofabrikanten, ging in een eerdere prognose nog uit van een verkoopdaling van 20%. De aanpassing betekent dat er in 2020 in Europa zo’n 9.6 miljoen nieuwe auto’s op kenteken worden gezet. Dat waren er vorig jaar nog 12,8 miljoen. Met deze nieuwe prognose zouden er dit jaar het laagste aantal nieuwe auto’s uit de showroom rollen sinds 2013, toen Europa zich na zes jaar verkoopdalingen uit de financiële crisis worstelde. Tot en met mei ligt de verkoop 41,5% lager dan dezelfde periode in 2019, de sterkste daling ooit, maar dat kan volgens ACEA nog bijtrekken als de lockdown voorbij is en overal de steunmaatregelen in werking zijn getreden. „Gezien de ongekende ineenstorting van de verkoop tot nu toe, zijn aankoopprikkels en sloopregelingen in de hele Europese Unie hard nodig om de vraag naar nieuwe auto’s te stimuleren”, zegt ACEA-directeur Erik-Mark Huitema. „In het belang van onze industrie en de economie roepen we op tot politieke en economische steun, zowel op Europees als op lidstaatniveau, om de de schade aan de werkgelegenheid te beperken.” (bron: DFT) De oproep is begrijpelijk. De productie en de verkoop moeten worden geactiveerd, maar de vraag is of het bedrijfsleven en consumenten daar al aan toe zijn, in deze toch onzekere tijden.

De coronasteun van de overheid heeft goed gewerkt om ontslagen te voorkomen, maar nu het tweede pakket loopt, begint het toch te kraken. Zo gaan bij de KLM, Tata Steel, de VDL Groep, de NS en Booking de komende tijd mogelijk veel banen verloren, schrijft de Volkskrant. Dat blijkt uit onderzoek van deze krant naar de coronasteun bij de honderd grootste werkgevers van Nederland. Bij de KLM, de nummer zeven op die lijst met omgerekend 23 duizend volledige banen (peildatum begin 2019), wordt al twee maanden onderhandeld over €2 tot €4 mrd steun. Het probleem zou onder meer zitten in afspraken met de Fransen. Hoeveel banen er verloren gaan bij de komende reorganisatie, en of daar gedwongen ontslagen bij zitten, is nog onduidelijk. Ook bij de NS (de nummer 11 met 19 duizend fte’s) is nog onduidelijk hoe groot de coronaschade is. De NS werd net als de KLM in het hart getroffen, omdat er nauwelijks treinverkeer mogelijk was terwijl de kosten doorliepen. De NS, die het grootste deel krijgt van €1,5 mrd steun voor het openbaar vervoer, kan nog niks zeggen over de gevolgen voor het personeel. Tata Steel (elfduizend fte’s), het voormalige Hoogovens, vecht met de Indiase eigenaar, die wil bezuinigen. De coronacrisis heeft dat slepende conflict op scherp gezet. Het staalbedrijf overweegt steun van het tweede pakket, maar heeft nog geen besluit genomen. De VDL Groep (ook elfduizend fte’s) heeft gebruikgemaakt van het eerste steunpakket en liet de Volkskrant begin vorige week weten nog niet besloten te hebben over een beroep op het tweede. De kans daarop is een stuk groter geworden nadat BMW liet weten vanwege de coronacrisis de (opvolger van de) X1 in eigen fabrieken te gaan bouwen, in plaats van bij VDL Nedcar in Born. Daar werken vijfduizend mensen. Ook Booking deed een beroep op het eerste steunpakket, de NOW-regeling waarmee tot 90 procent van de loonkosten wordt vergoed. Dat leidde tot veel verontwaardiging, omdat het bedrijf miljarden winst maakte en miljarden uitkeerde aan de aandeelhouders voor het bij de overheid aanklopte. Booking (5.500 fte’s) zal geen gebruik maken van het tweede pakket. Daarom wordt rekening gehouden met ontslagen. Bij het eerste steunpakket stonden daar hoge boetes op. Complicerende factor bij het tweede steunpakket is dat er voorwaarden worden gesteld. Zo werd bekend dat een bedrijf dat steun vraagt niet aan belastingontwijking mag doen. Critici willen verder duurzaamheidseisen, bij onder meer KLM en Tata. Werkgeversvereniging VNO-NCW wil niet dat bedrijven midden in de crisis moeten voldoen aan extra ‘toeters en bellen’ die snelle noodhulp in de weg kunnen staan. Maar volgens de Utrechtse hoogleraar economie Hans Schenk moeten die extra voorwaarden juist wel worden geëist door het kabinet. Dit vanwege de grote problemen met onder meer het klimaat en de arbeidsmarkt. Schenk: ‘Als bedrijven smeken om steun, is nu het moment daar om te zeggen: prima, maar inmiddels vinden wij daar wat van.’ Van de 100 grootste werkgevers die de Volkskrant dit voorjaar in kaart bracht, zijn er 42 actief in de semipublieke sector, zoals ministeries, universiteiten en ziekenhuizen. Zij merken (nog) weinig van de coronacrisis. De andere 58 zijn grote bedrijven, waarvan 26 de vragenlijst van de Volkskrant invulden. Van de bedrijven die meewerkten aan het onderzoek houdt Shell rekening met banenverlies. De olie- en gasreus, in Nederland goed voor 9.500 fte’s, heeft al ‘enkele tientallen’ tijdelijke krachten ontslagen. Uit het onderzoek van de krant blijkt verder dat het Nederlandse hoofdkantoor van fastfoodreus McDonald’s (tienduizend fte’s) geen beroep heeft gedaan op de NOW-regeling, hoewel dat gezien de omzetdaling naar eigen zeggen gekund had. Wel mogen de franchisenemers, zelfstandige ondernemers die tegen betaling de formule uitbaten, van McDonald’s zelf een beroep doen op overheidssteun. De hamburgerketen, vorig jaar mondiaal goed voor $5,9 mrd (€5,2 mrd) winst, telt 252 vestigingen in Nederland, waarvan 231 in handen zijn van franchisenemers.

De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal iets minder gekrompen dan eerst werd gedacht: geen 1,7% maar 1,5%, meldt het CBS. Het begin van de corona-crisis viel nog net in het eerste kwartaal. De krimp komt vooral door dalende bestedingen van huishoudens, maar die daling blijkt minder groot te zijn. Ook investeringen van bedrijven vielen positiever uit. Doordat er minder werd geconsumeerd, is er meer gespaard. Huishoudens hebben ruim €4 mrd meer opzij gezet dan in het eerste kwartaal van 2019.

In het vorige blog meldde ik al dat in de luchtvaart een personeelssanering op handen is. Ik noemde toen Air France met 8300 banen, British Airways met 12.000 en Lufthansa met 22.000 banen. Ook bij KLM staan banen op de tocht, in april werd een getal van 2000 genoemd. Bij Quantas verdwijnen 6000 banen.

Heeft de ECB een handreiking gedaan aan het Constitutionele Hof ….. In de notulen van de ECB-vergadering van 3 en 4 juni gaat het Bestuur uitgebreid in op de voor- en nadelen van het opkoopprogramma. Wij denken wel degelijk wel goed na over nut en noodzaak van het PSPP. En het programma is ‘proportioneel’ (= in verhouding). De obligatiekoop is ‘effectief’ gebleken bij het ophogen van de inflatie. Zonder opkopen zou de economie het veel slechter hebben gedaan. Dat er negatieve bijwerkingen zijn, wordt niet ontkent maar die worden ‘duidelijk tenietgedaan’ door de voordelen. Als dit het is waarmee het Constitutionele Hof gerustgesteld moet worden, dan bekruipt mij twijfel over de afloop. Verder moet komende week de Bundesbank in het Duitse Parlement deze uitspraken verdedigen. Wat zegt de ECB zou allemaal: ze hebben goed nagedacht over de plussen en minnen van het ambitieuze opkoopprogramma van 2015 t/m 2019 en ze zijn van mening dat nut en noodzaak voor hen groter zijn geweest dan de nadelen. Daarvoor dragen zij aan dat het proportioneel was en dat de inflatie weliswaar is gedaald, maar dat die nog verder zou zijn gedaald als ze die €2600 mrd niet hadden opgekocht. Ze verklaren niet waaruit die voordelen dan wel hebben bestaan, anders dan dat het allemaal nog veel dramatischer zou zijn geworden zonder dat opkoopprogramma. Dit trekt mij niet over de streep.

Onzinnige zorg

De Nederlandse Zorgautoriteit (Nza) wil een einde maken aan zorg, die ‘onzinnig’ is. Er moet volgens de Nza een bekostigingssysteem komen waarbij minder de nadruk ligt op productieprikkels. “De zog is teveel een verdienmodel geworden”, zegt Marian Kaljouw, bestuursvoorzitter van de Nza. We moeten ons minder richten op de productie, maar wel doen wat nodig is. Zorgpartijen en medische specialisten, die veelal niet in loondienst zijn, krijgen nu per verrichting betaaald. “Misschien moeten we de medisch-specialistische bedrijven wel opheffen en stellen : de specialisten gaan net als iedereen, in loondienst”, zegt Kaljouw. (bron: NRC)

Corona berichten

Het kabinet laat de teugels vervroegd vieren, vertelde woensdagavond premier Rutte het Nederlandse volk. Maar de vraag is, kijkend naar de actuele ontwikkelingen in Duitsland of dat niet te vroeg is. Ja, het lijkt erop dat het virus onder controle is, maar als het volk en ondernemers niet strikt de 1½ meter discipline handhaven dan is het nog maar de vraag of we definitief van het virus verlost zijn. Het is voor onze economie nodig, maar als een update van het virus terugkeert dan zitten we weer midden in de malaise. Waartoe dat gaat leiden weten we nog niet.

Donderdag werden er door het WHO 194.190 coronabesmettingen vastgesteld. Dat is een record. Alleen in Noord- en Zuid-Amerika zijn 116.000 infecties geregistreerd. Het vorige dagrecord was pas drie dagen oud: toen werden in één dag 181.000 besmettingen geteld. In totaal zijn er nu 9,9 miljoen besmettingen vastgesteld, meldt de WHO.

De WHO verstrekde ook de data van de ontwikkeling van corona in de Europese Unie incl. het VK in de laatste 14 dagen, naar de situatie per 23 juni 2020. Er zijn nog altijd 9 landen, die in het rood scoren, waar het aantal besmettingen is toegenomen. Kroatië met 2867%, dat nu 2336 besmettingen telt, Slovenië 125% op 1521, Roemenië 59% op 24.291, Griekenland 43% op 3287, Tjechië 25% op 10.561, Zweden 22% op 58.932, Duitsland met 14% op 190.862, Portugal 10% op 39.392 en Noorwegen met 2% op 8745. In vier grote landen nam het aantal besmettingen af: Italië met 33%, het VK met 32%, Frankrijk met 26% en Spanje met 24%. In de VS gaat corona naar een tweede piek toe. Van de 50 deelstaten zijn in 3 Democratische staten en in 13 Republikeinse Staten is het gemiddeld aantal ziekenhuisopnames in de periode van 17 tot 24 juni door corona-besmettingen weer toegenomen. Inmiddels zijn er in de VS >127.649 corona-doden geregistreerd. Maar het werkelijke aantal zou hoger liggen. Dat is meer dan het aantal doden in Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland samen. Het aantal besmette personen in de VS zou, volgens Reuters, de 2,5 miljoen hebben bereikt. Gisteren bedroeg het dagrecord 45.000 mensen, waarvan 9.585 in Florida en 3.591 in Arizona.

V&vdP aan het woord

Nederland heeft een nieuw economisch verdienmodel nodig. Het huidige model is ongeschikt voor de economie van morgen, schrijven de economen Vermeend & van der Ploeg in hun wekelijkse column op DFT https://www.telegraaf.nl/financieel/263471131/column-onze-economie-dreigt-in-europese-achterhoede-te-belanden. In het nieuwe model staan onder meer digitalisering, robotisering, nieuwe technologieën centraal , maar ook een klimaatbeleid dat stoelt op klimaattechnologie en R&D. Daarnaast moet Nederland weer tot de Europese koplopers gaan behoren als het gaat om het ‘beste’ bedrijfsvestigingsklimaat. De afgelopen maand voorspelden denktanks voor de meeste economieën zwarte scenario’s. Dit jaar krijgen we mondiaal te maken met krimpende economieën en een oplopende werkloosheid. Hoewel er voor 2021 zicht is op economisch herstel, gaan deze denktanks er vanuit dat veel landen ook de komende jaren kampen met een lage economische groei, een hoge werkloosheid en een oplopende staatsschuld. Deze week kwam het Internationaal Monetair Fonds (IMF) met de meest sombere voorspelling tot op heden. Als gevolg van de coronacrisis zal de wereldeconomie in 2020 krimpen met bijna 5%, de zwaarste klap sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. Het IMF schat de wereldwijde schade van deze crisis op 12 biljoen, terwijl de mondiale handel in 2020 zal afnemen met bijna 12%. Deze denktank is tevens bang dat de overal fors gestegen bedrijfsschulden en schulden van huishoudens onbetaalbaar worden en tot een financiële crisis kunnen leiden. De eurozone zal in 2020 krimpen met circa 10% en de Amerikaanse economie met ongeveer 8%. De Chinese economie doet het met een lage groei van ruim 1% beter. Het IMF gaat er wel vanuit dat de mondiale krimp in 2020 wordt gevolgd door een snel economisch herstel in 2021. Maar deze groei is onvoldoende om de klap van 2020 goed te maken. Het IMF verwacht dit jaar voor Nederland een krimp van bijna 8%. Als handelsland wordt ons land extra zwaar getroffen door de forse daling van de wereldhandel. In de meeste landen, waaronder Nederland, proberen regeringen het bedrijfsleven en de werkgelegenheid zoveel mogelijk overeind te houden met behulp van vele tientallen miljarden aan financiële steunoperaties en noodplannen waarbij bedrijven, zzp’ers en werknemers uit de schatkist met speciale financiële regelingen worden ondersteund. Maar deze operaties bieden geen perspectief voor de toekomstige economische groei en werkgelegenheid. Het nadeel is ook dat binnen sommige bedrijven de urgentie afneemt om weer volledig op eigen benen te gaan staan. Daarom zien we dat steeds meer regeringen in combinatie met het versoepelen van de zogenoemde lockdown-maatregelen al gestart zijn met het aanjagen van hun economieën. In een eerdere column gaven we als voorbeeld Duitsland waar de overheid in samenwerking met het bedrijfsleven vele tientallen miljarden investeert in digitalisering, nieuwe technologieën, infrastructuur en klimaat. Om een aantal redenen dreigt onze economie in de Europese achterhoede te belanden. In de eerste plaats omdat politiek Den Haag tot op heden nog steeds geen concrete maatregelen heeft getroffen om de Nederlandse economie aan te jagen en gereed te maken voor de uitdagingen van morgen. Daarnaast onderschat Den Haag de gevolgen van de wereldwijde trend van de-globalisering en anti-vrijhandel. Door de corona crisis is deze trend verder versterkt. We zien dat ieder land voor zichzelf kiest en dat er overal sprake is van de opmars van nationale belangen en protectionistische maatregelen om het eigen bedrijfsleven en de eigen burgers tegen het buitenland te beschermen. Omdat wij als handelsland een belangrijk deel van onze groei, werkgelegenheid en welvaart in het buitenland verdienen, moeten we hoe dan ook ons verdienmodel gaan aanpassen. Daarom wordt het hoog tijd dat de Haagse politiek in samenwerking met werkgevers en werknemers (ons poldermodel) met de economische toekomst van morgen aan de slag gaat. Daarnaast dreigt het internationale bedrijfsvestigingsklimaat van Nederland, dat de afgelopen jaren door verschillende ontwikkelingen is verslechterd, door een oplaaiende belastingconcurrentie opnieuw klappen op te lopen. Een goed klimaat is voor onze economie en werkgelegenheid van groot belang. Het bevordert de komst van nieuwe bedrijven en investeerders, maar ook de groei van bestaande bedrijven in Nederland. Andere landen hebben Nederland hier ingehaald en een mogelijke belastingoorlog werkt verder in ons nadeel. De afgelopen jaren is er binnen de OESO en in EU-verband gewerkt aan een wereldwijd akkoord over de verdeling van de winstbelasting van multinationals. Voor ons land, dat internationaal als winstbelastingparadijs onder vuur ligt, zou dit een mooie oplossing zijn. Vorige week heeft de VS zich uit deze onderhandelingen teruggetrokken. De Amerikanen menen dat de EU, maar ook andere deelnemende landen er op uit zijn om extra belastingen op te leggen aan hun techbedrijven zoals Google, Facebook en Apple. De kans is groot dat deze Amerikaanse stap tot een internationale belastingoorlog zal leiden. Steeds meer landen willen op dit terrein geen samenwerking meer, maar kiezen voor eigen nationale belastingmaatregelen, waarbij lage tarieven een visitekaartje zijn. Dit zien we ook bij het internationale klimaatbeleid. Regeringen kiezen ook daar voor nationale belangen. Daarbij staan lage lasten voor burgers en bedrijven en minder knellende klimaatregels voorop. De politiek zou op dit vlak in ieder geval kunnen kijken naar de koplopers in het internationale bedrijfsleven. Daar zien we dat digitalisering, robotisering en het gebruik van nieuw technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, versneld worden, ook in de zorg en het onderwijs is dit nodig., Daarnaast komt bij een toenemend aantal bedrijven een duurzame bedrijfsvoering voorop te staan: klimaatneutraliteit wordt een must. Daarnaast krijgt thuiswerken een impuls en zal er meer digitaal vergaderd worden. Sommige bedrijven streven ook naar een beperking van leveranciers, zodat ze minder afhankelijk van derden worden. Niet alleen bedrijven, maar ook landen willen minder afhankelijk worden van één land of leverancier en over essentiële voorzieningen op verschillende terreinen, zoals op het terrein van de gezondheidszorg en innovatieve technologieën zelf kunnen beschikken. Nu al zien we een toename van staatsdeelnemingen en wettelijke maatregelen tegen vijandige overnames van cruciale en strategisch belangrijke ondernemingen binnen hun eigen land. Bedacht moet wel worden dat Europese samenwerking op dit vlak vaak effectiever en goedkoper is. Uit een gezond economisch eigenbelang heeft Nederland belang bij een goede samenwerking binnen de EU en ook behoefte aan meer politieke en economische vrienden binnen de Unie. Hoewel politieke tegenstanders al decennia lang de ondergang van de EU voorspellen, zien we dat binnen de EU-landen een ruime politieke meerderheid nog steeds voorstander van de Unie is. Deze voorstanders willen wel minder Brussel en meer eigen soevereiniteit! Het lijkt er wel op dat ik op mijn wenken wordt bediend, na de harde kritiek op de column van de beide heren van vorige week. Maar wat ik nog steeds mis is een bredere kijk op de toekomst dan de financieel/economische scoop van deze week. Wat ik blijf missen is hun visie op de sociaal/maatschappelijke hervormingen die nodig zijn om de financieel/economische te kunnen realiseren. Daarom herhaal ik voor de zoveelste keer nog maar weer eens dat er nu architecten aan de slag moeten met de blauwdrukken voor de samenleving van de toekomst. Op een aantal zaken deel ik het stellingen, maar ik ga aan de zijlijn staan als het gaat om de financiële bijdragen, belastingen, van het bedrijfsleven aan de inrichting van ‘de nieuwe tijd’. Het aspect van het betalen van zo min mogelijk belasting door ondernemingen met fiscale trucs, moet van tafel. De belastingparadijzen moeten de nek worden omgedraaid door ze te schrappen als participanten in het banken-transfer-systeem. “Hoewel politieke tegenstanders” tot wie richten V&vdP zich? Wat is de reden dat er nog een meerderheid van de 27 EU-lidstaten is voor de Europese Unie? Het antwoord is simpel: de armere landen krijgen financiële ondersteuning en de rijkere landen kunnen hun handelsbalans oppeppen door middels de interne markt goederen op de pof exporteren naar de armere landen middels Target2. Van enige vorm van solidariteit tussen de landen onderling is geen sprake, van een controlebeleid van de Europese instituten op de besteding van beschikbaar gestelde gelden faalt en in het besluitvormingsproces van de Europese Raad worden alleen maar compromissen gesloten, waarbij alle landen zich ‘thuis’ kunnen verklaren dat zij nationale belangen hebben kunnen beschermen. Van een daadkrachtig beleid is geen sprake. En velen accepteren dat als het hoogst haalbare. Toch verwacht ik dat als gevolg van de corona-crisis en de enorme financieel/economische verliezen die daardoor zijn opgetreden ‘zullen worden gedwongen kleur te bekennen over de bestuurskracht van Europa’. Mijn stelling is dat in de Nieuwe Tijd geen plek meer is voor Europa onderverdeeld in 27 zelfstandige staten, die iedere besluitvorming in Brussel kunnen blokkeren als de anderen niet tegemoetkomen aan hun eisen. Dat is besluitvorming uit het feodale tijdperk. En ja, de strijd om de wereldmacht en de positie daarin van Donald Trump dwingt Europa haar positie te herprofileren. De realiteit is dat door corona dat de ankers met intercity-snelheid verschuiven en wat doet Europa: kibbelen over kleinigheden. Ik blijf erbij dat er fundamentele hervormingen moeten plaatsvinden, niet in 2030, maar nu en wel om de volgende reden: het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld.

Overwegingen

Voor de ontwikkelingen die nu in beeld komen heb ik twee maanden geleden al gewaarschuwd. In feite is er niets nieuws onder de zon. De verliezen door de medische behandeling van mensen die met corona besmet zijn geworden verdwijnen in het niets in relatie tot de lasten die het gevolg zijn van de maatschappelijke corona-beperkingen. Neem de ‘intelligente’ lockdown, de 1½ meter discipline, het stilvallen van de horeca, het toerisme, de luchtvaart, recreatie, waaronder pretparken en theaters, kunst en cultuur en het wegvallen van omzetten in de detailhandel. Ondernemingen die in de problemen komen als KLM, IHC, Hema, die om overheidssteun hebben gevraagd. En dat ondanks de steunprogramma’s van de overheid. Het is de vraag in hoeverre die gaan voorkomen dat er een forse sanering in het ondernemersbestand gaat plaatsvinden. De vraag is hoe diep de wonden worden. De zware economische recessie waarin wij ons nu bevinden is namelijk niet alleen het gevolg van corona, maar ook van twee andere ontwikkelingen, die al langer lopen. Op de eerste plaats is dat de overgang van het einde van de 60-jarige lange economische golf van groei en welvaart naar de opbouw van een samenleving voor de jongeren en volgende generaties met veel meer aandacht voor klimaat, milieu, natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, onderwijs gericht op robotisering, algoritmen, KI, internet of things, R&D, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen. Daarvoor moet eerst de ballast worden vernietigd die tijdens de laatste lange golf is opgebouwd: vermogens, bezittingen, geld, rechten en plichten. Dat is een heel pijnlijk proces weten we uit de laatste overgangsperiode van 20 jaar (1929-1950) met een zware armoede en werkeloosheid, fabrieken die moesten sluiten, banken die bankroet gingen en bankiers die zelfmoord pleegden door van flatgebouwen af te springen en vanaf 1 september 1939 de Tweede Wereldoorlog en daarna het puinruimen. Daarnaast zien we de laatste jaren de strijd oplaaien over wie de wereldleider wordt dan wel blijft. Wat de hele wereld pijn doet zijn de handelsbeperkingen die Trump heeft afgekondigd in de vorm van invoerrechten. Daardoor is de wereldhandel gedaald en daardoor nam de economischegroei af, en ook zonder corona, zou dat een recessie hebben veroorzaakt. Om dat onheil af te wenden wordt door de monetaire autoriteiten een beleid gevoerd met het overvoeren van de financiële markten met gratis geld. Een beleid dat nooit eerder in de geschiedenis is gevoerd en waarvan niemand weet waartoe dat kan leiden: een nieuw walhalla dan wel een ineenstorting van het financiële stelsel door een gigantische kapitaalvernietiging (mega-inflatie). Het is mijn stelling dat er een gezonde verhouding moet zijn tussen de hoeveelheid geld in omloop en de waarden (vroeger waren dat edele metalen als goud en zilver), die voor valuta op de markt wordt betaald. Dat dat steeds minder wordt blijkt uit het feit dat je voor je spaargeld nauwelijks nog rente krijgt (€5,83 rente per maand over €100.000). En onze pensioenen zullen steeds verder worden afgewaardeerd. Dat betekent dus dat geld geen enkele waarde meer heeft. En dat hebben we te danken Mario Draghi en de ECB. Daarbij nam ik in het blog nr 536 een artikel over dat de Amerikaanse dollar mogelijk, ten opzichte van de euro, 35% in waarde zou kunnen dalen. Dan zal de koers van de euro stijgen, maar dat betekent niet dat we rijker worden, alleen dat de Amerikanen armer worden. Het is niet vreemd dat in zo een proces mensen vastgoed gaan kopen of edele metalen dan wel aandelen. Dat laatste vind ik niet verstandig want er zullen zeker bedrijven zijn, die in de komende maanden, hun gedaalde omzetten en lagere winsten zullen bekendmaken waardoor de rendementen voor de aandeelhouders zullen dalen. De prijs van goud steeg begin dit jaar, uitgedrukt in dollars, al 15% en in de laatste 2 jaar 60%. Het bericht dat we het toerisme in Europa in 2020 als verloren moeten beschouwen, is geen verrassing. Dat de horeca in de hoofdstad aan de alarmbel trekt dat ze met de 1½-meter-discipline geen stuiver kunnen verdienen, is voor mij geen verrassing. Dat consumenten terughoudend zijn met hun bestedingen is ze niet te verwijten. Dat de vacantiereizen deze zomer naar het buitenland tegen gaan vallen zal een tegenslag zijn voor vliegtuigmaatschappijen, cruise-bedrijven en de toeristische industrie. Verder zijn er velerlei signalen dat de werkeloosheid gaat stijgen in Europa, hetgeen gevolgen zal heen voor de koopkracht van de burgers.

In Trouw las ik een opiniërend artikel van Danielle Wiek en Linda Vermeulen over de wijze waarop de Hema (Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam) is bestolen van haar financiële buffers. Tot juli 2007 behoorde de HEMA, samen met V&D en de Bijenkorf, tot Maxeda van participatiemaatschappij Private-equity KKR. Die verkochten de Hema toen voor €1,1 mrd aan de Britse investeerder Lion Capital LLP, die in 2005 is opgericht door Robert Darwent, als afsplitsing van het voormalige Amerikaanse bedrijf Hicks, Muse, Tate & Furst (thans HM Capital). Zij financierden de transactie door de Hema zwaar in de schulden te steken door leningen aan te gaan, waarvan de opbrengst aangewend werd om de aankoopsom te betalen. Zodoende brachten ze het bedrag dat zij betaalden voor de winkelketen terug naar een veel lager bedrag. De beide dames vragen zich af waarom het kabinet niet heeft ingegrepen toen duidelijk werd dat de Hema zelf werd opgezadeld met zware lasten en renteverplichtingen. Dit type overnemingen worden getolereerd als onderdeel van de ‘vrije markt’ van het neo-liberale (vroeger geheten het kapitalisme) systeem. Dat is nu eenmaal ‘de nieuwe tijd’: aan de ene kant zijn transacties met woekerrentes toegestaan en anderzijds zijn er overheidssubsidies voor grote bedrijven en worden belastingontwijkingen toegestaan en belastingontduikingen (middels belastingparadijzen) niet voldoende grondig onderzocht. Er zijn altijd sluwe en slimme ondernemers geweest die de grenzen hebben gezocht van wat nog net niet als een misdaad werd aangemerkt, ook of misschien wel juist financieel/economisch terrein. In de ‘vrije markt’ zijn die mogelijkheden aanzienlijk verruimd. Dat geeft ook antwoord op de stelling dat het salaris van een tompouce bakker bij de Hema in één jaar door de Hema ceo Tjeert Jegen in 5 dagen wordt verdient. Dit is geen specifiek Hema probleem. Het gemiddelde inkomen in de VS van de 15 top-ceo’s bedraagt $15,5 mln en in vergelijking verdient de ceo bij de Hema €2,9 mln. Maar dat het overheidsbeleid dat gericht is het voor ondernemers zo aantrekkelijk mogelijk te maken met subsidie-regelingen als het NOW en de LIV-regeling. De politiek zal eens goed moeten nadenken of ‘we niet moeten voorkomen dat ‘sprinkhaan-eigenaren’ een bedrijf leegvreten en vervolgens naar het volgende ‘slachtoffer’ overstappen.

Hoe groot is de macht van een aandeelhouder die 3% van de aandelen bezit in een onderneming? Kan zo een hedgefund afdwingen dat er een uitgebreid onderzoek moet worden ingesteld naar de de prestaties van die onderneming? Als die stake-holder de stem vertegenwoordigt van een meerderheid van de stemmen, oke, als het zijn inzet is een situatie te scheppen waarmee hij geld kan verdienen en daarmee niet de doelstellingen op de langere termijn voor het bedrijf en zijn personeel worden gediend, dan speelt er een maatschappelijk aspect mee. Het zou niet de eerste keer zijn dat financieel gewin op de korte termijn prevaleert bij buitenlandse aandeelhouders. We hebben de ellende gezien die dat bij de HEMA heeft veroorzaakt. Dat het bestuur scherp wordt gehouden door aandeelhouders voor het zakelijke en sociale beleid zou een opdracht moeten zijn, maar om slechts eigen gewin na te streven, nee dan wordt het een dossier voor de politiek.

Ik kom nog even terug op het steunprogramma voor de KLM, dat het kabinet heeft gepresenteerd. Reinier Castelein, voorzitter van de Unie, zei op EenVandaag dat een van de voorwaarden van de deal is dat KLM een woekerrente moet betalen van 8% op de lening van €1 mrd. Dat is vreemd en roept vragen op. Banken kunnen geld lenen bij de ECB en als ze dat uitlenen aan bedrijven krijgen ze een speciaal rentetarief van -1%. De overheid kan op de kapitaalmarkt geld aantrekken en betaalt daar –0,639% voor een 5-jarige lening, -0,316% voor 10-jarig geld en zelfs -0,024% voor 30-jarig geld. Nu zit KLM door corona dik in de problemen en stelt de overheid zich op als een woekeraar. 8% is, in de huidige markt, een extreem hoge rente en in strijd met het beleid van de ECB om het bedrijfsleven met goedkope leningen te ondersteunen. Dan rijst de vraag hoe hoog rente en provisie zijn die de 8 banken, die €2,4 mrd krediet aan KLM gaan verstrekken, KLM gaan opleggen in acht genomen dat de Nederlandse overheid c.q, de Nederlandse belastingbetaler de banken een garantie voor de (terug)betaling van rente en aflossing gaan verstrekken van 90%? De Wet Garantie Ondernemingsfinanciering en de GO-C is daar niet duidelijk over: een vast rentepercentage en/of een flexibele rente, gekoppeld aan euribor en aan provisies. Het zou toch ondenkbaar moeten zijn als minister Hoestra en de gerespeerde banken zich profileren als Shylock!

In de VK staat een artikel over De EU verkeert niet in goede staat’

Dat zegt Olli Rehn, de voormalige Brusselse ‘budgettsaar’. Voortmodderen – de typisch Europese aanpak bij crises – faalt bij de coronapandemie. ‘Laten we niet eerst in de gevarenzone belanden eer we in actie komen.’ Olli, zoals iedereen hem steevast aanspreekt, is een crisisautoriteit. Als politiek adviseur van de premier maakte hij in de jaren negentig de zware Finse bankencrisis mee. In Brussel kreeg hij achtereenvolgens de financiële crisis, de eurocrisis en de Griekse crisis voor zijn kiezen, tropenjaren. Hij schreef een boek over die Brusselse jaren, Walking the Highwire, te vertalen als Balanceren boven de afgrond. Ik had graag wat rustiger tijden gehad’, zegt de 58-jarige Rehn vanuit Helsinki waar hij voorzitter is van de Finse nationale bank. Maar als lid van de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) staat hij sinds eind februari weer in de crisisstand. Met Klaas Knot en de andere nationale bankvoorzitters stemde hij in met een omvangrijk steunprogramma van de ECB (€1.350 mrd inmiddels) om de coronacrisis het hoofd te bieden. In Finland werkt hij nauw samen met de regering om de verwachte economische krimp (ruim 6%) om te buigen naar groei. ‘De ECB en dus ik ook zijn weer zeer intensief bezig met crisismanagement.’ ‘De corona-crisis is scherper, de economische krimp is nog groter dan tijdens de financiële crisis. Maar crises zijn nooit tweelingen. Ze hebben altijd weer andere eigenschappen en oorzaken, al moet je ze vaak op dezelfde manier bestrijden. De razendsnelle verspreiding van het corona-virus was een schok van buiten, die de gezondheid van de Europese burgers en economieën op gelijke wijze trof. De economische recessie volgt uit de noodzakelijke lockdown. Voortmodderen kan je behoeden voor uitglijden, schrijf ik mijn boek. Die aanpak gold voor de eurocrisis waarbij we moesten terugvallen op besluiten van de leiders, elk met een veto. Als je dan midden in de crisis een reddingsvlot moet bouwen, met een noodfonds, bankentoezicht en miljardenleningen, is de reactie te traag. Tijdens de eurocrisis was het heel moeilijk tijdig maatregelen te nemen, laat staan preventief op te treden. Dat heeft de eurocrisis onnodig kostbaar en zwaar gemaakt.’ De les uit de eurocrisis was dat je met één klap het risico uit de markt moet halen. Dat je een overweldigende vuist moet inzetten om de financiële markten te stabiliseren. Die bazooka kwam pas met Draghi’s ‘whatever it takes’-speech, inclusief de belofte van de miljardenopkoop van staatsobligaties indien nodig. Dat was het kantelpunt.. Vanaf dat moment waren economisch zwakke lidstaten niet langer de speelbal van de onvoorspelbare markten. Die les is volgens mij nu toegepast: zowel door de ECB als door de FED. Let wel: veel mensen zagen de coronacrisis als een aanbodschok, het instorten van de productie door de lockdown. Inmiddels is duidelijk dat we ook te maken hebben met een vraagschok, het wegvallen van de vraag door onzekerheid en oplopende werkeloosheid. Vraagschokken leiden tot een veel dramatischer recessie. En er had een derde schok overheen kunnen komen, die van de financiële markten, met bankruns, eentje die de economie midscheeps raakt. Dat is tot nog toe voorkomen, ik klop het af. De centrale banken doen alles om die financiële crisis in de kiem te smoren. Er is een goede kans dat het lukt.’ Ik interrumpeer in het interview om te reageren op deze uitspraak. Het is de vraag of het monetaire beleid van de ECB, die alles doet om een crisis in de kiem te smoren, niet teveel van het goede is. Dat het zijn hand niet overspeelt. Dat het onbeperkt verruimen van de liquiditeiten juist het tegengestelde van de doelstelling veroorzaakt. Ook monetaire beleid kent zijn grenzen als tegelijkertijd de waarde van de euro ook nog moet worden bewaakt. Omdat de gereedschapskist van de monetaire autoriteiten leeg is, kan er geen eigen beleid meer worden gevoerd, maar moet aan de wens worden voldaan die door de financiële markten worden opgelegd, zoals Mario Draghi op 23 juli 2012 beloofde: whatever it takes. Alhoewel alle signalen nu wijzen naar een deflatoire ontwikkeling, hou ik het toch een een mega-inflatie op de iets langere termijn. De stijging van de aandelenkoersen wijst in die richting. Het herstelfonds dat de Europese Commissie heeft voorgesteld, is een onmisbare bouwsteen. De leiders doen er goed aan dit snel goed te keuren. Het zou wat van de last wegnemen die de centrale banken nu dragen. Het zorgt voor een rechtvaardiger taakverdeling tussen monetaire hulp door de ECB en begrotingsbeleid van de lidstaten.’ Dat de politieke sfeer in de EU behoorlijk verziekt is, is Rehn niet ontgaan. Minister Hoekstra van Financiën die de zuidelijke lidstaten gebrek aan spaarzin inwrijft, de Portugese premier Costa die antwoordt dat Nederland uit de EU moet vertrekken, het komt hem bekend voor. ‘Ik werd destijds van twee kanten onder vuur genomen: Noord en Zuid.’ Hij wijst op zijn hoofd, dat zat klem tussen hamer en aanbeeld. ‘In de media verschijnen momenteel veel artikelen over corona-scheidingen. Dat illustreert hoe crises relaties onder druk zetten. Dat is in politieke verhoudingen niet anders. Ruzie, schelden, verwijten, het lost niets op, het kost alleen maar tijd. Tijd die de leiders niet hebben.’ Rehn is blij dat zijn land geen deel uitmaakt van de Frugal Four, het ‘vrekkige’ clubje van Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken dat hard op de geldrem trapt in Brussel. ‘Het is aan de Finse regering hierover het woord te voeren maar ik ben er zeker van dat Finland geen deuren naar andere hoofdsteden wil dichtgooien. Finland moet een bruggenbouwer zijn. Bouwen helpt de EU meer dan blokkades opwerpen.’ ‘Nachtelijke deals zijn riskant, ze zijn beslist niet altijd het resultaat van trationele voorbereiding en logisch denkwerk. Meer tweede keuze, suboptimaal. Wat ik verwacht, is dat de leiders scherpere voorwaarden zullen stellen om geld uit het herstelfonds te krijgen. Het Commissievoorstel is niet helder op dit punt. Het geld moet gebruikt worden voor investeringen die helpen tegen de klimaatverandering. Maar ook om de productiviteit en concurrentiekracht van de economieën te versterken.’ Leningen geven lidstaten een belang om het geld goed te besteden maar leiden tegelijkertijd tot een nog hogere staatsschuld voor de landen die het zwaarst getroffen zijn door de coronacrisis. Dat is niet zinvol. Giften zijn gepast als antwoord op de directe noden, net als het Rode Kruis en de VN dat doen bij natuurrampen en geweld. Leningen zijn beter als het om economisch herstel gaat, zoals het IMF en de Wereldbank die verstrekken. Het wordt dus zoeken naar een evenwichtige mix van gift-lening.’ Wat is uw advies als crisisexpert aan de leiders voor de komende EU-toppen? (Diepe zucht) ‘Meestal komt het compromis op het allerlaatste moment. Maar de corona-crisis gunt ons geen uitstel. Er moet een drijvende kracht zijn. Vaak zijn dat Berlijn en Parijs maar dat is niet genoeg. Zoals ik in mijn boek schrijf: de EU is te kostbaar om alleen aan Duitsland en Frankrijk over te laten. Alle leiders moeten hun rode lijnen roze maken, anders is er geen akkoord mogelijk.’Kunnen de leiders zich een no deal veroorloven? ‘Nee. Europa bevindt zich in een kritieke fase. Het herstelfonds is een essentiële bouwsteen in het antwoord op de crisis.’ Net als in uw Brusselse periode zijn er ook nu economen, EU-watchers en politici die het einde van de EU voorspellen. Is er reden tot zorg? ‘Er is vaak sprake van overdrijving en niet altijd nuttige overdrijving. Columnisten schilderen het beeld van een Europese federatie of de dood. Eurobonds of euro-exits. Dat is fake news. Er is een derde weg: die van lidstaten die in toenemende mate gemeenschappelijk beleid voeren als dat nuttig is. Vorm volgt functie. Er is een reëel gevaar dat zonder herstelfonds de onvrede over de EU toeneemt, het populisme aan kracht wint en de politiek verder versplintert. Dat is niet goed voor Europa. We hebben onder zo veel crises geleden de laatste tien jaar. De EU verkeert niet in goede staat. Ze heeft uithoudingsvermogen getoond, de EU bestaat nog, maar we zijn allemaal beter af als we verdere versplintering en populistische reacties voorkomen. We hebben een gezonde dosis EU nodig in deze tijden. Laten we niet eerst in de gevarenzone belanden eer we in actie komen.’ Klimaatverandering leidt tot smeltende gletsjers, het politieke klimaat erodeert de steun voor de EU. Is dat te stoppen? ‘We zien dat in sommige landen, dat wegsmelten van de steun. Juist daarom is snel handelen geboden. Laten we niet weer wegglijden in een dramatische crisissituatie, zoals in 2012 toen de euro echt langs de rand van de afgrond scheerde. Te laat, veel te laat werden de leiders en de ECB toen wakker. En ook nadat de ogen waren opengegaan, was het geen appeltje-eitje. De grootste les is: laat het niet ontsporen. Laat je veto op tijd los, wetende dat een compromis nodig is om de EU te behouden.’ Het Stabiliteitspact met zijn begrotingsdiscipline is tijdelijk buiten werking gesteld. Moet het pact helemaal op de helling? ‘Het Stabiliteitspact is een anker voor nationale begrotingen. Het geeft vertrouwen en geloofwaardigheid. In de eerste, acute fase van de corona-crisis draaide alles om financiële noodhulp voor de zorg, dan laat je de regels los. In de tweede fase gaat het om steun voor investeringen, voor werkloosheidsregelingen, dan mag je corona niet als dekmantel gebruiken voor permanente uitgavenverhogingen. De derde fase is die van stabilisering, daarvoor is het Stabiliteitspact nodig. Het pact is veel slimmer dan velen denken. Het biedt houvast om schulden te beperken. De les uit de corona-crisis is dat landen die financiële buffers hadden opgebouwd, die nu inzetten en beter door de crisis komen dan landen zonder buffers.’ Moeten alle landen buffers opbouwen, zoals Hoekstra suggereerde? ‘Op de middellange termijn zeker. Nu is de rente heel laag en dat blijft nog wel even zo. Het is zeer gewenst dat eurolanden deze ademruimte gebruiken om hun economieën te herstellen en begrotingen op orde te brengen.’ (bron: VK)

Over drie jaar is het over en uit met de productie van de BMW X1 in het Limburgse Born

Dat betekent dat VDL Nedcar nieuwe opdrachtgevers moet zien te strikken, schrijft Joost van Velzen in Trouw. De Nederlandse autobouwer VDL Nedcar moet op zoek naar een nieuwe autofabrikant die de productie van zijn modellen aan de fabriek in Born toevertrouwt. De Duitse BMW Group (bekend van de merken BMW, Rolls Royce en Mini) annuleert de order om ook in de toekomst auto’s van het model BMW X1 in Limburg te laten bouwen. Dat bevestigen zowel BMW als VDL Nedcar. Vorig jaar nog kwamen de twee bedrijven overeen om de bouw van de compacte SUV door VDL Nedcar te verlengen tot 2030. Maar de coronacrisis maakt nu een einde aan die voorpret. Door de ingezakte autoverkopen gaan de Duitsers hun wereldwijde productie opnieuw bekijken waardoor de kans groot is dat BMW de X1 over drie jaar zelf gaat bouwen. De huidige opdracht loopt tot 2023. “Wij zijn nog altijd in overleg met de BMW Group dus onderweg kan ik er niet veel over zeggen maar duidelijk is wel dat er hier vanaf 2023 geen nieuw model BMW zal worden gebouwd”, zegt woordvoerder Miel Timmers namens VDL Nedcar. Met de annulering is VDL Nedcar zijn opdrachtgever uit München nog niet helemaal kwijt. Naast de X1 bouwt de Bornse fabrikant enkele modellen van de Mini, een luxe retro-auto die BMW deels ook in het Britse Oxford laat bouwen. Bij de fabriek in Born werken 6000 mensen, die met behulp van 1400 robots in het afgelopen jaar 174.097 auto’s in elkaar hebben gezet. De omzet over 2019 was ruim €3 mrd. Hoeveel auto’s er jaarlijks per model worden gebouwd maakt het bedrijf niet bekend. “Het is nog geen 2023 en er kan zich nog een nieuwe partij aandienen, maar het kwijtraken van een model scheelt natuurlijk flink in de productie”, zegt Rico Luman, sectoreconoom automotive bij ING. “Dit is wel een tik voor de sector in deze toch al onzekere tijd.” Luman denkt dat BMW de productie om meerdere redenen naar zich toe haalt. Ten eerste uiteraard om kosten te besparen. “Als je een extra model in je eigen fabrieken laat bouwen kan daarmee de bezettingsgraad van de productielocaties omhoog, dat kan in deze marktomstandigheden gunstig zijn. De bezettingsgraad is fors gedaald door de ingezakte automarkt, en met de hoge vaste kosten is het aantrekkelijk om die weer op peil te brengen.” Luman vermoedt bovendien dat de omschakeling naar elektrisch aangedreven auto’s een rol speelt bij het besluit van BMW om de X1 in een eigen fabriek te bouwen: “Dat proces is nieuw en er is nog weinig ervaring mee. Dat kan een reden zijn voor autofabrikanten om het liever in eigen huis te houden”. Daarnaast gaat de omschakeling naar elektrisch de komende jaren gepaard met de introductie van nieuwe modellen, waardoor onzeker is hoe lang bestaande modellen nog op de markt blijven. Er zijn nog geen signalen dat ook de bouw van de Mini in gevaar is voor VDL Nedcar. Over de toekomst van de productie van die auto’s zijn de BMW Group en de Bornse autofabrikant nog in overleg. De trendy Mini kampt al enige jaren met een verminderde belangstelling van de consument. In 2018 moest VDL Nedcar door de verkoopdip duizend banen schrappen. VDL Nedcar wil nu zijn afhankelijkheid van de Duitsers verkleinen, laat woordvoerder Miel Timmers weten. “Wij zijn een flexibele en onafhankelijke autobouwer. Daarom voeren we al gesprekken met eventuele nieuwe opdrachtgevers. Wij hebben veel vertrouwen in de toekomst.” In de voormalige fabrieken van DAF-personenauto’s werden voorheen verschillende modellen gebouwd van Volvo en Mitsubishi. Tussen 2004 en 2006 liet DaimlerChrysler de kleine stadswagen Smart Forfour in Born bouwen.

Onze interne markt een weldaad of een misbaksel?

Een van de kernactiviteiten van de Europese Unie is de ‘interne markt’. Er is geen papieren gedoe meer bij het invoeren en uitvoeren van goederen, diensten en personen binnen de 27 landen. Verder verloopt de betaling van de rekeningen via het systeem TARGET2, waarin gekocht kan worden op de pof. Die interne markt ontstond in 2002 bij de oprichting van de eurolanden en de komst van de euro. Bij de oprichting traden ook vier financieel zwakke landen toe: Griekenland, Italië, Spanje en Portugal. De welvaart in die Zuidelijke landen lag lager dan die in de rijkere Noordelijke landen. Merkel c.s. zagen daar grote mogelijkheden voor het exporteren van hun goederen naar die landen. Griekenland was het eerste slachtoffer, 8 jaar na het begin. Merkel had die landen verwelkomd met ‘vanaf nu zijn jullie onze vrienden in goede en in slechte tijden’, maar toen bleek dat de Grieken het geld niet hadden om de rekeningen van de import te betalen werden ze verwezen naar ‘onze banken hebben geld genoeg en willen graag zaken met jullie doen’. Ze stonden in de rij in Athene om de meest aantrekkelijke leningen aan te bieden (ze dachten namelijk dat Merkel garant stond voor de terugbetaling). Toen Merkel er in 2010 achter kwam dat vooral Duitse en Franse banken tot aan hun nek zaten met Griekse leningen en de Grieken problemen kregen met de betaling van hun rente- en aflossingsverplichtingen, ontstond de Griekse schuldencrisis. De rijke Europese landen wasten hun handen in onschuld, alhoewel de exportbedrijven (en hun aandeelhouders) wel geld als water aan de Griekse export hadden verdiend en de grote banken leningen hadden verstrekt, zonder de kredietwaardigheid te toetsen, dat hadden blindelings aangenomen dat Griekenland wel goudgarant zou zijn. Dus was de conclusie van Merkel c.s. de Grieken hebben ons belazerd, dus zij moeten in de komende 40 jaar die schulden terugbetalen. En zo geschiedde dat ook. Maar ondanks de grote problemen moest de ‘kip met de gouden eieren’ in leven worden gehouden. Dus werd er een list bedacht. Dat de bedrijven in de rijke landen moesten kunnen blijven exporteren om aan de vraag vanuit de armere landen te kunnen voldoen, maar die konden geen beroep meer doen op de banken. Die zouden hun vingers geen tweede keer meer branden aan dit politieke opzetje. Maar er kwam een oplossing: TARGET2. De centrale banken van de rijke landen, vooral Duitsland, Luxemburg en Nederland, zouden de rekeningen wel betalen, waardoor de exporterende bedrijven gewoon hun geld kregen en de centrale banken maar moeten zien hoe ze hun vorderingen op de centrale banken van de armere landen, vooral Italië en Spanje, kunnen innen. Alleen de Duitse Bundesbank alleen al heeft een vordering van bijna €1 biljoen. Met welk doel doen de Duitsers dat, want: zijn die vorderingen wel ooit inbaar of worden ook de Italianen en Spanjaarden de moderne slaven van de rijke eurolanden? China weet daar wel raad mee.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 26 juni 2020; week 26: AEX 559,82; Bel20 3.304,54; CAC40 4.909,64; DAX30 12.089,39; FTSE 100 6.159,30; SMI 10.041,91; RTS (Rusland) 1246,74; DJIA 25.015,55; NY-Nasdaq 100 9.849,36; Nikkei 22.512,08; Hang Seng 24.549,99; All Ords 6011,80; SSEC 2.979,55; €/$1,122 BTC/USD $9.168,01; 1 troy ounce goud $1.771,50, dat is €50.729,86 per kilo; 3 maands Euribor -0,403%; 1 weeks -0,514%; 1 mnds -0,504%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,316% 10 jaar VS 0,6446%; 10 jaar Belgische Staat -0,146%; 10 jaar Duitse Staat -0,48%; Franse Staat 0,126%; VK 0,17%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,449%; 10 jaar Japan 0,0052%; Spanje 0,453%; 10 jaar Italië 1,285%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,464.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, belegger worden onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog niet onder controle is en voor de slechte prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een zware recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg verder. Ook de rentetarieven daalden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,301%; Duitsland 0,042%; Nederland -0,024%; Japan 0,5856%; GB 0,619%; Frankrijk 0,543%; Canada 1,0003%; Spanje 1,243%; VS 1,3825%; Italië 2,238%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,717% Zwitserland -0,64%; Nederland -0,639%; Denemarken -0,546%; België -0,527%; Frankrijk -0,533%; Japan -0,1103%; Spanje -0,159%; VK -0,041%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 27/28 06 2020/537 Het neo-liberale gedachtegoed heeft zoveel foute kanten, ook de vrije markt, het monetaire beleid en het kapitalisme, dat daar flink het mes ingezet moet worden. Cruciaal in dat proces is de uitspraak van Mario Draghi van 23 juli 2012 ‘whatever it takes’ waarmee hij het monetaire beleid in dienst stelde van de macht van de financiële markten en hun hebzucht naar meer winst en geld

UPDATE 20/21 06 2020/536 Staat de dollar op instorten?

Vandaag begint de zomer en gaan de dagen weer stapje voor stapje korten.

Ik hoefde niet lang te denken met welk onderwerp dit blog zou openen. Mijn eerste keus was ‘de interne markt’ en de positie daarin van onze oosterburen. Maar woensdagmorgen las ik op https://www.telegraaf.nl/financieel/4463004/amerikaanse-dollar-stort-in waar werd geopend met ’De Amerikaanse dollar stort in zelfs met 35%. De economie biedt onvoldoende steun aan de meest gebruikte munt, en enorme steun van de Amerikaanse centrale bank laat de waarde kelderen.’ Dat zou betekenen dat er spoedig een nieuwe fase intreedt van de handelsoorlogen die Trump met zijn economische concurrenten voert door middel van de invoering van invoertarieven. Kennelijk heeft hem dat niet het succes opgeleverd dat hij ervan verwacht had. Als hij erin slaagt, dan moeten derden partijen wel aan meewerken, dat de dollar zwaar wordt afgewaardeerd dan treft hij daarmee de hele wereld. Wat de Amerikanen in de laatste 80 jaar hebben opgebouwd: de bevrijding van West-Europa uit de handen van de Berlijnse bandieten en het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog door 2 atoombonnen: op 6 augustus werd de Japanse havenstad Hiroshima gebombardeerd en op 9 augustus de stad Nagasaki. Kort daarna capituleerde het Japans Keizerrijk onvoorwaardelijk. Bretton Woods, het loslaten van de goudstandaard en uiteindelijk de zwevende wisselkoersen. In 1950 de Marshallhulp, the American Dream, het wereldleiderschap, de alliantie met Europa en het einde met America First. En dan nu het opblazen van het monetaire systeem met gigantische gevolgen voor de hele wereld zeker voor Europa. Wat nog blijft is de macht op militair terrein van de VS en een president, die nu achter staat in de peilingen op zijn Democratische rivaal Joe Biden en nu ‘alles of niets’ gaat inzetten in een poging zijn presidentschap nog 4 jaar te redden. Op zich is verlagen van de prijs van geld, devaluatie genaamd in een systeen met vaste wisselkoersen (wij hanteren nu een systeem waarin de koersen zwevend zijn) een beproefd middel om een economie te stimuleren en de positie op de wereldmarkten concurrerender te maken. De VS is nog altijd de wereldleider, maar die macht is tanende en de president loopt schade op in het binnenland. Kennelijk ziet Trump zo een gigoureuze ingreep als een probaat middel voor een gegarandeerd succes. Maar dan moet het vertrouwen in politiek, monetair, financieel en economisch terrein door beleggers van de VS, ook door China en Europa, een flinke deuk krijgen.

Dollar niet langer een veilige haven

De dollar zou met 35% in waarde dalen afgezet tegen zijn belangrijkste handelsmunten zoals de yen, het Britse pond en de euro. Die waarschuwing uit de voormalige chairman van zakenbank Morgan Stanley en hoogleraar Stephen Roach. „De dollar gaat zeer, zeer sterk dalen”, aldus de voormalige hoogleraar aan Yale University. De Chinese economie wordt steeds sterker en troeft de Verenigde Staten af. Omdat Washington zich steeds verder terugtrekt uit internationale handel en importheffingen optrekt voor handel met andere landen, verliest de dollar internationaal aanzien, stelt Roach, eerder chief economist van Morgan Stanley. ,,Een dodelijke combinatie”, zo typeert hij die houding van Washington. De coronacrisis, die de Verenigde Staten nog steeds in zijn greep heeft, wordt geen hoofdoorzaak maar draagt bij aan die verzwakking van de handelsmunt, betoogt hij. „De Amerikaanse economie kampt al lange tijd met aanzienlijke macro-onevenwichtigheden: een zeer lage binnenlandse spaarrente en een chronisch tekort op de lopende rekeningen”, vertelde hij bij CNBC. Een zwakke dollar lijkt goed voor de handel, en wordt nagestreefd door president Trump, maar op de lange termijn is een grote verzwakking volgens Roach slecht. Traditioneel wordt in een crisis door beleggers de dollar opgezocht. Maar die traditionele rol van veilige haven zal verdwijnen, aldus de econoom, als beleggers gaan zien wat de waarde in de toekomst zal zijn. Een zwakke dollar krijgt grote consequenties voor de aandelen- en grondstoffenhandel, omdat relatief veel beleggingen in dollars zijn genoteerd. Moet deze mededeling worden gezien als een waarschuwing dan wel een signaal? Het zou mij niet verbazen als een ontwikkeling als deze uit het brein komt van Trump. Zijn idee om de economische ontwikkelingen af te remmen met invoerheffingen heeft niet het gewenste resultaat opgeleverd. Uiteindelijk betalen de Amerikaanse consumenten de invoerheffingen, die de overheid int. Dus een volgend geniaal idee: de dollar moet fors devalueren. De Amerikaanse munt moet goedkoper worden tegenover andere wereldvaluta, dat zal pas de gewenste resultaten opleveren. De Amerikaanse exportproducten worden spotgoedkoop in vergelijking tot de wereldprijzen. Ik zal dat niet ontkennen, dat die beweging kan optreden. Dat zal enorme gevolgen hebben, niet alleen voor de grondstofprijzen, maar ook voor de koersen op de aandelenmarkten. De koersstijgingen op Wall Street van de afgelopen tijd komen nu in een heel ander daglicht te staan. Als de dollar in waarde daalt en de Amerikaanse bedrijvigheid toeneemt stijgen de koersen. Ik heb mij de laatste weken afgevraagd waarom de beleggers op Wall Street de toekomst met veel vertrouwen tegemoet zien, maar dat komt nu in een heel ander perspectief te staan. We staan aan de vooravond van een enorme kanteling van monetair en financieel/economisch beleid met één grote winnaar maar ook verliezers, althans zo ziet Trump dat. Zoals ik de zaak nu zie, krijgen wij in Europa zware klappen te verduren die dit proces gaat veroorzaken. De aandelen op de Europese, Britse en Japanse beurzen zullen divergeren met die van de Amerikaanse doordat die zwaar getroffen gaan worden daar de winsten van de bedrijven onder zware druk zullen komen te staan. De beurzen die in dollars handelen zullen daarvan profiteren, maar de Europese, Japanse en Britse beleggers zullen op slag geconfronteerd met dollarbeleggingen die met 35% in daalde zijn gedaald. Verder zal de onrust, die in de financiële wereld zal ontstaan, een verkoopgolf veroorzaken. Misschien ontstaat er wel een vraag naar bitcoins. Die stelling is speculatief want de reactie kan ook andersom zijn. Want als beleggers het vertrouwen in de dollar en de Amerikaanse economie niet massaal verliezen, resteert wel een milde recessie maar zal de dollar die val niet maken en zullen de Amerikaanse aandelen koersdalingen gaan vertonen. Als de zieke geest van Trump zijn zin krijgt met dit duivelse plan zullen de Amerikaanse beleggers voordeel behalen met het stimuleren van een val van de waarde van de dollar. In wat voor een wereld leven wij?

Moet de ‘interne markt’ binnen de eurozone wel in zijn huidige vorm worden voortgezet of moet er een einde komen aan het leveren op de pof aan landen die de importen helemaal niet kunnen betalen?

Recentelijk hebben de werkgevers, verenigd in VNO-NCW, in een webinar/seminar aandacht gevraagd van de politiek voor het Europadebat. Daar was weinig belangstelling voor. Geen van de Europa-woordvoerders in de Tweede Kamer had de uitnodiging aangenomen: ze hadden hun medewerkers ingeschreven. De werkgevers wilden vooral aandacht vragen voor steun aan de Zuid-Europese landen. Nederland moet zich niet afwenden van de Zuid-Europese handelspartners, maar constructief meedenken over het aanjagen van het economisch herstel in Europa na de diepe recessie, waarin we ons nu bevinden. En daar moeten nu al mee starten en niet langs de zijlijn blijven staan dan wel eisen stellen aan de zwakke eurolanden, wat niet tot het gewenste resultaat leidt. Het ging ook over steun verlenen aan het herstelplan van Merkel/Macron en de Europese Commissie van €750 mrd. Hans de Boer stelde wees op de voordelen die de interne markt heeft voor de exporterende bedrijven. Ruim 70% van onze uitvoer gaat naar EU-landen. De Nederlandse ex- en import naar Italië en Spanje bedragen €55 mrd. Dat is meer dan de handel met China ad €50 mrd. Oud-premier Jan Peter Balkenende verwoorde zijn kritiek op het politieke beleid dat op dit onderwerp wordt gevoerd, onder meer door zijn partijgenoot Wobke Hoekstra, de minister van Financiën, door te verwijzen naar het initiatief van de Duitse bondskanselier, Angela Merkel, die de helpende hand naar de zwakke Zuid-Europese landen. Hij Merkte op dat Nederland, door op te trekken met de ‘vrekkige’ vier (Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden) het beeld oproept ‘op de rem te blijven staan’. Ik heb behoefte enige kritische kanttekeningen te plaatsen bij de hier gedane uitspraken. Zoals ik een paar weken geleden ook al heb betoogd functioneert de interne markt goed voor de exporterende bedrijven: ze exporteren veel naar de zwakke eurolanden, de rekening wordt betaald, de winst wordt gerealiseerd en de aandeelhouders krijgen dividend uitgekeerd. Maar wie zit opgescheept met de ‘zwarte piet’? De Nederlandsche Bank (DNB), onze eigen centrale bank die moet waken over de waarde van ons geld en waarvoor de Nederlandse Staat, dus wij burgers, verantwoordelijk is. Het tovermiddel is TARGET2. Eerst enige informatie die DNB daarover verstrekt: TARGET2 is de afkorting van: Trans-European Automated Real-Time Gross Settlement Express Transfer. De 2 staat voor tweede generatie. Meer dan 1.700 banken maken gebruik van TARGET2 om eurotransacties uit te voeren, voor zichzelf of voor hun klanten. Gemiddeld zijn er circa 350.000 transacties per dag met een gezamenlijke waarde van €1.800 mrd. Het gaat veelal om grotere betalingen: een transactie bedraagt gemiddeld €5,3 mln. Bij meer dan 2/3 van de transacties gaat het om minder dan €50.000; bij 12% gaat het om meer dan €1 mln. De rekening courant (r/c) waarlangs de transacties worden geleid is €75.000.000.000 groot. Er zijn centrale banken die vorderingen hebben op andere Europese centrale banken van transacties niet niet gesetteld zijn, die staan debet. De centrale banken die hun schulden nog niet betaald hebben staan credit. De 3 grootste centrale banken met vorderingen per eind april 2020, zijn Duitsland met €918,8 mrd (dat is 122,5% van het grote herstelprogramma van de EC), Luxemburg met €225,8 mrd en Nederland met €81,5 mrd. De 5 centrale banken met de grootste schulden zijn: Italië met €512,9 mrd, Spanje met €431,5 mrd, de ECB zelf met €131,0 mrd, Frankrijk met €68,5 mrd en België met €65,2 mrd. Grosso modo: Duitsland financiert de schulden van Italië en Spanje in zijn eentje. Dat betekent ook dat de grote handelsoverschotten van Duitsland en Nederland voortkomen uit het op de pof leveren van goederen, waarvan niet duidelijk is of en wanneer die rekeningen ooit worden verrekend. Onze exporteurs leveren goederen, krijgen die betaald, middels DNB, die een openstaande vordering overhoudt op een ‘zwakke’ debiteur. Dat de werkgevers die situatie graag willen voortzetten, snap ik wel, maar wat zijn die vorderingen op die zwakke landen waard zijn is een vraagteken! Als wij dit systeem niet op willen blazen zullen wij die landen fors moeten subsidiëren en moeten steunen met leningen voor investeringen in de toekomst. Maar de vraag is of dit nog te redden is. Als ik ervan uitga dat het saneren van de schulden, het subsidiëren van de verliezen door de corona-crisis inclusief de financieel/economische schade en de investeren die hoognodig plaats moeten vinden door de komende generaties dan kom ik uit op €5 biljoen (=€5.000 mrd): voor de sanering van TARGET2, het saneren van staatsschulden in de zwakke landen, steunprogramma’s van de EU, incl investeringen in de toekomst, en de ECB en dan nog een grondige aanpak van de zwakke Europese banken, die sinds 2011 overeind zijn gehouden door Mario Draghi c.s. Dat de Europese regeringsleiders daarover overeenstemming bereiken, verwacht ik niet, maar verdergaan op de ingeslagen weg is ook eindig. Is dit probleem, dat wordt veroorzaakt door de interne markt, nieuw. NEE. We hebben een vrijwel identiek probleem eerder meegemaakt: de bejubelde interne markt is het hete hangijzer. Merkel verwelkomde de armere EU-landen binnen de eurozone in 2002 met “Jullie zijn nu onze vrienden in goede en in slechte tijden”. Dat was heldere taal, dachten ze in Griekenland. De exporterende bedrijven in de rijkere landen zagen grote mogelijkheden. Griekenland wilde graag onze producten kopen, maar konden de rekeningen niet betalen. Geen enkel probleem: onze banken hadden geld genoeg en verstrekten maar al te graag kredieten aan betrouwbare partners, die werden gedekt door Merkel c.s. Ze stonden met de meest concurrerende offertes in de rij in Athene. De export vanuit West-Europa steeg fors, de winsten van de bedrijven ook en niemand liep enig risico, dachten ze. Dat is het grote geheim van de interne markt, maakten de politici elkaar wijs. Tot 5 maart 2010 Merkel tot de ontdekking kwam dat vooral Duitse en Franse banken tot aan hun nek met Griekse leningen zaten, terwijl de Grieken niet meer konden voldoen aan hun rente- en aflossingsverplichtingen. Dus vroegen ze de EU om een extra kredietje. Onze toenmalige minister van Financiën, Jan Kees de Jager, verdedigde die kredietaanvraag in de Tweede Kamer met ‘als we dit afzetten tegen de winsten die wij de afgelopen jaren hebben gemaakt met de Griekse export, dan moeten we hier niet moeilijk over doen’. In mei 2010 was de Griekse financiële crisis een feit. Merkel en Macron besloten dat in geen geval hun banken met oninbare Griekse leningen bankroet zouden gaan. Dus moesten de onschuldige Grieken de schuld terugbetalen. De klappen van de financiers voor de bevolking waren zwaar, meedogenloos. De geschiedenis: ”In de beginfase was de situatie zo onduidelijk en lagen de standpunten van de drie partijen tegenover de Grieken zover uiteen dat besloten werd een Trojka, een driemansschap, in te stellen, van de Europese Unie, de Europese Centrale Bank en het Internationale Monetaire Fonds, die toezicht moeten houden op de door deze instellingen verstrekte kredieten aan noodlijdende Europese lidstaten. onderhandelingen voeren met lidstaten van die eurolanden die hun staatsschuld niet binnen de Europese richtlijnen hebben gehouden. Medio april 2011 nam de crisis in intensiteit toe. De onmiddellijke aanleiding waren uitspraken van twee Duitse ministers (gevolgd door een Bundesbank-functionaris en een adviseur van bondskanselier Merkel), erop neerkomende dat men geen bezwaar had tegen een “vrijwillige schuldsanering” van Griekse staatsschulden. Hierop daalden koersen van met name Griekse staatsleningen (doch ook Ierse, Portugese en Spaanse) zeer sterk. Opmerkelijk was dat de ECB geen steunaankopen deed. In Spanje ontstonden protestbeweging, bekend als “15-M”, naar de datum waarom deze van start ging (15 mei). In de loop van mei 2011 namen de problemen rond Griekenland crisisachtige vormen aan. Uiteindelijk kwamen partijen wel tot overeenstemming, ondanks gebrek aan eenheid binnen de EU. Jeroen Dijsselbloem, destijds minister van Financiën van Nederland, werd op 21 januari 2013 tot voorzitter van de Eurogroep, de ministers van Financiën van de 19 eurolanden, verkozen, die met de uitvoering werd belast. Het gevolg is dat Griekenland opgezadeld is met een staatsschuld €336 mrd (181,6% bbp). Ter vergelijking: de staatsschuld van Griekenland is slechts 3,3% van die van de hele eurozone. De huidige problemen van Italië, Spanje, en in mindere mate die van Portugal, België en Frankrijk zijn groter dan het beperkte bedrag van de Grieken. Griekenland draait nu weer mee op de kapitaalmarkten. Het 10-jarig geld doet nu 1,185%, dat is lager dan het Italiaanse tarief. Nu weer terug naar het heden, na dit uitstapje naar de Griekse crisis. Na alle ellende met de Griekse schulden als gevolg van het leveren van producten, die niet konden worden betaald, besloten de eurolanden toch de kip met het gouden ei niet te slachten. Er moest echter een andere list bedacht worden. De rekening laten betalen door de banken was een grote mislukking geworden, maar was de geniale gedachte als wij die rekeningen nu laten betalen door de centrale banken, dan merkt niemand daar iets meer van en kan de interne markt gewoon doordraaien. Het gevolg is dat Duitsland met een vordering van bijna €1 biljoen de hele interne markt financiert en dus de volledig macht uitoefent. Dat vind ik, in acht genomen het Duitse regime in de periode 1935-1945, uiterst onwenselijk. Maar zo heeft Merkel dat opgebouwd en die macht gaat ze het komende jaar overdragen aan haar opvolgende bondskanselier.

De regeringsleiders van de Europese Unie, vertegenwoordigd in de Europese Raad, komen halverwege juli weer bijeen om te praten over de Europese meerjarenbegroting en het herstelfonds

De Europese leiders waren gisteren nog tot op het bot verdeeld over zaken als de omvang van het herstelfonds en de verhouding tussen giften en leningen. Ook werd er gesproken over de kortingen die sommige noordelijke lidstaten als Nederland krijgen op de Europese meerjarenbegroting. “Het was duidelijk dat we vandaag nog geen resultaat konden behalen”, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel na afloop van de videotop. “De bruggen die we moeten bouwen zijn erg groot”, aldus de bondskanselier. Merkel voegt daaraan toe dat er zo snel mogelijk een deal gesloten moest worden, zodat het geld van het herstelfonds snel verdeeld kan worden onder de landen die het nodig hebben. Premier Mark Rutte deelt die gedachte niet en benadrukte “geen haast” te hebben. “Inhoud is het belangrijkste”, zei Rutte tegen Politico. De Europese Raad zal halverwege juli weer bij elkaar komen om dichter tot een akkoord te komen. In de tussentijd zal de Belgische Raad-president Charles Michel meerdere voorstellen in elkaar draaien en naar de regeringsleiders sturen, met de hoop dat de partijen dan op de fysieke top in Brussel tot een akkoord komen. Op welke datum die top plaatsvindt, is nog niet bekend. (bron: nu.nl) Onze premier speelt op meerdere fronten hoog spel en verliest daarmee de belangen die Nederland binnen de Europese Unie en zeker ook op de interne markt, uit het oog. De situatie is niet meer zo dat er verdeeld kan worden uit de winsten, nee we moeten dat nu doen uit een verliessituatie: de enorme verliezen door corona, de dalende wereldhandel, de zware economische krimp, grote sommen geld die in bedrijven moeten worden gepompt om ze te behoeden voor sluiting en een oplopende werkeloosheid. Rutte wil perse een korting op het lidmaatschapsgeld behouden, dat wij hebben. Hij wil ook het Europese budget beperken in de komende 6 jaar. Hij is alleen maar een Europeaan als dat geld oplevert dan wel die functies uitvoert die Nederland in zijn eentje niet meer kan uitvoeren. Een gevoel van solidariteit is hem vreemd en dat houdt hij verre van zich. Daarmee blokkeert hij de opbouw van een krachtig Europa, wat hard nodig is in het krachtenspel dat is ontstaan na de globalisering. Dat Rutte de EU-top heeft laten mislukken zal hem niet in dank worden afgenomen door Duitsland en Frankrijk en de grote armere landen. Rutte speelt hoog spel: hij denkt dat door nee te zeggen en de besluitvorming te vertragen, hij uiteindelijk zijn zin wel krijgt. Maar ik denk dat Merkel en Macron zijn getreiter zat zijn. Ik sluit niet uit dat hem een nieuw voorstel zal worden voorgelegd waarop hij ja of nee kan zeggen. En als hij nee zegt zal hem worden ingefluisterd dat Nederland maar uit de EU en de euro moet stappen. Overigens verwacht ik na de zoveelste verstoring van besluitvorming binnen de EU dat het stem- en vetorecht hervormd gaan worden. De EU moet voort en kan zich niet langer voortdurend door kleine landen laten afremmen uitsluitend om nationale belangen te laten prevaleren boven Europese. ECB-president Christine Lagarde heeft Europese regeringsleiders verteld dat hun economieën een “dramatische krimp” hebben ingezet door de corona-crisis, zeggen ingewijden. Lagarde deed de uitspraak tijdens de EU-top in een videoconferentie, waar onder meer plannen voor de Europese meerjarenbegroting en het corona-herstelfonds besproken werden. De maatregelen zijn nodig om de Europese economie uit het slop te trekken, stelt Lagarde. Ze verwacht dat de economie van het eurogebied dit jaar door de corona-crisis met een kleine 9% zal krimpen. Ze voorziet “een scherpe daling” van 13% in het tweede kwartaal. De ECB-president hamert er daarom op dat de regeringsleiders snel tot een akkoord moeten komen, om zo de economie te stimuleren en de financiële markten rustig te houden. Een snel gesloten akkoord zou de financiële markten laten weten dat “de EU terug is”, aldus Lagarde. De hoop van de ECB-president zal hoogstwaarschijnlijk niet vervuld worden. De EU is namelijk tot op het bot verdeeld over de herstelplannen. Nederland heeft meermaals in conclaaf met Oostenrijk, Denemarken en Zweden laten weten geen ruimere meerjarenbegroting en een minder uitgebreid herstelfonds te willen. Waar Nederland graag de hand op de knip houdt, zijn de Baltische staten en Oost-Europese landen bang dat er te veel geld gaat naar landen als Spanje en Italië, terwijl zij juist minder geld krijgen uit bestaande potjes. De landen willen dat het geld uit het herstelfonds gelijker wordt verdeeld over Europa.

Berichten vanuit het corona-front

De coronapandemie versnelt, waarschuwt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Op één dag kwamen er wereldwijd 150.000 bevestigde besmettingen bij. Dat is het hoogste aantal nieuwe besmettingen op een dag tot nu toe. Bijna de helft van de nieuwe infecties werd geteld in Noord- en Zuid-Amerika. Ook in Zuid-Azië en het Midden-Oosten kwamen er veel nieuwe gevallen bij. De baas van de WHO spreekt van een “nieuwe gevaarlijke fase”. De WHO benadrukt dat de maatregelen om het virus in te dammen vooral moeten blijven gelden en waarschuwt voor het gevaar dat het virus nog steeds vormt. (bron: NOS)

In Brazilië zijn vrijdag 54.771 nieuwe besmettingen vastgesteld, waarmee het totale aantal besmettingen is opgelopen naar 1.032.913, blijkt uit cijfers van de Johns Hopkins University. Het totale dodental is opgelopen naar 48.954. Brazilië is na de Verenigde Staten wereldwijd het land met de meeste besmettingen en overledenen door het corona-virus. De eerste corona-besmetting in het Zuid-Amerikaanse land werd eind februari vastgesteld en voorlopig lijkt er nog geen einde te komen aan het aantal nieuwe besmettingen. Gezondheidsexperts in het land vrezen dat het werkelijke aantal besmettingen drie keer zo hoog is en dat dat aantal alleen maar zal toenemen wanneer de corona-maatregelen in het land worden versoepeld. De Braziliaanse president Jair Bolsonaro haalt zijn schouders op over de gevolgen van het corona-virus in zijn land. Mensen gaan nu eenmaal een keer dood, zei hij recent. “Het spijt ons van alle doden, maar dit is uiteindelijk ieders lot.” De rechts-populistische Braziliaanse president ruziet met gouverneurs van deelstaten over het beëindigen van lockdowns (hij is voor), doet niet aan social distancing en promoot onbewezen geneesmiddelen. Zijn regering besloot eerder deze maand zelf geen totalen van bevestigde corona-besmettingen en -doden meer openbaar te maken. (bron: DFT)

De Chinezen maakten deze week bekend dat de nieuwe uitbarsting in een deel van Peking veroorzaakt wordt door de Europese variant van COVID-19.

In de Duitse plaats Göttingen moeten alle 700 bewoners van een flatgebouw in quarantaine vanwege een uitbraak van het coronavirus. Meer dan honderd mensen hebben positief getest op het gevreesde longvirus. Met de maatregel hoopt de Nedersaksische stad de uitbraak te stoppen. De autoriteiten gaan ervan uit dat veel mensen in het gebouw in contact zijn geweest met mensen die het virus met zich meedragen. Alle bewoners moeten een mondkapje op. Ook is er een medische post ingericht voor het gebouw. Er zouden veel families van grote omvang in de flat en omgeving wonen. Of de uitbraak betekent dat versoepelingen in Göttingen worden teruggedraaid, is nog niet duidelijk. De laatste week steeg het aantal geïnfecteerden in de stad en omstreken tot 44,86 gevallen per 100.000 inwoners. (bron: DFT)

Het aantal corona-besmettingen bij een groot slachthuis bij het Duitse stadje Rheda-Wiedenbrück is gestegen naar 657. De directie van vleesgigant Tönnies legde de productie in het abattoir in de deelstaat Noordrijn-Westfalen stil en de regionale overheid gaf 7000 mensen opdracht in quarantaine te gaan. Het gaat om werknemers en anderen die recentelijk op het terrein zijn geweest. Ook hebben de autoriteiten alle scholen en kinderopvangcentra in het district gesloten tot het begin van de zomervakantie eind deze maand. Volgens Gereon Schulze Althoff, die bij het bedrijf verantwoordelijk is voor bestrijding van het virus, heeft de firma ‘gevochten als een leeuw’ om de ziekte buiten de deur te houden. Schulze Althoff zei niet zeker te weten waarom het bedrijf nu toch is getroffen door zo’n grote uitbraak. Maar hij zei er rekening mee te houden dat Oost-Europese werknemers de laatste tijd, nadat grenzen open waren gegaan, hun thuislanden hebben bezocht en het virus mee terug hebben genomen. “We zijn blootgesteld aan nieuwe risico’s.” De Duitse bondskanselier Angela Merkel prees de lokale autoriteiten voor hun snelle ingrijpen en de sluiting van de scholen. “Dit laat zien dat het virus niet weg is”, aldus Merkel. Ook elders in de wereld zijn er opvallend veel corona-uitbraken bij slachthuizen. De oorzaak is nog onbekend. Mogelijk dat de lage temperatuur en het rondblazen van koude lucht in abattoirs tot verspreiding van het virus leidt. (bron: Trouw)

Zelfs zonder de gevolgen van het coronavirus neemt armoede de komende jaren flink toe in ons land

Dit schrijft Rick van de Lustgraaf in Trouw op basis van berekeningen van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Planbureau (CPB). ‘De bijstand moet mensen uit de armoede houden, maar dat lukt niet.’ Het aantal mensen dat leeft van een inkomen onder de armoedegrens neemt vanaf 2021 fors toe, melden het SCP en het CPB in een omvangrijk rapport over de effecten van het Nederlandse armoedebeleid. Momenteel leeft ongeveer 5,3% van de bevolking (een kleine 900.000 inwoners) van een inkomen onder de armoedegrens. Dat percentage zal tussen 2021 en 2035 stijgen naar 6,8%, luidt de sombere prognose. Een belangrijke kanttekening is dat er geen rekening is gehouden met de gevolgen van de coronacrisis, die, melden de onderzoekers, de resultaten van deze studie alleen maar relevanter maken. De armoedegrens die het SCP hanteert is het zogeheten niet-veel-maar-toereikendbudget, en loopt op van een besteedbaar inkomen van 1135 per maand voor een alleenstaande, tot 2315 per maand voor een stel met drie kinderen. De planbureaus baseren hun zorgwekkende conclusie grotendeels op de jaarlijkse verlaging van de bijstandsuitkering, die door de overheid in 2011 is ingevoerd. Die maatregel is bedoeld om mensen in de bijstand te stimuleren aan het werk te gaan, omdat het inkomensverschil tussen werk en uitkering jaarlijks groter wordt. Als de verlaging van de bijstandsuitkering volgend jaar al zou stoppen in plaats van pas in 2035, zoals nu is bedoeld, lopen de uitkeringsgerechtigden bijna 50% minder risico op een leven in armoede, stellen de onderzoekers vast. Een nadeel daarvan is dat de prikkel om werk te zoeken afneemt. “De bedoeling van de bijstand is juist dat we mensen uit de armoede houden, maar het is duidelijk dat dat nu niet lukt”, zegt Gijsbert Vonk, hoogleraar sociale zekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. “De uitkeringsbedragen zijn te laag en blijven al jaren achter ten opzichte van de welvaartsgroei. En de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de bijstand worden steeds strenger, zoals de bijverdiensten die worden gekort op de uitkering.” De berekening van de planbureaus is een slag in de lucht, stelt hoogleraar Jan Rath van de Universiteit van Amsterdam (UvA) en specialist in armoedebeleid, omdat de crisis ongetwijfeld nog een duit in het zakje zal doen. “Vanaf volgend jaar zal de overheid weer flink moeten bezuinigingen, nog los van alle andere economische gevolgen van de coronacrisis. De perspectieven zijn volgens mij alleen somberder.” De onderzoekers beschrijven maar liefst veertig, soms dure, opties waarmee de overheid armoede de komende jaren in meer of mindere mate kan reduceren. Van het verhogen van het kindgebonden budget voor gezinnen met minstens drie kinderen tot het verhogen van de arbeidskorting voor werknemers met lagere inkomens. Ook schetsen de planbureaus een aantal mogelijke stelselwijzigingen die bijdragen aan een reductie van armoede, zoals de invoering van een basisinkomen en een vereenvoudiging van het toeslagensysteem. Als iedereen een basisinkomen zou krijgen, waarbij de onderzoekers rekenen met een besteedbaar inkomen van 1235 per maand voor een alleenstaande, inclusief toeslagen en het kindgebonden budget, neemt de armoede met 60% af, is de verwachting. Maar, het basisinkomen kost veel geld en zorgt voor een flinke knauw in de werkgelegenheid. “Het is daarom niet reëel dat we nu rigoureus overstappen op een basisinkomen”, zegt Vonk. Een middenweg, waarbij de bijstand wordt verhoogd en het eenvoudiger wordt gemaakt om in aanmerking te komen voor de uitkering biedt meer soelaas, verwacht hij. “De bijstand gaat ervan uit dat je of voltijd werkt, of niet werkt. Je sluit veel groepen uit, zoals zpp’ers of parttimers, die niet al te veel verdienen, terwijl zij er misschien ook deels recht op zouden moeten hebben. We moeten toe naar een stelsel waarbij je werk en een gedeeltelijke uitkering kunt combineren. En zo zijn er nog heel veel andere opties waar politici en onderzoekers nu over nadenken. De roep om verandering van het uitkeringssysteem wordt steeds luider. Waar ik een vraag over heb is dat als je in de bijstand zit, bijverdiensten worden gekort. Maar als bijverdiensten ertoe aan bij zouden dragen dat je een baan krijgt moet dat wel worden gestimuleerd.

Financieel/economische frontberichten

Het Centraal Planbureau verwacht dat de Nederlandse economie dit jaar met 6% krimpt. Daarbij verdubbelt de werkloosheid. Het CPB spreekt van een ongekende krimp, maar wijst erop dat de onzekerheid nog groot is. Als een tweede corona-golf tot nieuwe maatregelen leidt, zullen de krimp en de werkloosheid nog hoger uitvallen. Maar als de huidige versoepelingen leiden tot optimisme onder consumenten, kan het allemaal nog meevallen. De overheidsfinanciën krijgen “een forse tik, maar blijven uit de gevarenzone”.

Van de vijf grote pensioenfondsen hebben er vier nog altijd, ondanks een lichte verbetering, een dekkingsgraad onder de 90%. Het gaat om ABP, Zorg en Welzijn, PME en PMT. Samen hebben ze zo’n 7,7 miljoen deelnemers. Voor hen dreigt korting op de pensioenuitkering.

Grote bedrijven die bij de Nederlandse overheid aankloppen voor financiële individuele steun, krijgen dat alleen als ze geen gebruikmaken van regelingen waardoor ze minder belasting betalen. Het kabinet heeft ingestemd met een voorstel daarover van staatssecretaris Vijlbrief van Financiën. Het gaat nadrukkelijk om individuele steun die bedrijven vragen, bijvoorbeeld een garantstelling voor een lening en niet voor collectieve regelingen zoals de tegemoetkoming in de loonkosten. In alle gevallen gaat het om bedrijven die van belang zijn voor Nederland, uit het oogpunt van werkgelegenheid bijvoorbeeld. “Grote bedrijven die bij de overheid aankloppen in deze corona-crisis willen we ondersteunen als ze belangrijk zijn voor de Nederlandse samenleving. Maar het past niet om in slechte tijden te vragen om belastinggeld en tegelijkertijd belasting te ontwijken”, aldus de staatssecretaris. Daarom worden nu aanvullende voorwaarden gesteld. Een woordvoerder van Financiën kan niet zeggen of het om grote aantallen bedrijven gaat die dit raakt. “Maar we nemen de maatregel niet voor niks.” De ondernemingen mogen geen vestiging in een land hebben met een winstbelastingtarief van onder de 9%, of in landen die op de zwarte lijst staan. “Op dit moment zijn dit in totaal 24 landen.” Ook mag het bedrijf geen betalingen doen aan landen met een te laag tarief of die op de lijst staan, het gaat dan om rente en royalty’s. Ondernemingen die een aanvraag tot steun hebben gedaan maar hun zaakjes nog niet op orde hebben, krijgen indien nodig een jaar de tijd om aan de voorwaarden te voldoen. “Omdat het in deze corona-crisis nodig kan zijn om snel te handelen als een bedrijf in moeilijkheden zit.” Dit is weer typisch Nederlands beleid: de kool en de geit sparen. Bedrijven die belastingen in Nederland ontwijken of ontduiken, door een creatief fiscaal beleid te voeren kunnen gewoon profiteren van de collectieve regelingen, zoals een subsidie van 90% voor de loonkosten en de vakantieuitkering. En als ze voor individuele steun daar niet aan voldoen krijgen ze een jaar de tijd om wel aan de regels te voldoen. En is 9% winstbelasting voor winstbelasting niet extreem laag. Burgers betalen in verhouding veel hogere belastingen.

Er rolt vanaf dit najaar een golf aan faillissementen door Nederland. Het komende anderhalf jaar zullen er bijna 8000 bedrijven omvallen, berekent kredietverzekeraar Coface in een nieuw rapport. Dat is inclusief eenmanszaken. Ter vergelijking: in 2019 gingen er 3792 op de fles. Voor de raming baseert Coface zich op haar grote verzameling aan bedrijfsgegevens in Nederland. Daarnaast laat de verzekeraar de nu bestaande overheidssteun doorwerken in zijn berekeningen. Overheidsadviseurs en andere economen wijzen er al langer op dat geldinjecties vanuit het kabinet niet alle faillissementen zullen voorkomen. Hoeveel precies was tot dusverre onduidelijk. Het geleidelijke opheffen van de lockdown verandert daar niets aan. De beperkende maatregelen hebben veel ondernemers hard geraakt en veel van de verloren inkomsten worden nooit meer ingehaald. Ook zullen huishoudens de komende tijd uit voorzorg minder consumeren, en bedrijven minder investeren. Dat drukt de economische groei en werkt meer faillissementen in de hand. Qua faillissementen zit Nederland in een stilte voor de storm, zegt Edwin Busio, directeur van Coface Nederland. Het kost namelijk een paar maanden om alle procedures te doorlopen die eraan vooraf gaan. “Zo zijn onbetaalde facturen niet direct opeisbaar door de leveranciers. En gaan er opnieuw weer een paar weken overheen voordat leveranciers de vorderingen overdragen aan incassobureaus of kredietverzekeraars. Je bent in totaal zo een paar maanden verder.” Veel financiële ellende waar bedrijven in maart mee te kampen hadden, komt dus nog niet terug in de statistieken. Vier sectoren komen met name in het nauw: horeca, toerisme, detailhandel en transport. Die eerste twee spreken min of meer voor zich in een anderhalvemetersamenleving waar er minder klanten in een etablissement passen. De detailhandel heeft ook minder klandizie gehad en zat ook voor de crisis al in zwaar weer doordat consumenten steeds meer online bestelden. Ook de transportsector krijgt klappen in Nederland, zegt Busio. “Denk aan logistiek rond de havens, de binnenvaart, luchtvaart en vrachtwagentransport.” “Het is een natuurfenomeen dat de sterksten overleven, ook in de economie”, vervolgt hij. Dat is niet per se verkeerd. Door de lage rente was het erg goedkoop om aan krediet te komen. Er zijn ondernemingen die puur door dat goedkope geld het hoofd boven water hielden, maar die in de kern helemaal niet financieel gezond waren. Veel economen stellen dat het voor een economie geen kwaad kan als die omvallen. Wel doet het wat met het consumentenvertrouwen als er in korte tijd veel winkels uit het straatbeeld verdwijnen, stelt Busio. Horeca en detailhandel zijn zichtbaar en het valt dus op als die failliet gaan. Daardoor kan er onrust ontstaan, wat zijn weerslag heeft op de bestedingen. Busio zegt dat het nu nog te vroeg lijkt voor de overheid om te beslissen of er langduriger steun nodig is aan bedrijven. “Dat moet het kabinet in het najaar doen.

Air France maakt plannen voor een vrijwillige vertrekregeling om het personeelsbestand in te krimpen. De maatschappij wil tot 8300 banen schrappen, waarvan 300 van piloten, 2000 van leden van het cabinepersoneel en 6000 van grondmedewerkers. De bezuinigingen bij Air France zouden 17% van alle medewerkers kunnen treffen, aldus ingewijden. Zusterbedrijf KLM kwam al eerder met een vrijwillige vertrekregeling. Ook bij andere maatschappijen beginnen de gevolgen van de corona-crisis merkbaar te worden. British Airways maakte eerder bekend 12.000 banen te schrappen en bij het Duitse Lufthansa zouden nu 22.000 voltijdbanen te veel zijn.

De Britse toezichthouder voor financiële markten Financial Conduct Authority (FCA) legt het Duitse Commerzbank een boete op van £37,8 mln, omgerekend ruim €42 mln, vanwege gebrekkig toezicht op witwaspraktijken. Volgens de FCA was Commerzbank in Londen op de hoogte van het gebrek aan toezicht op witwastransacties tussen 2012 en 2017 en werd onvoldoende actie ondernomen. Inmiddels heeft de bank stappen genomen om het toezicht op verdachte transacties te verbeteren. Omdat Commerzbank meewerkte aan het onderzoek, kreeg de bank een korting op de boete van 30%.

De economen Vermeend en van der Ploeg schrijven deze week op hun column op DFT dat we de afgelopen weken in politiek Den Haag zagen dat partijen al volop bezig zijn met de Tweede Kamerverkiezingen in maart volgend jaar. Het belangrijkste thema lijkt de vraag te worden wie straks de crisis gaat betalen en op welke wijze de neergang van onze economie wordt aangepakt. Belangrijke vragen zijn hoe we onze economische groei aanjagen en banen scheppen. Ook de beloften van sommige partijen gaan een rol spelen, zoals van links om de collectieve sector verder te vergroten. Ze hebben hun kiezers nu al beloofd extra uitgaven te willen doen voor onderwijs, zorg en het klimaat. Daarbij rijst de vraag hoe ze deze wensen, die oplopen tot ongeveer 10 mrd structureel, met een lege schatkist gaan financieren. Volgens recente ramingen van het Centraal Planbureau (CPB) heeft het nieuwe kabinet in 2021 te maken met een begrotingstekort van 4,7%, een staatsschuld van ruim 60% en een werkloosheid van circa 650.000 mensen (in 2020 rond de 450.0000). Als de recessie in Nederland harder toeslaat dan loopt de werkloosheid op tot 10% en neemt de staatsschuld toe tot ruim 75% van het bbp ( lager dan andere EU-landen). Los van de tijdelijke recessie wordt voor de regeringsperiode 2021-2025 een magere structurele economische groei verwacht die ligt tussen 1% en 1,5% per jaar. Het valt op dat in de Haagse politiek nog geen zorgen zichtbaar zijn over rekensommen die laten zien wat de effecten zijn van deze lage groei. Door de verwachte stijging van de kosten van de overheid voor de zorg, AOW en pensioenen moet deze groei min of meer volledig worden uitgegeven aan deze ‘onvermijdelijke’ kosten die ‘automatisch’ leiden tot een door links gewenste grotere collectieve sector. Dit betekent dat een nieuw kabinet nauwelijks over geld beschikt voor extra koopkracht voor burgers, maar ook niet voor verbetering van ons onderwijs en een versterking van onze economie. Over het algemeen zijn de meeste politieke partijen van opvatting dat het in een recessie onverstandig zou zijn te gaan bezuinigen. De neergang van de economie wordt daardoor versterkt. Links, rechts en midden zitten hier min of meer op één lijn en zijn tegenstander van bezuinigingsoperaties. Bij de mogelijkheid om de lege schatkist te vullen met extra belastingen staat links alleen en botst het met rechts en het midden. Hoewel Nederland wereldwijd al een koploper is met een hoge lastendruk op burgers is links er voorstander van deze druk nog verder op te voeren voor rijken. Zo stellen ze een zogenoemde rijkentaks voor waardoor onze economie verder wordt verzwakt. Hierna onderbouwen de beide heren economen in de column waarom zij dat een slecht idee vinden dat nauwelijks tot het gewenste resultaat zal leiden. In politiek Den Haag domineert de gedachte dat voorkomen moet worden dat de gemiddelde burger voor de crisis opdraait. Ook wij vinden dat van bedrijven een redelijke bijdrage mag worden verwacht. Bij links circuleren al ideeën voor een extra winstbelasting op multinationals. Dat kan door een verhoging van ons vennootschapsbelastingtarief, maar ook door het beperken van fiscale aftrekposten en maatregelen tegen het legaal ontgaan van belastingen. Aan een verhoging van het tarief kleven nadelen, zoals een verslechtering van ons bedijfsvestigingsklimaat dat toch al onder druk staat. Recent heeft een commissie van fiscale experts op verzoek van de Tweede Kamer een gedegen rapport uitgebracht om multinationals effectiever te belasten. Dit kan een jaarlijks extra bedrag opleveren van circa 600 mln. Een hoger bedrag is mogelijk als de fiscale bevoordeling van bedrijfsleningen wordt ingeperkt. Eerder hebben wij al betoogd dat verreweg de beste oplossing voor deze bedrijven een Europese winstbelasting is. Daarnaast kan overwogen worden de voorgenomen verlaging van het tarief van de vennootschapsbelasting te schrappen en deze te beperken tot het midden- en kleinbedrijf. De economische crisis moeten we oplossen en betalen met een omvangrijk herstelprogramma waarmee het verdienvermogen van onze economie wordt versterkt en de groei wordt aangejaagd. De Duitse aanpak waarbij digitalisering, nieuwe technologieën, innovaties, R&D en klimaatbeleid centraal staat kan als voorbeeld dienen. Enkele kanttekeningen. De schatkist is zeker niet leeg. Onze staatsschuld uitgedrukt in een percentage van het bbp behoorde tot de laagste binnen de EU vóór de corona-crisis. Wij beschikten over forse buffers, die momenteel worden ingezet om de verliezen door corona en het corona-besmettingen programma worden veroorzaakt, op te vangen. Wij zijn nog altijd een rijk land, dat nog altijd in staat moet worden geacht de investeringen die nodig zijn voor de bouw van een nieuwe maatschappij voor onze jongeren en komende generaties vorm te geven en in te richten. Daarbij staan wij, overheid, bedrijfsleven en burgers wel voor een grote uitdaging, waarvoor wij ons gezamenlijk moeten inzetten. Dat gaat offers vragen van volk en vaderland. En dus ook van het bedrijfsleven en hun aandeelhouders en de huidige rijkeren dezer aarde. Ik plaats mij vanuit mijn christelijk gedachtegoed, links van het midden, en stel daarbij centraal de opbouw van een nieuwe omgeving, waar mensen kunnen leven en kunnen werken. Daarbij stel ik de ombouw van eco 3.0 naar eco 4.0 centraal met aandacht voor klimaat, milieu, natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, onderwijs gericht op robotisering, algoritmen, KI, internet of things, R&D, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen. Dat gaat vele malen verder dan het betoog van V&vdP. Dat daarbij aan de orde komen zaken als de financiering van deze gigantische ombouw en het tempo waarin dit te realiseren is, is van het grootste belang. Daarom moet aan dat laagvloerse gekibbel van de 27 EU-regeringsleiders snel een einde komen en het vizier worden gericht op het maken van de blauwdrukken door architecten, waarbij het niet langer van belang is of je in de oude economie arm of rijk was, maar wie de mensen van de toekomst worden die deze opdracht kunnen uitvoeren.

Trump negatief in de schijnwerpers

De memoires van de Amerikaanse oud-veiligheidsadviseur John Bolton mogen worden gepubliceerd. Het Witte Huis probeerde dat te voorkomen bij de rechter, maar die wees de eis af. Volgens de regering-Trump bevat het boek informatie die de nationale veiligheid in gevaar brengt. Uit gelekte passages blijkt onder meer dat Bolton Trumps beleid chaotisch en willekeurig noemt. (bron: NOS) Donald Trump vroeg de president van China om hulp bij zijn herverkiezing. Hij beloofde Turkije dat hij een aanklacht tegen een bank zou laten verdwijnen. En hij overwoog serieus Venezuela binnen te vallen. Oh, en, Trump deed met Oekraïne precies waarvan hij tijdens het impeachmentproces werd beschuldigd. John Bolton, die van april 2018 tot september 2019 diende als Nationale Veiligheidsadviseur, onthult het allemaal in zijn boek ‘The room where it happened’. Diverse Amerikaanse kranten kregen het in handen en publiceerden er de sappigste voorbeelden uit. Het is politiek gesproken mosterd na de maaltijd: Trump werd op 5 februari in dat impeachmentproces vrijgesproken door de Senaat. Bolton heeft destijds niet verteld wat hij allemaal wist. Maar, zegt Bolton, dat is niet zijn schuld – maar van de Democraten. Die zouden bij de impeachment van Trump een ‘wanprestatie’ hebben geleverd. Het boek komt komende week uit. Volgens de regering-Trump staat het vol met staatsgeheimen en mag het niet gepubliceerd worden. Maar volgens de advocaten van Bolton zijn die er tijdens een tijdrovend revisieproces met een professionele veiligheidsdeskundige van het Witte Huis allemaal uitgehaald. Nadat die haar akkoord had gegeven, werd dat later van hogerhand weer ingetrokken. (bron: Trouw)

Onder president Trump stappen de Verenigde Staten uit internationale akkoorden en zeggen ze samenwerkingsverbanden op. Is het afgelopen met het multilateralisme, waarbij landen in overleg handelen, vraagt Gijs Moes zich in Trouw af? Het klimaatakkoord van Parijs? Weg ermee. De mensenrechtenraad van de Verenigde Naties? Foute club. Het handelsakkoord TPP? Oplichterij. De Navo? Oneerlijk. En de wereldgezondheidsorganisatie WHO? Onbetrouwbaar. De Amerikaanse president Donald Trump houdt helemaal niet van al dat gedoe met meerdere landen in een organisatie, die in vaak moeizaam overleg compromissen zoeken en afspraken maken. Trump regelt het liever een-op-een met andere wereldleiders. Zo kan hij de perfecte deal nastreven, een kunst waarin hij, naar eigen zeggen, een meester is. Dit staat haaks op de multilaterale wereldorde die is gecreëerd na de Tweede Wereldoorlog, met oprichting van de Verenigde Naties, de Wereldbank en de Navo. Na de val van de Muur en de ineenstorting van de Sovjet-Unie leek een bloeiperiode te beginnen. Maar amper een kwarteeuw na het einde van de Koude Oorlog lijkt de tijd weer aan de natiestaat, die soeverein en zonder verplichtingen onderhandelt met andere landen. Is het tij echt gekeerd, of zien we slechts een tijdelijke terugval in het overleg in internationale organisaties?

President Trump zegt “verbeterde stukken” in te dienen om het Dreamers-programma toch te kunnen stoppen. Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde dat hij het beschermingsprogramma voor migranten niet mag terugdraaien. Het Deferred Action for Childhood Arrivals (DACA)-programma geldt voor ongeveer 650.000 migranten die als kind illegaal naar de VS zijn gekomen. Deze zogeheten Dreamers kregen een tijdelijke verblijfsvergunning onder president Obama waardoor ze konden studeren en werken. Wat er anders is aan de documenten die Trump wil indienen, is niet bekendgemaakt. Op Twitter zegt de president dat het Hooggerechtshof erom heeft gevraagd. Volgens hem “is er nog niets gewonnen of verloren”. De uitspraak van het Hooggerechtshof houdt in dat de veelal Latijns-Amerikaanse DACA-migranten beschermd worden en niet kunnen worden uitgezet. Ook komen ze in aanmerking voor het verlengen van hun tweejaarlijkse werkvergunning. Trump beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne al om de regeling op te heffen. In 2017 hielden lagere rechters het terugdraaien tegen.

Er is in dit blog geen plaats meer voor twee artikelen: De EU verkeert niet in goede staat en Over drie jaar is het over en uit met de productie van de BMW X1 in het Limburgse Born. Die komen in het volgende blog. 

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 19 juni 2020; week 25: AEX 567,83; Bel20 3.376,57; CAC40 4.979,45; DAX30 12.330,76; FTSE 100 6.292,60; SMI 10.266,29; RTS (Rusland) 1249,67; DJIA 25.871,46; NY-Nasdaq 100 10.008,64; Nikkei 22.478,79; Hang Seng 24.643,89; All Ords 6061,60; SSEC 2.967,63; €/$1,118 BTC/USD $9.322,96; 1 troy ounce goud $1.743,30, dat is €50.172,09 per kilo; 3 maands Euribor -0,407%; 1 weeks -0,516%; 1 mnds -0,507%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,259% 10 jaar VS 0,7135%; 10 jaar Belgische Staat -0,092%; 10 jaar Duitse Staat -0,449%; Franse Staat 0,089%; VK 0,24%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,416%; 10 jaar Japan 0,0078%; Spanje 0,488%; 10 jaar Italië 1,361%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,425.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden weer licht hoger, na slechte prognoses voor het komende jaar, stijgende werkloosheid, een zware recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg weer wat. Ook de rentetarieven daalden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,24 9%; Duitsland 0,018%; Nederland 0,032%; Japan 0,5631%; GB 0,717%; Frankrijk 0,578%; Canada 1,0302%; Spanje 1,298%; VS 1,4826%; Italië 2,325%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,655% Zwitserland -0,59%; Nederland -0,601%; Denemarken -0,485%; België -0,473%; Frankrijk -0,49%; Japan -0,1147%; Spanje -0,103%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 20/21 06 2020/536 Staat de dollar op instorten?

UPDATE 13/14 06 2020/535 Nederland zit in de diepste recessie van de laatste 100 jaar

Het hoofdkantoor van Unilever wordt verplaatst naar Londen

Een kater voor Rutte van zijn oud-werkgever! Wiebes teleurgesteld.

De 1½ meter discipline

Ik was deze week op de weekmarkt en ben daar ook weer snel weggevlucht. Niemand respecteert de anderhalve meter in de paden, niemand droeg een mondkapje (geen eis van de gemeente), ik heb geen boa gezien die aan het handhaven was. De aardbeien kostte €6 per kilo, de asperges waren onbetaalbaar en de prijs van de ronde opperdoezen was €5 per kilo. Dit gaat niet de goeie kant op.

Pensioenakkoord

Verderop in dit blog staat meer info over dit onderwerp, maar hier de hoofdlijnen.
Dit is voor de deelnemers en gepensioneerden het slechtste akkoord wat voorgelegd gaat worden. Dit is een technisch akkoord, zonder een sociale dekking. Het voorstel laat het basis-principe van een verzekering vallen: wel premie betalen maar geen enkele zekerheid over de hoogte van de uitkeringen op de pensioengerechtigde leeftijd. Daardoor kan het voorstel gelijk de prullenmand in. Als bijna niemand in het nieuwe akkoord op zijn uitkeringen wordt gekort, waar komt dat geld dan wel vandaan? Het systeem van de verrekenrente wordt losgekoppeld, waardoor de pensioenopbouw vervalt. De conclusie dat daardoor fondsen minder reserves hoeven op te bouwen zou geld vrijmaken om de pensioenen weer een inflatiecorrectie uit te kunnen keren. Maar dat is pure roofbouw. Maar er is wel afgesproken dat, bij de huidige stand van de dekkingsgraden, er wel degelijk kortingen op de pensioenuitkeringen gaan plaatsvinden, alleen in 2021 nog in een getemperde vorm. Maar dan worden die wel in een later stadium doorgevoerd. Dat het risico dat pensioenen gekort gaan worden neemt af, zeggen de onderhandelaars, dat is puur bedrog: de waarheid is dat de pensioenuitkeringen gekoppeld gaan worden aan de opbrengsten uit beleggingen, maar daarbij moeten we wel meenemen dat de ECB er naar streeft de rente voor de langere termijn zo laag te houden en misschien wel nog verder te doen dalen dan wel de negatieve rente op laten stijgen. Boerenbedrog is het nu gepresenteerde akkoord, waar alleen de achterban van de vakbonden nog maar even ja hoeven te zeggen. Er wordt in vage bewoordingen gesproken over de verplichting voor gepensioneerden de bestaande rechten in te leveren en over de stappen naar een systeem zonder harde garanties over toekomstige uitkeringen. Juridisch zou dat nu afgedekt zijn. Dat gaat veel heibel geven, bij mensen die 40 jaar premie hebben betaald en nu worden geconfronteerd met veel onzekerheid. Een historische stap achterwaarts.
Lees ook onder ‘overwegingen’ over dit onderwerp

De denktanks spreken over de huidige stand van zaken en de prognoses voor de toekomst

De week begon met een mededeling uit een rapport van RABO-economen dat we in een diepe recessie zitten, erger dan we in de laatste 100 jaar hebben meegemaakt. Zij zeggen daarmee dat we sinds 1920 dit niet meer hebben meegemaakt. Dus, waar wij naartoe gaan zal erger zijn dan de ineenstorting van de aandelenkoersen, in de periode 1929 – 1932. De DJIA noteerde op 03-09-1929 381,17 en op 08-07-1932 41,22, een daling van 89,2%. Erger dan de ineenstorting van de economie in de Dertiger Jaaren, met fabrieken die moesten sluiten, banken die omvielen, bankiers die zelfmoord pleegden, toenemende werkeloosheid en armoede en de enorme kapitaalvernietiging in de Tweede Wereldoorlog, dat zou nu overtroffen gaan worden, alle gigantische steunprogramma’s van de ECB, EU, nationale overheden ten spijt. Komt het geheel onverwacht, nee dat nu ook weer niet. Zoals ik al eerder kenbaar heb gemaakt verkeren wij al 12 jaar in een overgangsperiode tussen twee lange economische golven (van Kondratieff). Dat betekent dat er een grote schoonmaak moet plaatsvinden waarbij alles wat is opgebouwd en niet meer bruikbaar is in de nieuwe golf moet worden opgeruimd, met andere woorden ‘vernietigd worden’. En omdat als gevolg van de industriële productie en het kapitalisme de waardes fors zijn gestegen, ook als gevolg van de enorme hoeveelheden geld die zich in de financiële markten bevinden, moet er heel veel vernietigd gaan worden, wat veel pijn zal veroorzaken. De KK’s trachten dat te voorkomen door de markt te overstromen met gigantische hoeveelheden gratis geld, maar dat zal niet voorkomen dat het opruimen van de ballast wordt voorkomen, hooguit wordt vertraagd. Zo een proces verlengt de overgangsperiode misschien wel tot 25 jaar. Maar het is nodig om voor volgende generaties een nieuwe samenleving te kunnen bouwen. Lees op https://isgeschiedenis.nl/nieuws/historische-groei-van-de-nederlandse-economie hoe zich die ontwikkeling voordeed in het verleden. Maar dat was niet alleen: ook DNB kwam met zijn rapportage, en daarna de Wereldbank en de OESO. De Wereldbank heeft het diepst gegraven en komt op basis van bestaande data dat deze crisis de zwaarste crisis is sinds 1870 en misschien nog wel eerder maar daarover zijn geen data beschikbaar.

De Nederlandse economie komt in een historisch diepe recessie, ondanks alle steunpakketten, staat te lezen op https://nos.nl/artikel/2336527-nederlandse-economie-komt-in-historisch-diepe-recessie-herstel-langzaam.html. Dit jaar krimpt de economie met bijna 6%, schrijven economen van de Rabobank in hun kwartaalbericht. Daarmee maakt Nederland de diepste economische dip in honderd jaar door. De zwaarste schok ligt inmiddels achter ons. In het tweede kwartaal moesten allerlei sectoren verplicht dicht. Naar verwachting leidde dit tot een krimp van 8% tussen eind maart en begin juni. Met name de horeca kreeg afgelopen maanden een ongenadig harde klap. “Restaurants en cafés mogen de deuren weer openen waardoor de horeca wat opkrabbelt uit het diepe dal van het tweede kwartaal”, zegt Ester Barendregt, hoofd RaboResearch Nederland. “Maar voor het jaar als geheel resteert toch een krimp met 41% voor deze sector.” In andere sectoren moet de zwaarste periode nog komen. “Zo komt de grootste klap voor de industrie waarschijnlijk pas in het derde kwartaal”, zegt Barendregt. “De bouw kende dit jaar nog een heel sterke start, maar krijgt met vertraging nu ook last van de corona-crisis en de al langer bestaande stikstofproblematiek.” Voor de bouw verwacht Rabobank ook in 2021 nog krimp. Ook de werkloosheid zal nog verder oplopen. Begin dit jaar zaten 284.000 Nederlanders thuis zonder baan, een werkloosheid van 3%. De Rabobank-economen verwachten dat dit percentage tegen het einde van het jaar is opgelopen tot 7%. De komende maanden zullen steeds meer zzp’ers en flexwerkers zonder werk komen te zitten. In de tweede helft van het jaar voorspelt de bank bovendien meer reorganisaties en faillissementen, waardoor ook meer werknemers met vaste contracten hun baan gaan verliezen. Bedrijven krijgen te maken met consumenten die minder geld gaan uitgeven. Daarnaast zijn ook de vooruitzichten voor de export steeds slechter geworden. Veel van onze belangrijkste handelspartners zijn eveneens hard getroffen door de crisis. Nederlandse bedrijven zullen daardoor 7,2% minder goederen en diensten exporteren, voorziet de Rabobank. “De corona-crisis betekent een enorme klap voor de Nederlandse economie”, zegt Barendregt. “Toch zijn de Nederlandse verwachtingen dit jaar nog relatief mild als je kijkt naar andere landen in de eurozone.” Lang niet alle sectoren gingen op slot in de ‘intelligente lockdown’ en bovendien stond de Nederlandse economie er goed voor toen de pandemie begon. Samen met de hoge mate van digitalisering zorgt dat ervoor dat de eerste corona-klap minder hard uitvalt in Nederland dan in andere Europese landen. Landen met een strenger beleid, zoals Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk, krijgen dit jaar waarschijnlijk te maken met een krimp van ruim 10%. Spanje naar verwachting zelfs met 13%. Die andere landen zullen volgend jaar wel sneller opkrabbelen, voorspelt de Rabobank. Voor 2021 verwacht de bank dat de Nederlandse economie weer met 2,9% groeit. Voor Frankrijk, Italië en Spanje voorziet Rabobank groeicijfers van 7% à 8%. Barendregt: “Deels is dat een logisch gevolg van de minder diepe val aan het begin van de corona-crisis. Maar het komt ook doordat Nederland juist relatief kwetsbaar is voor vraaguitval uit het buitenland.” Het herstel in het laatste deel van dit jaar en volgend jaar kan tenietgedaan worden als het corona-virus later opnieuw de kop opsteekt. Bij een tweede virusgolf zullen de faillissementen en de werkloosheid nog scherper oplopen dan bij de eerste golf, waarschuwt Rabobank. Een financiële crisis en een crisis op de huizenmarkt zijn dan reële risico’s. “Vooral starters die recent een huis hebben gekocht en dit volledig hebben gefinancierd met een hypotheek lopen het risico om bij dalende huizenprijzen onder water te komen staan”, zegt Barendregt. “Dit zorgt dan voor een afname in consumptie, waardoor de dynamiek op de huizenmarkt de economische neergang kan versterken.” (bron: NOS) Toch enkele kanttekeningen bij dit rapport van de RABO economen met betrekking tot enkele niet onderbouwde aannames. De krimp voor dit jaar van bijna 6%, lijkt fors, maar veel hangt af van de ontwikkelingen in het tweede, derde en vierde kwartaal. De bouw doet het dit jaar nog heel goed, maar die klap komt volgend jaar nog. En over hoe de horeca uit de startblokken komt zijn ook vraagtekens te zetten. Ik hou er rekening mee dat in die sector bedrijven ook gaan omvallen, mede omdat het toerisme en de luchtvaart, dit en volgend jaar traag op gang zullen komen. Dat houdt ook verband hoe de corona-pandemie zich ontwikkeld. Ik steun de uitspraak dat een tweede golf van besmettingen van het corona-virus zware economische klappen zal veroorzaken en alle positieve prognoses om zeep zal helpen. Maar er lopen ook nog andere dossiers die van invloed zijn op de economische groei. Neem de verduurzaming en vergroening van de samen leving en meer aandacht voor het klimaat, het milieu (stikstof, PFAS) en de natuur. En dan de afbouw van fossiele brandstof in het productieproces en de consumptie. Nederland is een open economie en is daardoor gevoeliger voor ontwikkelingen in het buitenland. Het is een feit, maar hoe groot de schade daarvan zal zijn, moeten we afwachten. Ook hoe groot het bedrag zal zijn om uitdrukking te geven aan Europese solidariteit. Alle denktanks geven aan dat volgend jaar er weer sprake zal zijn van, soms forse, economische groei. Ik doe daar niet aan mee, ik wacht af welke prestaties de eurolanden leveren dit jaar. En dan is van dominant belang in welke mate het monetaire beleid van de ECB overheden en ondernemers ertoe aanzet te gaan investeren in projecten, die gericht zijn op de toekomst. Daarvoor is het van groot belang dat de 27 EU-regeringsleiders daarover met duidelijke en krachtige uitspraken en daden komen.

DNB reageerde uren later met de halfjaarlijkse raming: De corona-crisis zet de Nederlandse economie in één klap vijf jaar terug, voorspelt De Nederlandsche Bank. Een diepe recessie is volgens DNB dan ook onontkoombaar. Het herstel duurt nog wel drie jaar. Een financiële crisis wordt niet verwacht. De Nederlandsche Bank (DNB) voorziet een diepe economische crisis als gevolg van de corona-pandemie. De centrale bank gaat voor 2020 uit van een krimp van de Nederlandse economie met 6,4%. DNB spreekt van een historisch dieptepunt. De grootste klap valt in het tweede kwartaal van dit jaar. Daarna treedt langzaamaan herstel op, aldus DNB. Volgend jaar zou het bruto binnenlands product (bbp) weer met 2,9% toenemen en voor 2022 wordt een groei van 2,4% voorzien. Net als alle overheden en bedrijven houdt DNB nadrukkelijk een slag om de arm wat betreft de verwachtingen, omdat een crisis zoals deze, met wereldwijde lockdowns, niet eerder is voorgekomen. “Omdat de onzekerheden rond de raming groter zijn dan gebruikelijk is naast de raming ook een mild en een zwaar scenario opgesteld”. De risico’s neigen volgens directeur monetaire zaken Olaf Sleijpen van DNB wel naar het negatieve scenario. “Het positieve scenario gaat ervan uit dat vanaf nu alles goed gaat”, aldus Sleijpen. “En er zijn delen in de wereld waar het aantal besmettingen nog sterk oploopt. Ook kan de impact op de financiële sector nog tegenvallen.” Het negatieve scenario gaat uit van een krimp van maar liefst 11,8%. De corona-crisis zorgt voor onzekerheid, consumenten verliezen het vertrouwen en als gevolg van de maatregelen dalen de inkomens. Dat zorgt ervoor dat de bestedingen verder afnemen, van zowel de consument als bedrijven en buitenlandse afnemers. De particuliere consumptie daalt met 7,6%. De huizenprijzen dalen in 2021 met 2,1%, in 2022 3,1%. “De koopkracht daalt dit jaar met 1%.” De inflatie stijgt dit jaar naar 1,8%, als gevolg van gedaalde energieprijzen. De export krimpt 10,9%. Alleen de overheid geeft meer uit, waardoor het tekort verder oploopt. De overheidsbestedingen groeien 3,1% en het begrotingsoverschot slaat om van +1,7% naar -6,4% van het bbp (dus 8,1% bbp). Maar dat kan Nederland volgens de centrale bank wel hebben. Sleijpen zegt daarover: “De overheidsfinanciën functioneren als een soort airbag. We staan er goed voor en we kunnen dit hebben. De overheidsschuld blijft houdbaar.” DNB waarschuwt wel dat de overheid de tekorten niet te snel weer moet willen terugdringen. DNB verwacht dat de werkloosheid dit jaar oploopt tot 4,7% van de beroepsbevolking en volgend jaar naar 7,3%. “In 2022 volgt weer een daling naar 5,7%.” Vooral flexwerkers, uitzendkrachten en zzp’ers krijgen het op korte termijn zwaar te verduren, op de langere termijn zullen ook personeel met vaste contracten worden getroffen. Maar ook mensen in loondienst zullen minder te besteden krijgen. De werkgelegenheid daalt dit jaar met 1,4% en volgend jaar 2,1%. Aan economische neergangen wordt vaak een letter gekoppeld, om duidelijk te maken hoe snel de neergang gaat, hoelang de weg naar herstel duurt én of dat herstel houdbaar is. “Het is niet helemaal een V”, zegt Sleijpen desgevraagd. “Ons scenario is meer een U waarbij het rechterbeentje er een beetje bij hangt, waardoor je in een soort L terechtkomt.” Dan stelliger: “Het wordt waarschijnlijk een U, uitgaand van herstel volgend jaar, en misschien een W.” Dat zou betekenen dat we door de corona-pandemie over een paar jaar opnieuw in een recessie belanden. (bron: nu.nl) DNB beperkt zich met een feitelijk relaas welke mogelijkheden zich kunnen voordoen: mild, standaard en zwaar. Het rechterbeentje kan erbij bungelen, maar het kan ook een W worden. Dat de overheid stevige buffers heeft deel ik, maar die worden wel in sneltreintempo ingezet om de economie te stutten. In feite moeten alleen bedrijven en bedrijfjes geholpen worden die overlevingskansen hebben voor de maatschappij van de na-corona periode. Al het andere is grotendeels weggegooid geld. En over de uitspraak dat de corona-crisis en de zware recessie geen financiële crisis gaan veroorzaken, heb ik zo mijn twijfels. Met name over de houdbaarheid van het monetaire beleid van DNB, de stabiliteit van de aandelenhandel, de financiële draagkracht van de banken en de verliesfinancieringen (investeringen zonder rendement) van de ECB, EU en nationale overheden.

Ook de Wereldbank verwacht dat de wereldeconomie dit jaar zal krimpen en wel met 5,2%, blijkt uit een raming van de ontwikkelingsorganisatie in haar Global Economic Prospects. Hiermee zou de corona-crisis de wereldeconomie in de diepste recessie duwen sinds de Tweede Wereldoorlog. De ontwikkelingsinstantie van de Verenigde Naties (VN) verwacht een economische krimp in de wereld van 5,2%, dat is meer dan de 3% die in april werd aangegeven door het IMF. De geavanceerde economieën worden het hardst geraakt, met een gemiddelde krimp van 7%. De Wereldbank verwacht onder meer dat de economie van het eurogebied 9,1% krimpt vergeleken met vorig jaar. Voor de Verenigde Staten gaat de VN-instantie uit van een min van 6,1%. Opkomende economieën en ontwikkelingslanden, waar volgens de Wereldbank landen als China, India en Rusland nog deel van uitmaken, gaan er in 2020 gemiddeld 2,5% op achteruit. Het zou voor het eerst in zeker zestig jaar zijn dat de groep landen gemiddeld genomen een economische krimp meemaakt. Vòòr 1960 werden deze cijfers niet bijgehouden door de Wereldbank. Gecorrigeerd met de bevolkingsgroei gaat de VN-instelling ervan uit dat 90% van de economieën in de wereld zal krimpen als gevolg van de corona-crisis. Dat aandeel was sinds 1870 niet zo hoog. Door de omvangrijke economische schade kunnen 70 tot wel 100 miljoen mensen over de hele wereld in extreme armoede terechtkomen. (bron: nu.nl)

De Spaanse economie kan dit jaar met wel 15% krimpen door de corona-crisis, waarmee Spanje tot de hardst getroffen landen in de eurozone zou behoren. Dat meldt de Spaanse centrale bank. Spanje behoorde tot de Europese landen met de strengste quarantainemaatregelen en kreeg het zwaar te verduren door de klappen voor het toerisme door de virusuitbraak, waar Spanje erg afhankelijk van is. Langzaam worden de lockdown-maatregelen in het land versoepeld en vanaf 1 juli gaan de grenzen weer open voor buitenlandse toeristen. De centrale bank denkt dat volgend jaar er weer een duidelijke opleving van de Spaanse economie te zien zal zijn, met naar verwachting ongeveer 7%. (bron: iex) Veel Zuidelijke landen hopen deze zomer nog toeristen binnen te krijgen, maar volgens mij moeten ze hun verwachtingen wel realistisch houden. Neem Nederland: als Nederlanders deze zomer naar z.g. veilige landen gaan en er breekt daar toch weer een opleving van besmettingen uit en er worden opnieuw beperkingen afgekondigd dan moeten de vakantiegangers zelf maar zorgen dat ze het land uitkomen en weer tijdig hier weer terug zijn. Een werkgever is niet verplicht het salaris door te betalen als er vertraging is ontstaan. De Overheid repatrieert dus geen vakantiegangers. Iedereen gaat op eigen risico. Overigens dat dit kabinetsstandpunt wel meer mensen in Nederland op vakantie doen gaan ondanks de geldende beperkingen.

De diepste recessie van wereldeconomie ooit in vredestijd zit eraan te komen, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Volgens het nieuwste vooruitzicht zou de gemiddelde krimp voor 2020 6% bedragen. https://www.nu.nl/economie/6056969/oeso-diepste-wereldwijde-recessie-in-vredestijd-ooit-op-komst.html De corona-crisis leidt tot het grootste verlies aan inkomens in meer dan een eeuw. Herstellen van de economische schade zal langzaam gaan en de effecten zijn nog lang voelbaar, vooral onder kwetsbare groepen en landen. Dat zegt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in de Economic Outlook juni 2020 over de wereldeconomie. Als de pandemie bedwongen wordt, herstelt de economie volgens OESO in 2021 weer met een groei van 5,2%. Rond die tijd is de groei van inkomen van de afgelopen jaren echter teniet gedaan. “Tegen het eind van 2021 zal het verlies van inkomen eerdere recessies buiten oorlogstijd van de afgelopen honderd jaar overtreffen. Dat heeft ernstige en langdurige consequenties voor mensen, bedrijven en overheden”, aldus OESO-hoofdeconoom Laurence Boone. Bij het even realistische scenario van een tweede besmettingsgolf is het beeld nog minder rooskleurig. In dat geval zal de wereldeconomie dit jaar zelfs met 7,6% krimpen en in 2021 slechts 2,8% groeien. Volgens OESO doen overheden er goed aan om met hun crisismaatregelen steun te bieden aan werkende mensen met lage lonen en investeringen te stimuleren. Hogere overheidsschulden zijn geoorloofd in deze tijden van economische teruggang en oplopende werkloosheid, aldus Boone. De grootste economie ter wereld, die van de Verenigde Staten, zal naar schatting in 2020 7,3% krimpen en in 2021 4,1% groeien. Als er een tweede uitbraak plaatsvindt, komen de krimp en groei respectievelijk op 8,5 en 1,9%. Voor de eurozone komt de verwachte krimp dit jaar volgens OESO in de huidige situatie op 9,1%, met een groei in 2021 van 6,5%. Bij een tweede coronagolf zou de recessie in 2020 op 11,5% komen en wordt volgend jaar een groei van 3,5% verwacht. Het Verenigd Koninkrijk heeft volgens OESO de slechtste papieren, met een verwachte krimp van 11,5% dit jaar en een groei van 9% in 2021. Een tweede golf zou zelfs tot 14% krimp kunnen leiden in 2020. De groei zou dan in 2021 naar schatting 5% bedragen. (bron: nu.nl) Volgens OESO-hoofdeconoom Laurence Boone komen we niet uit deze crisis zonder internationale samenwerking. “Beleidsmakers balanceren op een koord”, zegt ze. De grootste gezamenlijke beleidsuitdagingen zijn volgens OESO het ontwikkelen van een vaccin en het maken van steunmaatregelen om mensen aan nieuwe banen te helpen, economische hervormingen door te voeren en kwetsbare mensen te beschermen. Eerder voorspelde de OESO al dat deze crisis de eurozone in een recessie kan duwen. Dit is een marathon en geen sprint, zegt de OESO. We zitten pas in een fase waarin we leren leven met het feit dat het corona-virus om ons heen is. En we zijn voorlopig nog niet uit de crisis. Er doet zich een curieuze ontwikkeling voor. De wereld van de macro-economie, zoals die hierboven wordt verwoord, en die van de beleggers. Beiden hebben een geheel andere visie op de komende ontwikkelingen. Beleggers verkeren in een droomwereld waar geen plek is voor de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en die van de terugvallende wereldhandel door de handelsoorlog tussen China en de VS met zijn handelsbeperkingen en verhoogde importtarieven. Ze negeren die werkelijkheid en kijken vooral naar de stijgende technologiewaarden op de Nasdaq, die deze week in sneltreinpempo de 10.000 grens passeerde en daarna weer terugviel. Verder zijn er uiteraard de lockdown-winnaars, die goed scoren. En dan het verleggen van de corona-beperkingen van het gezondheidsaspect naar dat van de commercie, wat enig enthousiasme oproept. Daarnaast veroorzaakt die versoepeling vragen: vliegtuigen mochten de lucht in met 1/3 van de toegestane vliegtuigstoelen en nu worden door enkele vliegtuigmaatschappijen alle vliegtuigstoelen weer geboekt. Reden: er kan niet rendabel gevlogen worden als het aantal passagiers worden gemaximeerd op 1/3. Maar er is ook een andere realiteit, die beleggers niet willen zien en die klap moet nog komen. Ik moet er wel bij zeggen dat het monetaire beleid van de centrale banken de speculanten in de kaart speelt. Weliswaar worden er grote hoeveelheden geld in de markt gepompt met als doel dat de banken goedkoop geld kunnen uitlenen aan het bedrijfsleven, maar veel van dat gratis geld wordt gebruikt door speculanten die daarmee enorme olievoorraden financieren, en de koersen op de aandelenbeurzen opjagen. Donderdag 11 juni 2020 noteerden aandelen wereldwijd in het rood, maar op de laatste beursdag trokken de noteringen weer aan. Dat vraagt om bezinning.

In Trouw las ik een artikel van de hand van Dirk Waterval op https://www.trouw.nl/economie/de-geldpers-van-de-ecb-draait-overuren-hoe-gevaarlijk-is-al-dat-nieuwgedrukte-geld~b5bc3635/ over ‘al die staatssteun moet ergens van betaald worden en dus creëert de Europese Centrale Bank in hoog tempo extra geld’en de gevolgen die dat kunnen veroorzaken. Omdat de inhoud van dit artikel en de zorgen die worden geuit dicht tegen mijn gedachten liggen citeer ik daaruit enkele interessante uitspraken. In een klein, weggemoffeld curiosazaakje in het centrum van Londen stuitte Wim Boonstra jaren geleden op een origineel bankbiljet van 50 miljard mark. Een stukje papier dat herinnert aan een monetaire uitwas van net na de Eerste Wereldoorlog: de Duitse hyperinflatie. “Voor een klein setje van een paar van dit soort biljetten betaalde ik in totaal 15 pond”, zegt de bijzonder hoogleraar monetair beleid en adviseur bij de Rabobank olijk. Het lijkt heel veel maar in november 1923 (bijna 100 jaar geleden) kostte een brood in de Weimar Republiek, het huidige Duitsland, 201 miljard mark en kon je 8 sneetjes brood kopen. Overigens zijn die oude bankbiljetten niet bijzonder, mijn moeder vertelde mij dat je die op de markt kon kopen als curiositeit, toen zij tiener was. Ik heb er ook nog een aantal geërfd. Nu zal het in Europa echt niet snel meer voorkomen dat je een kruiwagen vol bankbiljetten moet betalen voor één brood, zoals in de Weimarrepubliek van 1923. Er moet een crisis heersen, gecombineerd met wanbestuur. En natuurlijk: een geldpers die overuren draait. “Duitsland kampte destijds al met enorme schulden vanwege de Eerste Wereldoorlog. Het Ruhrgebied, dat het hart van de Duitse industrie was, dat bezet was door Frankrijk en België, waardoor de werkloosheid een nog grotere vlucht nam. De overheid besloot toen om alle lonen in het hele land direct te subsidiëren, en dat te betalen door de geldpers aan te zetten.” Gevolg? De Duitse munt daalde steeds sneller in waarde, raakte in een onhoudbare spiraal, en pats: hyperinflatie. Nee, dat soort dingen komt in de westerse wereld niet snel meer voor. Maar wacht, ho even, massale loonkostensubsidie van de staat? Centrale banken die honderden miljarden euro’s en dollars bijdrukken om de economie te stimuleren? Tijdens de coronacrisis is dat toch aan de orde van de dag? Feit is dat de Europese Centrale Bank (ECB) tussen 2015 en 2018 zo’n €2600 mrd heeft gecreëerd. Dat was dus nog ver voor de nieuwe crisis begon en ook toen al bedoeld om de economie wat aan te jagen. Dit jaar deed de corona-pandemie haar intrede, waarop diezelfde Europese economie compleet vastliep. Als een soort olie om de markt toch enigszins draaiende te houden besloot de ECB in maart om een nieuwe €750 mrd bij te drukken. Afgelopen donderdag deed de centrale bank hier nog eens €600 mrd bij. Bij de Amerikaanse centralebankenkoepel, de Federal Reserve, gaat het om steunacties van vergelijkbare grootte. Door dat bijdrukken van geld komen bedrijven makkelijker aan krediet. Zo kunnen ze lonen en huur zoveel mogelijk doorbetalen, en het hopelijk uitzingen tot de crisis voorbij is. Daarnaast zorgt de draaiende geldpers ervoor dat overheden tegen lagere rentes kunnen lenen op de kapitaalmarkt. Ook niet onbelangrijk. Dit voorjaar kwamen Europese lidstaten zonder uitzondering met ongekend grote binnenlandse steunpakketten, in Nederland bijvoorbeeld voor loonkostensubsidies en hulp bij vaste lasten. De benodigde tientallen miljarden halen overheden deels op door staatsobligaties uit te geven. Dan is het fijn, zeker voor zuidelijke eurolanden die hiervoor ook al een relatief hoge schuldenlast hadden, als de rente daarop niet zo hoog is. Juist na het aankondigen van die steunpakketten, in maart, begonnen die rentes in heel Europa te stijgen. Op zichzelf niet gek: hoe hoger de schuldenlast van een land, hoe meer rente potentiële geldschieters willen terugzien bij de overweging om die schuldenberg verder te vergroten. Het risico op niet terugbetalen stijgt dan immers. Maar aan die stijgende rentes kwam direct een eind, toen de ECB op 19 maart die nieuwe €750 mrd operatie aankondigde. Missie geslaagd, dus. Tijdens de corona-crisis is dit nieuwe geld hard nodig. Punt is dat de corona-crisis in de kern een gezondheidsprobleem is dat hopelijk snel, of in elk geval óóit middels een vaccin, zal verdwijnen. Niet ondenkbaar is dat de economie dan weer gas gaat geven, dat bedrijven weer aan het investeren slaan en consumenten massaal op vakantie en aan de boemel gaan. Zit Europa dan niet met een dodelijke cocktail? De combinatie van een gasgevende samenleving terwijl die astronomisch grote bedragen aan corona-steun nog altijd door de economie stromen? Dat zou de inflatie weleens enorm kunnen aanjagen. Eerst maar even terug naar de afgelopen jaren, want centrale banken in de westerse wereld zaten juist constant met het tegenovergestelde probleem: een hardnekkig láge inflatie. In Europa kwam die bijvoorbeeld maar niet ver boven de 1% uit, terwijl centrale bankiers haar het liefst naar net onder de 2% wilden tillen. Dat zou een constante prijsstijging zijn die enerzijds niet de spuigaten uitloopt, maar waardoor consumenten zich tegelijkertijd wél gedwongen voelen om niet te lang te wachten met het kopen van bijvoorbeeld een nieuwe televisie. Volgend jaar is die immers weer 2% duurder. Zo stimuleer je als centrale bank de koop van goederen, wat goed is voor de economie. Ondanks biljoenen-injecties wilde het de laatste jaren maar niet echt lukken die 2% te halen. Hoezo? Ten eerste omdat commerciële banken, waar veel van ‘het nieuw gedrukte geld’ naartoe gaat, dit deels stallen op de bankrekening die zij op hun beurt weer hebben bij de ECB. De bedoeling is dat commerciële banken het uitlenen aan consumenten en bedrijven en het zo de reële economie in krijgen. Maar dat doorvloeien kan om allerlei redenen spaak lopen, bijvoorbeeld omdat bedrijven even geen behoefte hebben aan nieuw krediet. Dan rollen die verse euro’s dus niet door de winkelstraten, maar blijven ze, in het geval van de ECB, in Frankfurt op de plank liggen. Prof. Dr Casper George de Vries, hoogleraar Monetaire Economie en hoogleraar Financiën aan de Erasmus School of Economics moet grinniken bij het spreekwoord dat de Engelsen gebruiken voor zulke ongebruikte steunacties. “Daar zeggen ze: je kunt een paard wel naar een bak water slepen, maar dat wil niet zeggen dat hij automatisch gaat drinken.” Ook Prof Dr Wim Boonstra, deeltijdhoogleraar Economisch en Monetair Beleid aan de Vrije Universiteit, zegt dat lang niet al het centrale-bankgeld ook echt in de reële economie belandt. “Het werkelijke bedrag dat invloed heeft op de inflatie is daarom wel wat minder spectaculair dan het totale bijgedrukte bedrag”, zegt hij. Er speelt meer. Het nieuwgedrukte geld dat wél van de plank af komt, belandt voor een groot deel in de aandelen- en de huizenmarkt. Het drijft dáár de prijzen op, in plaats van in de elektronicawinkels, de bakker en het café. Niet helemaal de bedoeling van de monetaire autoriteiten. Feitelijk geven de mensen het ECB-geld dus uit aan zaken waar die centrale bank zelf niet direct aan zat te denken. De Vries: “Dan breng je als centrale bank zijnde je paard dus naar een bak water omdat je denkt dat het wat zou moeten drinken, en dan besluit het daar vervolgens om gras te gaan eten.” Voor aandelenhandelaren was 2019 in elk geval een absoluut topjaar: recordkoersen. In de inflatiecijfers zie je dat niet terug. De ECB neemt aandelen en vastgoed niet mee in haar productenmandje bij het berekenen van prijsstijgingen. Tot slot nog een paar andere inflatiedrukkende fenomenen. Er is qua productie goedkope concurrentie gekomen vanuit China. Maar vergeet ook de opkomst van flexwerkers en arbeidsmigranten niet sinds begin deze eeuw, waardoor werkgevers minder druk voelen om de lonen en daarmee de bestedingskracht van mensen te verhogen. Dan is er in het welvarende deel van de wereld ook nog veel vergrijzing, waardoor een groter deel van de bevolking bestaat uit mensen die minder uitgeven. Tegen die pre-corona-achtergrond is het allerminst zeker dat het extra corona-geld na de lockdown ineens wél voor enorme inflatie gaat zorgen. Verschil met pre-corona is wel dat het extra geld nu, voor het eerst in vijf jaar, wel degelijk de reële economie instroomt. Dat laten recente grafieken van de ECB zien. Met intrede van alle nieuwe steunpakketten ligt er dus daadwerkelijk een kleiner deel in Frankfurt op de plank. De ‘echte’ geldhoeveelheid schiet nu echt omhoog, ziet ook De Vries. Hardop nadenkend weegt de monetair econoom verschillende tegengestelde factoren tegen elkaar af: “Nu, tijdens de lockdowns, geven consumenten minder uit. Daardoor zullen prijzen tijdelijk eerder zakken. Of ze sparen om een buffer aan te leggen, waardoor ze ook minder uitgeven. Maar na de crisis? Dan zou de inflatie wel ineens behoorlijk kunnen oplopen.” Een oplopende inflatie heeft een versterkend effect in zich. Hoe sneller producten in prijs stijgen, hoe meer mensen geneigd zijn die producten zo snel mogelijk aan te schaffen omdat ze morgen nóg duurder zijn. Waardoor de zogeheten omloopsnelheid van het geld omhooggaat, en daarmee ook weer de inflatie. “Een spiraal ja”, zegt De Vries. “Zo is dat vorige eeuw in de Weimarrepubliek ook gegaan. Al zitten we daar absoluut nog heel ver vanaf, hoor.” Bovendien hebben de centrale banken een troef achter de hand, zegt hoogleraar Boonstra. Geld creëren gaat namelijk allang niet meer door letterlijk een geldpers in gang te zetten, maar door staatsobligaties op te kopen bij onder meer commerciële banken. Die transactie gebeurt met geld dat speciaal voor deze koop met een muisklik in Frankfurt is aangemaakt. “Besluit de ECB dat de inflatie te hard gaat, en dat er weer geld uít de markt moet, dan kan het diezelfde opgekochte staatsobligaties weer verkopen”, zegt Boonstra. Dan krijgt de centrale bank die euro’s die het in de economie had gepompt weer terug, waarop het de facto weer ‘vernietigd’ wordt. Weg nieuw geld, wat als een goede handrem moet werken op uit de hand lopende prijsstijgingen. De ECB heeft altijd gezegd dat haar stimulerende beleid tijdelijk zou zijn, dat ze de opgekochte staatsobligaties ook weer zou gaan verkopen op termijn. Anderen denken daar iets minder makkelijk over. De Vries behoort juist tot de groep economen die denkt dat terughalen van geld heel moeilijk zal worden. “Je kunt het een beetje met een verslaving vergelijken, het ECB-beleid van de afgelopen vijf jaar.” Een deel van de economie, bijvoorbeeld de aandelenmarkt, is gewend geraakt aan het stimulerende beleid. Overheden ook. “Met name bepaalde landen met een hoge staatsschuld, zoals Italië, komen direct in de problemen als de rente weer omhoog gaat.” Durft de ECB haar Italiaanse staatsobligaties ooit weer te verkopen, met stijgende rentes tot gevolg? De Vries betwijfelt het zo langzamerhand. “Dat zou betekenen dat er nu sprake is van een soort monetaire financiering, waarbij centrale banken overheden financieren. Dat mag niet binnen de Europese wet.” Verder concluderen Boonstra en De Vries nuchter dat hyperinflatie bij lange na nog geen reëel scenario is. Dat er over honderd jaar geen eurobiljetten van 50 miljard in kleine curiosa-winkeltjes te vinden zijn, daarover zijn de beide hoogleraren het wel eens. Ik ga hier wel enkele kanttekeningen bij plaatsen. Wat ik mis zijn de gevaren die opdoemen bij het verlies van vertrouwen in geld, als gevolg van de de gigantische gratis geld hoeveelheden, die op de markt komen. Hoe je het wendt of keert dat betekent dat de waarde van geld daalt. Dat wordt gemaskeerd doordat dezelfde monetaire ontwikkelingen zich ook voordoen in andere wereldvaluta. Doordat de geldcreatie in dollars nog groter is dan die in euro’s stijgt de waarde van de euro momenteel. Het komt omdat de waarde van valuta wordt bepaald door wat de markt ervoor geeft. En wie zijn die ‘markt’? Ik deel het standpunt van Boonstra niet dat er altijd de mogelijkheid nog is dat de ECB de ingekochte obligaties weer kan gaan verkopen. Technisch zou dat een optie zijn maar in de praktijk niet uitvoerbaar. De obligatiekoersen zouden dan gaan dalen, de rente gaat stijgen en de waarde van de euro zou revalueren. Dat gaat enerzijds enorme verliezen genereren bij de bezitters die langlopend laagrentend staatspapier in portefeuille hebben. Bij financiële partijen die belangen hebben in financiële producten, als derivaten, kan dat grote winsten en verliezen veroorzaken en ontstaan er bij een stijging van de waarde van de euro voordelen voor de prijs van geïmporteerde goederen en worden uitgevoerde producten van binnen de eurozone duurder op de wereldmarkten. Terzijde de vraag hoe de aandelenkoersen daarop zullen reageren. Een crash sluit ik dan zeker niet uit. Als de geldmarkten worden verkrapt zal dat ook zeker gevolgen hebben voor de olieprijs, de goudprijs en het vastgoed die niet langer met goedkoop geld kunnen worden gefinancierd. Ook zal dat gevolgen hebben voor de koopkracht, inkomens, werkgelegenheid en in/deflatie. Maar dan wordt de vraag van de Vries actueel of er uit deze situatie nog wel een uitweg is. Rekening houdend met onverwachte tegenvallers zie ik de monetaire ontwikkeling met zorg tegemoet. Ik denk dan b.v. aan de besluitvorming over essentiële sociaal/maatschappelijke en financieel/economische problemen binnen de Europese Unie en de eurozone als een vaag perspectief. En de gevolgen van de corona-crisis voor ons land en in een Europees perspectief. Een hyperinflatie blijft op dit moment op mijn netvlies staan, als enige uitweg.

Niet alles kan overal

De stikstofuitstoot moet in 2030 zijn gehalveerd ten opzichte van 2019 en tegelijkertijd moet er worden geïnvesteerd in natuurherstel. Alleen dan kunnen de doelen om de natuur voldoende te beschermen worden gehaald, stelt Johan Remkes in zijn eindrapport met advies aan het kabinet voor de oplossing van de stikstofproblemen. De doelen moeten wettelijk worden vastgelegd, het kabinet wordt opgeroepen met een “voortvarende aanpak” te komen. Remkes oordeelt hard over de aanpak van het kabinet tot nu toe. De juridische verankering van het huidige beleid is “onvoldoende” en veel maatregelen zijn op basis van vrijwilligheid. De adviescommissie maakt de pijnlijke vergelijking met het vorige beleid, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), dat vorig jaar door de Raad van State werd afgekeurd. “Het is onvoldoende om op de lange termijn voldoende stikstofreductie te garanderen”, aldus Remkes in een toelichting op het advies. Hij waarschuwde dat er onterecht wordt gedacht dat het stikstofprobleem zich vanzelf oplost vanwege de corona-crisis waardoor er een stuk minder economische activiteiten zijn. “Het stikstofprobleem is er nog steeds en is alleen maar urgenter geworden.” De afname van stikstof is naar verwachting tijdelijk en de afname van ammoniak, ook een vorm van stikstof, is bij de landbouw de laatste maanden helemaal niet afgenomen, concludeerde Remkes. De halvering van de stikstofuitstoot zou per provincie moeten worden geregeld, afhankelijk van de staat van de Natura 2000-gebieden. Vóór 2040 moet de uitstoot bij alle beschermde natuurgebieden tot onder de kritische depositiewaarde zijn gedaald, zodat de stikstof geen schade meer kan aanbrengen aan de natuur. “Als dat lukt, dan kan de natuur zich in 2050 hersteld hebben.” Minister Schouten noemde het advies in een eerste reactie “een indrukwekkend boekwerk”. Het belangrijkste voor het kabinet, is de juridische houdbaarheid van het beleid, maar juist daarvoor waarschuwde Remkes. “Er zijn geen makkelijke oplossingen”, zei Schouten. De Raad van State zal nog een advies uitbrengen, dat wordt voor het kabinet “essentieel”, zei Schouten. Ze wilde hier nog niet op vooruitlopen. Ambitieuzere doelen betekenen ook meer maatregelen, waarschuwde Schouten. “Dat vraagt veel van de samenleving”. Naar dat evenwicht gaat Schouten verder op zoek. “Wij hebben nu maatregelen voorgesteld: een wetsvoorstel. Als blijkt dat die niet houdbaar zijn, dan gaan we daar weer naar kijken”, aldus de bewindsvrouw. “Remkes vindt het op zich niet vreemd dat de minister het advies van de Raad van State afwacht. De kern van de kritiek van de Raad van State van vorig jaar zit hem in de term ‘borgen’. Dat gebeurt in het huidige stikstofbeleid niet.” “Daarom zeggen wij nu: wil je de zekerheid dat de bouwvergunningen niet weer vastlopen en dat er daadwerkelijk stappen op het gebied van natuurherstel worden gezet, zal je er toch een tandje bij moeten zetten.” “Ik snap best dat dat politiek gevoelig ligt in de coalitie. Ik sluit ook helemaal niet uit dat een deel van de discussie volgend jaar bij de kabinetsformatie terugkomt.”Vooral de landbouw, de sector die het meeste stikstof uitstoot in Nederland, “moet echt een transitie maken” naar een werkwijze met weinig stikstofuitstoot, zei Remkes. “Het trekt een te zware wissel op de natuur.” De commissie was ook kritisch op de vrijwillige uitkoopregeling voor boeren. Hier zouden alleen ondernemers voor in aanmerkingen moeten komen die te veel stikstof uitstoten en dicht bij Natura 2000-gebieden zitten. Er moet ook beter moeten worden gemeten. “Boeren kunnen niet groen zijn als ze rood staan”, aldus Remkes. Vorig jaar werd het stikstofbeleid van het kabinet door de Raad van State afgekeurd. Er werd te weinig gedaan om de stikstofneerslag en -uitstoot bij beschermde natuurgebieden te verlagen. Met dat beleid, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), werden bouwvergunningen afgegeven. Die werden met de rechterlijke uitspraak in één klap ongeldig waardoor een totale bouwstop volgde. Inmiddels zijn er maatregelen genomen, mede op basis van eerdere tussenadviezen van de commissie-Remkes. Zo is de maximumsnelheid op snelwegen overdag verlaagd naar 100 kilometer per uur en mag de luchtvaart alleen groeien als er verdere verduurzaming tegenover staat. Eind april volgde een “structurele aanpak” die de stikstofuitstoot bij de bron moest aanpakken. Er werd geld vrijgemaakt om de natuur te herstellen en boeren die in de buurt van beschermd natuurgebied zaten, werden met een financiële regeling verleid te stoppen met hun bedrijf. De landbouw is in Nederland verantwoordelijk voor het grootste deel van de stikstofuitstoot: 41%. Het kabinet stelde zichzelf de opgave om in 2030 bij ten minste de helft van de beschermde natuurgebieden de stikstofuitstoot onder een kritische grens te krijgen. Dit is alleen opgeschreven als “streefwaarde” en niet als hard doel, waardoor critici denken dat ook dit beleid net als de PAS uiteindelijk juridisch niet houdbaar is. MOBilisation for the Environment (MOB), de milieuclub die met succes de PAS bij de rechter aanvocht, liet al direct weten ook vanwege het nieuwste stikstofbeleid naar de rechter te stappen. (bron: nu.nl)

Er is veel kritiek op de wet die per 1 juli de tijdelijke noodverordeningen vanwege de corona-crisis moet vervangen. Het kabinet wil de ‘corona-wet’ aan het parlement voorleggen, omdat de regels nu niet democratisch zijn getoetst en burgers niet naar de rechter kunnen. Met de wet kan het kabinet ook nieuwe regels uitvaardigen. Volgens critici, ook in de Kamer, gaat dat veel te ver. De Orde van Advocaten vindt dat de wet inbreuk kan maken op de grondrechten van burgers. Ook kan het kabinet de wet verlengen,waardoor tijdelijke regels in feite voor onbepaalde tijd gaan gelden, zeggen de advocaten. (bron: NOS)

Het handelsverdrag CETA tussen de Europese Unie en Canada is volgens een groep Nederlandse rechtsgeleerden in strijd met de grondwet, dat schrijven 30 hoogleraren, advocaten en andere juristen in een maandag gepubliceerde open brief aan de Eerste Kamer. De senaat buigt zich binnenkort over het omstreden handelsverdrag. De brief is ondertekend door onder anderen hoogleraar staatsrecht Jerfi Uzman aan de Universiteit Utrecht en advocaat Bénédicte Ficq. “De rechtsgeleerden maken bezwaar tegen het voor CETA in het leven geroepen internationale arbitragehof”, aldus belangenorganisatie Milieudefensie, die de brief mede heeft ondertekend. Het arbitragehof is volgens de ondertekenaars een “onnodig parallel rechtssysteem ter bescherming van de belangen van buitenlandse investeerders”. Het arbitragehof zou in strijd zijn met de Nederlandse grondwet, omdat daarin staat dat Nederlandse rechters in kwesties met buitenlandse investeerders bevoegd zijn. Ook andere wetgevende bevoegdheden zouden aan “ambtelijke CETA-werkgroepen worden overgedragen”. CETA zou bedrijven te veel macht geven. Canada en de EU sloten in 2017 de Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA). Het verdrag moet de handel tussen beide handelsmachten vergemakkelijken. In de overeenkomst staan niet alleen afspraken over de afschaffing van tarieven, maar ook over juridische kwesties. (bron: nu.nl) Ik schreef over dit onderwerp al eerder. Een paar maanden geleden kwam een zaak aan de orde waarbij een onbevoegde Pakistaanse onderhandelaar een deal had gesloten met buitenlandse bedrijven, die in strijd was met de Pakistaanse grondwet en die behandeld was bij het arbitragehof van de Wereldbank. Trouw schreef daar op 2 december 2019 over: Pakistan moet twee mijnbouwbedrijven $5,9 mrd betalen, heeft het arbitragehof van de Wereldbank bepaald. Antofagasta PLC uit Chili en Barrick Gold Corporation uit Canada krijgen samen dit bedrag voor een project dat Pakistan nooit heeft goedgekeurd en dat nooit is uitgevoerd. Ze eisten daarom schadevergoeding. De bedrijven wonnen de zaak voor een arbitragerechtbank van de Wereldbank; die bank is opgericht om ontwikkelingslanden te helpen. De Amerikaanse top-econoom Jeffrey Sachs heeft felle kritiek. Pakistan wordt beroofd, vindt hij, en er is geen eerlijk spel gespeeld. De schadevergoeding bedraagt bijna 2% van het bruto binnenlands product van Pakistan, dat financiële steun krijgt van het Internationaal Monetair Fonds, een zusterorganisatie van de Wereldbank. “Het is ruim tweemaal zoveel als Pakistan uitgeeft aan gezondheidszorg voor 200 miljoen mensen, in een land waar 7% van de kinderen voor hun vijftiende verjaardag sterft”, schrijft Sachs, professor aan de Columbia University. Sachs is ook betrokken bij de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN. Bij internationale investeringsrechtbanken kunnen bedrijven, buiten de reguliere rechtbank om, een zaak beginnen tegen landen die hun belangen zouden schaden. In dit geval achtte het Hooggerechtshof van Pakistan het mijnbouwproject in strijd met de Pakistaanse wet. Daarop stapten de mijnbouwbedrijven naar de arbitragerechtbank van de Wereldbank, het International Center for the Settlement of Investment Disputes. Drie rechters gaven de mijnbouwers alsnog gelijk. De uitspraak is in augustus 2019 gepubliceerd en kwam in het nieuws doordat Sachs er een spotlicht op zette. De zaak gaat terug tot 1993, toen de Amerikaanse mijnbouwer BHP een joint venture sloot met de ontwikkelingsautoriteit van de Pakistaanse provincie Balochistan. Het idee was om naar goud en koper te zoeken en, als dat succesvol was, een mijnbouwlicentie aan te vragen. Het project kwam nooit van de grond. Het Pakistaanse Hooggerechtshof stelde in 2013 vast dat de ontwikkelingsautoriteit de mijnbouwwet had overtreden. Er was geen transparante aanbesteding geweest en de autoriteit was niet bevoegd om zo’n vergaand contract te sluiten. De voorzitter ervan leefde boven zijn stand, aldus het hof, wat duidt op corruptie. Antofagasta kreeg het contract in 2006 in handen voor $167 mln en verkocht de helft aan mede-eiser Barrick Gold Corporation. De investeringsrechtbank bepaalt de waarde van het project nu op $4 mrd. De schadevergoeding is gebaseerd op de winsten die de mijnbouwers hadden gemaakt als het niet-bestaande project was doorgegaan. Volgens de investeringsrechtbank hadden de mijnbouwers recht op een gebied van 1000 vierkante kilometer, ook al verbiedt de Pakistaanse wet licenties voor zulke grote oppervlaktes, zegt Sachs. Ook stelt de investeringsrechtbank eenzijdig vast dat de mijnbouwers vijftien jaar lang belastingvoordelen zouden genieten. Daarbij komen nog rente met terugwerkende kracht en juridische kosten. In totaal $5,9 mrd. Investeringsrechtbanken liggen vaker onder vuur, ook in verband met Ceta, het handelsverdrag tussen de Europese Unie en Canada dat de Eerste Kamer nog moet ratificeren. Het idee achter investeerdersbescherming is dat bedrijven niet de dupe worden van grillige overheden. De EU zegt dat de investeringsrechtbank van Ceta is gemoderniseerd: de arbitragecommissie is transparanter en er komt een mogelijkheid om in beroep te gaan. Sachs roept op om het ‘kapotte’ arbitragesysteem te repareren, want nu staat het grote ondernemingen toe om arme landen uit te buiten.

De tweede golf dat zijn wij”

Nederland moet het corona-virus bestrijden door in te zetten op indammen en niet op de huidige ‘maximale controle’. Dat kan over twee jaar gemeten zo’n 123 miljard euro schelen, terwijl er verder zo’n 50.000 doden minder zullen kunnen vallen, zeggen onderzoekers van KPMG en de Vrije Universiteit Amsterdam. Het kabinet schept geen duidelijkheid over hoe het het corona-virus wil bestrijden. Er is een politieke term ontwikkeld, ‘maximale controle’, maar die term kent de Wereldgezondheidsorganisatie WHO helemaal niet, zegt David Ikkersheim, partner bij KPMG. Nu lijken het RIVM en de GGD nog te gaan voor groepsimmuniteit, zegt hij. Een rekensom leert volgens hem echter dat een strategie van indammen voordelen levert, zowel op het financiële vlak als qua gezondheid. Dat schrijven Ikkersheim en Xander Koolman van de Vrije Universiteit Amsterdam in het rapport ‘De tweede golf dat zijn wij‘, met als ondertitel ‘een pleidooi om covid-19 in Nederland in te dammen’. De beide heren willen met het rapport ruimte bieden om het beleid bij te stellen. Ze pleiten ervoor dat er een informatiecampagne komt om mensen, ook met lichte klachten, te laten testen, tests online in plaats van via de telefoon in te boeken en de uitslag binnen 24 uur of bij voorkeur binnen 8 uur te hebben. Ook zou het bronnen- en contactonderzoek veel sneller moeten plaatsvinden. Ikkersheim noemt de Amerikaanse staat New Jersey, waar blijkt dat 90% van de mensen waarmee iemand die besmet is met het corona-virus wordt opgespoord. Als er helemaal wordt gekozen voor indamming, door middel van meer en sneller testen en bronnen- en contactonderzoek, dan kan de reproductiefactor, oftewel hoeveel anderen iemand die het corona-virus heeft besmet, fors worden teruggebracht, van de huidige 0,9 naar 0,5. Dat betekent dat het corona-virus uiteindelijk uitdooft, legt Ikkersheim uit. In de tussentijd zullen er nog wel nieuwe besmettingen zijn, maar dusdanig veel minder dan nu, dat consumenten zich geen zorgen maken dat ze het krijgen. Tuberculose bestaat ook nog steeds in Nederland, maar niemand is bang dat hij of zij het krijgt, licht Ikkersheim toe. De economie kan dan verder open dan nu en consumenten zullen weer meer durven uitgeven dan met de huidige strategie en dat stuwt de economie. Tot en met 2022 valt dat voordeel op circa 123 mrd te becijferen, aldus Ikkersheim. Dat is een schatting, het kan minder zijn, maar ook meer. Hun schattingen zijn gebaseerd op scenario’s van De Nederlandsche Bank (DNB). Als andere landen ook meedoen met de strategie, dan zou het voordeel nog veel hoger kunnen uitvallen tot wel 17% bbp in 2022, zo laat DNB zien. Verder zullen er door de strategie van indamming minder doden vallen, aldus Ikkersheim. In het rapport staat dat het zo’n 50.000 doden kan schelen, maar het kunnen er ook 100.000 zijn, zegt Ikkersheim. Ook als het terugdringen van de reproductiefactor tot 0,5 niet (helemaal) lukt, dan is het toch aan te bevelen om de adviezen over te nemen, vindt Ikkersheim. De reproductiefactor zal sowieso omlaag gaan en daardoor zul je je economie een stuk verder open kunnen zetten dan nu het geval is. (bron: RTL)

Abacadabra, veel verwachtingen, veel aannames, weinig feiten. Het enige wat mij aanspreekt is dat als de burgers weer vertrouwen krijgen in de beheersing van de corona-besmettingen en er geen tweede corona-golf optreedt (waarover pas over 6 tot 9 maanden hopelijk meer duidelijkheid komt) zal de situatie weer normaliseren. De start van het ambitieuze testprogramma, uitgevoerd door de GGD’s, is geen succes gebleken. Ik begrijp dat wel. Mijn huisarts adviseerde mij dat ook, maar toen ik doorvroeg bleek dat er nog veel onduidelijk was over de gevolgen. Er zijn 2 opties: je hebt anti-stoffen in je bloed of niet. Als je ze nog niet hebt ben je dus nog vatbaar voor corona en als je wel anti-stoffen hebt dan hebt je corona gehad dan wel je hebt het nog in een milde vorm. En welke consequenties dat kan hebben weet niemand. Dus laten de mensen uit de risicogroep zich niet testen. Die blijven zoveel mogelijk binnen, wassen en desinfecteren regelmatig hun handen, laten hun boodschappen doen en dragen mondkapjes en soms ook plastic handschoenen. Daarbij komt het nieuws dat in een deel van Peking weer een lockdown is afgekondigd. Dat de overheid, met mate, de teugels wil laten vieren om de economie weer draaiende te krijgen, begrijp ik wel. Maar als dat na de zomer ertoe leidt dat de beperkingen opnieuw moeten worden afgekondigd, zijn we nog verder van huis en worden de verliezen ondragelijk voor vele, vooral kleinere, ondernemers. Wij weten van de pest dat een pandemie lang kan duren: 300 jaar. Dat was wel in een andere tijd. De kennis over virussen is veel verder dan toen, maar ook de Spaanse Griep heeft jaren geduurd. Pas als er een vaccin is zonder bijwerkingen, zal de rust terugkeren. En daarop moeten we wachten en rustig de tijd uitzitten en alle financieel/economische tegenslag voor lief nemen.

Frontberichten

Is Trump de wereldleider nog wel of is hij een president van een groot economisch blok met een heel beperkte blik op de toekomst met een grote bek, die het beleid van de straatcriminelen voert? Hij heeft het klimaat, het milieu en de natuur op achterstand gezet, met een decreet dat de bestaande milieuwetten van zijn voorganger Barack Obama worden versoepeld. Reden daarvan is dat de bedrijven het door de corona-crisis toch al zo moeilijk hebben. De waarheid is echter dat hij vanaf dag 1 van zijn presidentschap het voornemen heeft gehad, zodra zich daarvoor een mogelijkheid aandiende, die milieuregels af te schaffen.

Olie- en gasconcern BP gaat dit jaar tienduizend banen schrappen, omgerekend zo’n 15% van het totale personeelsbestand, zeggen ingewijden. Het concern zou de bezuinigingsmaatregel deze week hebben aangekondigd in een conferencecall met het personeel. Het ruim honderd jaar oude olie- en gasconcern neemt de maatregel vanwege de economische problemen die de corona-crisis met zich meebrengt. Door de corona-pandemie is de vraag naar fossiele brandstoffen ingestort. Dit heeft een daling van de prijzen als gevolg, waardoor olie- en gasbedrijven hard worden geraakt. Door de gevolgen van de corona-crisis daalde de winst van BP in het eerste kwartaal met 67% ten opzichte van een jaar eerder. Het concern hield $800 mln (ruim €706 mln) over in de eerste drie maanden van dit jaar. In diezelfde periode vorig jaar ging het nog om $2.400 mln. Het oliebedrijf besloot daarom in april de bestedingen met 25% te verlagen. (bron: nu.nl)

Warenhuis Galeries Lafayette in Parijs heeft flink te lijden van omzetverlies omdat er vanwege het corona-virus niet of nauwelijks toeristen zijn in Frankrijk. Dat geldt zowel voor het fameuze filiaal aan de Boulevard Hausmann als de pas vorig jaar geopende kleinere winkel aan de Champs Elysées. Volgens CEO Nicolas Houze loopt Lafayette dit jaar zeker €1 mrd aan omzet mis als gevolg van de tijdelijke sluitingen van de winkels en het wegblijven van toeristen door het corona-virus. Op 11 mei mochten de winkels in Frankrijk weer open. “We hebben de winkel op de Champs Elysees heropend, maar we moeten erkennen dat we veel van onze klanten missen”, aldus Houze in een interview op de Franse radio. De warenhuizen hebben nog beperkte openingsuren. In de winkels is een vijfde minder aanloop. “Het kan nog tot het eind van dit jaar of langer duren voordat onze internationale klanten terugkomen en dat drukt zwaar op het resultaat. Onze winkel op Hausmann haalt meer dan de helft van de omzet uit aankopen door buitenlanders”, zegt de CEO. Galeries Lafayette heeft in totaal meer dan zestig winkels in Frankrijk en een paar daarbuiten. Het bedrijf is in gesprek met banken en het Franse ministerie van Financiën over een door de overheid gegarandeerde lening van €300 mln. De CEO van Lafayette denkt dat de nieuwe winkel op de Champs Elysees ondanks alle tegenslagen wel toekomst heeft. Vorig jaar had de zaak veel last van de protesten van de ‘Gele Hesjes’-beweging.

Er komt een grote hervorming van het pensioenstelsel aan. Er is een reeks maatregelen aangekondigd om de gevolgen van de overgang naar een nieuwe pensioenregeling mogelijk te maken opdat ‘niemand’ erop achteruitgaat. Tegelijk wordt de verhoging van de AOW-leeftijd vertraagd en er komt een regeling die eerder stoppen mogelijk maakt. De top van de vakbeweging, werkgevers en minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken hebben dit deze week na dagenlang overleg afgesproken. Het gaat om de uitwerking van het Pensioenakkoord dat zij, na tien jaar polderoverleg, vorig jaar juni afsloten. De komende dagen raadplegen de sociale partners hun achterban en volgende week vrijdag neemt de ministerraad een besluit. De week daarna debatteert de Tweede Kamer over de plannen. In principe steunen de PvdA en GroenLinks het pensioenakkoord waardoor er ook in de Eerste Kamer een meerderheid is. Veel pensioenfondsen staan er nu slecht voor. Voor elke euro toegezegd pensioen voor gepensioneerden en werkenden hebben zij vaak veel minder dan een euro in kas. De beleggingen van bijvoorbeeld het ABP zijn nu zo’n 83 cent per euro pensioen waard. Als dat eind van dit jaar nog zo is, moeten pensioenfondsen, die de norm van 90 cent niet halen, de toegezegde pensioenen verlagen. Koolmees heeft echter toegezegd dat pensioenen niet verlaagd hoeven te worden als de fondsen meer dan 90 cent per toegezegde euro pensioen in kas hebben, omdat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden door de corona-crisis. Daardoor kunnen eventuele kortingen in 2021 beperkt zijn of helemaal achterwege blijven. Door de corona-crisis is de rente weggezakt en zijn beleggingen op drift geraakt. Vooral de vakbeweging wilde dat de kortingen van tafel gingen, maar ook voor de coalitie zijn pensioenkortingen vlak voor de verkiezingen in maart 2021 erg onaantrekkelijk. (bron: VK) Wat hier staat is onjuist. De rente is niet weggezakt door de corona-crisis, maar is al ingezet in 2015 door Mario Draghi met zijn opkoopprogramma’s. Door de corona-crisis zijn die opkoopprogramma’s wel vergroot. Maar de problemen bij de pensioenfondsen komen voort uit de hoogte van de verrekenrente die door De Nederlandsche Bank laag werden vastgesteld als gemiddelde voor de komende 40 jaar. Maar door de verrekenrente af te schaffen wordt het probleem van de kortingen op de pensioenopbouw en de pensioenuitkeringen niet opgelost. Die (on)zekerheid wordt overgelaten aan de markt en die regie wordt gevoerd door de financiële markten. Weg zekerheid. Dit is boerenbedrog wat Koolmees aanbiedt. Kortingen op de pensioenuitkeringen komen er wel degelijk aan, want alleen tijdens de corona-crisis is hij bereid een deel van de kortingen te beperken. Daarbij komt dat door die kortingen, die in de komende jaren niet onaanzienlijk zullen zijn, koopkrachtverlies voor gepensioneerden zal veroorzaken. En gaat dat gerepareerd worden en wel hoe? De pensioenhervormingen die Koolmees al jaren wil doordrukken gaan geld kosten als ‘niemand er op achteruit gaat’. Wat gaat de Koolmees uit de hoge hoed toveren. Ik ben voorbarig, maar bij alles wat deze minister doet heb ik twijfels over de houdbaarheid ervan. Het nieuwe pensioenstelsel wordt in 2026 ingevoerd, dat is de bedoeling. Vanaf 2022 kunnen pensioenfondsen beginnen met de overstap. Pensioenen gaan niet meer afhangen van de rekenrente, waarmee de fondsen nu nog bepalen hoeveel geld ze in kas moeten hebben. In plaats daarvan wordt de hoogte gebaseerd op de betaalde premie en de winst die de fondsen ermee hebben gehaald. De hoogte van pensioenen wordt daardoor flexibeler en dus onzekerder. Minister Koolmees is blij met de deal. Volgens hem verbetert de aansluiting op de arbeidsmarkt.

Overweging

In het Kabinetsberaad is besloten dat passagiers daar een mondkapje moeten dragen, maar in vliegtuigen hoeft dat niet en daar hoeft de 1½ meter niet in acht te worden genomen. Er zijn toestellen die over een moderne airconditioning beschikken waardoor er geen besmettingsgevaar optreedt, zeggen die maatschappijen. Mijn vraag is of het wel duidelijk is waaraan passagiers worden blootgesteld. Het kan natuurlijk nooit zo zijn dat de gezondheid van passagiers wordt ingezet voor commerciële resultaten.

Ik weet het nog niet of het nu wel zo’n gunstige deal is: de overname van het Amerikaanse maaltijdbestelplatform (wat een woord!!) Grubhub voor €6,4 mrd door het Brits/Nederlandse bedrijf Just Eat Takeaway. De nieuwe gigant heeft 70 miljoen klanten, die 1,6 miljoen maaltijden per dag afleveren in 25 landen. Ze zijn goed voor €2,7 mrd omzet per jaar. Er is nog veel onzeker over de gevolgen van de overname en beleggers legden wat aandelen in de verkoop.

De Rotterdamse Rechtbank heeft de vergunning voor de fusie van PostNL en Sandd vernietigd. Door de fusie zou een monopoliepositie ontstaan en maar een ontvlechting is niet meer mogelijk en ook ongewenst, zegt PostNL. In feite is de toestemming van de fusie, tegen veel adviezen in, eigengereid gedoe van staatssecretaris Mona Keizer. Nu is het ministerie aan zet, mogelijk gaan ze in beroep.

Duizenden patiënten die met een al dan niet bevestigde covid-19-infectie thuiszitten, blijven weken ziek. Hun klachten worden vaak als “mild” betiteld, maar zijn dat in veel gevallen niet. Sommige mensen zijn al zeker twee maanden ziek. De gezondheid van veel corona-patiënten die niet in een ziekenhuis zijn opgenomen geweest, is na maanden nog ‘schokkend slecht’. Dat zegt Longfondsdirecteur Michael Rutgers. Een groot aantal heeft zelfs problemen met lopen, vermoeidheid, kortademigheid, druk op de borst, hoofdpijn, spierpijn. Bijna drie maanden na de eerste symptomen van een besmetting heeft een deel van de corona-patiënten die thuis uitziekten nog ernstige klachten. Dat blijkt uit een peiling van het Longfonds, behandel- en kenniscentrum Ciro en de Universiteit Maastricht onder ruim 1600 mensen met klachten na corona. Liefst 95% van de geënquêteerden geeft aan problemen te hebben met simpele, dagelijkse activiteiten. Longfondsdirecteur Michael Rutgers: “We zijn hier echt van geschrokken. Meer dan zes op de tien heeft zelfs problemen met lopen.” Van de mensen die meewerkten aan het onderzoek, heeft 91% nooit in het ziekenhuis gelegen vanwege corona, bij 43% is geen diagnose gesteld door een arts. “Het is voor het eerst dat deze grote patiëntengroep in beeld wordt gebracht. Deze mensen moeten echt gezien, gehoord en geholpen worden,” zegt Rutgers. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers is 53 jaar. Veruit de grootste groep (85%) zegt dat de gezondheid vóór de besmetting met corona goed was; nu ervaart nog 6% dat zo. Bijna de helft geeft aan na corona niet meer te kunnen sporten. “Dat duizenden tot tienduizenden mensen nu nog klachten hebben, is zeker. De vraag is of dat ook op de lange termijn zo blijft.” In de nieuwe leidraad voor nazorg aan Covid-patiënten staat dat huisartsen hun patiënten tijdig moeten informeren dat herstel soms langer duurt dan zij denken. Ook als het virus is verdwenen, voelen veel patiënten zich nog lang niet de oude. Dat is bekend van de patiënten die ernstig ziek worden en op de ic belanden, maar ook de zieke die thuis herstelt, wacht soms nog een lange weg. In de nieuwe leidraad krijgen huisartsen onder meer het advies alert te zijn op cognitieve en psychische klachten. Niet kunnen concentreren, problemen met het geheugen, slapeloosheid, somberheid en angst zijn enkele voorbeelden die huisarts Jako Burgers tegenkomt. “Patiënten hebben langdurig thuisgezeten en de mentale effecten daarvan kunnen groot zijn. Vooral bij oudere mensen zien we verwarring en eenzaamheid, maar ook bij jongeren.”

Er ligt na 10 jaar onderhandelen een nieuw Pensioenakkoord. Het is een technisch akkoord, zonder sociale dekking. Het voorstel laat het basis-principe van een verzekering vallen: wel premie betalen maar geen enkele zekerheid over de hoogte van de uitkeringen op de pensioengerechtigde leeftijd. Daardoor kan het voorstel gelijk de prullenmand in. Als bijna niemand in het nieuwe akkoord op zijn uitkeringen wordt gekort, waar komt dat geld dan wel vandaan? Het systeem van de verrekenrente wordt losgekoppeld (dat systeem is niet fout maar de aanname dat in 40 jaar tijd geen basis rendement van 4% kan worden gerealiseerd wel), waardoor de pensioenopbouw vervalt. De conclusie dat daardoor fondsen minder reserves hoeven op te bouwen zou geld vrijmaken om de pensioenen weer een inflatiecorrectie uit te kunnen keren. Maar dat is pure roofbouw. Maar er is wel afgesproken dat, bij de huidige stand van de dekkingsgraden, er wel degelijk kortingen op de pensioenuitkeringen gaan plaatsvinden, alleen in 2021 nog in een getemperde vorm (vanwege de verkiezingen in maart). Maar dan worden die kortingen wel in een later stadium doorgevoerd. Dat het risico dat pensioenen gekort gaan worden neemt af, zeggen de onderhandelaars, dat is puur bedrog: de waarheid is dat de pensioenuitkeringen gekoppeld gaan worden aan de opbrengsten uit beleggingen, maar daarbij moeten we wel meenemen dat de ECB er naar streeft de rente voor de langere termijn zo laag te houden en misschien wel nog verder te doen dalen dan wel de negatieve rente op laten lopen. Boerenbedrog is het nu gepresenteerde akkoord, waar alleen de achterban van de vakbonden nog maar even ‘ja’ tegen hoeven te zeggen. Er wordt in vage bewoordingen gesproken over de verplichting voor gepensioneerden de bestaande rechten in te leveren en over de stappen naar een systeem zonder harde garanties over toekomstige uitkeringen. Juridisch zou dat nu afgedekt zijn. Dat gaat veel heibel geven, bij mensen die 40 jaar premie hebben betaald en nu worden geconfronteerd met grote onzekerheden. Een historische stap achterwaarts.

Het is nu de hoogste tijd dat er zwaar geschut in stelling wordt gebracht die voorkomt dat de pensioenrechten, die werknemers hebben opgebouwd (door premiebetaling door werknemers en werkgevers) wordt verkwanseld door D66-minister Wouter Koolmees. Partijen in de polder hebben zich neergelegd dat door het monetaire beleid van de centrale banken, de rendementen van de pensioenfondsen terug zijn gelopen en dat wij, deelnemers (= werknemers) en gepensioneerden zich daar maar neer bij moeten leggen. Dat is de realiteit van de nieuwe tijd: het “neoliberalisme (= kapitalisme, dat een greep in de aantrekkelijke kassen van de pensioenfondsen doet). Dat de overheden, die optimaal profiteren van het goedkope geld dat ze voor de komende 30 jaar uit de markt kunnen halen, wordt aangesproken door de onderhandelaars van de werknemers, is kennelijk bij niemand opgekomen. Want in feite verschuiven van de verliezen van de pensioenfondsen naar de zakken van de kapitalisten/beleggers die daarmee op de beurzen speculeren en hun zakken vullen. En dat verdedigt onze liberale minister Koolmees. Moeten we hem daarvoor bedanken of wegsturen? Dat laatste natuurlijk!

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 12 juni 2020; week 24: AEX 546,16; Bel20 3.296,63; CAC40 4.839,26; DAX30 11.949,28; FTSE 100 6.105,18; SMI 9.796,37; RTS (Rusland) 1238,11; DJIA 25.605,54; NY-Nasdaq 100 9.663,77; Nikkei 22.305,48; Hang Seng 24.301,38; All Ords 5.959,90; SSEC 2.919,74; €/$1,126 BTC/USD $9.434,26; 1 troy ounce goud $1.730,50, dat is €49.394,41 per kilo; 3 maands Euribor -0,366%; 1 weeks -0,515%; 1 mnds -0,482%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,242% 10 jaar VS 0,6871%; 10 jaar Belgische Staat -0,051%; 10 jaar Duitse Staat -0,441%; Franse Staat 0,043%; VK 0,21%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,458%; 10 jaar Japan 0,012%; Spanje 0,585%; 10 jaar Italië 1,434%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,485.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, na slechte prognoses voor het komende jaar, een zware recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg weer. Ook de rentetarieven daalden, deze week ook voor het lange papier. Wat mij opviel was dat het 30-jarige papier in Spanje net iets goedkoper is dan dat in de VS. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,299%; Duitsland 0,04%; Nederland 0,072%; Japan 0,5315%; GB 0,605%; Frankrijk 0,644%; Canada 1,0777%; Spanje 1,416%; VS 1,4293%; Italië 2,406%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,659% Zwitserland -0,61%; Nederland -0,591%; Denemarken -0,487%; België -0,481%; Frankrijk -0,478%; Japan -0,1094%; Spanje -0,039%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 13/14 06 2020/535 Nederland zit in de diepste recessie van de laatste 100 jaar

UPDATE 06/07 06 2020/534 Jaap van Dissel: Het is een illusie dat dit virus verdwijnt

Nog vijftien jaar lang lage rente

Ik begin met een artikel dat op https://www.iexprofs.nl/Column/501463/Christine-Lagarde/Nog-vijftien-jaar-lang-lage-rente.aspx?utm_source=intern&utm_campaign=main1_home stond van de hand van Edin Mujagic, hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg. Hij schrijft op persoonlijke titel. Bij de ECB blijven de kosten voor de baten uit gaan. Het lijkt er in de verste verte niet op alsof Lagarde het superruime monetaire beleid zal wijzigen. Juni 2050. Ik kijk er nu al naar uit, want dan zullen de volledige notulen van de vergadering van het ECB-bestuur van 4 juni 2020 in te zien zijn. De, naar eigen zeggen, open en transparante ECB houdt de verslagen van namelijk vergaderingen 30 jaar lang geheim. Dan weten we pas of het bankbestuur daadwerkelijk dacht dat nog eens €600 mrd in de economie pompen de inflatie aan zou wakkeren, terwijl rondes 1 tot en met 23 (of zo) dat niet hebben gedaan. En hoe unaniem is het bestuursbesluit genomen om het Pandemic Emergency Purchase Program (PEPP) met een half jaar en €600 mrd op te voeren? Christine Lagarde, president van de ECB, zei namelijk dat iedereen in het bestuur vindt dat actie nodig is. Dat betekent niet dat alle leden ook die €600 mrd zagen zitten. De centrale bank besloot ook om de opbrengsten van de aankopen gedaan binnen PEPP tot minstens eind 2022 te herinvesteren. Dus elke keer als een obligatie afgelost wordt en de bank rente bijgeschreven krijgt, stoppen ze elke cent weer in nieuwe obligaties. De reden voor de verdere verruiming van het superruime beleid, is dat de ECB verwacht dat zowel groei als inflatie op middellange termijn lager zullen zijn. De economie van de eurozone zal dit jaar met 8,7% krimpen, ramen de ECB-economen in hun hoofdscenario. Twee alternatieve scenario’s laten een nog stevigere krimp zien. De inflatie komt dit jaar naar verwachting uit op 0,3%, om in 2021 te klimmen naar 0,8% en in 2022 verder te stijgen naar 1,3%. Daarmee komt de geldontwaarding volgens de ECB nog verder weg te liggen van het streefpercentage van onder, maar dichtbij 2%. De bank heeft heel weinig aanleiding nodig om het beleid verder te verruimen. Er is eigenlijk geen situatie denkbaar waarin ze dat beleid minder ruim willen maken. Dit geldt niet alleen voor de korte termijn, zolang de coronacrisis duurt bijvoorbeeld, maar ook daarna. Dat leid Mujagic af uit een aantal zaken. Zo is er de opmerking van Lagarde dat PEPP-steun meer voor- dan nadelen heeft. Zij overwoog tijdens de persconferentie zelfs de uitdrukking kosten/baten te wijzigen in baten/kosten. Ik vind het heel knap dat de ECB na een paar weken PEPP-beleid – zeer controversieel beleid overigens – nu al weet dat er meer voor- dan nadelen aan kleven. Verbazingwekkend vond ik Lagarde’s argument dat PEPP per saldo voordelig is, omdat dat al zou blijken uit de eerste weken na de monetaire injecties. Daarna zei Lagarde dat het herstel van de economie tot nu toe lauw is vergeleken met de krimp in de maanden ervoor. Iedereen weet dat als een economie met een onverwachte harde schok te maken krijgt, er sneller sprake is van krimp dan van herstel. Volkomen normaal dus, behalve binnen de muren van het ECB-kantoor. De bank had kunnen benadrukken dat de economie begint te herstellen. Dat Lagarde het herstel lauw noemde, betekent dat ze zegt dat de bank het beleid koste wat kost ruimer wil maken en zeker niet krapper. Dat zal niet alleen in juni zo zijn, maar ook de komende kwartalen en waarschijnlijk zelfs jaren. Jazeker! Een van Lagarde’s collega’s, de president van de Franse centrale bank, zei onlangs dat de inflatiedoelstelling van de ECB symmetrisch en flexibel is. Wat het bestuurslid zegt, is dat de ECB niet alleen een te lage inflatie een tijdlang gedoogt, maar dat dat ook geldt voor een te hoge inflatie later. Ofwel: die onder, maar dicht bij 2%-doelstelling is geen plafond. Al met al betekent het bovenstaande dat ook als de ECB-economen in 2021 de inflatie in 2023 zullen ramen op iets onder 2%. Dat zal voor de bank onvoldoende reden zijn om het monetaire beleid minder ruim te maken. De toevoegingen “op zijn minst” achter de verlenging en verruiming van het PEPP-programma zeggen dat het beleid van de ECB de komende jaren niet krapper zal worden. Ik verwacht zeker geen noemenswaardige afbouw van de genomen (corona)maatregelen voor het einde van 2021 en geen einde van herinvesteringen voor eind 2023. Wat renteverhogingen betreft: de volgende totale zonsverduistering in Europa is op 12 augustus 2026. Noem me sceptisch, maar ik zou niet durven wedden dat de ECB voor die tijd de rente heeft verhoogd. Dit omdat een exit zonder financiële instabiliteit te veroorzaken niet mogelijk is. Op 13 juli 2011 verhoogde de ECB de rente voor het laatst. Wees niet verbaasd als het meer dan vijftien jaar duurt voordat de kranten openen met “ECB verhoogt de rente.” Ik verwacht dat de ECB het PEPP-programma eind dit jaar verder zal opkrikken. Als de ECB in dit tempo obligaties blijft kopen, dan zal het PEPP-geld in het eerste kwartaal van 2021 op zijn. En dat terwijl de bank daarmee tot minstens eind juni volgend jaar wil doorgaan. Die €1.350 mrd is alleen genoeg tot juni 2021 als het opkooptempo omlaag gaat. Maar daarmee zou de bank weer instabiliteit op de markten riskeren. Een messcherpe analyse over het monetaire beleid dat de ECB voert en voornemens is dat de komende jaren voort te zetten. De ECB toont de tunnelvisie waarin ze verkeren. Geld mag dan wel een macht tonen maar die wordt altijd beperkt door de maatschappelijke gevolgen ervan. Niemand kan een beeld tonen van de gevolgen van overmatige geldcreatie en het voeren van negatieve rentetarieven voor overheden, ondernemers, de financiële wereld, waaronder de (hypotheek)banken, verzekeraars en pensioenfondsen, en de burgers, wiens spaargeld in waarde blijft dalen. Door het goedkope ruim geld beleid kunnen beleggers en speculanden op de aandelenmarkten blijven speculeren met gratis geld, waardoor de koersen op een niveau staan in geen verhouding tot de stand van de economie, die in slecht weer verkeert. De woningprijzen blijven stijgen want als de waarde van ons geld daalt (er worden enorme hoeveelheden gratis geld in de markt gepompt, terwijl dat vooralsnog geen rendement gaat opleveren) kiezen mensen eerder voor edele metalen en vastgoed boven spaargeld. Daarbij komt dat wij er rekening mee moeten houden dat steunprogramma’s van overheden (ECB, EU, nationale en lagere overheden) niet altijd het doel zullen bereiken dat wordt nagestreefd en dat voor een deel zal moeten worden afgeschreven als ‘verliezen’. Ook bij bedrijven als IHC, KLM en wellicht ook de Hema. Verderop in dit blog waarschuwen de economen Vermeend & van der Ploeg daar ook voor.

De Europese Centrale Bank gaat de geldkraan wijd open zetten en gaat het schuldenopkoopprogramma uitbreiden met €600 mrd. Het bedrag komt boven op de huidige €750 mrd steunaankopen aan staats- en bedrijfsschulden en geldmarktpapier om de recessie en de coronacrisis te lijf te gaan. De schuldenopkoop gaat door tot tenminste juni 2021 of tot de coronacrisis voorbij is, zegt de ECB. Ook de gewone schuldenopkoop van €20 mrd per maand wordt voortgezet. Bij de aankondiging op 18 maart van het noodprogramma was er nog een zeker optimisme en vertrouwen dat drie maanden en €750 mrd volstond voor het programma. Maar de coronacrisis heeft een grotere impact op de economie dan gedacht en houdt langer aan. Volgens de ECB krimpt de economie in het eurogebied dit jaar met 8,7%, 1% slechter dan een maand geleden nog werd gedacht. In veel landen zijn overheden met tweede en derde steunrondes bezig. De rente blijft ongewijzigd, op min 0,5%. Met de negatieve rente wil de ECB banken dwingen geld in de economie te stoppen via leningen, kredieten en hypotheken. Maar dit kost banken wel geld en raakt de spaarrentes. De zware coronacrisis vraagt om buitengewone steunmaatregelen, zowel in omvang als in de uitvoering. De ECB beëindigde eind 2018 het eurocrisis-opkoopprogramma, na €2300 mrd aan opgekochte schulden. Maar in november 2019 werd de opkoop weer opgestart omdat de economie terugliep en ondersteuning nodig had. Vijf maanden later brak de coronacrisis uit en besloot de ECB tot een nieuw groot noodopkoopprogramma, het PEPP (Pandemic Emergency Purchase Programme) van €750 mrd. De forse ondersteuning en stimulering van de economie kost landen ontzettend veel geld. Denktank Bruegel rekende uit dat de acht grootste eurolanden (Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Nederland, België, Portugal en Griekenland) al meer dan €3600 mrd kwijt zijn. Daarvan is €550 mrd directe uitgaven. €2000 mrd is gereserveerd voor garantstellingen en leningen en €1060 mrd voor uitgestelde betalingen, aflossingen en belastingen. Een flink deel van die miljarden komt vroeg of laat weer terug, maar zeker een derde, €1200 mrd, is nieuwe schuld. Die schuld wordt gedragen door meer staatsleningen uit te geven. Voor landen die het huishoudboekje op orde hebben en profiteren van een lage rente op de obligatiemarkten is meer schuld draagbaar. Voor zwakke landen met hogere rentes weegt nog meer schuld zwaar. De noodopkoop door de ECB helpt de rente te drukken en zo de schuld draagbaar te maken. De ECB heeft sinds 18 maart al voor €235 mrd aan schulden opgekocht, bleek uit de meest recente cijfers. Het gros (€187 mrd) daarvan bestaat uit staatsleningen. Zo’n 15% (€35 mrd) is geldmarktpapier. Bijna 5% (€11 mrd) betreft bedrijfsobligaties. Het opkopen van staatsleningen gebeurt volgens een verdeelsleutel naar het aandeel van een land qua bevolking en economie (bbp) in de EU en in het kapitaal van de Europese Centrale Bank. Van grote economieën als Duitsland, Frankrijk en Italië wordt percentueel meer opgekocht dan van kleinere landen. Van die kapitaalverdeelsleutel wordt nu afgeweken in het noodopkoopprogramma. Vooral in het begin, in de maand maart, is veel opgekocht en is ook afgeweken van de kapitaalsleutel. Zo zijn bijna 5% meer Italiaanse staatsschulden opgekocht dan eigenlijk is toegestaan. Ook van Duitsland en Spanje is extra opgekocht. Dit is alleen wel een heikel punt, omdat het schuurt wat betreft monetaire financiering en subsidiëring van de nationale staatshuishouding. In Duitsland is het ECB-opkoopprogramma bijvoorbeeld controversieel. Het Duitse Constitutioneel Hof in Karlsruhe oordeelde als hoogste grondwettelijke rechter onlangs dat het vorige programma ondeugdelijk is, met onwenselijke economische bijwerkingen voor onder meer spaarders. Als de ECB het allemaal binnen drie maanden niet goed kan uitleggen en verantwoorden, zou Duitsland niet meer mogen meedoen met de schuldenopkoop. De uitspraak van het Duitse Hof wordt gezien als een oorlogsverklaring aan de ECB en aan het Europees Hof van Justitie, de hoogste Europese rechter. Het hof had in december 2018 namelijk geoordeeld dat de ECB handelt binnen zijn mandaat en dus zijn boekje niet te buiten ging. Als Duitsland besluit het Hof te volgen, kan dat enorme gevolgen hebben voor de ECB-aanpak in de coronacrisis. Voor de financiële markten lijken de coronacrisis en recessie zo goed als voorbij, geholpen door het geld van overheden en centrale banken. Een recessie met 5% tot 10% krimp en miljoenen werklozen en duizenden bedrijven die failliet gaan, lijkt hen niet te deren. Sinds het dieptepunt eind maart zijn de aandelenbeurzen opgeklommen naar standen van voor de uitbraak. De Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq stevent zelfs af op een nieuwe recordhoogte. De AEX sloot deze beursweek af op 572,80. In maart stonden er nog 395 punten op het bord in Amsterdam. (bron: NOS) Een helder verhaal met van mijn kant een waarschuwing. Beleggers varen op de enorme schuit geld die de ECB schept, dat niks kost. Zij gaan ervan uit dat de centrale banken alles in het werk zullen stellen om aan de markten schade toe te brengen. Mario Draghi sprak op 26 mei 2012 stelde de financiële markten gerust: “Within our mandate, the ECB is ready to do whatever it takes to preserve the euro. And believe me, it will be enough.” De achterkant van de medaille toont een ander probleem: als al dat geld van de ECB, de EU en de nationale overheden niet voorkomt dat bedrijven in de eurozone omvallen als gevolg van de zware economische krimp en daardoor de werkeloosheid explosief stijgt, stort het financieel/monetaire karkas in, met alle gevolgen van dien: kapitaalvernietiging.

De olieprijs schiet omhoog ondanks enorme voorraden

Coronacrisis? De aandelenbeurzen lijken zich er niets van aan te trekken: koersstijging volgt op koersstijging. Dat geldt opvallend genoeg ook voor de olieprijs. Een vat Brent-olie kost $42. Zo duur is zo’n vat bijna drie maanden niet meer geweest. Wie begin april had voorspeld dat olie in juni weer zo duur zou zijn, zou waarschijnlijk voor gek zijn uitgemaakt. De veertien leden van de Organisatie van olie exporterende landen (Opec), Rusland en een paar andere oliestaten hadden toen net een afspraak gemaakt om hun productie fors te verminderen. Het was een historisch akkoord: de productie zou met 9,7 miljoen vaten per dag worden ingekrompen, zo’n tien procent van de wereldproductie. Het was een reductie van ongekende omvang. Toch maakte het akkoord niet bijster veel indruk. De coronacrisis deed zich in volle hevigheid voelen, er steeg bijna geen vliegtuig meer op en ook de vraag naar autobrandstoffen zakte in. De vraag naar olie dus ook. Algemene conclusie? Ook na de productiebeperkingen zal het aanbod van olie veel groter zijn dan de vraag en zullen de olieprijzen dus dalen. Dat ‘s werelds grootste olieproducent, de Verenigde Staten, zich niet wenste te committeren aan de afspraak, maakte die conclusie nog extra aannemelijk. President Donald Trump betoogde dat hij niet over de olieprijzen ging en dat ‘de markt’ er wel voor zou zorgen dat de Amerikaanse productie zou dalen. En inderdaad, in april en mei was het aanbod van olie ondanks het ‘historische’ akkoord veel groter dan de vraag. Olie ging soms bijna voor niets van de hand, opslagtanks raakten voller en voller, en handelaren huurden supertankers in om olie in op te slaan, in de hoop die later voor hogere prijzen te verkopen. Maar die situatie is totaal veranderd: de huidige prijs van een vat Brent getuigt daarvan. Hoe dat kan? Allereerst stijgt de vraag naar olie weer nu de wereld langzaam van het slot gaat en de bewegingsvrijheid van een paar miljard mensen toeneemt. Het Chinese olieverbruik begint al weer in de buurt te komen van dat van vorig jaar. Dan is er de aanbodkant. “De Opec-landen hebben zich aan hun akkoord van april gehouden”, legt oliepublicist Jilles van den Beukel uit. “Rusland, dat voorheen nogal eens een loopje nam met productie-afspraken, deed dat nu ook. Saudi-Arabië, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten hebben zelfs meer gekort dan ze hadden toegezegd.” Een forse productievermindering was er ook in de VS. Trump kreeg gelijk: door de lage olieprijzen beperkten veel maatschappijen hun oliewinning. Bij prijzen van $20 tot $25 per vat is oliewinning voor de meeste bedrijven niet winstgevend, vaak zelfs zwaar verlieslatend. In juni, schat het Noorse onderzoeksbureau Rystad Energy, zal de Amerikaanse productie zo’n 2,2 miljoen vaten per dag lager liggen dan in maart. Dat komt neer op een daling van 17%. Inmiddels zijn, zo resumeert Van den Beukel, vraag en aanbod elkaar weer aardig genaderd. “Rusland, de Opec-landen, de VS, Canada en andere oliestaten hebben allemaal ingeleverd. Ik schat dat de totale beperking uitkomt op zo’n 15 a 16 miljoen vaten per dag. Daarmee is het aanbod ongeveer net zo groot als de vraag: die schat bureau Rystad voor de maand juni op 84 miljoen vaten per dag.” Het evenwicht is wel wankel, denkt Van den Beukel. Nog altijd zit er erg veel olie opgeslagen in opslagtanks. Voorraden genoeg. Aan de andere kant zal de vraag naar olie stijgen. Dat maakt productieverhogingen noodzakelijk en flinke productieverhogingen wellicht aantrekkelijk voor oliestaten die om inkomsten zitten te springen. En welke oliestaat zit dat niet? Maar de belangrijkste onzekerheid zit natuurlijk elders. Rystad schat dat de wereld in 2021 dagelijks 98 miljoen vaten olie zal verbruiken, een fractie minder dan in 2019. Daarbij gaat het bureau dan wel uit van de premisse dat er geen tweede corona-golf komt. (bron: Trouw)

Nederland moet kiezen voor een daadkrachtige aanpak van de economie, die toekomstgericht is: à la Merkel

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg vragen dit weekend aandacht voor het versterken van de Nederlandse economie. Maar hoe en waar moeten de accenten worden gelegd? Het kabinet moet snel maatregelen treffen om de Nederlandse economie te versterken en aan te jagen. Bij de huidige aanpak ligt de nadruk vooral op het behoud van banen die straks voor een deel niet meer bestaan. Nederland moet kiezen voor de daadkrachtige Duitse aanpak van Angela Merkel die toekomstgericht is. Deze week gaf ECB-president Christine Lagarde aan dat de economie van de eurozone te maken krijgt met een ongekende krimp. Om deze te bestrijden, kondigde ze extra steunprogramma’s aan waardoor de corona-crisis door de ECB wordt aangepakt met €1350 mrd. Een belangrijk effect is dat daardoor het renteniveau in de eurozone gedrukt wordt. Maar over de voors en tegens en de effectiviteit daarvan bestaan twijfels. Eerder hebben wij al opgemerkt dat deze recessie het beste kan worden bestreden met acties van de regeringen van de EU-landen. Deze moeten met productieve overheidsinvesteringen en belastingverlagingen hun economieën gaan aanjagen. Dat is ook nodig omdat er volgens een recente studie van het Centraal Planbureau (CPB) er risico’s zijn voor een nieuwe eurocrisis. Deze week gaf Duitsland het goede voorbeeld. De traditioneel zuinige Duitsers laten alle remmen varen. De regering van Angela Merkel pompt maar liefst €130 mrd in de Duitse economie. Opvallend is de tijdelijke verlaging van de BTW om de binnenlandse consumptie te bevorderen.

Daarnaast komen er extra aanschafpremies voor elektrische auto’s en investeringsimpulsen voor bedrijfsinvesteringen. Ook neemt Duitsland het voortouw bij de internationale discussies over de luchtvaart. Met de ’eigen’ Lufthansa wil Duitsland in deze sector internationaal een prominente rol blijven spelen. Tegenover de €9 mrd die in dit luchtvaartbedrijf wordt gestoken, staat een aandelenbelang van de Duitse staat. Duitsland heeft met deze economische impuls binnen de EU een belangrijke voorsprong genomen. Nederland moet daaruit lessen trekken. In ons land is het kabinet vooral bezig met steunmaatregelen waarbij de nadruk ligt op het financieren van bestaande banen die voor een deel straks niet meer bestaan. In de Nederlandse politiek is er nog geen sprake van een breed draagvlak voor een beleid waarmee de recessie mede met het oog op de toekomst snel en effectief met concrete maatregelen wordt aangepakt. Buiten de politiek bestaat er vooral veel aandacht voor aanhangers van een betere wereld waarbij gepleit wordt voor een ambitieus klimaatbeleid, het aanpakken van ongelijkheid, meer geld voor sociale zekerheid, eerlijke belastingen en een sterkere en grotere overheid. In een vorige column waren wij daarover somber. Wij delen de verwachtingen van sceptici dat de wereld op hoofdlijnen niet veel zal veranderen op het moment dat het corona-virus onschadelijk is gemaakt. Nederland krijgt bovendien met een extra probleem te maken. Als handelsland worden we zwaar getroffen door de internationale trend van anti-vrijhandel en protectie. Het valt op dat een meerderheid in de Haagse politiek deze trend ondersteunt door handelsverdragen te blokkeren. Blijkbaar beseft deze meerderheid onvoldoende dat deze blokkades ons land groei, banen, bedrijven en welvaart gaan kosten. Het kabinet dat volgend jaar Rutte III opvolgt krijgt niet alleen te maken met lagere groeicijfers en een hogere werkloosheid dan vroeger, maar ook met een begrotingstekort en een hogere staatsschuld. Vooral de afgelopen jaren is er sprake van een internationale kentering bij de opvattingen over de staatsschuld. Voorheen lag de nadruk veelal op een zo klein mogelijke overheidsschuld. Maar nu niet meer. Ook de gedachten om maatregelen te nemen om deze snel af te lossen zijn overal als sneeuw voor de zon verdwenen. Japan met een gigantische staatsschuld is tegenwoordig een voorbeeld. Nederland doet er dan ook verstandig aan het begrotingstekort en de staatsschuld niet aan te pakken met belastingverhogingen en bezuinigingsoperaties, maar met een pakket aan productieve investeringen, zoals investeringen in de fysieke en digitale infrastructuur, nieuwe technologie en de vergroening van onze economie. Dit levert extra economische groei op waarmee we het tekort en de staatsschuld kunnen verminderen. In de EU behoort Nederland tot de kopgroep van landen met een hoge belasting- en premiedruk op burgers en werkgevers. De grenzen zijn daar inmiddels wel bereikt en verdere verhogingen kosten banen en bedrijven. De ideeën bij sommige politieke partijen om de belastingen te gaan verhogen en de collectieve sector, ook wel aangeduid als publieke sector, fors te gaan vergroten zijn dan ook bezwaarlijk. Bovendien blijkt dat in deze sector meer dan de helft wordt uitgegeven aan sociale zekerheid en zorg. Gezien ook de lage groeicijfers waarmee Nederland te maken krijgt en de stijgende zorgkosten zijn deze uitgeven niet meer op te brengen. De afgelopen jaren zijn er zowel nationaal als internationaal studies verschenen over de juiste omvang van de collectieve sector. De conclusie is dat een wetenschappelijke omvang niet bestaat. Het gaat om een politieke afweging. Wel wordt in deze onderzoeken benadrukt dat een grotere omvang veelal leidt tot een hogere wig en tot nadelige economische gevolgen in de vorm van een stijging van de loonkosten. Bij de wig gaat het om het verschil dat een werkgever aan loonkosten betaalt voor een vaste werknemer en het nettoloon dat deze ontvangt. Deze loonkosten omvatten het brutoloon en de kosten van de sociale werkgeverspremies en andere personeelslasten. Voor veel werkgevers lopen deze extra loonkosten op tot rond de 50% van het brutoloon. De doorsnee werknemer ontvangt van het bruto loon, na aftrek van belastingen/premies, circa 70%. Nemen we als voorbeeld een brutoloon van €3000 dan is de wig als volgt. Voor de werknemer is het nettoloon ongeveer €2100. Voor de werkgever betekent dit een totale loonkostenpost van €4500. Deze gigantische wig, €4500 aan loonkosten die voor de werknemer een nettoloon van ’slechts’ €2100 oplevert, kost Nederland bedrijven en banen. Bij de discussie over de omvang van de publieke sector moet dit effect zeker betrokken worden. (bron: DFT) Ik lees vrijwel elk weekend de column van deze economen, van huis uit van socialistische huize. Dat herken ik nog maar zelden. In de stellingen die zij neerleggen herken ik meer ‘dienstbaarheid aan de markt’. Als ze schrijven “Japan met een gigantische staatsschuld is tegenwoordig een voorbeeld.” vraag ik mij af waarvan. Japan heeft een staatsschuld van €8.400.000.000.000, dat is mijn liefst €65.936 per inwoner. De staatsschuld in relatie tot het bbp is 237,6%. Een groot deel van deze staatsschuld is gefinancierd met de pensioenreserves van de Japanse burgers. De BoJ (centrale bank van Japan) is voor 55% in handen van de Staat en 45% is publiek bezit. De BoJ voerde als eerste een ruimgeld monetair beleid met een negatieve rente. Het creëerde daarmee een vergroting van de staatsschuldenproblematiek. De Japanners geven nu geld uit waarmee toekomstige generaties worden opgezadeld. Ik moet bij dit beeld denken aan harakiri, een traditionele vorm van zelfdoding b.v. als boetedoening voor een gepleegde misdaad. De Japanse aanpak is heel egocentrisch ingericht, van wat ver weg staat van het ‘rentmeesterschap’. Dat land schept grote schulden die in de toekomst maar moeten worden afgelost. Een andere uitspraak die de beide V&vdP doen is dat we Merkel maar snel moeten volgen bij de inrichting van de economie. Ze ontwijken daarmee het gegeven dat na iedere pandemie een hervorming van de maatschappij heeft plaatsgevonden. Zij gaan daaraan voorbij zonder aandacht te geven aan de wensen van volgende generaties voor duurzaamheid, klimaat, milieu en natuur, de sociale en maatschappelijke herinrichting en de positie van de burger in die samenleving. Ze gaan uit dat veel gewoon bij het oude blijft: dienstbaar zijn aan het kapitalisme en de marktwerking. Daarmee verlengen zij de toestand van het verleden en kijken ze niet met sociale maar met commerciële ogen naar de toekomst. Maar daarmee vertragen ze de opweg naar een nieuwe samenleving. Verder is het slecht beleid nu al te starten met geld te steken in investeringen. Het is pas zinvol en leidt pas tot succes als er een grondige opruiming heeft plaatsgevonden, die grote verliezen zal kosten. Ga pas daarna met de overlevenden aan de slag met de wederopbouw. Kijk dat Merkel nu al begint komt met een plan, komt voort uit haar streven het laatste jaar van haar politieke bestaan af te sluiten met een groots afscheidskado. Maar zij is daarmee te vroeg en dat het geld dat erin gestoken wordt zal weggegooid geld zijn.

Amerikaanse kreeften versus Europese auto’s

De Verenigde Staten dreigen met heffingen op auto’s van Europese makelij als het tarief op Amerikaanse kreeften niet wordt aangepast. Dat zei natuurlijk de Amerikaanse president Donald Trump op een bijeenkomst met commerciële vissers in de staat Maine. Ook nam Trump om die reden China op de korrel. Dat land moet zijn tarieven voor kreeft ook aanpassen, anders volgen mogelijk maatregelen. De president zal naar verwachting een proclamatie ondertekenen die het vissen in een beschermd natuurgebied in de Atlantische Oceaan toestaat. In 2016, het laatste jaar dat Barack Obama president van de Verenigde Staten was, werd een visverbod voor de Northeast Canyons en Seamounts Marine National Monument voor de kust van New England ingesteld. De afkondiging maakt het nu mogelijk om de commerciële visserij te hervatten. Ook zal Trump naar verwachting een streep zetten door een eerder akkoord over het afbouwen van de vangst van rode krab en kreeft. Eerder dreigde Trump ook al met tarieven tot wel 25% op Europese auto’s. Hij beriep zich destijds op de nationale veiligheid. De import van buitenlandse auto’s werd eerder al aan een uitgebreid onderzoek onderworpen.

Als de coronacrisis nog 3 maanden duurt, zal een ¼ van de kleine en middelgrote bedrijven in geldproblemen komen
Koos Schartz schreef op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/959/articles/1147417/14/1 over een onderzoek van het CBS naar flexwerkers, die hun inkomsten verliezen en kleine ondernemers hun zaak. Maar ook banken en de euro zijn per definitie niet corona-bestendig. Ondanks de financiële steun die ze nu van de overheid krijgen, zullen meer MKB-bedrijven bij de bank moeten aankloppen voor extra geld. De banken kunnen beduidend meer hebben dan in 2008, toen de financiële crisis uitbrak, maar onkwetsbaar zijn ze niet. Dit concludeert het Centraal Planbureau in zijn Risicorapportage Financiële Markten, een rapport waarin het planbureau op verzoek van de Tweede Kamer beschrijft welke risico’s er zijn voor de stabiliteit van het financiële stelsel en voor de economie. Sinds 2012 maakt het planbureau jaarlijks zo’n rapport op, een soort algemene stresstest op financieel gebied. Dat de corona-crisis een forse bedreiging vormt voor dat stelsel zal geen verbazing wekken. Dat vooral flexwerkers, zzp’ers en (kleine) ondernemers, die crisis aan den lijve ondervinden, ook niet. Maar bedreigingen zijn er op macroniveau. Beleggingsfondsen en verzekeraars zijn in de loop der jaren risicovoller gaan beleggen en lopen nu dus meer kans op zeperds. Pensioenfondsen dreigen pensioenen te moeten korten. Nederland heeft voor zo’n 200 mrd aan Franse, Spaanse en Italiaanse obligaties in handen. Die landen zijn hard getroffen door de corona-crisis. Er zijn meer risico’s. Banken kunnen in de problemen komen als het faillissementen gaat regenen en als bedrijven hun leningen niet meer kunnen terugbetalen; verzekeraars kunnen te maken krijgen met hoge claims; landen krijgen te maken met een sterk oplopende schuldenlast; en zelfs de euro loopt gevaar. Bijvoorbeeld als Italië, dat kampt een grote en snel groeiende staatsschuld, er niet meer in zou slagen leningen aan te trekken. Probleem daarbij is ook nog dat veel van die schuld uitstaat bij Italiaanse banken. Hoe groot het risico op een eurocrisis is, kan het Centraal Planbureau niet inschatten. De Europese kapitaalmarkt werkt tot nu toe overigens nog goed. In Nederland is vooral het midden- en kleinbedrijf (MKB) in last. Een flink deel is niet stressbestendig. Een kwart van de bedrijven heeft geld nodig als de crisis in totaal zes maanden duurt. Dat geldt vooral voor bedrijven in sectoren als horeca, vervoer, handel, industrie, cultuur, sport en goederenverhuur. Dat wil volgens het CPB niet zeggen dat al die bedrijven failliet gaan. Ze kunnen immers, als ze toekomstperspectief hebben, bij banken aankloppen. Doen ze dat massaal, dan zouden zij voor 6 tot 7 mrd aan leningen moeten afsluiten. Als de Nederlandse overheid hun geen steun zou hebben verleend, zou dat bedrag overigens nog veel hoger zijn uitgevallen: meer dan 30 mrd. Dan zou bijna de helft van de mkb-bedrijven na een half jaar crisis extra geld nodig hebben gehad. Overigens hebben de banken tot half mei al bijna 500 mln aan leningen met een overheidsgarantie verstrekt aan het mkb. Ook zijn er sinds het begin van de crisis meer ‘gewone’ leningen verstrekt dan normaal. Het planbureau tekent aan dat de overheidssteun niet oneindig is en in sommige gevallen ook niet verstandig. Het heeft maatschappelijk gezien weinig zin zwakke bedrijven lang te steunen. Het CPB ziet aankomen dat de overheid op termijn minder ruimhartig wordt. In dat geval zullen bedrijven vaker een beroep moeten doen op hun bank. Dan zal ook blijken of banken, die stressbestendiger zijn dan in 2008, ook bestand zijn tegen de gevolgen van de corona-crisis. Het CPB waarschuwt dat leningen die nu nog als veilig (inbaar) gelden als gevolg van de crisis in de categorie ‘risicovol’ kunnen gaan vallen. Dan hebben de banken er nog een probleem bij. Mensen in loondienst hebben relatief (nog) weinig last van de crisis. Zelfstandigen en flexwerkers wel. Zij moeten, als ze minder of geen werk hebben, hun financiële buffers aanspreken. Veel zelfstandige ondernemers hebben die buffer niet: een kwart van hen heeft minder dan 3000 vrij opneembaar spaargeld. Interessant artikel. Het CBS duidt een aantal zaken maar heeft over het verdere verloop van de crisis geen visie. Terecht want alles wat daarover wordt gepubliceerd zijn aannames die niet gebaseerd zijn op feiten. Voor mij is duidelijk ‘dat we onderweg’ zijn maar waar naartoe is nog duister. Maar we moeten alert blijven!

De bedrijvigheid in de Nederlandse industrie is als gevolg van de coronacrisis in mei nog sterker gekrompen. Dat meldde de Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (Nevi). De index van Nevi kwam uit op een stand van 40,5, het laagste niveau sinds het hoogtepunt van de financiële crisis in mei 2009. Een stand van 50 of meer wijst op groei, daaronder op krimp. Het aantal nieuwe orders is sterk afgenomen, net zoals de exportorders. (bron: Trouw)

De Franse economie zal als gevolg van de coronacrisis dit jaar naar verwachting met 11% krimpen. Dat voorspelt de Franse minister van financiën Bruno le Maire. De neergang is sterker dan de 8% krimp waar Parijs eerder rekening mee hield. “De economie is in praktisch drie maanden tijd stilgevallen. Dit zullen we met groei terug moeten betalen.” Le Maire zegt dat een solidariteitsfonds voor sectoren die getroffen zijn door de crisis tot het einde van het jaar blijft bestaan. (bron: Trouw)

De gevolgen van de coronacrisis vanuit een realistische scoop

Lisa Schallenberg schrijft op https://nos.nl/artikel/2336400-twaalf-weken-coronacrisis-wat-voelt-de-economie-daarvan.html een feitenrelaas dat een vrij realistisch beeld schetst van de gevolgen van de coronacrisis op economisch/financieel en sociaal/maatschappelijk vlak. Vermijd drukke plekken, maar zoveel mogelijk thuisblijven hoeft niet meer. We zitten nu een kleine drie maanden in de coronacrisis, en de economie gaat steeds meer van het slot af. Al die tijd gesloten zijn, de aanhoudende coronamaatregelen en de onzekerheid over de komende maanden laten diepe sporen na in de Nederlandse economie. Want het openbare leven is nog verre van normaal. We geven met z’n allen nog niet zoveel uit als voor de coronacrisis. En dat betekent ook, minder omzet voor ondernemers. Dat de economie de afgelopen weken een klap heeft gekregen, is duidelijk. De twee weken intelligente lockdown in het eerste kwartaal hebben al geleid tot een economische terugval van 1,7%. Het is de eerste economische krimp in bijna zes jaar (23 kwartalen). “Het effect van twee volle maanden lockdown moeten we dus nog in de cijfers zien”, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek. “Die klap zal een stuk groter zijn dan in het eerste kwartaal.” Hoe groot precies wordt in augustus duidelijk. Met de economische steunmaatregelen probeert de overheid de economie toch nog zoveel mogelijk overeind te houden. Het inkomen van zelfstandigen kan worden aangevuld, bedrijven krijgen loonkostensubsidie om mensen in dienst te houden en getroffen ondernemers kunnen een tegemoetkoming krijgen voor de vaste lasten. Van die noodmaatregelen profiteerden de afgelopen maanden 2,5 miljoen werkenden. Het is inmiddels duidelijk dat deze crisis een kwestie van de lange adem wordt. “We dachten eerst dat dit een crisis was met een diep dieptepunt, en een snel herstel. Maar in de loop van april werd duidelijk dat dat niet realistisch was”, zegt Ester Barendregt, hoofd RaboResearch. “We weten nu dat we wellicht tot in de loop van volgend jaar niet kunnen uitgaan van een medische oplossing, en dat we het dus in ons gedrag moeten zoeken. En juist dat veranderde gedrag heeft grote impact op de economie.” Daarom heeft het kabinet besloten om de steun aan ondernemers te verlengen. Maar dat kan niet tot in de lengte ter dagen doorgaan, zei minister Wiebes van Economische Zaken half mei al. “De economie van morgen is niet die van gisteren”. En sommige branches zullen misschien voor altijd veranderen. Daarom is het steunpakket op een aantal punten versoberd. Aan ondernemers dus de vraag om de komende maanden te gebruiken om zich klaar te maken voor de toekomst en wellicht de koers te verleggen. Dat gaat niet alleen om hun bedrijfsmodel, maar ook om het mogelijk omscholen van personeel naar banen waar wel vraag naar is, in een andere sector. Veel banen zijn de afgelopen maanden al verloren gegaan, en steeds meer mensen hebben daardoor al aangeklopt voor financiële steun. Een van de doelen van het steunpakket van de overheid is voorkomen dat bedrijven omvallen. En tot nu toe lijkt dat aardig te lukken, want er is nog geen golf aan faillissementen ontstaan. Het CBS spreekt ook nog niet van een corona-effect in de faillissementscijfers. “Er zullen vast bedrijven vanwege corona failliet zijn gegaan, maar er gaat een tijdje overheen voordat we dat terugzien in de cijfers”, zegt Van Mulligen. “Wat ook meespeelt is dat veel rechtbanken terughoudend zijn met het failliet verklaren van bedrijven die het nu moeilijk hebben. Die denken: het is nu tijdelijk, en je kunt er misschien nog uitkomen met je schuldeisers.” Dat het aantal faillissementen uiteindelijk zal toenemen ligt in de lijn der verwachting. Bij de vorige crisis gingen er veel bedrijven failliet. In 2013 was er een piek, met in totaal 12.306 faillissementen. Die ondernemers konden hun rekeningen niet meer betalen. Daarna daalde het min of meer tot het niveau dat tot voor kort gebruikelijk was: rond de 3200 faillissementen per jaar. Maar niet overal in de economie is corona al stevig te merken. Zo blijven grote effecten op de huizenmarkt vooralsnog uit. Al meldde woningplatform Pararius eerder al wel dat het huuraanbod in april was gestegen omdat expats de huur opzegden en toeristenappartementen nu voor de lange termijn verhuurd worden. Het aantal mensen met huurachterstanden is volgens grote woningcorporaties ook nog niet sterk opgelopen. Datzelfde geldt volgens zorgverzekeraars voor betaalachterstanden bij de zorgverzekering. Of die achterstanden uiteindelijk wel snel gaan oplopen, moeten we afwachten. Maar zeker is dat hoe langer het duurt voordat alles weer normaal is, hoe meer gezinnen moeten rondkomen van een lager inkomen.

Overweging

Ik begin met een aantal uitspraken uit de media. Jaap van Duijn: het is goed dat Rutte en Hoekstra strijden tegen de EU-idioterie. Kleine belegger voorzichtig ondanks optimisme op de beurzen. Zorgpremie gaat volgend jaar, als gevolg van de corona-zorg, volgend jaar met €250 omhoog.

Onbegrijpelijk de gekte op de aandelenbeurzen. Er is geen enkel positief signaal over economische ontwikkelingen voor de komende 1½ jaar waarneembaar. Beleggers denken nog altijd dat deze keer de bomen richting de hemel groeien zolang de centrale banken maar enorme hoeveelheden gratis geld in de markten blijven pompen. Veel geld betekent dat de waarde van het geld afneemt en zo een beweging kan een inflatoire ontwikkeling in gang zetten. Daarvoor is ook een andere ontwikkeling gaande die dat kan ondersteunen. Weliswaar is er momenteel vrijwel van inflatie geen sprake, maar die ontwikkeling kan snel keren. Ik verwacht namelijk dat de ondernemers die weer aan de bak mogen, onder beperkende corona-eisen, snel tot de conclusie zullen komen dat ze wel weer wat omzet draaien maar geen cent kunnen verdienen. Daarbij komt dat velen gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheden van de fiscus en de banken om de betaling van belastingen en rente en aflossing van (hypotheek)leningen naar de toekomst te verschuiven. Maar later dit jaar zal dat geld toch op tafel moeten komen. Uit de bedrijfsactiviteiten komen onvoldoende liquiditeiten beschikbaar dus zullen de banken extra kredietfaciliteiten moeten leveren. Als bedrijven niet voldoende corona-proef zijn, geen toekomstvisie hebben en onvoldoende eigen geld hebben om die plannen uit te voeren, staat het er somber voor. Dan wordt helder dat de maatschappij alle ballast van zich af moet werpen. Het gevolg zal zijn dat er veel bedrijven failliet zullen gaan: een proces dat verliezen voor de samenleving oplevert. Maar een ander gevolg zal zijn dat de afgenomen omzetten en bedrijfsresultaten en zwaardere kredietlasten zal leiden tot stijgende prijzen. Niet alleen voor de horeca en andere MKB-sectoren maar ook voor de luchtvaart en het het toerisme. Met de uitspraak van minister Wiebes dat de overheid de steunpaketten gaan versoberen, stelt hij in feite dat de overheid accepteert dat de zwakste ondernemingen maar moeten omvallen. In dat kader is het interessant of dit kabinet gaat besluiten de HEMA met een geldinjectie gaat steunen. De HEMA was een gezond bedrijf totdat het in handen kwam van partijen die de buffers in hun zak staken en het bedrijf opzadelden met enorme schulden. Als gevolg van dalende omzetten door corona verkeert het bedrijf op de rand van de afgrond. De vraag is of Rutte c.s. de hebzucht gaan belonen? Een andere zaak is KLM. Er is nog steeds niet duidelijk onder welke voorwaarden het kabinet KLM en Air Frace/KLM gaat ondersteunen. Dat we moeten proberen het 100-jarige bedrijf KLM in de lucht te houden ondersteun ik als er enige duidelijkheid is over hoeveel geld we praten om dat te realiseren. Hoe groot zijn de verliezen al sinds het grootste deel van de vloot aan de grond staat en binnen welke periode kan Air France/KLM weer rendabel vliegen?

De tijd waarin wij ons, sinds 2008, bevinden is een overgangsperiode tussen twee lange economische golven, die in het verleden meestal 60 jaar duurden. De laatste overgangsperiode duurde precies 20 jaar: van de beurscrash van 24 oktober 1929 tot de Marshall-hulp in 1950. Die periode kende twee tijdvakken: De Groote Depressie van de 30er jaren, met zware verliezen en een grote werkeloosheid en armoede en daarna gevolgd voor de Tweede Wereldoorlog. Toen de puinhopen waren opgeruimd kon in 1950 de wederopbouw beginnen (met hulp van de Amerikanen). De laatste economische golf heeft precies 58 jaar geduurd en sloot af met de banken en geldcrisis in 2008. Die crisis zijn we nog altijd niet te boven. De opschoning van de economie en de opstart worden al 12 jaar vertraagt. Onze Knappe Koppen (KK’s) denken als ze maar niet dezelfde fout maken als in de 30er jaren, alles beheersbaar zal blijven. Toen voerden de centrale banken een krapgeld beleid, dus nu wordt een extreem ruim beleid gevoerd, in de verwachting dat daardoor een instorting van de markten kan worden voorkomen, een economische krimp kan worden opgelost door maar veel en gratis geld te creëren en de noodzakelijke investeringen voor eco 4.0 (een samenleving voor nieuwe generaties) vooruit te schuiven. Onze huidige leiders streven er vooral naar de vergaarde bezittingen te beschermen in plaats van die in te brengen voor de inrichting van de nieuwe wereld met duurzaamheid, vergroening, klimaat, milieu en natuur, robotisering, KI en de sociale en maatschappelijke waarden, die daarbij passen. Door de enorme hoeveelheden geld, die in de markten worden gepompt, zal het geld in waarde dalen en zal er een vertrouwenscrisis ontstaan, die eindigt in een vernietiging van heel veel waarden. Historisch gezien is dit fenomeen bekend. Velen zullen achterblijven met lege zakken. Ik moet hier wel aantekenen dat de Europese Commissie mogelijk een realistischer visie heeft op de noodzaak van investeringen voor de toekomst, die door Prof van Duijn de EU-idioterie wordt genoemd. Als gevolg van de corona-pandemie kan deze overgangsperiode zeker 25 jaar duren (2008-2033). Maar dan moeten eerst nog wel even door een diep dal, dat veel pijn zal geven.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 05 jun 2020; week 23: AEX 572,80; Bel20 3.540,00; CAC40 5.197,79; DAX30 12.847,68; FTSE 100 6.484,30; SMI 10.169,55; RTS (Rusland) 1285,78; DJIA 27.110,98; NY-Nasdaq 100 9.824,39; Nikkei 22.863,73; Hang Seng 24.770,41; All Ords 6.116,50; SSEC 2.930,80; €/$1,129 BTC/USD $9.678,89; 1 troy ounce goud $1684,00, dat is €47.937,20 per kilo; 3 maands Euribor -0,353%; 1 weeks -0,519%; 1 mnds -0,483%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,095% 10 jaar VS 0,9286%; 10 jaar Belgische Staat -0,083%; 10 jaar Duitse Staat -0,272%; Franse Staat 0,024%; VK 0,359%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,325%; 10 jaar Japan 0,0358%; Spanje 0,565%; 10 jaar Italië 1,42%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,48.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden fors hoger, ondanks slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg daalde fors als gevolg van een dalende dollar, waardoor de euro en de bitcoin stegen. Ook de rentetarieven daalden, deze week ook voor het lange papier. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,168%; Duitsland 0,257%; Nederland 0,271%; Japan 0,5574%; GB 0,795%; Frankrijk 0,802%; Canada 1,3368%; VS 1,7473%; Spanje 1,414%; Italië 2,427%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,539% Zwitserland -0,45%; Nederland -0,488%; Denemarken -0,387%; Frankrijk -0,386%; België -0,373%; Japan -0,0959%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 06/07 06 2020/534 Jaap van Dissel: Het is een illusie dat dit virus verdwijnt

UPDATE 30/31 05 2020/533 De ongewisse gevolgen van de 1½ meter economie

In het vorige blog 532 heb ik al gemeld dat de 82-jarige oud CDA-politicus Drs Bert de Vries, econoom, fractievoorzitter van de CDA-fractie in de 80er jaren en minister in het kabinet Lubbers III, een boek heeft gepresenteerd met de titel ‘Ontspoord kapitalisme’, waarin hij stelt dat het europroject is mislukt en dat we een einde moeten maken aan de Muntunie (euro) in zijn huidige vorm. We moeten gedeeltelijk terug naar de de gulden omdat de euro de ongelijkheid tussen de EU-lidstaten vergroot in plaats van de doelstelling deze te verkleinen. Co Welgraven heeft een interview met hem gehad, dat staat op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/951/pages/66 Ik onderschrijf een aantal uitspraken van de Vries, maar de oplossingen die hij aanreikt gaan niet ver genoeg en ze zijn vaag over welke gevolgen die zullen brengen. Ik ga daar nu dieper op in. Laat ik eerst een aantal punten benoemen, waarover we het op hoofdlijnen wel eens zijn. Dat de Europese Unie niet se saamhorigheid heeft gebracht, waar in het Verdrag van Maastricht richting aan is gegeven, delen wij. Dat het europroject in zwaar weer verkeert, zijn wij het ook eens. Dat de uitvoering van het neoliberalisme een verstorende factor speelt in de processen, bestrijd ik zeker niet en de Nederland geen belastingparadijs zou moeten willen zijn, is juist. Ik zie de problematiek in een breder perspectief. Er zijn weeffouten ontstaan in de besluitvorming en uitvoering van het beleid van de Europese Unie/Europese Commissie. Daarnaast worden Europese instituties in de uitvoering van hun mandaten onvoldoende democratisch gelegitimeerd. Daarnaast bestaat er binnen de 27-EU landen onvoldoende solidariteit over het volgen van een gezamenlijk Europees beleid. De besluitvorming van de 27 regeringsleiders bestaat grotendeels uit compromissen, waarin nationale belangen worden behartigd boven Europese. Het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe heeft recentelijk duidelijk gemaakt dat de regeringsleiders hun verantwoordelijkheid moeten nemen en deze, bij gebrek aan kennis, niet kunnen uitbesteden aan de Knappe Koppen (KK’s), als (centrale) bankiers en de moed moeten hebben zelf zo nodig de competenties en de grenzen van de Europese instituties opnieuw vast te stellen en niet langer wegkijken en daarmee voor ‘de markt’ de weg opent hun eigen weg te gaan. Het Duitse Constitutionele Hof dringt er terecht op aan om verantwoordelijkheid te nemen en niet uit gemakzucht of gebrek aan politieke moed Europa verder in een schemerzone te laten ontwikkelen. Door de wijze waarop de besluitvorming is vastgelegd in de Europese Raad, met zijn vetorecht voor iedere EU-lidstaat, moet deze op de schop. Het kan niet langer zo zijn dat iedere staat een gelijk stemrecht heeft: Malta heeft gelijke rechten als Duitsland. Daardoor kunnen kleine landen de besluitvorming beïnvloeden. Ieder land moet zoveel stemrecht krijgen als hij op financieel/economisch en sociaal/cultureel vertegenwoordigd. En dan worden besluiten genomen bij 75% van de uitgebrachte stemrechten door 60% van stemgerechtigde landen. Dus kunnen 9 landen die minder dan 25% van de stemrechten vertegenwoordigen de besluitvorming niet tegenhouden. Waar de Vries stelt dat ‘alles ondergeschikt wordt gemaakt aan het bij mekaar houden van de Muntunie, koste wat kost’ is er bij mij meer het inzicht dat het vooral gaat om gebrek aan kennis bij onze politieke leiders over financieel/monetaire zaken. Maar ook ontzag voor Mario Draghi, hij was de man waarvan werd gedacht dat hij wel wist wat er moest gebeuren om het vertrouwen in de euro op de financiële markten stabiel te houden: zijn uitspraak dat hij alles zou doen ‘whatever it takes’. En nu zitten we met de gebakken peren voor het monetaire beleid. Het is inderdaad wat de Vries zegt: de spaarders in de rijke landen en de pensioendeelnemers die premie betalen voor hun oude dag gaan daarvoor de hoofdprijs betalen. Ik verschil met de Vries van mening dat er een andere oplossing voor de EU zou zijn dan een Politieke Unie met verdergaande bevoegdheden voor een Europese regering, die democratisch gelegaliseerd wordt. Als we zo doormodderen komt Europa nooit terug als een macht waar in de wereld rekening mee wordt gehouden. We hebben al een grote achterstand opgelopen de afgelopen 20 jaar en verblijven als het ware nog altijd in het Avondland, als gevolg van de aanname dat als we maar dicht tegen de VS aan schurken, die wel goed voor ons zouden zorgen. Met Trump aan het roer is die illusie verdwenen. Ik neem aan dat onze samenleving van vóór corana, ná corona ingrijpend zal worden omgebouwd. Waarbij het neoliberalisme zich zal moeten aanpassen aan andere denkbeelden over marktwerking, de positie van het ondernemerschap, de macht van de multinationals en de dictaten van de financiële markten en het kapitalisme. Behalve een aanpak van het klimaat zullen ook grote andere ontwikkelingen zoals de robotisering, KI, algoritmes, internet of things, maar ook onderwijs, de arbeidsethos, privacy, sociale rechten en plichten herwogen moeten worden. Daarvoor is veel geld nodig en de scoop alleen op duurzaamheid richten is niet wenselijk, want de vraag is of burgers en overheden, in de meest brede zin des woords, daarvoor de lasten wel kunnen en willen opbrengen. Waar de EU belastingen gaat heffen, waar de grote bedrijven gewoon belasting moeten gaan betalen en alle belastingparadijzen in Europa moeten worden gesloten. Waar de luchtvaart en scheepvaart gewoon belasting gaan betalen over kerosine en olie. Ik deel veel met de Vries, maar verschil van mening met hem dat het probleem in Europa voornamelijk zou liggen bij het deficit van de euro. Dat de rijke eurolanden door de interne markt steeds rijker zijn geworden en de armere eurolanden steeds armer hetgeen een scheuring kan veroorzaken als de solidariteitsgedachte niet krachtig wordt ingevuld. Partijen staan op scherp als gevolg van de financieel/economische en monetaire gevolgen van de corona-crisis, die meerdere biljoenen euro’s aan verliezen gaat teweegbrengen. De gulden terughalen voor het binnenlandse geldverkeer is niet serieus. Ja, wij zouden onze gulden kunnen revalueren en de Italianen hun lires kunnen devalueren. Maar dat betekent dan wel dat de arme landen langs de Middellandse Zee nog verder wegzakken in de misère als ze onze producten blijven importeren. En wat wordt er dan van de euro? Alle 19 eurolanden blijven garant staan voor de afgesloten financiële transacties in euro’s. Ook voor de corona/eurobonds die Brussel binnenkort gaat toestaan. Een van de problemen van de euro is de gratis rente en de enorme overliquiditeit dan wel oplopende schuldenposities van de ECB en de 19 eurolanden. Verder is er geen enkel scenario waarin de gevolgen van 2 valuta’s in ieder euroland zijn doorgerekend. Ook betrouwbare rekenmodellen bestaan er niet. Ik zie het voor me als een bankier met een blinddoek voor die zijn bank moet gaan besturen en aan zijn klanten duidelijk moet maken welke gevolgen dat voor hem en zijn bedrijf kan hebben.

In zijn boek ‘Ontspoort Kapitalisme’ beschrijft de oud CDA-minister van Sociale Zaken in Lubbers II, Bert de Vries’ dat het euro-project is mislukt en dat we daar een einde aan moeten maken. Je kunt stellen dat het monetaire beleid van de ECB slecht uitvalt voor de rijkere eurolanden, maar een redding is voor de armere landen, voor zolang dat duurt. Zo zijn er 2 kanten aan de medaille. Ik zet vraagtekens bij zijn voorstel met het binnenlandse betalingsverkeer terug te keren naar de gulden. De benodigde guldens zouden komen van De Nederlandsche Bank, tegen een vaste wisselkoers t/o de euro. Wie bepaalt dan wanneer de wisselkoers van de NLG vs € wordt aangepast. En wat gaat er gebeuren met de spaartegoeden en leningen van burgers en ondernemers, die nu in euro’s, dollars, ponden, bitcoins worden geadministreerd? En wat gebeurt er met onze staatsschuld die wij hebben aangegaan in euro’s en de garanties die zijn afgegeven voor verplichtingen in euro’s? De nationale valuta worden in het voorstel internationaal niet verhandeld en wie bepaalt welke rente moet worden betaald voor de marken, franken, guldens, lires, escudo’s, kronen, drachmen e.d. Hoe gaat een financieel/monetair systeem werken met voor ieder euroland twee valuta? Geen idee, maar een project in standhouden, dat is mislukt, door nationale valuta her in te voeren, kan geen werkbare situatie opleveren.

Buitenhof besteedde vorige week zondagmiddag aandacht aan deze problematiek in een gesprek met Jeroen Dijsselbloem, landbouweconoom, minister van Financiën in het kabinet Rutte II en van 21 januari 2013 tot 13 januari 2018 de voorzitter van de Eurogroep en in die hoedanigheid tevens voorzitter van de raad van gouverneurs van het ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme). Hij is een stuk minder statisch geworden in zijn denken. Hij sprak uit dat het voorstel van de ‘vrekkige vier’ (Nederland, Zweden, Oostenrijk en Denemarken; zonder een exact bedrag, geen giften, wel leningen periode 2 jaar. Investeringen moeten een looptijd hebben van 30 tot 35 jaar) geen serieuze kans van slagen maakt. Hij adviseert Nederland zijn standpunt in dezen te herformuleren. Het voorstel van Merkel en Macron maakt meer kans. In het volgende blog zal ik commentaar geven, op basis van het voorstel waarmee de EC komende woensdag komt. De vraag is, hetgeen ik al eerder aan de orde heb gesteld ‘hoeveel geld er nodig is en op welke wijze dat gefinancierd gaat worden’. Nu ligt het accent nog op nieuwe financieringen van noodzakelijke investeringen. Daar moeten voorstellen van de EU-lidstaten voor komen en die moeten worden getoetst aan te stellen normen en worden  goedgekeurd en de de EC moet de uitvoering daarvan op de voet volgen. Daarover meer verderop in dit blog. Dat proces gaat dus niet alleen over de zwakkere EU-lidstaten. Dat is een geheel andere zaak, alhoewel die wel onder één noemer worden gebracht. De kosten van de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis voor Nederland worden, op dit moment, geschat op €100 mrd. Als dit proces langer duurt dan wordt gehoopt kunnen die kosten hoger uitvallen. Nederland kan dat financieren met opgebouwde buffers, maar lang niet alle landen hebben die luxe. Die uitgaven, in Europa misschien wel vele biljoenen euro’s, leveren een sociaal rendement op, maar geen tot nauwelijks een financieel. Actueel is de vraag hoe die enorme lasten gefinancierd moeten worden. Met leningen, met giften of een mix? Daarover zal de EC met een voorstel over moeten komen en vervolgens zullen de 27 regeringsleiders daarover een unanieme beslissing moeten nemen. En of dat, onder de huidige omstandigheden, gaat lukken is maar zeer de vraag. De problematiek is complex en heeft verstrekkende gevolgen voor alle 27 EU-lidstaten, voor nu en voor de toekomst. Misschien moet er maar een Salomon’s oordeel komen van Merkel. Hij deed daar verder uitspraken over enkele actuele zaken. Het plan van de vrekkige vier, die leningen voorstelt aan landen in grote financiële problemen, voor investeringen, die 2 jaar lopen, heeft geen enkel realistisch draagvlak. Investeren doe je op een termijn van 30 tot 35 jaar zegt, stelt Dijsselbloem en terecht. Ook het ontbreken van de grootte van het plan, roept vragen op. Geen giften, alleen leningen. Dan rijst de vraag of die zwakke landen hun schulden kunnen terugbetalen. De vrekkige vier geven daar geen antwoord op. Verder zet Dijsselbloem vraagtekens bij het ruimhartige inkoopbeleid van de ECB, dat loopt in de toekomst af. Komen er dan beperkingen en tot welke gevolgen leidt dat dan weer? De oud-minister van Financiën was ook kritisch gestemd over de miljarden aan noodsteun voor Air France-KLM. Volgens hem is het heel risicovol om bedrijven die al vol met schuld geladen zijn nog meer leningen te geven.

“KLM is verliezen aan het lijden. Dat wordt nu gefinancierd met schuld. Dat is buitengewoon riskant”. Om het luchtvaartconcern van de ondergang te redden heeft Frankrijk €7 mrd aan steun toegezegd. Vanuit Den Haag zou de onderneming in aanmerking kunnen komen voor €2 tot €4 mrd aan steun, in de vorm van garantstellingen en leningen. Maar in de ogen van Dijsselbloem zou de Nederlandse overheid beter kunnen investeren in het aandelenkapitaal van het bedrijf. “Ik zou zeggen samen met de Fransen, dan voorkom je weer nieuwe conflicten.” Het belangrijkste argument voor zo’n ‘bail-in’ is dat andere aandeelhouders dan meebetalen. “Je moet ervoor zorgen dat de investeerders – zij die het kapitaal, het vermogen hebben – ook bijdragen aan de verliezen, die echt geleden zullen worden”, benadrukte Dijsselbloem. Hij wees erop dat ongeveer 70% van Air France-KLM in handen is van private beleggers uit bijvoorbeeld China of de Verenigde Staten. “Die betalen dan mee. Want zodra Nederland geld stopt in het aandelenkapitaal verwateren de aandelen van die beleggers.”

Frontberichten

Minister Hoekstra deed deze week een vage uitspraak dat hij hoopt dat het Noodplan 2.0 op 1 oktober aanstaande niet verlengd hoeft te worden, omdat de economie dan weer draait voor iedereen. Ik kan daar weinig mee omdat Hoekstra’s uitspraak is te herleiden tot de hoop dat alles snel weer op zijn plek zal vallen en dat dat goed zou zijn voor de Nederlandse schatkist. Dat is natuurlijk zo, maar de vraag is binnen welke periode wij verlost zullen zijn van het corona-virus en de beperkende bepalingen, waaronder de 1½ meter economie kan worden opgeheven. Vooralsnog spreekt Rutte daarover in termen van ‘langdurig’. Verder is het nog maar de vraag hoeveel werknemers nog ontslagen gaan worden en hoe de werkloosheid zich de komende 4 maanden ontwikkelt.

Hans van den Berg heeft zichzelf benoemd als de nieuwe topman van Tata Steel in IJmuiden, meldt hij de NOS. Hij volgt per 1 juni Theo Henrar op die vorige week plotseling vertrok. Van den Berg was al vice-voorzitter en komt dus van binnen het bedrijf. De overige directieleden zouden hem hebben aangewezen. Toch is het nog maar de vraag of die beslissing op directieniveau standhoudt. Tata Steel Europe zegt Van den Berg niet te erkennen als topman. “Hoogstens als zaakwaarnemer. “De ondernemingsraad in IJmuiden vreest dat Tata Steel in India iemand naast Van den Berg zet. Het opstappen van Henrar leidde al tot acties. Het personeel is bang dat het Indiase moederbedrijf wil reorganiseren en dat in IJmuiden banen verloren gaan. (bron: NOS) Ik denk dat de economische gevolgen van corona wereldwijd Tata Steel zullen dwingen tot een herschikking van arbeid. Tata Steel heeft vestigingen in zo’n 26 landen, maar verkoopt staal in nog meer landen. Wereldwijd heeft het bedrijf een productiecapaciteit van ongeveer 27,5 miljoen ton staal en 70.000 werknemers in dienst, waarvan 21.000 in Europa en 10.000 in Nederland. De Nederlandse productiefaciliteiten van Tata Steel (voorheen Hoogovens) produceren jaarlijks ongeveer 12 miljoen ton CO2, en zijn daarmee verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de totale nationale CO2-uitstoot van Nederland. Daarnaast stoot Tata Steel zware metalen uit. Zo is Tata Steel de grootste loodvervuiler van Nederland. In Europa heeft Tata Steel Europe, gevestigd in Londen, productielocaties in Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, België, Frankrijk en Noorwegen. Gemeten naar capaciteit stond het Indiase concern op de 10e plaats van grootste staalbedrijven ter wereld.

Koningin Maxima heeft deze week een oproep gedaan aan de uitkeringsinstanties, gemeenten, banken en verzekeraars op te voorkomen dat het aantal financieel kwetsbare Nederlanders gaat stijgen en dat we na de corona-crisis in een armoede-crisis terechtkomen. Corona begon als een crisis in de zorg, maar nu blijkt dat de impact in de samenleving veel groter is. Voor de crisis telde Nederland, volgens het platform ‘Wijzer in Geldzaken’, 3 miljoen mensen die financieel kwetsbaar zijn. Dat aantal neemt door corona toe voor laagbetaalde zzp’ers en flexwerkers, doe over onvoldoende financiële reserves beschikken voor onverwachte ontwikkelingen, als de financieel/economische ontwikkelingen van de corona-crisis. Deze gezondheidscrisis mag niet resulteren in een armoedecrisis , we moeten geen pleisters plakken maar zoeken naar structurele oplossingen. Wijze woorden van onze Koningin.

Wereldwijd hebben overheden luchtvaartmaatschappijen inmiddels $123 mrd (€112 mrd) aan staatssteun toegezegd, meldde brancheorganisatie IATA. In Noord-Amerika is $66 mrd aan steun toegezegd en in Europa gaat het om €30 mrd staatssteun. Volgens IATA zijn dergelijke bedragen nodig, omdat luchtvaartmaatschappijen er naar verwachting in het tweede kwartaal $60 mrd aan reserves door moeten jagen. $67 mrd van de toegezegde steun moet terugbetaald worden. De overgebleven $56 mrd bestaat uit de belangen die overheden in luchtvaartmaatschappijen hebben genomen. Zo nam de Duitse regering deze week een aandeel van 20% in Lufthansa als onderdeel van een steunpakket ter waarde van €9 mrd. De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz zegt dat het de bedoeling is dat de staat zijn belang weer verkoopt als Lufthansa weer gezond is. Hij gaat ervan uit dat dit met “een kleine winst” zal gebeuren, aangezien de maatschappij voor de uitbraak van de COVID-19-pandemie goed draaide. In ruil voor de steun heeft Lufthansa zich onder meer gebonden aan doelstellingen over duurzaamheid. Air France en KLM zouden samen €10 mrd nodig hebben. €7 mrd is al toegezegd door de Franse regering, terwijl minister van Financiën Hoekstra heeft laten weten tussen de €2 en €4 mrd aan steun voor KLM te overwegen. Niet in alle delen van de wereld kan de luchtvaartsector op zo grote steun rekenen. In Midden- en Zuid-Amerika is dusver voor $300 mln aan steun uitgetrokken. De Chileense luchtvaartmaatschappij LATAM moest haar toevlucht zoeken in Chapter 11 van de Amerikaanse faillissementswetgeving om in de lucht te blijven. LATAM is tot dusver de grootste luchtvaartmaatschappij die een dergelijke maatregel treft. (bron: nu.nl)

Deutsche Bank heeft honderden van zijn topmanagers gevraagd vrijwillig af te zien van één maandsalaris. Dat meldt zakenkrant Financial Times op basis van ingewijden. Het financieel concern deed de oproep om “solidariteit” te tonen nu het corona-virus de Duitse economie hard raakt. Topman Christian Sewing en andere bestuursleden van de Duitse zakenbank maakten eerder al bekend hun vaste salaris voor één maand op te geven. Deutsche Bank verdrievoudigde in het eerste kwartaal zijn stroppenpot, nu door de crisis het risico op wanbetaling door klanten is toegenomen. Analisten houden er rekening mee dat Deutsche Bank dit jaar afsluit met verlies. Ook voor de corona-crisis waren de prestaties bij de bank zwak. Vorig jaar kondigde Deutsche Bank aan tot 2022 zo’n 18.000 banen te schrappen. (bron: iex)

Het vertrouwen van producenten in de economie is in mei weer iets opgekrabbeld na het dieptepunt in april. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Vooral het oordeel over de verwachte bedrijvigheid van de industriële ondernemers was minder negatief. Door de coronacrisis zakte het vertrouwen vorige maand naar een stand van -28,7, de laagste stand sinds het begin van de metingen in 1985. In mei was de stand -25,1. Nog altijd is sprake van een zeer laag niveau. Het gemiddelde van de afgelopen 20 jaar is 0,6. Het vertrouwen van de ondernemers bereikte in februari 2018 de hoogste waarde (10,9). Ook het oordeel over de voorraden voor producten die gereed zijn verbeterde in mei. De mening over de orderportefeuille verslechterde verder. In de meeste branches van de industrie was het producentenvertrouwen in mei minder negatief dan in april. Vooral in de transportmiddelenindustrie verbeterde het vertrouwen. Het minst negatief waren de ondernemers in de elektrotechnische en machine-industrie. In de voedings- en genotmiddelenindustrie en in de papier- en grafische industrie daalde het vertrouwen verder. (bron: DFT)

Bezuinigingen en belastingverhoging zijn onvermijdelijk als het kabinet niet snel met meer steunmaatregelen voor gemeenten komt. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder 162 gemeenten in samenwerking met de VNG. Als er geen geld van het Rijk bij komt, voorzien bijna alle gemeenten (87%) in het onderzoek de komende maanden een beetje (39%) of grote (48%) financiële problemen. Veel gemeenten stonden er aan het begin van dit jaar al niet florissant voor door gestegen kosten van de Wmo en de jeugdzorg. Hier komt nu de corona-crisis bovenop. En het einde is nog niet in zicht. Driekwart (77%) vreest bezuinigingen waar ‘gewone burgers’ de dupe van worden. De helft voorziet een belastingverhoging. Door corona lopen de inkomsten van de gemeenten flink terug. Driekwart heeft te maken met minder toeristenbelasting (78%), huur die niet betaald wordt (75%) of minder inkomsten uit leges, zoals voor een bouwvergunning (74%). Ook lopen de belastinginkomsten flink terug (57%). Aan de andere kant hebben ze te maken met veel meer uitgaven. Het gaat dan om handhaving van de coronaregels, meer werk voor de GGD, steunaanvragen van zelfstandigen (Tozo) en een groter beroep op de bijstand en schuldhulpverlening. Ook geven gemeenten vaak financiële ondersteuning aan (sport)verenigingen, de culturele sector en en de lokale economie. De meerderheid van de ondervraagde gemeenten heeft op al deze terreinen extra kosten. Die lopen op van honderdduizenden tot miljoenen euro’s, afhankelijk van de grootte van de gemeente. Tot nu toe is maar voor een deel van alle extra uitgaven compensatiegeld vanuit het Rijk beschikbaar gesteld, zoals voor de Tozo-regeling voor zelfstandigen. De rest betalen de gemeenten uit eigen middelen. Dat leidt tot veel zorgen en onzekerheid, want dit is pas het begin, volgens veel deelnemers: “De coronacrisis is nog lang niet ten einde en de echte economische crisis moet nog komen. Wij hebben nú geld en duidelijkheid nodig, want we houden dit niet vol.” En er is ook irritatie. Sommige gemeenten zeggen dat ze het gevoel hebben dat ze achteraan in de rij staan bij het uitdelen van compensatie voor de coronacrisis. Een deelnemer, gemeente, schrijft: “Voor allerlei sectoren, bedrijven, KLM, is ruim geld beschikbaar. Maar gemeenten die al jaren worstelen om rond te komen, vinden geen luisterend oor. Deze crisis kan voor ons de nekslag zijn. Ik dacht dat wij één overheid waren?” Als er nu geen extra geld van het kabinet bij komt, verwacht ruim driekwart van de ondervraagde gemeenten (77%) dat ze komend jaar zullen moeten bezuinigen of belastingen moeten verhogen om de begroting sluitend te krijgen. De meest genoemde maatregel is het verhogen van de gemeentelijke belastingen (52%), zoals de OZB, om zoveel mogelijk voorzieningen in stand te kunnen houden. Verder komen eigenlijk alle gemeentelijke voorzieningen in aanmerking voor bezuiniging. Vier van de tien ondervraagde gemeenten noemen wegen en fietspaden (41%), maatschappelijke voorzieningen zoals buurthuizen en bibliotheken (40%), WMO (39%) en onderhoud aan groen (38%). Als gemeenten moeten snijden gaan we dat allemaal voelen, zo waarschuwen de wethouders en gemeentesecretarissen in het onderzoek. Zij maken zich massaal (81%) zorgen over de maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis. Omdat er dan voorzieningen omvallen waar we allemaal graag gebruik van maken, zoals sportclubs, verenigingen, theaters. Tegelijk vrezen ze dat meer inwoners in de knel komen. Dat kwetsbare groepen het nog zwaarder krijgen als de crisis langer duurt en er minder geld is om te helpen. Meer eenzaamheid bij ouderen, meer mensen met financiële problemen, bedrijven die omvallen. En ook keuzes die de gemeente wellicht moet maken bij de Wet maatschappelijke ondersteuning en de jeugdzorg: wie kan ik helpen en wie niet? “We gooien dan al het goede dat we de afgelopen jaren hebben opgebouwd weg. Dit kan ik niet uitleggen aan onze inwoners. Alleen een financiële injectie van het kabinet kan ons helpen”, zo vat een wethouder het samen. VNG-voorzitter Jan van Zanen, de nieuwe burgemeester van Haag herkent de uitkomsten van het onderzoek. “Het water staat gemeenten al langere tijd aan de lippen. Het beeld dat volgend jaar mogelijk moet worden bezuinigd op allerlei voorzieningen is een schrikbarend vooruitzicht. Gemeenten moeten daarom op een goede manier gecompenseerd worden.” Maar ook met compensatie blijft de financiële situatie van gemeenten broos, zegt Van Zanen. “Gemeenten en Rijk moeten daarom ook afspraken maken over voldoende middelen om het enorm gegroeide takenpakket adequaat uit te kunnen voeren.”

De coronacrisis levert een verdeeld beeld op van de detailhandel in Nederland, blijkt uit voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de omzet van winkeliers in april. Kledingwinkels zijn het hardst getroffen, zij verkochten 59% minder dan in dezelfde maand vorig jaar. Ook winkels die schoenen en lederwaren verkopen deden slechte zaken. Zij verkochten 45% minder dan in het jaar ervoor. In beide cijfers zijn de online verkopen meegenomen. Er zijn ook winkels die het goed doen in de coronacrisis. Door de lockdown hebben Nederlanders veel tijd om te klussen. De omzet van doe-het-zelf-zaken steeg met 26% en bij bouwmarkten werd er 34% meer verkocht. Alle non-food winkels bij elkaar boekten in april 16% minder omzet. Volgens het CBS is dat de grootste omzetdaling sinds 2005 toen voor het eerst de cijfers op deze manier werden geregistreerd. Alle data zijn gecorrigeerd voor verschillen in koopdagen in verschillende periodes. Terwijl cafés en restaurants deels of volledig gesloten waren, zijn Nederlanders zelf meer eten en drinken gaan kopen bij voedingswinkels en drankzaken. Daar steeg de omzet bij elkaar gemiddeld 6%. Omdat supermarkten zeer goed draaiden en een heel groot deel van de omzet vormen van alle winkels in Nederland, hebben die cijfers de gemiddelde omzet van alle retail in april flink opgeschroefd. Ondanks corona was die maar 1,5% minder dan het jaar ervoor. Dat veel mensen vaker thuis bleven, heeft ook tot een enorme toename geleid van het online shoppen (+62%). Winkeliers die naast een webwinkel ook een gewone winkel hebben, boekten online een stijging van 76%. Dat heeft de totale verkoop van winkeliers maar weinig geholpen, omdat de online omzet vaak maar goed is voor een klein deel van alle verkopen. Het CBS kwam ook met cijfers over de horeca in de eerste drie maanden van dit jaar. In deze sector daalde de omzet met 10%. Die daling is het gevolg van de corona-maatregelen waardoor de horeca is getroffen. Dat is een laag percentage, aangezien de horeca pas in de laatste twee weken van het kwartaal dicht moest vanwege als gevolg van de coronamaatregelen. Het is de eerste omzetdaling in de horeca in 7 jaar.

De winkelverkopen in Duitsland zijn in april gedaald na ook al een terugval in de voorgaande maand. Volgens cijfers van het Duitse federale statistiekbureau zakten de detailhandelsverkopen met 5,3% op maandbasis, na een daling van de verkopen van 4% in maart. Op jaarbasis daalden de winkelverkopen in de grootste economie van Europa in maart met 6,5%, na een daling met 2,8% een maand eerder. (bron: DFT)

De importprijzen in Duitsland zijn in april met 1,8% gedaald ten opzichte van een maand eerder. In maart gingen de importprijzen met 3,5% omlaag. Op jaarbasis was in maart sprake van een daling van de prijzen met 7,4%. (bron: iex.nl)

Renault schrapt wereldwijd 15.000 banen. Bijna een derde daarvan verdwijnt in thuisland Frankrijk. De Franse automaker zit in hevige problemen. De Franse minister Bruno le Maire (Financiën) zei eerder deze week zelfs te vrezen voor het voortbestaan van het bedrijf. De resultaten van de autofabrikant zitten in een vrije val. Renault boekte in 2019 een verlies van €141 mln, terwijl 2018 nog met een winst van €3,3 mrd werd afgesloten. Daarnaast is de autobouwer nog eens keihard geraakt door de corono-crisis. Zowel de productie als de verkoop is stilgevallen. Als gevolg van de plannen wordt een aantal fabrieken gesloten. De productiecapaciteit gaat daardoor omlaag van 4 miljoen voertuigen naar 3,3 miljoen voertuigen per jaar. Renault lijkt vooral in Rusland in te willen grijpen. Over de toekomst van de Franse fabrieken liet de automaker zich nog niet uit. Sluiting van fabrieken ligt erg gevoelig in Frankrijk. Dinsdag heeft premier Macron nog een steunpakket van €8 mrd voor de Franse auto-industrie gepresenteerd. De Franse staat heeft een aandeel van 15% in Renault. Le Maire, minister van Financiën, liet zich eerder deze week al negatief uit over een eventuele sluiting van Franse fabrieken. De productieverlaging past wel in de nieuwe strategie die de alliantie van Renault, Nissan en Mitsubishi deze presenteerde. Daarin wordt ook nadrukkelijk gesteld dat efficiency en kostenbesparingen belangrijker zijn dan het productievolume. Nissan zal zich daarbij grotendeels terugtrekken uit Europa en zich vooral richten op China, Noord-Amerika en Japan. Renault moet Europa, Rusland, Zuid-Amerika en Noord-Afrika veroveren en Zuidoost-Azië, Australië en Nieuw-Zeeland zijn voor Mitsubishi. Het Frans-Japanse koppel heeft tevens afgesproken dat er per productsegment één moedervoertuig wordt ontworpen door het leidende merk en dat de andere partners daarbij aanhaken met volgwagens. Deze aanpak moet 40% besparingen opleveren in de ontwikkeling van nieuwe modellen. Nissan krijgt na 2025 de leiding in het C-SUV-segment, terwijl Renault dat zal doen in het B-SUV-segment in Europa. Mitsubishi wordt verantwoordelijk voor de plug-in hybrid (PHEV) en de grotere SUV-modellen. Ook met Nissan gaat het niet goed. De Japanners schreven over het gebroken boekjaar dat in maart eindigde een verlies van 671 mrd yen, bijna €5,7 miljard. De omzet daalde met bijna 15% tot €84 miljard. Nissan liet tijdens de presentatie van de jaarcijfers weten voor zo’n €2,5 mrd in eigen vlees te snijden. Zo sluiten de Japanners hun fabriek in Barcelona, waar drieduizend mensen werkzaam zijn.(bron: NOS)

Champagneproducenten verwachten dit jaar 100.000.000 minder flessen kwijt te kunnen, zegt het Interprofessionele Champagnewijncomité (CIVC). Dit komt neer op een derde van de gebruikelijke verkoop. Vanwege de economische vertraging en de sluiting van café’s en restaurants blijven de flessen op de plank staan. De ineenstorting van de verkoop is volgens het CIVC vergelijkbaar met de verkoop in oorlogstijd. De club van champagnemakers denkt dat de schade door misgelopen verkopen kan oplopen tot €1,7 mrd. CIVC verwacht dat de champagneverkopen nog zeker tot het eind van het jaar lager zullen uitvallen dan voor de corona-uitbraak. “We hopen dat we meer zullen verkopen wanneer hotels, cafés en restaurants de deuren weer openen en mensen teruggaan naar het normale en optimistischere leven”, zegt vicevoorzitter Maxime Toubart. Mogelijk zal een fles champagne aan het einde van dit jaar goedkoper zijn dan anders. Producenten kunnen er namelijk voor kiezen om hun grotere champagnevoorraad tegen een lagere prijs te verkopen om er nog wat aan te kunnen verdienen. Om ervoor te zorgen dat de voorraadkasten niet te vol raken, besloot de champagnevereniging deze week dat een deel van de met de druivenoogst van dit jaar gemaakte champagne pas in 2022 gebotteld mag worden. (bron: nu.nl)

De inflatie in de eurozone is in mei gedaald naar 0,1% op jaarbasis, van 0,3% in april. Dat komt vooral vanwege de flink lagere energieprijzen, aldus het Europese statistiekbureau Eurostat in een voorlopige raming. Ook de coronacrisis had effect omdat daardoor de prijzen van bepaalde producten onder druk kwamen te staan. De kerninflatie, dus zonder de invloed van de sterk schommelende prijzen voor energie en levens- en genotsmiddelen, was stabiel op 0,9% in vergelijking met een maand eerder.

De Italiaanse economie is in het eerste kwartaal van dit jaar met 5,3% gekrompen. De neergang is daarmee nog sterker dan de 4,7% krimp die eerder werd gemeld. Maatregelen om de verspreiding van het nieuwe corona-virus in te dammen trokken een zware wissel op de economie van het Zuid-Europese land. Verder bleek dat de consumentenbestedingen in het land in het eerste kwartaal met 5,1% daalden. Investeringen vielen in de meetperiode 8% lager uit. Deze week kwam de Europese Unie met een nieuw herstelfonds met daarin €750 mrd om zwaar getroffen lidstaten door de crisis te loodsen. Italië is een van de landen die het meeste geld kan verwachten als de plannen worden goedgekeurd. Voor Rome gaat het om bijna €82 mrd aan giften en €90 mrd aan kredieten, blijkt uit een overzicht van de commissie.

Wat wij zien zijn dalende importprijzen met een sterk gedaalde inflatie tot net boven de deflatiegrens. Een beweging die verklaarbaar lijkt als gevolg van de corona-crisis en de uitgeroepen lockdown. Nu bedrijven weer een beperkte herstart mogen maken zullen ondernemers tot de conclusie komen dat om te overleven de prijzen zullen moeten stijgen, waardoor wij uit de deflatie zullen klimmen. Dat proces zal een schuldenexplosie veroorzaken hetgeen het vertrouwen in ons geld ter discussie zal stellen. In feite zien wij dat nu al: de aandelenkoersen blijven op een veel te hoog niveau staan, woningprijzen blijven stijgen en de prijs van edele metalen is al gestegen en de verwachtingen zijn dat die verder zullen oplopen. Het gevolg daarvan kan zijn dat wij in een mega-inflatie terecht kunnen komen met stijgende rentetarieven. Dan stort het monetaire beleid van de centrale banken in met een enorme kapitaal/waarden vernietiging.

Voor het eerst sinds 2013 is de kwartaalomzet van de motor- en autobranche gedaald. In de eerste drie maanden van 2020 lag die 1,8% lager dan in dezelfde periode vorig jaar. De teneur in de sector is echter dramatisch. Het ondernemersvertrouwen ging begin tweede kwartaal volledig onderuit.  De auto-importeurs zagen het grootste deel van hun omzet wegvallen. Die was in het eerste kwartaal 18% lager dan dezelfde periode 2019. Alleen de handel en reparatie van personenauto’s zag de omzet nog groeien, maar die was met een kleine 4% veel bescheidener dan de 11% omzetstijging van vorig jaar. Bij de motorfietsenhandelaren en -reparatiebedrijven kwam er in het eerste kwartaal 1% minder geld binnen. Het beeld voor de toekomst onder ondernemers in de autobranche is echter gitzwart. In het eerste kwartaal was die met -7,6 punten al negatief, maar twee weken na de ‘slimme lockdown’ aan het begin van het tweede kwartaal daalde het ondernemersvertrouwen naar -46,9 punten. Alleen in de horecasector en vervoer en transport is het ondernemersvertrouwen lager. Maar liefst 84,7% van de ondernemers in de auto- en motorbranche verwacht dan ook een omzetafname voor komende drie maanden. Vorig kwartaal was dan nog geen vijfde. Het negatieve sentiment komt ook terug in het aantal vacatures en faillissementen. In de laatste drie maanden van 2019 stonden er nog vierduizend vacatures open in de auto- en motorsector. Dat waren er in de eerste drie maanden nog maar 2800. Er gingen in het eerste kwartaal van dit jaar 23 bedrijven in de branche failliet. Toch ziet brancheorganisatie Bovag het vertrouwen langzaam terugkomen nu mensen voorzichtig weer iets mogen doen. Bovag peilt wekelijks de stemming onder haar leden en daaruit blijkt op dit moment dat 83% van de ondernemers vertrouwen heeft in de goede afloop van de coronacrisis. Dat is het hoogste niveau sinds het begin van de lockdown. Hoewel een grote meerderheid licht aan het eind van de tunnel ziet, verwachten Bovag-leden een gemiddeld omzetverlies van 39,6% en zegt bijna zes op de tien binnen nu en drie maanden extra krediet nodig te hebben. Rijschoolhouders verwachten met een gemiddelde omzetdaling van 60,1% de meeste inkomsten te verliezen. Die zijn bij de CBS-cijfers niet meegerekend. Autodealers en onafhankelijke autobedrijven, die door het CBS wel in de motor- en autobranchestatistiek is meegenomen, verwachten een omzetverlies van respectievelijk 41,4% en 35,2%.

Het pakket moet de economie weer uit het slop trekken, nu het blok richting de diepste recessie in misschien wel de Europese geschiedenis gaat

De Europese Commissie stelt voor €750 mrd uittrekken voor een fonds voor EU- landen die zwaar zijn getroffen door de coronacrisis. Het plan is toegelicht in het Europees Parlement. Het is de bedoeling dat de €750 mrd wordt geleend op de kapitaalmarkt en vervolgens naar getroffen landen gaat. Het miljardenpakket van Von der Leyen is voor twee derde, €500 mrd, gevuld met giften voor lidstaten. Oftewel: deze bedragen hoeven niet terugbetaald te worden. De rest van het bedrag €250 mrd bestaat uit leningen tegen aantrekkelijke voorwaarden. Het herstelfonds, dat de naam ‘Next Generation EU’ draagt, moet naast de eerder afgesproken Europese vangnetten van in totaal €540 mrd komen te staan. “De giften zijn investeringen in onze gezamenlijke toekomst en hebben niets te maken met de schulden van lidstaten uit het verleden”, zei VDL daarover, verwijzend naar kritiek van noordelijke lidstaten als Nederland. “Dit pakket is voor ons allemaal”. Het plan vereist unanieme goedkeuring van de 27 landen. Nederland is een van de landen die tegen schenkingen zijn. Landen als Frankrijk en Duitsland zijn daar juist wel voorstander van. Behalve noodhulp wil de EC ook investeren in duurzaamheid, klimaat, milieu en natuur en al datgene wat moet worden gedaan voor de inrichting van de samenleving voor komende generaties.

Onze Eurocommissaris Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese Commissie, hoopt dat het Nederlandse kabinet en de Tweede Kamer niet meteen in een ideologische kramp schieten, in de zin van: O, het is Europa, dat willen we niet. “Ik hoop dat ze de voorstellen goed beoordelen, vanuit een welbegrepen Nederlands eigenbelang: Wat zit erin voor ons, als de groei van landen die zelf niet uit de prut kunnen komen, door ons gezamenlijk op gang wordt gebracht? Ik durf te stellen dat hiermee het Nederlands belang wordt gediend, zolang Nederland maar inziet dat in deze crisis de kosten echt voor de baten uitgaan. “Dat de corona-crisis er in Italië en Spanje veel harder in heeft gehakt, daar kun je niemand de schuld van geven. Dat die landen op dit moment letterlijk en figuurlijk naar adem happen, daar hebben we allemaal last van als we er niet samen iets aan doen. Het is dus echt mede in het belang van Nederland dat die landen niet door hun hoeven zakken. “Je kunt niet tegen een buurman wiens huis in brand staat, zeggen: ‘Ik kom niet helpen blussen, want ik vind dat je de balken verkeerd hebt gemonteerd’. Dat dóé je niet. Je helpt elkaar eerst uit de brand. Daarna kijk je welke hervormingen je kunt stimuleren. “Natuurlijk zijn er kanttekeningen te plaatsen bij keuzes die Italië in het verleden heeft gemaakt. Maar dat verwijt kun je Spanje, Portugal en zelfs Griekenland niet maken. Die hebben wel pijnlijke keuzes gemaakt in een diepe crisis. Italië heeft nu langzaam een stap in de richting van hervormingen gezet.” (bron: Trouw) Ik stel me zelfs de vraag in hoeverre je nu nog de Italianen kunt aanspreken voor het beleid dat 30 jaar geleden is gevoerd. Er bestaat ook nog zoiets als solidariteit. Kijk niet rugwaarts, kijk naar voren, daar ligt de toekomst. Verderop in dit blog onder ‘Overwegingen’ zal ik een inhoudelijke reactie geven op de voorliggende plannen in relatie tot de benodigde gelden.

De Europese Centrale Bank (ECB) gaat volgende maand zeer waarschijnlijk zijn opkoopprogramma van obligaties verder uitbreiden om de economie van de eurozone extra steun te bieden te midden van de coronacrisis. Nu de inflatie gedaald is naar 0,1% is, is er ruimte om te innoveren en “snel en krachtig te handelen”, heeft Francois Villeroy de Galhau laten weten. Hij is de gouverneur van de Franse centrale bank en tevens een van de belangrijkste beleidsbepalers bij de ECB. Bij het vorige rentebesluit eind april ging de ECB nog niet over tot een uitbreiding van het noodopkoopprogramma. Wel stelde de centralebank toen klaar te staan om een programma ter waarde van €750 mrd uit te breiden of te verlengen. Als het aan Villeroy ligt zouden onder meer de geldende limieten van het opkoopprogramma verder moeten worden versoepeld. “Het is in de naam van ons mandaat dat we hoogstwaarschijnlijk nog verder moeten gaan”, stelde hij in een toespraak. Dit zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat sommige nationale centrale banken aanzienlijk meer staatsobligaties gaan kopen en andere aanzienlijk minder. Sommige economen speculeerden eerder dat de centrale bank in april al het noodopkoopprogramma zou uitbreiden. ECB-president Christine Lagarde kreeg hier tijdens de persconferentie destijds veel vragen over, maar gaf geen eenduidig antwoord op de vraag of de uitbreidingsoptie tijdens de vergadering al was overwogen. Uit recent vrijgekomen notulen van de vergadering kwam naar voren dat de ECB de situatie toen voorlopig in de gaten wilde houden in de hoop bij het volgende rentebesluit in juni meer informatie beschikbaar te hebben. Wat vreemd op mij overkomt is dat een andere interpretatie wordt gegeven van het mandaat dat de ECB heeft gekregen van de politieke leiders. Maar ook nadat het Duitse Constitutionele Hof recent de ECB om een toelichting heeft gevraagd over de inkoopprogramma’s van de ECB, gezien in het licht van het mandaat. Hier zou kunnen staan dat het inkoopprogramma niet voor alle 19 nationale centrale banken op dezelfde wijze wordt uitgevoerd. Dat zou kunnen betekenen dat de rijkere eurolanden minder, hoofdzakelijk staatsobligaties, zouden hoeven in te kopen en de armere landen juist meer, Maar dat lijkt sterk op een schijnbeweging want die rijkere landen blijven via de ECB voor de gevolgen van dat monetaire beleid wel aansprakelijk. De vraag die actueel blijft of er opties voor de rijkere landen zijn om invulling te geven aan solidariteit voor de armere landen zonder daarvoor de nodige financiële garanties te verschaffen?

Europese banken komen door corona in de problemen met een deel van hun leningen. Volgens een schatting van Europese Bankautoriteit (EBA) hebben de financiële instellingen opgeteld voor ruim €1.000 mrd aan ‘probleemleningen’ uitstaan, met schuldenaren die binnenkort niet meer in staat zullen zijn om af te lossen. De schatting van EBA is een eerste poging om de gevolgen van de coronacrisis voor de sector in kaart te brengen. Tussen eind 2014 en eind 2019 is het aantal probleemleningen teruggedrongen van 7,1% naar 3,1%, maar door de huidige crisis zou dat aandeel weer flink kunnen oplopen. Wel hebben banken, volgens de EBA, nu genoeg geld om een crisis aan te kunnen, denkt de voorzitter. Toch betoogt de toezichthouder dat een deel van het geld dat in Europa wordt vrijgemaakt voor een herstelfonds naar de banken zou moeten gaan. (bron: FD en nu.nl)

De steun van Nederlandse banken aan bedrijven vanwege de coronacrisis is opgelopen tot €12,8 mrd. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) zegt dat banken 144.000 ondernemers bijstaan door ze uitstel van aflossingen te verlenen, extra leningen te verstrekken en hun kredietruimte te vergroten. Het aantal bedrijven dat uitstel van betaling kreeg, daalde sinds halverwege deze maand met 1.000 tot 128.000. De waarde van dat uitstel is €3 mrd. Daarnaast kregen 12.600 ondernemers extra leningen en kredietruimte zonder dat daar een overheidsgarantie bij kwam kijken, goed voor €8,8 mrd. Leningen waarbij de overheid garant staat werden aan 3.600 bedrijven verstrekt met een waarde van €0,988 mrd. Veel bedrijven krijgen financieel weer wat lucht, merken de banken die daarmee de afvlakking van het aantal steunvragen verklaren. Het uitstel van aflossingen, de steunpakketen van de overheid en de uitstel van belastingen hebben de acute nood opgelost voor veel ondernemers. De banken sluiten echter niet uit dat de vraag over enige tijd weer verder zal toenemen. Hopelijk hebben de versoepelingen van de coronamaatregelen van het kabinet per 1 juni een positief effect op de economie”, kijkt NVB-voorzitter Chris Buijink vooruit. Hij ziet echter dat de crisis steeds meer gevolgen krijgt voor consumenten. Het aantal WW-uitkeringen steeg vorige maand al sterk, terwijl de NOW-regeling het aantal ontslagen nog beperkte. De steun die de banken aan consumenten verleende, nam ook wat toe. Ongeveer 30.000 van hen kregen een pauze voor het aflossen van hun hypotheek of consumptief krediet. Veelal gaat dat om een pauze van een tot drie maanden. Met deze steun is €74 mln gemoeid. (bron: DFT) Deze informatie geeft een beeld dat alles onder controle is, maar daar twijfel ik sterk aan. De ingestelde lockdown gaat tot grote verliezen leiden in bepaalde sectoren en de 1½ meter economie maakt de productiekosten en de prijs van diensten duurder en kan leiden tot prijsstijging en daling van de koopkracht. Dat er een teruglopende vraag naar krediet wordt gemeld, kan ook voortkomen uit het feit dat grote en kleine ondernemers wel inzien dat nieuwe kredieten en het naar voren schuiven van rente- en aflossingsverplichtingen door banken en de overheid, waaronder gemeenten en de fiscus, de problemen naar voren schuift, maar niet oplost. Misschien wel verergert als omzetten zijn weggevallen en de lasten groter zijn dan de inkomsten uit steun en lagere omzetten. Daarnaar verwijzen de banken naar als ze de verwachting uitspreken dat de kredietvraag verderop in het proces weer toeneemt. Dat kan duiden op een positieve ontwikkeling maar ook op een negatieve. Als het aantal faillissementen de komende kwartalen gaat toenemen zal dat zeker tot verliezen leiden voor de kredietverstrekkers.

Overwegingen

In dit blog sta ik stil bij twee actuele onderwerpen. Op de eerste plaats over de kredietfinancieringen en daarna over de voortgang van de corona-beperkingen in relatie tot de economische krimp. Ik maak onderscheid in drie kredietbehoeften:

1. de financieringsbehoeften als gevolg van gevoerd financieel/economisch beleid uit het verleden en dan beperk ik mij tot eurolanden met een staatsschuld per eind 2019 van >90% bbp (60% bbp is de norm in het Groei- en Stabiliteitspact). Dat zijn per eind 2019: Griekenland 176.7%; Italië 133,2%; Portugal 117,6%; België 101%; Frankrijk 99,3% en Spanje 96,4%.

2. de financieringsbehoeften als gevolg van de corona-crisis.

3. Gewenste investeringen in de toekomst waar een sterk accent ligt op duurzaamheid, klimaat, milieu en natuur, opleiding, KI, robotisering en de sociale inrichting van de samenleving.

Over ad 1 spreekt vrijwel niemand. Die landen en het bankwezen in die landen worden in feite in leven gehouden door de Europese Centrale Bank (ECB), waarvoor de prijs betaald wordt door de spaar- en pensioengelden in de rijkere eurolanden.

Over ad 2 lijkt de EC nu bereid te zijn deze te willen betalen met giften voor de zwakkere EU-staten, die daar zelf niet in kunnen voorzien. De vraag is echter om welk bedrag dat zou moeten handelen, met andere woorden hoeveel hebben die zwakke landen echt nodig om uit de corona-crisis te komen? Als we in acht nemen dat Nederland daarvoor €100 mrd reserveert, schat ik in dat de zwakke landen zeker €2.000 mrd nodig zullen hebben. De EC stelt voor €500 mrd daarvoor beschikbaar te stellen vanuit het plan ‘Next generation EU’. Waar de rest vandaan moet komen is onduidelijkheid. De zwakte van het EC-plan gaat uit van het politiek hoogst haalbare, niet van het noodzakelijke.

Over ad 3 bestaan niet al te grote verschillen van mening. Iedereen is zich er wel van bewust dat er veel investeringen moeten worden geïnitieerd voor komende generaties, ook in de landen die onder ad 1 zijn genoemd. In de voorzetten wordt het accent gelegd op kwaliteit en dat gaat op termijn het hoogste rendement opleveren. De vraag is echter hoe de fundamenten van die structuur eruit gaan zien.

Deze week liet Christine Lagarde weten dat ze met enige zorg kijkt naar de economische ontwikkelingen in de eurozone. De ECB heeft erop gegokt dat ze met enorme hoeveelheden gratis geld de economie wel draaiende zouden kunnen houden, maar met sterk stijgende werkeloosheid en een aantal aankondigingen van grote concerns dat ze hun bedrijven gaan reorganiseren, waarbij van grote massa’s werknemers afscheid genomen gaat worden, zijn misschien al die enorme aantallen geld niet zaligmakend. En wat dan?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 29 mei 2020; week 22: AEX 532,57; Bel20 3.202,95; CAC40 4.695,44; DAX30 11.586,85; FTSE 100 6.076,60; SMI 9.830,23; RTS (Rusland) 1219,76; DJIA 25.383,11; NY-Nasdaq 100 9.555,52; Nikkei 21.877,89; Hang Seng 22.961,47; All Ords 5.872,20; SSEC 2.852,35; €/$1,11; BTC/USD $9.389,26; 1 troy ounce goud $1728,70, dat is €50.037,76 per kilo; 3 maands Euribor -0,307%; 1 weeks -0,511%; 1 mnds -0,482%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,252% 10 jaar VS 0,6607%; 10 jaar Belgische Staat -0,031%; 10 jaar Duitse Staat -0,456%; Franse Staat 0,084%; VK 0,176%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,489%; 10 jaar Japan 0,0005%; Spanje 0,531%; 10 jaar Italië 1,483%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,492.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, ondanks slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg daalde $10 per troy ounce (31,1034768 gram, oftewel 32,1507466 troy ounce per kg), de Bitcoins stegen weer wat verder, rentetarieven daalden voor kort geld en stegen voor lang geld. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,335%; Duitsland -0,003%; Nederland 0,038%; Japan 0,5008%; GB 0,566%; Frankrijk 0,654%; Canada 1,1126%; VS 1,4397%; Spanje 1,306%; Italië 2,423%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,646% Zwitserland -0,61%; Nederland -0,578%; Denemarken -0,483%; Frankrijk -0,442%; België -0,441%; Japan -0,1285%; VK -0,022%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 30/31 05 2020/533 De ongewisse gevolgen van de 1½ meter economie

UPDATE 23/24 05 2020/532 CNV: Overheidssubsidie op massa-ontslag

Ik woon sinds twee maanden in een Eldorado: een paradijsje. De rust is teruggekeerd, maar voor hoelang? Ik woon onder de Buitenveldertbaan en het is stil, de vogeltjes fluiten, de natuur is groen en bloeit en het gedreun van veelal dalende vliegtuigen (in de spits iedere 40 seconden één) is er nog niet. Ik geniet ervan zolang de rust er nog is.

De 82-jarige oud CDA-politicus Drs Bert de Vries, econoom, fractievoorzitter van de CDA-fractie in de 80er jaren en minister in het kabinet Lubbers III, heeft recentelijk een boek geschreven met de titel ‘Ontspoord kapitalisme’, waarin hij stelt dat het europroject is mislukt en dat we er een einde aan moeten maken. We moeten gedeeltelijk terug naar de de gulden omdat de euro de ongelijkheid tussen de EU-lidstaten vergroot in plaats van de doelstelling deze te verkleinen. Co Welgraven heeft een interview met hem gehad, dat staat op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/951/pages/66 Ik onderschrijf een aantal uitspraken van de Vries, maar de oplossingen die hij aanreikt gaan niet ver genoeg en ze zijn vaag over welke gevolgen die zullen brengen. In het blog van volgend weekend, nr 533, zal ik mij daarover nader verklaren.

Kloof tussen arm en rijk groeit door crisis, zeggen 2 hoogleraren

In blog 531 heb ik gereageerd op een artikel van Willem Schoonen, Wetenschapsjournalist bij Trouw over het wijdverbreide idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleinen. Ik heb daar al aangegeven dat ik er niet vanuit ga dat de maatschappij van vóór corana, na corona zal terugkeren. Ik verwacht dat dat onze samenleving zal worden heringericht naar de eisen, die de toekomst gaat stellen. Ik ga die aanname onderbouwen met twee stellingen, die in elkaars verlengde liggen. De zwakste schakel in het proces is het monetair/financiële beleid, zoals dat wordt gevoerd: clearing en overliquiditeit. Beide processen zijn omgeven door vage uitspraken en een grote schimmigheid. De inhoud wordt niet transparant gemaakt en is uitgewerkt in ingewikkelde regels en voorwaarden en ook nog in een veelal onbegrijpelijke taal voor al diegenen die met de materie niet dagelijks bezig zijn. Het zijn processen voor insiders en dat zal vooral zo moeten blijven, vrees ik.

Het Target-2 betalingssysteem is een clearing instituut waar het betalingsverkeer plaatsvindt tussen de centrale banken van de 19 eurolanden. Het is een systeem zonder settlement, dat wil zeggen dat de transacties worden verrekend via rekening-courant. Dat is ook de zwakte van het systeem. Maar het zo ingewikkeld opgezet dat veel economen niet kunnen beoordelen of het briljant is of een complete ramp. Ik zal dat uitleggen. Stel, een Nederlands bedrijf krijgt een order van een opdrachtgever uit één van de zwakke eurolanden. Ze plegen overleg over de prijs en bereiken daarover overeenstemming. De Nederlandse exporteur neemt contact op met zijn kredietmaatschappij voor een garantie voor de betaling van de rekening. Dat is geen probleem: het kabinet hecht grote waarde aan één van de belangrijkste peilers van onze economische groei. Het bedrijf start de productie en levert de bestelling correct af bij de besteller. Die keurt de goederen goed en gaat op de betaaldag met de betaalopdracht naar zijn bank. Het bedrag past binnen de kredietfaciliteit en de opdracht wordt uitgevoerd. Die bank stuurt ter uitvoering de opdracht door naar de centrale bank met verzoek deze te laten bijschrijven op de Nederlandse bankrekening van de leverancier. Nu komt Target-2 in beeld. De buitenlandse centrale bank brengt de betaalopdracht in het systeem. De r/c van de buitenlandse centrale bank wordt gedebiteerd en die van De Nederlandse Bank gecrediteerd. Vervolgens wordt het bedrag bijgeschreven op de bankrekening van het exporterende bedrijf. Transactie lijkt afgerond, iedereen blij. De kredietverzekeraar heeft wel premie ontvangen, maar er is geen schade opgelopen. Het bedrijf kan zijn personeel betalen en de aandeelhouders dividend uitkeren. Toch is de transactie nog niet afgesloten. Het probleem zit in het ontbreken van een settlement van de betaling. Dat is ook de zwakte van de interne markt in de eurozone. Het is mogelijk voor de zwakkere eurolanden om handel te drijven met de rijkere landen zonder dat ze in staat zijn de rekening te betalen. Die rijkere landen leveren hen namelijk op de pof. Daarmee realiseren de rijkere landen, zeker Duitsland en Nederland, grote handelsoverschotten, die ze zelf betalen. De economische groei wordt namelijk gedeeltelijk gerealiseerd door het exporteren van goederen naar enkele zwakkere eurolanden en de rekening daarvan betalen ze zelf. Het is misschien enigermate sterk aangezet maar er zit wel een kern van waarheid in. Als we kijken naar de r/c saldi van de centrale banken van de eurolanden per 31 december 2019 dan zien we vier landen met grote(re) vorderingen en vier landen met grote(re) schulden. Schrik niet: Duitsland had op 31 december 2019 €895 mrd te vorderen, Luxemburg €192 mrd, Finland €57 mrd en Nederland €46 mrd. Daartegenover staan: Italië met een schuld van €439 mrd, Spanje €392 mrd, Portugal €77 mrd en België met €64 mrd. De resterende 11 landen zijn van minder belang. De drie landen die eruit springen zijn Duitsland, Italië en Spanje. In feite schiet Duitsland in zijn eentje de schulden van Italië en Spanje voor. Oefent Duitsland hiermee macht uit of is het juist haar zwakte. In ieder geval zegt het iets over Merkel en over de werking van de Europese interne markt. Is die gevestigd op drijfzand? Het kan een beangstigend beeld oproepen over de (on)macht van Berlijn en die van de EU. Het is interessant of de recente uitspraak van het Bundesverfassunsgericht nog kan leiden tot verfrissende reacties. Zoekt Bondskanselier Angela Merkel de controntatie met de Francaise Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank? De rijke landen, waarvan Duitsland veruit de belangrijkste is, betalen de prijs voor het monetaire beleid dat Lagarde voortzet na het vertrek van Mario Draghi. In feite ligt de vraag op tafel hoe ver de rijke(re) landen willen gaan de prijs te betalen die op tafel moet komen voor solidariteitsbijdragen voor de zwakke landen om de Europese saamhorigheid inhoudt te geven. Die prijs is sterk gestegen door de coronacrisis, die zeker in Italië, Spanje en Frankrijk hard heeft toegeslagen, en de vraag is dan wat de zwakke landen kunnen bieden als compensatie? We staan op een kruispunt van wegen, maar met de toekomst voor ogen, moeten we wel door: samen dan wel gescheiden. Ik wil nog wel stipuleren dat Emmanuel Macron, de Franse president, een verrassende zet heeft gepleegd bij de voordracht van de nieuwe Voorzitter van de Europese Commissie, die per 1 december l.l. is aangetreden. Hij kwam met een volstrekte outsider, die bij niemand in beeld was: een onbekende Duitse minister: Ursula von der Leyen (CDA, 1958). Wordt zij in staat geacht de brug te slaan tussen Merkel en Lagarde, tussen Noord en Zuid en Oost en West?

Het idee van Target-2, als een boekhouding tussen centrale banken zonder directe gevolgen voor burgers, weerklinkt ook bij veel economen. ‘De Target-2-boekhouding is een accounting gimmick, waar geen onmiddellijke consequenties aan verbonden zijn,’ lezen we in een Target-2 ECB-special van de Rabobank uit 2016. Zolang de euro intact blijft, hoeven we ons over Target-2 geen zorgen te maken, concludeerde de Ierse economieprofessor Karl Whelan. Paul de Grauwe, professor International Economics aan de London School of Economics, gaat nog een stapje verder. Hij schrijft dat Hans-Werner Sinn, Duits econoom en aan een zevental universiteiten (gast)hoogleraar, die van 1966-2016 president was van het Duitse Ifo Instituut voor Economisch Onderzoek, de ernst van de situatie overdrijft en ‘ongefundeerde angst’ zaait. De titel van een publikatie van ABN Amro stelt echter evenmin gerust: ‘[Is] Target-2 een tikkende tijdbom?’

Verantwoordelijk voor Target-2 is de ECB. Die beoordeelt of de landen met grote achterstanden in de betaling van de openstaande schulden in r/c passend zijn bij de financiële positie van dat euroland. Ik denk dat dat onder Mario Draghi compleet uit de klauw is gelopen, ondanks dat de Europese Commissie landen met handelsoverschotten van >10%, waaronder Duitsland en Nederland, tot de orde heeft geroepen, zonder dat dat tot enig resultaat leidde. De zaak ligt nu, met de enorme schuldenexplosie als gevolg van de corona-crisis, volledig uit het lood. Maar Draghi heeft een boedel achtergelaten die nog maar weinig speelruimte biedt: de tools in de gereedschapskist van Draghi c.s. zijn gebruikt. De optie’s voor het voeren van een monetair beleid, wat een stricte noodzaak is voor een centrale bankier, zijn vebruikt. Draghi heeft ze weggegeven aan de financiële markten met zijn uitspraak dat hij alles zou doen ‘whatever it takes’. Daarmee werd hij een slaaf van het grote kapitaal. Een monetair beleid van de geldhoeveelheden verkrappen, waardoor de rente weer gaat stijgen is ondenkbaar. Dat hierdoor het (spaar)geld bij institutionele beleggers en banken moet worden opgeofferd, is de prijs die betaald moet word en. Het huidige monetaire beleid, van enorme bergen gratis geld, biedt een somber perspectief, ook als andere grote centrale banken in de wereld eenzelfde beleid uitvoeren. Dat maskeert een waardedaling van ons geld, maar of dat voldoende is een mega-inflatie te kunnen beteugelen vraag ik me af. Een oplossing van de huidige problemen gaat zeker niet voortkomen uit steeds meer geld in de markt pompen: ik vrees voor een grote vernietiging van het geld. Dat is nog de enige optie die bestaat, maar de centrale bankiers die al jaren zich con amore dan wel morrend achter het gevoerde beleid hebben gestaan en uitgevoerd zullen hun verantwoordelijk niet nemen. Ze gaan door op de ingeslagen weg, met alle gevolgen van dien voor volk en vaderland. Het antwoord ligt in een lange of korte toekomst.

Opinie

Het NRC plaatste een opiniërend artikel van Ton Nijhuis, directeur van het Duitsland Instituut Amsterdam, met als kop “Duits Constitutioneel Hof waakt over de EU-democratie”. Niet Europese instellingen zelf, maar de lidstaten horen te beslissen over de bevoegdheden van die instellingen, schrijft hij op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/19/duits-constitutioneel-hof-waakt-over-eu-democratie-a4000205 Het is te gemakzuchtig het oordeel van het Bundesverfassungsgericht als anti-Europees af te wijzen en als uiting te zien van een steeds sterker wordende drang tot renationalisering. Nijhuis geeft hier een hele andere visie op. De kern van de problematiek die aan de orde is gesteld is die van de verhouding van Brussel en de 27 nationale lidstaten. Wat ‘Karsruhe’ heeft gedaan is juridisch toetsen od de ECB binnen haar mandaat heeft gehandeld. Daar willen ze meer informatie over hebben en wel binnen drie maanden. Deze grensbewaking is essentieel. Op onafhankelijke instituties die niet democratisch worden gelegitimeerd en gecontroleerd, moet streng worden toegezien. Of ze binnen de grenzen van hun mandaat blijven. Nijhuis stelt dat het mandaat wordt vastgesteld door de politiek, de ECB is onafhankelijk binnen dat mandaat en de rechter is verantwoordelijk voor controle op overschrijding van dat mandaat. Het is de taak van het Hof van Justitie van de Europese Unie hierop toe te zien. ‘Karlsruhe’ is van oordeel dat het Europese Hof te algemeen en niet zorgvuldig genoeg te werk is gegaan door niet de proportionaliteit van het beleid te toetsen. En zo heeft het kunnen gebeuren dat het mandaat van de ECB is opgerekt op een wijze die niet in de Europese verdragen is vastgelegd en waar geen democratisch besluit aan ten grondslag ligt. Daar ligt het spanningsveld: of nationale Hoven het handelen van Europese instituties, die mogelijk buiten hun mandaat handelen, kunnen toetsen? Het probleem is veroorzaakt door Mario Draghi, die in 2015 een monetair beleid ging voeren, waar hij wellicht de toestemming voor nodig had van de Europese politiek, maar, door gebrek aan kennis, riep geen van de 19 regeringsleiders van de eurolanden hem ter verantwoording. Behalve binnen het Bestuur van de ECB werd daarop kritiek geuit, maar dat veegde hij onder het tapijt. Mede door het stemsysteem dat wordt gehanteerd bij de besluitvorming binnen de ECB, Malta heeft net zoveel stemrecht als Duitsland, legde niemand Draghi een strobreed in de weg. De regeringsleiders moeten hun verantwoordelijkheid nemen en deze, bij gebrek aan kennis, niet uitbesteden aan de Knappe Koppen (KK’s), als (centrale) bankiers en moeten de moed hebben zelf zo nodig de competenties en de grenzen van de Europese instituties vast te stellen en niet langer wegkijken. Het Duitse Constitutionele Hof dringt er terecht op aan om verantwoordelijkheid te nemen en niet uit gemakzucht of gebrek aan politieke moed Europa verder in een schemerzone te laten ontwikkelen. Dan wijst Nijhuis op de besluitvorming van de regeringsleiders die bestaat uit compromissen, die veelal zo vaag zijn geformuleerd dat iedere regeringsleider thuis kan stellen dat hij de nationale belangen heeft beschermd. Ik heb al eerder gesteld dat de besluitvorming met zijn vetorecht voor iedere EU-lidstaat op de schop moet en dat we naar een bestuursvorm moeten waar nationale belangen niet altijd prevaleren boven gezamenlijke. Daar is nog een heel traject voor af te leggen, maar de Duitsers nemen daarvoor nu het voortouw en dat waardeer ik.

Frontberichten

Duizenden patiënten die met een al dan niet bevestigde covid-19-infectie thuiszitten, blijven weken ziek. Het lijkt te gaan om milde klachten, maar dat zijn het in veel gevallen niet. Sommigen zijn al twee maanden ziek. Het Nederlands Huisartsen Genootschap spreekt van een echt probleem, het RIVM gaat de zaak bespreken. Nog deze maand verschijnt een leidraad voor nazorg aan patiënten die lang klachten houden, ook als ze niet op de intensive care hebben gelegen. Het RIVM erkent dat mensen met milde klachten soms langzaam herstellen. “Dit is voortschrijdend inzicht.”

Een laboratorium in de Chinese stad Wuhan ontkent opnieuw verantwoordelijk te zijn voor het corona-virus. Dat het uit hun laboratorium ontsnapt zou zijn is een verzinsel, zegt de directrice. In gesprek met een Chinese staatszender zegt ze: “We kenden dit virus niet voor de uitbraak, dus hoe kon het uit ons  laboratorium ontsnappen?” De VS heeft meermalen met de beschuldigende vinger gewezen naar het instituut. Experts denken dat het virus afkomstig is van vleermuizen. De directrice van het laboratorium zegt wel in bezit te zijn van levende coronavirussen, maar dat dat niet SARS-CoV-2 is.

In het vorige blog had ik al gemeld dat Rutte had medegedeeld dat het kabinet niet in staat is bedrijven die belasting te ontwijken (winsten weg te sluizen naar belastingparadijzen) om hun belastingen in eigen land te drukken, uit te sluiten van staatssteun in het kader van de huidige regelingen. De Volkskrant bericht nu dat drie drie grote opticiens, Specsavers, Pearle en Eye Wisk, die beschuldigd zijn van belastingontwijking, hun verantwoordelijkheid niet hebben genomen en toch staatssteun hebben aangevraagd. Een brutaal mens heeft de halve wereld, zegt een bekend gezegde.

Het wordt eenvoudiger een tijdelijke huurverlaging te krijgen voor mensen die financiële problemen hebben door de coronacrisis. Minister Ollongren komt met een spoedwet om dat te regelen. Nu kunnen mensen ook al vragen om een huurverlaging, maar voor huurbazen is dat niet aantrekkelijk, omdat ze de huur niet naar het oorspronkelijke niveau terug kunnen brengen. De minister wil dat nu wettelijk mogelijk maken. Ollongren ziet niets in het bevriezen van de huren vanaf 1 juli, waar de Eerste Kamer om had gevraagd. Er zijn ook mensen die deze financiële steun niet nodig hebben, zegt de minister. Dat moge dan wel zo zijn maar het aantal werkelozen stijgt explosief en een periode van economische krimp. Is het dan wel verstandig de huren van woningen te verhogen, gezien in het licht van een breder financieel/economisch perspectief?

De Europese automarkt is nog verder ingestort. Daalde de verkoop in maart al met 55% vergeleken met dezelfde maand vorig jaar, in april was de daling 76%. Dat meldt ACEA, de Europese brancheorganisatie. De verkoop daalde niet eerder zo hard. Autofabrikanten in Europa verkochten vorige maand 271.000 voertuigen. Vorig jaar lag de verkoop met 1,14 miljoen voertuigen meer dan vier keer hoger. In Italië en Spanje werden bijna geen auto’s verkocht: de verkoop daalde daar met 97% en 98%. Ook in Frankrijk (-89%) en in Duitsland (-61%) kreeg de sector een klap. (bron: NOS) Mijn eerste reactie was dat de aandelenmarkten op deze dramatische cijfers zouden reageren. Maar nee hoor, de AEX sloot dinsdag met een klein plusje. Maandagmorgen had ik op RTLZ al een advies gehoord voor burgers dat het nu toch wel de juiste tijd is om het spaargeld, dat toch geen rente meer oplevert, te gaan beleggen in aandelen, waar nog altijd winst te behalen is. Kennelijk werd dat advies opgevolgd, want aan het slot noteerde de AEX 3,91% hoger. Het is nog steeds ‘wiens brood men eet diens woord men spreekt’.

Van de 104 fiscale maatregelen die de afgelopen jaren zijn ingevoerd, zijn er 8 effectief en doelmatig, stelt het ministerie van Financiën na een eigen onderzoek naar het belastingstelsel. Onder de maatregelen die niet genoeg effect hebben, zijn de aftrek voor zelfstandigen, die voor startende ondernemers en de hypotheekrenteaftrek. Ze leiden wel tot extra werk voor de fiscus en voor belastingplichtigen. De onderzoekers doen tientallen concrete aanbevelingen om het fiscale stelsel te wijzigen. Zo hopen ze dat de inkomstenbelasting wordt verlaagd en de consumptiebelastingen worden verhoogd. (bron: NOS)

Bedrijven die zijn getroffen door de corona-crisis krijgen meer compensatie voor hun vaste lasten. Het kabinet maakte dat deze week bekend. Getroffen bedrijven krijgen tot nu toe eenmalig €4000 compensatie voor vaste lasten. In de nieuwe regeling wordt dat bedrag verhoogd naar maximaal 20.000 belastingvrij over juni, juli en augustus. Voorwaarde is een omzetverlies van 30% over de afgelopen drie maanden. Verder zal de regeling voor loonsteun worden verlengd. Dat moet onder meer mogelijk maken dat bedrijven vakantiegeld kunnen uitbetalen. (bron: NOS)

In Noodpakket 2.0 voor het bedrijfsleven is de ontslagboete geschrapt voor werkgevers die loonsteun krijgen van het Rijk en ook werknemers ontslaan. Vakbonden en oppositiepartijen hebben zich al tegen het schrappen van de boete gekeerd. Bedrijven die van deze NOW-regeling gebruikmaken, mogen geen bonussen en dividend meer uitkeren. Voor omscholing van overtollig personeel is €50 mln beschikbaar. Voor het hele pakket trekt het kabinet €13 mrd extra uit. Voor zzp’ers die kunnen terugvallen op het inkomen van hun partner, wordt de inkomenssteun geschrapt. Vakbonden CNV en FNV zijn woedend dat de ontslagboete wordt afgeschaft. In het eerste steunpakket moesten werkgevers bij ontslag zowel de loonkostensubsidie als een boete van 50% bovenop dat bedrag terugbetalen. Die boete wordt nu geschrapt. Volgens CNV zijn “alle sluizen naar een recordaantal werklozen geopend” en is dit “een mokerslag”. CNV-voorzitter Fortuin spreekt van een subsidie op massaontslag. FNV vindt het “niet uit te leggen” en “onacceptabel” dat er wel extra geld naar bedrijven gaat, maar dat de deur naar ontslag wordt opengezet. (bron: NOS) De overheid is begonnen met het terugvorderen van onterecht uitbetaalde coronasteun. Ruim 181.000 ondernemers hebben dankzij de TOGS-regeling een bedrag van €4000 gekregen, waarbij pas achteraf wordt gecontroleerd of de aanvraag wel terecht was. Er zijn nu enkele tientallen meldingen van verdachte transacties en dat aantal zal vermoedelijk oplopen. Het gaat dan niet alleen om de TOGS-regeling, maar ook om de TOZO voor zzp’ers. Hoewel er al geld wordt teruggevorderd, staat nog niet vast dat er sprake was van fraude. Als uit onderzoek blijkt dat er is gefraudeerd,volgt een strafzaak. (bron: NOS) Gaat de overheid nu al de fout in? Nu al terugvorderen van steungeld zonder dat is vastgesteld dat er daadwerkelijk sprake is van frauduleus handelen en betrokkenen de kans hebben gehad een weerwoord te geven, is toch in ons rechtssysteem het recht van een verdachte? Heeft de overheid niets geleerd van de Toeslagaffaires?

Een tweede steunpakket voor bedrijven die worden geraakt door de economische gevolgen van het coronavirus, voor de maanden juni, juli en augustus, is gepresenteerd. Het éénmalig bedrag van €4.000 maakt plaats voor een hogere compensatie met strengere voorwaarden. Mkb-bedrijven (bedrijven met maximaal 250 werknemers) die hard door de coronacrisis worden geraakt, zoals horecabedrijven en kapperszaken, krijgen nu een ruimere tegemoetkoming voor hun vaste lasten. De hoogte van de nieuwe regeling, die de TOGS-regeling uit het eerste pakket vervangt, hangt af van de grootte van bedrijf, de hoogte van de vaste lasten en het omzetverlies van de onderneming. Bedrijven die van de regeling willen gebruikmaken, moeten zich bij de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) melden. De loonkostensubsidie wordt verlengd en is ook gericht op seizoensarbeid. De regeling waarbij het UWV maximaal 90% van de loonkosten van een bedrijf op zich neemt, wordt verlengd en uitgebreid. De zogeheten NOW-regeling is bedoeld voor bedrijven die een omzetverlies van minimaal 20% verwachten over drie maanden. Wel zijn er wat zaken veranderd aan de loonkostenregeling. In de nieuwe versie wordt de vaste opslag verhoogd van 30% naar 40%. Daarmee levert de NOW ook een bijdrage aan andere kosten dan de loonkosten, zoals vakantiegeld. Kort samengevat betekent dit dat loonkostensubsidie verruimd wordt. Ook wordt de referentiemaand veranderd van januari 2020 naar maart 2020, met terugwerkende kracht als de loonsom van bedrijven tussen maart en mei hoger is dan tussen januari en maart. Met de verandering van de referentiemaand hoopt het kabinet seizoensbedrijven zoals de horeca enigszins tegemoet te komen. Vanuit die hoek kwam kritiek, omdat deze bedrijven in januari minder mensen op de loonlijst hebben, waardoor de loonkostensubsidie lager uitvalt. Zzp’ers kunnen ook de komende maanden bij hun gemeente aankloppen voor een uitkering als het inkomen door de coronacrisis onder bijstandsniveau is beland. Het inkomen van alleenstaanden wordt aangevuld tot maximaal €1.050 en voor gehuwden en samenwonenden tot maximaal €1.500 (beide bedragen zijn netto). Wel wordt deze steun afhankelijk van het inkomen van de partners van zelfstandigen. Is dat inkomen hoger dan het sociaal minimum, dan heeft de zzp’er geen recht op een uitkering. Voor ontslagen flexwerkers die niet voldoen aan de voorwaarden voor WW of bijstand werkt het kabinet op verzoek van de Tweede Kamer aan een tijdelijke en uitvoerbare oplossing. Het belastinguitstel voor ondernemers wordt verlengd tot 1 september. Het gaat om inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, omzetbelasting (btw) en loonbelasting. Eventuele boetes voor het niet op tijd betalen, hoeven niet betaald te worden. Ondernemers krijgen bij de eerste aanvraag direct drie maanden uitstel van betaling. Langer uitstel vragen kan ook, maar dan moeten bedrijven wel verklaren dat ze geen dividenden en bonussen uitkeren óf eigen aandelen inkopen.

Duitsland en Frankrijk hebben een plan gepresenteerd voor een Europees wederopbouwfonds van €500 mrd. Het geld is bestemd voor de 27 EU-lidstaten, regio’s en bedrijven die het zwaarst zijn getroffen door de coronacrisis. Het plan is van president Macron en bondskanselier Merkel is tot stand gekomen na overleg met onder meer Nederland en Italië. De EU zou het geld moeten lenen op de kapitaalmarkten en vervolgens toekennen aan de ontvangers. De Europese Commissie is blij met het voorstel, zegt voorzitter Von der Leyen (VDL). Alle 27 EU-landen moeten het nog wel goedkeuren voordat het kan worden uitgevoerd. (bron: NOS) Is dit een vorm van corona-bonds? Ja, het lijkt erop dat Nederland, ondanks alle opgeworpen blokkades, toch akkoord is gegaan met een Europese lening, waarvoor alle EU-lidstaten garant moeten gaan staan. Kennelijk wilden Merkel en Macron snel met dit voorstel komen om te voorkomen dat de Europese Commissie ergens anders mee zou gaan komen over 2 weken als de begrote liquiditeits behoefte berekend zou zijn. Daarbij moeten we rekening houden met een bedrag tussen de €1½ tot €3 biljoen.. Maar dat half biljoen is, verwacht ik, slechts een druppel op een gloeiende plaat. Alleen de Nederlandse overheid reserveert al €100 mrd voor steunmaatregelen vanwege corona, terwijl Nederland’s bbp 5,8% van de 27 EU en 6,8% van de 19 eurolanden, terwijl, in acht genomen de zware verliezen van Italië, Spanje en Frankrijk, we moeten rekenen op een behoefte van zeker €2 biljoen. Om Europa te redden moet er nog veel meer geld komen en de zwakke landen moeten tegemoet gekomen worden. In de vorm van corona-bonds?

Nederland wil een Europees noodfonds waaruit landen twee jaar geld kunnen lenen om de coronacrisis te bestrijden, op voorwaarde dat de economie wordt hervormd. Verder moet de EU-begroting worden gemoderniseerd, met minder geld voor boeren en regionale ontwikkeling. Dat staat in een concept plan dat Nederland heeft geschreven samen met Oostenrijk, Zweden en Denemarken, als alternatief voor het Duits-Franse plan €500 mrd te lenen op de kapitaalmarkten. Nederland wil hiermee laten zien dat het degelijk constructief meedenkt en dat Duitsland en Frankrijk niet samen de dienst uitmaken in Europa. Het lijkt een logische actie van Nederland c.s., maar kansloos. Op de eerste plaats zijn Duitsland en Frankrijk samen twee keer zo belangrijk dan de de vier landen van het tegenvoorstel. Daarbij komt dat Merkel en Macron steun zullen krijgen van de zwakkere landen. Ik denk dat Nederland zal moeten accepteren dat euro-bonds onvermijdelijk zijn om de EU bijeen te houden. Of we dat nu willen of niet. Het alternatief is dat er een scheuring ontstaat binnen de Europese Unie, met ongewisse gevolgen. Is dat wat Rutte en Hoekstra willen?

Buitenhof besteedde zondagmiddag aandacht aan deze problematiek in een gesprek met Jeroen Dijsselbloem, landbouweconoom, minister van Financiën in het kabinet Rutte II en van 21 januari 2013 tot 13 januari 2018 de voorzitter van de Eurogroep en in die hoedanigheid tevens voorzitter van de raad van gouverneurs van het ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme). Hij is een stuk minder statisch geworden in zijn denken. Hij sprak uit dat het voorstel van de ‘vrekkige vier’ (Nederland, Zweden, Oostenrijk en Denemarken) geen serieuze kans van slagen maakt. Hij adviseert Nederland zijn standpunt in dezen te herformuleren. Het voorstel van Merkel en Macron maakt meer kans. In het volgende blog zal ik commentaar geven, op basis van het voorstel waarmee de EC komende woensdag komt. De vraag is, hetgeen ik al eerder aan de orde heb gesteld ‘hoeveel geld er nodig is en op welke wijze dat gefinancierd gaat worden’. Nu ligt het accent nog op nieuwe financieringen van noodzakelijke investeringen. Daar moeten voorstellen van de EU-lidstaten voor komen en die moeten worden getoetst aan te stellen normen en worden goedgekeurd en de de EC moet de uitvoering daarvan op de voet volgen. Dat proces gaat dus niet alleen over de zwakkere EU-lidstaten. Dat is een geheel andere zaak, alhoewel die wel onder één noemer worden gebracht. De kosten van de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis voor Nederland worden, op dit moment, geschat op €100 mrd. Als dit proces langer duurt dan wordt gehoopt kunnen die kosten hoger uitvallen. Nederland kan dat financieren met opgebouwde buffers, maar lang niet alle landen hebben die luxe. Die uitgaven, in Europa misschien wel vele biljoenen euro’s, leveren een sociaal rendement op, maar geen tot nauwelijks een financieel. Actueel is de vraag hoe die enorme lasten gefinancierd moeten worden. Met leningen, met giften of een mix? Daarover zal de EC met een voorstel over moeten komen en vervolgens zullen de 27 regeringsleiders daarover een unanieme beslissing moeten nemen. En of dat, onder de huidige omstandigheden, gaat lukken is maar zeer de vraag. De problematiek is complex en heeft verstrekkende gevolgen voor alle 27 EU-lidstaten, voor nu en voor de toekomst. Misschien moet er maar een Salamon’s oordeel komen van Merkel.

Er is misschien nog meer geld nodig om de Amerikaanse economie op de been te houden. Dat heeft de voorzitter van de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, gezegd tegen het Congres. Minister van Financiën Mnuchin hoopt dat de economie in de tweede helft van het jaar aantrekt. FED-voozitter Jay Powell en minister van Financiën Steven Mnuchin legden dinsdag, beide via een video-verbinding, een verklaring af voor het Amerikaanse congres over de crisismaatregelen die er zijn genomen. In maart keurde het Congres een steunpakket ter grootte van $2200 miljard goed. Maar dat bedrag is misschien niet eens genoeg, zo herhaalde Powell. Hij hoopt dat er meer maatregelen komen om bedrijven op de been te houden en te voorkomen dat mensen uit hun huis worden gezet. Eerder zette Powell de beurzen al in beweging door te zeggen dat hij denkt dat de coronacrisis blijvende schade toe kan brengen aan huishoudens en bedrijven in de VS. Volgens Powell zijn steunprogramma’s van de FED vanaf eind mei helemaal operationeel. De centrale bank heeft een aantal kredietfaciliteiten, voor het laatst gebruikt in 2008, nieuw leven in geblazen. Ook zijn er compleet nieuwe steunmaatregelen in het leven geroepen, bijvoorbeeld voor mkb-bedrijven. Aangezien die hulp vanaf de grond moest worden opgebouwd, duurt het langer voordat deze steun ’up and running’ is. Sinds de uitbraak van de corona-crisis is het aantal Amerikanen dat een werkloosheidsuitkering heeft aangevraagd opgelopen tot 36 miljoen. De werkloosheid steeg in april tot 14,7%, en de verwachting is dat dat percentage ook de komende weken nog blijft klimmen. Minister van Financiën Mnuchin verwacht dat de economie in de tweede helft van het jaar aantrekt. Zijn taak is ook het regeringsbeleid te verdedigen, zeker nu de presidentsverkiezingen in november eraan zitten te komen. Powell is somberder. Hij verwacht dat het nog wel even kan duren voordat het herstel goed op stoom is. In die tijd dreigen bedrijven waar de inkomsten zijn weggevallen om te vallen, waardoor er banen verloren gaan. Juist dat kan het herstel verder vertragen. Daarom hoopt Powell dat er meer geld van de overheid komt, om zo economische schade op de langere termijn te vertragen. Ook de lagere overheden hebben het niet gemakkelijk. Staten en steden kampen met grote gaten op de begroting, waardoor ook ontslagen dreigen voor ambtenaren.

De Noord-Amerikaanse tak van Hertz is failliet. Door de corona-crisis zijn de inkomsten van het autoverhuurbedrijf volledig weggevallen, terwijl Hertz een miljardenschuld heeft. Het bedrijf had al 12.000 werknemers van de Noord- Amerikaanse tak ontslagen en 4000 medewerkers met verlof gestuurd.

China blijf tot zeker half oktober het internationale vliegverkeer wat personenvervoer betreft drastisch beperken. Maar de Amerikaanse regering wil dat het land zich veel soepeler opstelt en dreigt met stappen tegen Chinese luchtvaartmaatschappijen. Het weekblad Forbes bericht over een brief van onderminister van Transport Joel Szabat aan 7 Chinese luchtvaartmaatschappijen. Hij eist daarin dat ze al hun vluchten op de VS voor 27 mei bij hem aanmelden, omdat hij wil kijken of “ze mogelijk in strijd zijn met de bestaande wetgeving of het publiek belang kunnen schaden”. De opgevraagde informatie is volgens Forbes openbaar en niet opzienbarend, maar de reden die Szabat geeft voor het schrijven van zijn brief, zou een dreigement zijn. China blijft vluchten van Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen weigeren op grond van het beleid dat het coronavirus moet uitbannen. United Airlines wil komende maand vier vluchten op China hervatten en Delta Air Lines twee per week. Maar in het huidige coronabeleid van Peking mag een luchtvaartmaatschappij maar één vlucht per week op China exploiteren. China voerde in maart rigoureuze beperkingen in en veel andere landen deden precies hetzelfde. Maar nu het virus op zijn retour is, zeker in China, vindt Washington het mooi geweest. De VS stellen dat die coronamaatregelen nu “een beperking vormen die niet te rijmen is met de luchtvaartverdragen”. (bron: DFT) Ik begrijp wel dat landen het luchtverkeer beperken zolang het corona-virus nog over de wereld rondwaart. En dat geldt zeker voor de VS waar het virus nog altijd niet onder controle is. Inmiddels zijn er 1,6 miljoen Amerikanen geregistreerd die besmet zijn en bijna 100.000 Amerikanen zijn geregistreerd als ‘overleden aan het corona-virus’.

Het vertrouwen van consumenten is in mei verder gedaald, meldt het CBS. Mensen zijn vooral somber over de economische ontwikkelingen in het komende jaar. Ze zijn geneigd grote aankopen voor zich uit te schuiven. Net als in april zijn ze onzeker of negatief gestemd over hun financiële positie in de komende tijd. Het CBS peilt maandelijks onder meer hoe huishoudens hun financiële situatie inschatten. De stemming wordt sterk beïnvloed door de coronacrisis. Deze maand komt de graadmeter voor het consumentenvertrouwen uit op min 31; in april was dat nog min 22. Het laagste niveau, min 41, werd in 2013 opgetekend.

Het aantal mensen met betaald werk is in april gedaald met 160.000 naar 8,9 miljoen. Het is de grootste terugval in een maand tijd sinds 2003, toen het CBS dit cijfer voor het eerst registreerde. Vooral jongeren werden zwaar getroffen: 100.000 van hen verloren vorige maand hun werk. De werkloosheid steeg in april met 41.000 naar 314.000. Ook het aantal nieuwe WW-uitkeringen is sterk gestegen in april, meldt het UWV. Vooral mensen in de schoonmaakbranche moesten een beroep doen op het UWV. In april werden 74.000 nieuwe uitkeringen aangevraagd, een stijging van 56% vergeleken met een maand eerder. „Dit is een heel heftige toename”, zegt Rob Witjes, arbeidsmarktdeskundige van het UWV. „Dit heb ik nog nooit eerder gezien.” In april werden 292.000 WW-uitkeringen verstrekt, in maart was dat 250.000. De werkloosheid loopt heel hard op. Ondanks de genereuze steunregeling voor bedrijven hebben tienduizenden mensen zich in een maand tijd gemeld voor een WW-uitkering. Het gaat voor een groot deel om flexwerkers. Arbeidsmarktexperts vrezen dat nu vaste werknemers aan de beurt zijn. Minister Koolmees (Sociale Zaken) wil bedrijven meer ruimte geven om te reorganiseren. De vakbonden zijn hierop tegen. Er is hard gewerkt aan een compromis, maar dat is vooralsnog mislukt. (bron: DFT, NOS) Zoals al eerder is gestipuleerd betekent dat een forse toename van het aantal werklozen.

Het ministerie van Financiën heeft aangifte gedaan tegen de Belastingdienst, vanwege mogelijke misdrijven in de toeslagenaffaire. Het vermoeden bestaat dat gedupeerde ouders slachtoffer zijn geworden van beroepsmatige discriminatie en knevelarij door ambtenaren. Het OM moet onderzoeken of ouders die in de toeslagenaffaire werden onderworpen aan een fraudeonderzoek er werden uitgepikt vanwege hun afkomst. Dat is een strafbaar feit. Knevelarij is het bewust ten onrechte opeisen van een betaling door een ambtenaar terwijl hij weet dat iemand dat geld niet hoeft te betalen. Het onderzoek zal zich richten op hoge ambtenaren uit onder meer het Managementteam Fraude, het Combiteam Aanpak Facilitators en de Directie Toeslagen. Het gaat over de periode 2013 tot en met 2017. Eerder dit jaar zag minister Hoekstra (Financiën) nog geen reden om aangifte te doen. Toch vroeg hij om een second opinion bij onafhankelijk jurist en PvdA-raadslid in Amsterdam Hendrik Jan Biemond. Die zei wél voldoende aanleiding te zien om het OM onderzoek te laten doen naar mogelijke strafbare handelingen. Staatssecretarissen Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen hebben daarop besloten aangifte te doen. Biemond benadrukt in zijn advies dat er nog niet kan worden gesteld dat er ook echt misdrijven zijn gepleegd, maar er is wel reden om dat te veronderstellen, omdat er in de systemen van de Belastingdienst werd gekeken naar afkomst van burgers. “Ik realiseer me dat deze aangifte een grote impact heeft op de gedupeerde ouders en de medewerkers van de Belastingdienst,” stelt Van Huffelen. “Hopelijk draagt deze ingrijpende stap bij aan het op een rechtvaardige manier afsluiten van dit voor zovelen pijnlijke hoofdstuk.” Door de toeslagenaffaire zijn zeker honderden en mogelijk duizenden ouders in de financiële problemen gekomen door het handelen van de Belastingdienst. In de Kamer is onthutst gereageerd op de actie van het Ministerie zelf tegen de Belastingdienst. Dat begrijp ik niet, want er kan toch geen twijfel over zijn dat het de allerhoogste tijd wordt dat er schoon schip wordt gemaakt en dat ook ambtenaren zich moeten verantwoorden over hun handelen als dat in strijd is met de Wet.

Het nieuws dat het ministerie van Financiën zelf aangifte heeft gedaan tegen de Belastingdienst (niet tegen ambtenaren zelf) wegens gepleegde vermoedens van strafbare feiten, gepleegd door ambtenaren in de Toeslagenaffaire, is ingeslagen als een bom. Het zou gaan om vermoedens van knevelarij en beroepsmatige discriminatie op basis van nationaliteit en discriminatoir onderscheid op ras. Het is een ‘git-zwarte’ dag voor het vertrouwen in de overheid, stelde D66-Kamerlid Steven van Weyenberg, de stemming in de Kamer. SP-Kamerlid Renske Leijten heeft eerder tegen minister Hoekstra al gezegd dat de Toeslagenaffaire een opeenstapeling is van machtsmisbruik,, ambtsmisdrijven en plichtsverzuim. Er liepen en lopen onderzoeken naar de ware toedracht van de hardvochtige wijze waarop de Belastingdienst vermeende fraude met toeslagen heeft aangepakt. In 2017 constateerde de Ombudsman al dat ouders onterecht beschuldigd werden door de Belastingdienst. Mr Jan Piet Hendrik Donner, jurist, bestuurder, wetenschapper en politicus (CDA, noemde dat “institutionele vooringenomenheid van de Belastingdienst”. Het zal nog wel jaren duren voordat het OM en Justitie zich een oordeel zullen uitspreken over vervolging van de Belastingdienst en/of de daarbij betrokken (hoge) ambtenaren.

Minister Hoekstra van Financiën heeft in 2019 te veel onrechtmatige uitgaven gedaan. Dat stelt de Rekenkamer op Verantwoordingsdag, de dag waarop wordt teruggekeken naar de manier waarop het Rijk het publieke geld heeft besteed. Zo was de aankoop van aandelen Air France-KLM,ter waarde van €744,4 mln, in strijd met de regels omdat de Kamer niet was geïnformeerd. Omdat de Kamer achteraf akkoord ging, is er geen formele aantekening bij de goedkeuring van de rijksrekening geplaatst. Verder bleef bij veel extra uitgaven onduidelijk of het beoogde doel ook echt is bereikt, meent de Rekenkamer. (bron: Parool) De aankoop van 60 miljoen aandelen AF/KLM heeft de overheid op dit moment een verlies opgeleverd van €518 mln plus dat er steun gegeven zal moeten worden gegeven aan KLM om onze 100-jarige in de lucht te houden, ter grootte van tussen de €2 en €4 mrd. Ik het vorige blog heb ik al kritisch gereageerd op een uitspraak van deze minister van Financiën dat het gewone volk de rekening van de corona-crisis niet gepresenteerd zal krijgen. Ik heb daar grote twijfels over.

Het NRC is kritisch over de jaarrekening van het Rijk 2019: die had moeten worden afgekeurd. Ministeries geven jaarlijks ruim €250 mrd uit, maar kunnen nog altijd niet goed uitleggen of dat geld goed en doelmatig wordt besteed. De vraag of de burger waar voor zijn belastinggeld krijgt, kan ook dit jaar niet goed worden beantwoord. Het oordeel van de Rekenkamer over de aandelenaankoop waardoor de Nederlandse Staat nu 14%, gelijk aan dat van de Franse Staat, van de aandelen Air France/KLM bezit, is vernietigend: de transactie is onrechtmatig geweest. De Algemene Rekenkamer volgt de crisismaatregelen van dit jaar op de voet en kondigt aan daarover volgend kritisch te zullen rapporteren.

Pensioenen nieuwe stijl

De rendementen op de beurs worden in hoge mate bepalend voor de hoogte van de pensioenen. Het directe verband tussen de hoogte van de uitkering en het eerder verdiende salaris verdwijnt. De kans op mee- en tegenvallers wordt groter, maar er worden schokdempers ingebouwd om dat effect in te tomen. Dat is de kern van het nieuwe pensioenstelsel waarover vakbeweging, werkgevers en kabinet het vrijwel eens zijn. Er wordt al een jaar aan gesleuteld. Het nieuwe stelsel is de uitwerking van het grote Pensioenakkoord van 2019. Dat werd toen al als een doorbraak beschouwd, maar moest worden uitgewerkt. De aanhoudende financiële malaise bij de pensioenfondsen zet de gesprekken onder grote druk. De corona-crisis heeft die situatie dit voorjaar verder verslechterd. Het nieuwe stelsel dat nu op tafel ligt moet een einde maken aan de discussies over de slechte situatie van de pensioenfondsen waardoor zij niet aan eerder beloofde aanspraken van hun deelnemers kunnen voldoen. Ook hoeft er straks niet meer voortdurend over de ‘rekenrente’ of het al of niet verlagen van de pensioenen te worden onderhandeld. De uitwerking is een poldercompromis: de werkgevers krijgen duidelijkheid over de premie die niet meer van jaar op jaar wisselt. De vakbeweging gaat onder druk van de omstandigheden akkoord met een grotere rol voor de beleggingsopbrengsten (tot nu toe vaak weggezet als een ‘casinopensioen’) maar houdt vast aan collectieve beleggingen die volgens haar ‘welvaartswinst’ opleveren. Tot nu toe was het salaris het ijkpunt voor de pensioenhoogte. Vroeger was de vuistregel dat het pensioen 70% van het laatst verdiende salaris was. Sinds de eeuwwisseling is dat versoberd naar 70% van het gemiddeld verdiende loon. Dat leverde een ‘pensioenaanspraak’ op. Of een pensioenfonds in staat is al die aanspraken uit te betalen, blijkt uit de ‘dekkingsgraad’. Bij de berekening daarvan is de rente cruciaal. Omdat die al jaren laag is, staan de fondsen er slecht voor, waardoor de premies torenhoog zijn, de pensioenen niet verhoogd en soms verlaagd moeten worden, met veel maatschappelijke onrust van dien. Nu willen kabinet, werkgevers en vakbeweging overgaan naar een premiecontract. De betaalde premie plus de beleggingsopbrengsten worden bepalend voor de pensioenhoogte. Er is geen sprake meer van een ‘pensioenaanspraak’ maar van een ‘verwacht pensioen’. Bij de berekening van dat verwachte pensioen wordt gekeken naar de ingelegde premie plus rendementen bij pensionering en de levensverwachting van 65-plussers, nu 20 jaar. Daarop komt een opslag op basis van het ‘projectierendement’, het verwachte rendement in de komende jaren. Dat projectierendement is een voorspelling op basis van beleggingsopbrengsten in het verleden. Als de beleggingen meevallen, wordt het pensioen gedurende een paar jaar stapsgewijs verhoogd en als het tegenzit gebeurt het omgekeerde. In de praktijk kan dit betekenen dat de plussen en minnen tegen elkaar wegvallen. Wie na pensionering korter leeft dan de verwachte 20 jaar, verliest zijn ingelegde geld aan het pensioenfonds. Dat gebruikt dat geld voor degenen die langer leven dan de verwachte 20 jaar. Alle premies die in een jaar binnenkomen, worden in principe gezamenlijk belegd. Maar pensioenfondsen kunnen er voor kiezen per ‘cohort’ te beleggen. Dan wordt bijvoorbeeld voor 20- tot 30-jarigen riskant belegd, omdat dat kans biedt op hoge opbrengst. Voor 50- tot 60-jarigen wordt een stuk voorzichtiger belegd omdat zij hun pensioen naderen. Voor gepensioneerden wordt nog conservatiever belegd. Uit berekeningen van het Centraal Planbureau blijkt volgens betrokkenen dat het nieuwe model ‘kan vliegen’. Het CPB rekende met een theoretisch model. Belangrijker zijn de berekeningen die een dozijn pensioenfondsen nu maken om te zien hoe het nieuwe contract uitpakt. Die berekeningen moeten binnen zijn als vakbeweging, werkgevers en kabinet het eind volgende week eens willen worden. Daarna moet de achterban van de werkgeversverenigingen en de vakbonden nog instemmen. Op vrijdag 12 juni buigt het ‘ledenparlement’ van de FNV zich over het plan. De verwachting is dat invoering van het nieuwe ‘pensioencontract’ mogelijk zeven jaar zal duren. Voordat het zover is, moeten nog grote hobbels genomen worden. Het plan is om de ‘doorsneepremie’ af te schaffen. Nu subsidiëren jongeren indirect hun oudere collega’s bij de pensioenopbouw. Als dat verandert, verliezen de werkende 45-plussers die subsidie en moeten ze gecompenseerd worden. Hoe dat moet, is nog onduidelijk. Daarnaast is nog niet helder hoe de pensioenaanspraken die werkenden nu krijgen voorgespiegeld kunnen worden omgezet naar ‘verwacht pensioen’ zonder dat het perspectief sterk verslechtert. Er is een juridisch probleem met de vraag of mensen met pensioenopbouw gedwongen kunnen worden over te stappen naar het nieuwe contract. Dat kan een probleem worden als het ‘verwachte pensioen’ lager wordt dan de ‘pensioenaanspraak’ of het lopende pensioen. Tenslotte moet het nieuwe pensioencontract in wetgeving verankerd worden. (bron: VK) Ik wacht nog even commentaar te geven, totdat meer bijzonderheden bekend zijn. Een negatief aspect in dit voorstel is de negatieve rente, waardoor dat deel van de pensioenreserves dat belegd wordt in vastrentende waarden de komende decennia geen rendement oplevert. Op Buitenhof was een discussie over dit onderwerp. Mijn conclusie is dat het nieuwe pensioenvoorstel het principe loslaat dat werknemers 42 jaar premie betalen voor een pensioenuitkering ingaande op de pensioengerechtigde leeftijd maar dat er geen enkele garantie is over de hoogte van het pensioen. De uitkering wordt berekend op basis van de gerealiseerde rendementen, die op de financiële markten worden gemaakt. De dekkingsgrondslag gaat de prullenmand in en de pensioenuitkering wordt jaarlijks berekend. Van enige garantie hoeveel de betaalde premies (in feite de pensioenreserve die wordt opgebouwd) uiteindelijk gaan opleveren wordt bepaald door de onzekerheid van de markt. Dit is geen degelijk en serieus voorstel: 42 jaar sparen maar je weet niet waarvoor.

De samenleving staat nog wel even onder zware druk: iedereen moet zich afvragen hoe we dat het beste overleven

De wereld moet mogelijk tot 2022 regelmatig naar langdurige periodes van lockdown, schrijft Joop Hazenberg, EU-watcher en schrijver op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/931/articles/1128434/18/1
Het is een winderige week in oktober als het kabinet opnieuw de lockdown afkondigt. Scholen en winkels sluiten de deuren, iedereen moet vanuit huis werken en cafés en restaurants zien hun toch al karige omzet verdampen. De solidariteitsvlaggen steken weer uit het raam en elke avond om acht uur applaudisseren we opnieuw voor het zorgpersoneel. Dit is een realistisch scenario en ik heb het niet over de komende herfst, maar die van volgend jaar. Uit recent onderzoek van Harvard blijkt dat de wereld mogelijk tot 2022 regelmatig naar langdurige periodes van lockdown moet, ten einde een kritieke uitbraak van het coronavirus en een daarmee samengaande ineenstorting van gezondheidsstelsels te voorkomen. Het blijft dus niet bij één keer. Met deze strategie van opeenvolgende lockdowns, afgewisseld met periodes van massaal testen, gerichte quarantaine en speciale apps, kopen we tijd om een vaccin of medicatie tegen het dodelijke virus te ontwikkelen. Zo’n vaccin is er op zijn vroegst in 2021, maar dat is geen zekerheid. Het kan langer duren, ook omdat massaproductie en distributie van vaccins tijd vergt. De wereld staat schaakmat: het is wachten op hulptroepen. Het enige wat we nu kunnen doen is de vinger in de dijk steken, om een virusramp te voorkomen. En Hansje Brinkers als we zijn, moeten we dat lang volhouden. Onze vrijheid zijn we dus kwijt. Daarom propageert premier Rutte het enig werkbare scenario voor de komende paar jaar: de anderhalvemetersamenleving als ‘het nieuwe normaal’. Ook in andere landen zal dit bizarre concept, een maatschappij zonder elkaars nabijheid, harde realiteit worden. De vraag is nu: zullen we dit mini-tijdperk van afzondering, deze nachtmerrie van duizend nachten overleven?
Economisch gezien tekent zich al een pikzwarte hemel af. Volgens Martin Wolf van de Financial Times maken we ‘the Great Shutdown’ mee waarin de economie moedwillig wordt stilgelegd. Dat is misschien een paar weken vol te houden, maar enkele maanden of zelfs jaren? In Zuid-Europa krimpt volgens het Internationaal Monetair Fonds de economie dit jaar met 10%. Tientallen miljoenen Amerikanen raakten al hun baan kwijt. Ongehoorde cijfers waarbij die van de kredietcrisis verbleken en ze kunnen veel hoger uitvallen als the Great Shutdown meerdere keren terugkomt. Niet alleen raken nationale economieën dan volledig ontregeld, maar ook de wereldeconomie die afhankelijk is van handelsstromen, ketens, internationale bedrijvigheid en financiële verwevenheden. Je kunt niet zomaar de knop omdraaien; je draait eerder de nek om. Als de bestaanszekerheid van honderden miljoenen, misschien wel miljarden mensen langdurig wegvalt, zijn de implicaties voor onze samenlevingen niet te overzien. Hieraan verbonden is de psychologische impact van het verlies van vrijheid alsmede de druk op de democratie. Maatschappelijke spanningen kunnen dermate oplopen dat het gezag van de overheid afbreekt, gezinnen kunnen uit elkaar vallen, depressie en uitzichtloosheid liggen op de loer. In het rijke Westen zullen de problemen waarschijnlijk minder ernstig zijn dan in delen van Afrika en Azië, waar afwezigheid van verzorgingsstaten tot onvoorstelbaar drama zal leiden. Ik zie vijf voorwaarden om een dergelijke ramp te voorkomen. Allereerst moet de staat actief ingrijpen. In de gezondheidszorg met structurele uitbreiding van de capaciteit om overbelasting te voorkomen, en in de economie met ongehoorde steunoperaties. Die zijn er al volop: op nationaal en internationaal niveau zijn duizenden miljarden euro’s en dollars vrijgemaakt. Maar economen wijzen erop dat al deze financiële bazooka’s niet genoeg zullen zijn om een diepgaande recessie af te wenden. Ook innovatief ondernemerschap is noodzakelijk. Dat gaat verder dan het plaatsen van plastic platen om caissières te beschermen. Het gaat over het opnieuw inrichten van economische handelsstromen en -systemen. De wereld heeft ervaring met dit soort shocktherapie, met name tijdens en na de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Nederland zal zaken dichterbij huis moeten doen. Niet noodzakelijkerwijs deglobaliseren, maar herglobaliseren. Wat betreft Europa betekent dit dat de EU-binnenmarkt wel volop moet blijven draaien en er zal bovendien Europese coördinatie van lockdowns moeten plaatsvinden. Het vrij verkeer van personen in de EU zal, vanwege de opeenvolgende lockdowns, de komende jaren zeer beperkt blijven. Voor vervoer van goederen, kapitaal en diensten kunnen de grenzen evenwel niet open genoeg zijn. Zo’n 70% van de Nederlandse goederenexport gaat naar andere EU-lidstaten, goed voor €500 mrd op jaarbasis. Het door de shredder halen van miljoenen onverkochte tulpen en rozen, is een schrikbeeld waar we ver van moeten blijven. Het is voorts van vitaal belang dat overheidsinstellingen blijven functioneren en burgers vertrouwen op een doeltreffend optredende staat. Dat betekent dat beleid flexibel en effectief moet zijn, zeker als het gaat om gezondheidsvraagstukken en om de oorlogseconomie draaiende te houden. Maar ook dat politici en bestuurders helder communiceren. Burgers zullen de richtlijnen dan, hoe moeilijk dat ook gaat worden, goed blijven opvolgen. Ten slotte moeten we, als samenleving en als mens, perspectief blijven houden op betere tijden. En hier ligt een taak voor iedereen, zeker voor mensen buiten de politiek en de medische wereld – die horen we al genoeg. Psychologen, filosofen, kunstenaars en geestelijken, maar ook familie en vrienden, buren en onbekenden – wij allen moeten ons met de vraag bezighouden hoe we het beste deze historische periode doorkomen. Tous ensemble, zoals dat hier in Brussel op de lakens staat geschilderd die uit de ramen wapperen, om deze grootste crisis van de afgelopen tachtig jaar het hoofd te kunnen bieden.
Interessante bijdrage, maar er worden aannames gepleegd die niet realistisch zijn en ook nooit te verwezenlijken. De intentie is: hoe we het graag zouden willen hebben. De schrijver Joop Hazenberg, onderkent dat als er geen solidariteit ontstaat tussen de rijke en de arme landen Europa uiteen valt. Halve oplossingen zullen in het beschreven scenario de doelstellingen nooit bereiken. Daarbij komt dat de interne markt alleen maar blijft functioneren als de zwakke landen de markt alleen maar draaiende kunnen houden als ze in staat zijn de importen te betalen. Op dit moment heeft DNB al een vordering op de Zuid-Europese landen, wegens onbetaalde import, van  tientallen miljarden. Dat is heel ongezond. Daarbij speelt ook mee hoe de stabiliteit van de euro en daarmee verband houdend het monetaire beleid van de ECB zich zullen ontwikkelingen. De optie dat de banken overeind gehouden kunnen worden door steeds meer gratis geld in de markten te pompen is een illusie. Het essay is voor mij een ‘droombeeld’, weinig realistisch.

Economie moet een algemeen doel dienen
Op Vrij Nederland, een verzetskrantje, dat op 31 augustus 1940 voor het eerst in de vorm van een stencil verscheen, schreef Elke van Riel onlangs dat het doel van de economie moet het algemeen belang zijn, zegt de Oostenrijkse econoom Christian Felber. Niet financiële winst of een groeiend bruto binnenlands product. Nu de corona-pandemie wereldwijd een recessie veroorzaakt, zouden we moeten stilstaan bij fundamentele vragen over ons economisch systeem. ‘We kiezen de waarden waar het in de economie om draait zelf.’ ‘We hebben een radicaal nieuw ontwerp nodig voor de economie,’ zegt de Oostenrijkse econoom. Daarin staan vijf basiswaarden centraal: menselijke waardigheid, solidariteit, duurzaamheid,

rechtvaardigheid en democratie. De corona-crisis laat volgens hem eens te meer zien dat een ‘reset’ van het economische systeem noodzakelijk is. ‘We moeten meer ruimte laten voor natuur en de druk van menselijke activiteiten op de planeet verminderen,’ zegt hij. ‘Hoe meer mensen er zijn en hoe meer ecosystemen door ons onder druk komen te staan, hoe hoger de kans dat virussen overspringen van dieren op mensen.’ ‘Het risico op een pandemie is veel hoger in de niet-duurzame en geglobaliseerde samenleving die we hebben gecreëerd in de afgelopen decennia.’ Epidemiologen waarschuwen al langer voor een nieuwe ziekte. We zijn als mensheid erg kwetsbaar doordat we zoveel reizen. Ons economisch systeem zou veerkrachtiger moeten zijn, zodat het een crisis het hoofd kan bieden, maar sterk geglobaliseerde markten kunnen dat niet, aldus Felber. Volgens hem is deglobaliseren het devies. ‘Hoe hoger de mate van arbeidsverdeling internationaal is en hoe meer globalisering, hoe kwetsbaarder de economieën en toeleveringsketens wereldwijd zijn. Inmiddels maakt de internationale handel in goederen en diensten bijna een derde van het totaal aan bbp wereldwijd uit. Dat zouden we moeten terugbrengen naar 10% of 15%. We moeten het meer zoeken in regionale en lokale markten en in handwerk en een circulaire economie in plaats van industrialisatie en verdere verhoging van productiviteit en efficiëntie.’ ‘Economie is volgens Aristoteles de kunst om in het onderhoud te voorzien. Geld is dan een middel en het algemeen belang het doel.’ De coronacrisis met in het kielzog daarvan een recessie is een goed moment om na te denken over wat economie eigenlijk is, vindt Felber. ‘Het Griekse woord “oikonomia” bestaat uit “oikos”: het huishouden, en “nomos”: de morele regels. In de tijd van Aristoteles werd als doel van de economie het welzijn van alle leden van het huishouden gezien. Maar in de moderne economie is geld en de toename van kapitaal het doel geworden. Volgens Aristoteles is dit geen economie maar chrematistiek: de kunst van geld verdienen. Wij noemen dat kapitalisme. Mijn punt is: zolang vermeende economen eerst kijken naar het financiële rendement van investeringen, naar winst en het monetaire bruto binnenlands product, zijn ze feitelijk geen economen maar chrematisten.’ Het in september verschenen boek This is not economy. Aufruf zur Revolution der Wirtschaftswissenschaft roept op tot een revolutie in de economische wetenschap. Hedendaagse economen denken dat economie een waardevrije wetenschap is, zoals de natuurwetenschappen, terwijl het in werkelijkheid een normatieve sociale wetenschap is. Dat is de kern van veel van de grote problemen waarmee we nu te maken hebben. ‘Economie is altijd normatief en ieder economisch systeem is per definitie een waardesysteem.’ Door zichzelf als natuurwetenschap te zien, spreken economen in termen van mechanica en wetten. Maar we kunnen in de sociale wetenschappen wel patronen onderscheiden, maar geen mechanische natuurwetten. Wie praat over de wetten van markten en over marktmechanismes, gebruikt dus totaal misplaatste metaforen, omdat het in werkelijkheid gaat om sociale fenomenen. We moeten overstappen op een paradigma dat interdisciplinair en holistisch is en niet alleen oog heeft voor klimaatstabiliteit, biodiversiteit en ecologie, maar ook voor menselijke samenlevingen en democratie. Deze overstap zal het karakter hebben van een wetenschappelijke revolutie.’ Het dominante denken over economie richt zich uitsluitend op markten en monetaire indicatoren. De homo economicus heeft geen oog voor gender, zorg, natuur, democratie, ethiek, geschiedenis, instituties en plaatsen waar de economie zich afspeelt die geen markten zijn, zoals het onbetaalde werk dat plaatsvindt binnen huishoudens, publieke eigendommen (met gedeeld eigenaarschap en gebruiksrecht), commons (vrij toegankelijke hulpbronnen) samenwerkingsnetwerken en de geefeconomie. Dat kun je inderdaad duiden als autistisch. Nu we opeens bijna allemaal thuis zitten vanwege het coronavirus, merken we dat het een enorme omissie is dat zaken zoals huishoudens niet beschouwd worden als onderdeel van de economie. Alle onbetaalde zorg en taken die plaatsvinden binnen gezinnen spelen nu een extreem belangrijke rol, maar komen niet voor in het bbp. Feministische economen noemen het onbetaalde werk binnen huishoudens de “kerneconomie”. Maar het mainstream economische denken staart zich blind op betaalde arbeid. ‘De staat moet grenzen bepalen om te voorkomen dat iets wat de mensheid nodig heeft, uitsluitend gebruikt kan worden door één groep.’ Dat Trump probeerde de exclusieve rechten op een coronavaccin te krijgen waaraan een Duits biotechbedrijf werkt, laat zien dat de liberalisering en privatisering van het gezondheidssysteem te ver zijn gegaan. Het maakt niet uit of dit onderzoek naar een vaccin publiek of privaat is, de staat moet grenzen bepalen om te voorkomen dat iets wat de mensheid nodig heeft, uitsluitend gebruikt kan worden door één groep. Dit voorbeeld laat zien dat we publieke goederen moeten versterken. Publieke goederen, commons, huishoudens en markten zijn alle vier belangrijk. Ze dienen andere doelen en moeten gezien worden als complementair.’ Het artikel is veel langer en stond op vn.nl

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 22 mei 2020; week 21: AEX 524,38; Bel20 2.962,73; CAC40 4.444,56; DAX30 11.073,87; FTSE 100 5.993,28; SMI 9.688,99; RTS (Rusland) 1188,47; DJIA 24.466,16; NY-Nasdaq 100 9.413,99; Nikkei 20.388,16; Hang Seng 22.930,14; All Ords 5.608,80; SSEC 2.813,77; €/$1,09; BTC/USD $9.197,76; 1 troy ounce goud $1732,70, dat is €51.061,58 per kilo; 3 maands Euribor -0,279%; 1 weeks -0,528%; 1 mnds -0,473%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,252% 10 jaar VS 0,6509%; 10 jaar Belgische Staat 0,027%; 10 jaar Duitse Staat -0,491%; Franse Staat 0,04%; VK 0,174%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,524%; 10 jaar Japan -0,0112%; Spanje 0,617%; 10 jaar Italië 1,594%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,48.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, vanwege de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg daalde $10 per troy ounce (31,1034768 gram, oftewel 32,1507466 troy ounce per kg), de Bitcoins daalden weer wat verder, rentetarieven daalden licht. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,401%; Duitsland -0,056%; Nederland -0,005%; Japan 0,4454%; GB 0,585%; Frankrijk 0,687%; Canada 1,0681%; VS 1,3659%; Spanje 1,497%; Italië 2499%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,678% Zwitserland -0,65%; Nederland -0,563%; Denemarken -0,454%; Frankrijk -0,406%; België -0,39%; Japan -0,1462%; VK -0,004.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 23/24 05 2020/532 CNV: Overheidssubsidie op massa-ontslag

UPDATE 16/17 05 2020/531 Wobke Hoekstra profileert zich als een magiër: hij tovert iets uit zijn hoed wat er niet is

De minister van Financiën, de christen-democraat Wobke Hoekstra, de mogelijk toekomstige politieke leider van het CDA, deed in de Telegraaf, met de 2e Kamerverkiezingen op 17 maart volgend jaar op komst, een vage politieke uitspraak ‘De rekening van de corona-crisis mag niet neerploffen bij de gewone man.’ „Financiële crises komen vaak neer bij mensen met een modale portemonnee. Dat is een onacceptabel antwoord, vind ik.” Het kabinet pompt momenteel miljarden euro’s in de Nederlandse economie die hard wordt geraakt door de corona-crisis. Het moet voor baanbehoud zorgen. Het prijskaartje voor deze steunpakketten loopt dit jaar naar verwachting op tot meer dan 100 miljard euro, een astronomisch bedrag. De CDA-bewindsman Hoekstra zou het verstandig vinden als het financiële gat dat hierdoor wordt geslagen pas op termijn wordt hersteld. „Wat duidelijk is, is dat de overheidsfinanciën een hele forse klap krijgen. Essentieel is dat je daar – uitgesmeerd over een langere periode – ook weer wat aan doet.” Het op orde brengen van de overheidsfinanciën kan op verschillende manieren. Hoekstra wil in ieder geval niet tijdens de coronacrisis bezuinigen, of de lasten verhogen, laat hij weten. Liever zet hij in op economische groei, die uiteindelijk weer moet gaan ontluiken. De CDA-kroonprins verwacht dat economische groei de krater in de schatkist zelfs volledig kan dichten. „Op termijn zeker.” Eerder had hij al uitgesproken dat bezuinigen op termijn niet moeten worden uitgesloten. Zijn insteek is dat als de economische groei terugkeert daardoor het bruto binnenlands product (bbp) weer zal gaan stijgen waardoor de staatsschuld relatief gezien weer binnen de beoogde normen van 60% terugkeert. Daar pleegt hij 2 aannames bij, die hij niet uitspreekt n.l. dat de rentelasten op de overheidsschuld niet gaan stijgen en dat de economische activiteiten weer kunnen gaan stijgen zonder dat daarvoor investeringen moeten worden gedaan. Ik doel hier op mijn aanname dat de samenleving van vóór corona, na corona in diezelfde vorm niet zal terugkeren. Ik verwacht dat het ‘fossiele tijdperk’ sneller tot het verleden zal behoren dan waarmee nu wordt gerekend en dat de inrichting van eco 4.0 en de daarbij behorende sociaal/maatschappelijke en financieel/economische hervormingen moeten zijn doorgevoerd. Dat dat hele proces veel geld gaat kosten, staat voor mij niet ter discussie. Dat geld zal ook moeten worden vanuit de staatskas. Dus zo simpel als Hoekstra de zaken voorstelt is het zeker niet.

De kloof tussen arm en rijk groeit door crisis, zeggen 2 hoogleraren, die daar onderzoek naar hebben gedaan

Er is een wijdverbreid idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleinen. Maar dat klopt niet, zeggen twee vooraanstaande wetenschappers: de historicus Bas van Bavel, verbonden aan de Universiteit van Utrecht en de ecoloog Marten Scheffer, werkzaam aan de Wageningen Universiteit. Nu dus ook niet, tenzij de overheid ingrijpt, schrijft Willem Schoonen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/946/articles/1138133/44/1 De coronacrisis zal de sociaal-economische ongelijkheid in de samenleving vergroten, zoals de financiële crisis van 2008 heeft gedaan. Al eerder heb ik geschreven over sociaal/maatschappelijke hervormingen die optreden na een pandemie: de pest, de Spaanse griep en na grote schokken (crises en oorlogen). Maar die herschikking blijft uit als de gevestigde machten aan het bewind blijven. Er moeten wel tegenkrachten optreden die afdwingen dat de sociaal-economische verhoudingen gaan worden herwogen. Dat wordt moeilijker nu de wereld steeds verder is geglobaliseerd en landen steeds meer terugvallen op de bescherming van nationale belangen. Daarom moet de schok komen van super-nationale instellingen. Ik wijs al geruime tijd dat het monetaire beleid van de centrale banken niet langer de belangen behartigt van hele samenlevingen, maar zich vooral richt op die van het grote geld. De enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld die in de markten worden gepompt door de centrale banken gaan naar de financiële markten, door mij casino’s genoemd, waar door speculanten, waaronder banken en computers, veelal dagtransacties worden gedaan, waarmee winsten worden behaald. Maar de functie van de financiële markten, aandelen, obligaties en grondstoffen, ligt niet op de korte termijn maar op de middellange en lange termijn. Als de 30-jarige rente in Nederland momenteel 0,012% negatief is, is die lange termijn prognose dus verre van optimistisch. Tot 2050 ieder jaar geld toebetalen door beleggers aan debiteuren die het willen lenen. Dan moet er iets fundamenteels goed ‘fout’ zijn. Dat kan best, zo zijn. We bevinden ons sinds 2008 in een overgangsperiode van de afgesloten lange structurele golf (van Kondratiev), het tijdperk van de industriële productie aangedreven door fossiele brandstoffen, ook wel genoemd eco.3, naar eco.4 een de Nieuwe wereld. Op Oudjaarsdag 2019 heb ik al geschreven: Het gevolg zal zijn dat onze waarden en vermogens als sneeuw voor de zon zullen smelten. Het einde van dat proces zal de start zijn van een nieuwe samenleving in wording voor nieuwe generaties, waar aandacht moet zijn voor de positie van robots in een nieuw productieproces, het gebruik van Kunstmatige Intelligentie, de opleiding van werknemers in het werk met algoritmen, het opschudden van ons onderwijs waarbij het accent verschuift van alfa naar beta, her- en omscholing van werknemers, een heel nieuwe arbeidsethos, de positie van ons politiek/democratisch bestel in relatie tot de macht van de voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven als Facebook, Microsoft, Google, Apple, Amazon en een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Daarover moeten de blauwdrukken nog worden ontworpen, waarvoor de tijd dringt. Dat is een enorme uitdaging in de komende tien jaar waarvoor wij staan. De wereld is in de macht van het neoliberalisme (de nieuwe vrijheid, het kapitalisme). Daar zijn wij in doorgeslagen en hebben geen aandacht gehad voor de negatieve bijwerkingen van de vrije markt economie en het centraal stellen van ‘geld’ als centrale factor waarop het systeem draait en waaraan het leven van het volk dienstbaar moet zijn. Geld is de basis van ons bestaan geworden. Hier ligt een groot spanningsveld, want het systeem heeft de waarde van het geld ontnomen. De waarde is nog slechts de prijs die de almachtige markt bereid is ervoor te betalen. Tot slot, ik verwacht dat het systeem zelf zich zal vernietigen. In het volgende blog zal ik hierop terugkomen.

Zitten we al midden in een Koude Oorlog?

De spanningen tussen de VS en China lopen zo hoog op dat een tweede, explosieve ronde in de handelsoorlog dreigt, schrijft Karlijn van Houwelingen op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/943/articles/1134847/7/1

Voormalig presidentieel adviseur Clete Willems gebruikt de term niet graag, maar deed het toch, toen hij op zakenzender CNBC over de gespannen verhouding tussen de VS en China sprak. “Ik denk dat we eerlijk moeten zijn. Dit is het begin van een nieuwe Koude Oorlog,” zei Willems, die tot voor kort namens de president onderhandelde over handel. “En als we niet voorzichtig zijn, kan het nog veel, veel erger worden.” In januari tekenden de VS en China nog de eerste fase van een akkoord dat een einde zou maken aan de handelsoorlog. China beloofde voor $200.000.000.000 Amerikaanse goederen te kopen, in ruil schafte Trump zijn extra invoerbelastingen op Chinese goederen af. Nu corona ook de Chinese economie hard raakt, kan en wil China zich mogelijk niet aan de afspraak houden. Omdat Trump verwacht dat het met die handelsdeal voorlopig niet veel wordt, kiest hij voor plan B: China voluit aanvallen. Trump heeft ook al gesuggereerd dat hij China voor de rechter zal slepen met een schadeclaim voor het veroorzaken van het veroorzaken van corona-virus. Maar coulance? De VS peinst er niet over. Trump dreigde juist met nieuwe invoertarieven op Chinese goederen. Als China zich niet aan de afspraken houdt, zei hij in een vragensessie met kiezers op Fox News, is de wapenstilstand in de handelsoorlog van de baan. “Als ze niet kopen, beëindigen we de deal. Heel simpel.” Veel analisten zijn het erover eens: in 50 jaar is de relatie tussen Washington en Peking niet zo slecht geweest als nu. En de spanning loopt op. In de VS klinkt de roep om China te straffen voor de gevolgen van de pandemie. “China straffen zit op dit moment absoluut in zijn hoofd,” zei een van Trumps adviseurs tegen The Washington Post. Het handelsakkoord is nu van secundair belang, zei Trump. Behalve extra invoertarieven bekijkt Washington ook andere sancties. Zo wordt volgens anonieme bronnen in de regering overwogen om China’s immuniteit in Amerikaanse rechtbanken op te heffen, een regel die bepaalt dat landen niet worden vervolgd voor rechtbanken van andere landen. Dan zou het mogelijk zijn in rechtszaken schadevergoeding van Peking te eisen en beslag te laten leggen op Chinese bezittingen om die te innen. Twee staten en vijf bedrijven en personen hebben al zaken aangespannen, maar vanwege China’s immuniteit zullen die worden afgewezen. Een andere optie: schulden aan China niet terugbetalen. Plannen daartoe ontkende economisch adviseur Larry Kudlow overigens direct. Vertrouwen in Amerikaanse schuldenverplichtingen is heilig, zei hij. Ook Trump erkende dat betalingsverplichtingen niet nakomen nadelige gevolgen voor de VS en de dollar zou hebben. Het Witte Huis zet extra vaart achter pogingen om Amerikaanse bedrijven zover te krijgen zich terug te trekken uit China, en in bevriende landen te gaan produceren. Mogelijk worden daarvoor belastingvoordelen en subsidies ingevoerd, aldus ambtenaren tegen persbureau Reuters. Met onder meer Australië, India, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en Vietnam voert Buitenlandminister Pompeo gesprekken over het ‘herstructureren van productieketens’. Voor meer invoertarieven gaan in de VS weinig handen op elkaar. Het zijn uiteindelijk Amerikaanse bedrijven en consumenten die ze betalen, waarschuwen veel experts. En dat op een uitermate slecht moment, nu tientallen miljoenen mensen hun baan kwijt zijn. Rechtszaken tegen China mogelijk maken kan ook als een boemerang terugkeren. Stel je voor dat de rest van de wereld Amerika wil laten ‘betalen’ voor fouten, falen en misdaden van Washington, waarschuwt Doug Bandow, voormalig adviseur van president Reagan, in tijdschrift Foreign Policy. “Washington heeft de laatste twee decennia meer landen gebombardeerd, binnengevallen of bezet dan wie dan ook.” In een opiniestuk in The Washington Post stelde de Chinese ambassadeur in Washington al dan óók te compenseren voor eerdere crises. ‘Wie moet de slachtoffers van de Mexicaanse griep of hiv en aids dan compenseren? En de verliezen door de financiële crisis van 2008?’

Gijs Moes schrijft in Trouw ook over dit onderwerp. Het coronavirus is ontsnapt uit een laboratorium in Wuhan, of zelfs bewust gelekt. Nee, het de Amerikanen hebben het meegenomen naar de stad, toen daar in oktober vorig jaar een internationaal toernooi voor sportieve militairen werd gehouden. Amerikanen en Chinezen slaan elkaar om de oren met verwijten, met als inzet: wie is er schuldig aan de pandemie? Chinese complotdenkers hebben al een naam gevonden voor ‘patiënt 0’, de eerste mens die het virus opliep en verder verspreidde: Maatje Benassi. Deze Amerikaanse vrouw van 52, die als burger voor het ministerie van defensie werkt, deed als reservist mee aan de Militaire Wereldspelen. Ze kwam uit bij het wielrennen, belandde na een val in een ziekenhuis en is om onduidelijke redenen tot patiënt 0 gebombardeerd. Zelfs de Engelstalige Chinese staatskrant Global Times noemde haar naam, zonder enig bewijs te leveren. Dezelfde Global Times noemde de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo ‘gedegenereerd’ en ‘verachtelijk’, omdat hij had gesuggereerd dat het virus wellicht uit een lab in Wuhan komt. Trump ging nog verder in zijn uitlatingen. Zo noemde hij de komst van het virus naar de VS erger dan Pearl Harbor, de marinehaven op Hawaï die de Japanners in 1941 onverwachts aanvielen.

Frontberichten

Fractievoorzitter Jetten van D66 wil dat het kabinet een andere koers gaat varen in Brussel, en het regeerakkoord moet daarvoor worden opengebroken. Dat zegt hij in het NRC. De coalitie heeft in het regeerakkoord afgesproken dat er deze regeerperiode niet meer geld mag gaan van sterke naar zwakkere landen. De D66-leider vindt dat er vanwege corona juist wel meer steun moet komen. “Zodat een bloementeler zijn bloemen in Italië kan verkopen”, zegt hij in de krant. Jetten pleit verder voor Europese belastingen, bijvoorbeeld voor op grote techbedrijven als Google en Facebook. (bron: NOS) Jetten heeft hier wel een punt. Niet alleen over de EU-meerjarenbegroting 2021-2027, maar ook een corona-solidariteitsbijdrage voor de financieel zwakke EU-landen. Verder hadden die Europese belastingen er al lang moeten zijn, maar dat gaat alleen lukken als de besluitvorming daarover ingrijpend wordt hervormd, waarbij nationale belangen niet langer kunnen prevaleren boven het gezamenlijke Europese belang.

Air Canada gaat door de corona-crisis minstens 20.000 banen schrappen, meldt persbureau Bloomberg op basis van bronnen binnen de luchtvaartmaatschappij. Dat komt neer op de helft van het personeelsbestand. Air Canada had al eerder voorspeld dat de maatschappij hard geraakt zou worden door de wereldwijde virusuitbraak. Net als andere vliegtuigmaatschappijen vliegt Air Canada nog nauwelijks. (bron: nu.nl)

Door de weggevallen vraag naar aardappelen om friet mee te maken, zitten telers en verwerkers met een restpartij van een miljard kilo aan frietaardappelen. De aardappelen kunnen in ieder geval niet zomaar worden verkocht in b.v. supermarkten. “Die hebben maanden geleden al contracten met andere leveranciers afgesloten”, zegt directeur André Hoogendijk van brancheorganisatie BO Akkerbouw. “Als teler heb je zelf een schuur vol en in de supermarkt zie je aardappelen uit Israël liggen. Dat is wrang.” Ook aardappelteler Astrid Francis uit Hoorn kampte met dat probleem. Ze hoorde dat supermarktketen DEEN geen aardappels meer uit Nederland verkoopt vanwege een leveringsprobleem, terwijl haar schuur met 120.000 kilo aardappels op een steenworpafstand staat. Om een punt te maken, stortte ze 6000 kilo aardappels voor het hoofdkantoor van DEEN in Hoorn. En haar actie heeft geholpen: na een gesprek gaat de supermarkt haar aardappelen verkopen, meldt NH Nieuws. Voor de telers zijn de onverkochte aardappelen een flinke financiële strop. Gedupeerde ondernemers krijgen daarom compensatie van de overheid. Per kilo aardappelen krijgen ze 6 cent. Ter vergelijking: normaal krijgen telers 16 cent per kilo als ze die verkopen aan frietverwerkers. Een voorwaarde voor die steunmaatregel is dat de aardappels niet meer mogen worden verkocht. “Alleen voor minimale prijzen. Dat ze bijna gratis zijn”, zegt Hoogendijk. Telers verkopen hun aardappelen nu bijvoorbeeld voor 1 cent per kilo aan melkveehouders. “Die voeren ze aan de koeien”, zegt Hoogendijk. “Ook wordt een deel van de aardappels verwerkt in huisdiervoedsel.” De aardappeltelers hebben ook geprobeerd hun overschotten op een andere manier aan de man te brengen. “We hebben acties opgezet om mensen te stimuleren meer frietjes te eten, maar dat is lang niet genoeg”, zegt Hoogendijk. Ook verkopen telers aardappelen rechtstreeks aan de consument en gaat een deel naar de Voedselbank. ” Maar zelfs dan is er mogelijk nog een overschot aan aardappelen. “Als we daarna nog aardappels overhouden worden die verwerkt tot biogas, maar dat doe je liever niet”, zegt Bas Weren van Duynie Group, een bedrijf dat zich bezighoudt met het duurzaam verwerken van restproducten. Volgens hem wordt voedsel zoals aardappelen het liefst verwerkt in een zo hoogwaardig mogelijk product. Toine Timmermans, programmamanager duurzame voedselketens aan de universiteit van Wageningen en initiatiefnemer van stichting Samen Tegen Voedselverspilling, beaamt dat. “Biogas van aardappelen maken is eigenlijk zonde. Daarom gaan we kijken of we op grote schaal desinfectiemiddelen kunnen maken van de restpartijen. Dat is toch nuttiger.” Naast aardappelen dreigen er nog meer overschotten. Zo raken de koel- en vrieshuizen langzaam vol met kalfsvlees nu de markt voor het vlees grotendeels is ingestort. “De vrieshuizen zijn nu voor zo’n 90% gevuld”, zegt Davey Gerlings van de Vereniging van Nederlandse Koel- en Vrieshuizen. “De situatie wordt nijpend dus we zoeken naar creatieve oplossingen. Maar we zijn natuurlijk wel gebonden aan regels.” In de koel- en vrieshuizen liggen ook andere producten, zoals vacuümverpakte asperges en kweekvis. “De wildvangst is bijna helemaal gestopt, maar kweekvis is op een gegeven moment volgroeid en moet uit de bassins worden gehaald. Die worden net als het kalfsvlees massaal ingevroren”, zegt Timmermans. Het gaat niet alleen om aardappelen, kweekvis, kalfsvlees en asperges. Er zijn nog meer producten waarvan (tijdelijk) overschotten zijn. “In eerste instantie zag je heel veel luxe producten die bestemd waren voor de horeca, zoals kiemgroenten, exotische producten of speciale champignons”, zegt Timmermans. “Dat soort dingen kun je vaak niet kopen in de supermarkt en de markt voor de horeca ligt bijna helemaal stil.” De stroom aan dat soort producten begint inmiddels op te drogen, omdat de productie tijdelijk is stilgelegd. Toch kloppen er wekelijks nog steeds producenten aan bij zijn stichting. “Wekelijks krijgen we bijvoorbeeld 5000 kilo horeca-tomaatjes en 30.000 kilo champignons voor op pizza’s.” Ook ketens als McDonald’s en IKEA meldden eerder al pallets vol milkshakes en sapjes aan bij de stichting. “Daar hebben we een bestemming voor gevonden via Voedselbanken en het Leger Des Heils.” Het probleem van voedseloverschotten is voorlopig niet voorbij, schat Timmermans. “Het seizoen voor de productie van groenten als sla en broccoli begint nu net pas. Het is nog afwachten hoe die stroom kan worden verwerkt.” In België is nu bijvoorbeeld al een groot overschot aan komkommers. Toch is de wetenschapper optimistisch. “Nederland is een echt handelsland. We zijn goed in het vinden van nieuwe afzetmarkten. Veel van onze asperges gaan nu bijvoorbeeld naar Duitsland.” (bron: NOS)

Bijna 37% van de patiënten die in het ziekenhuis liggen met COVID-19 krijgt nierproblemen. Uit onderzoek bij 5500 patiënten in de staat New York blijkt dat bij veel patiënten acute nierbeschadiging bestaat. Die treedt op als de nieren falen en geen afval meer kunnen wegfilteren. Bij ruim 14% van de zieken was dialyse nodig, schrijven de onderzoekers van een zorginstelling in het vakblad Kidney International. De meeste en ernstigste problemen doen zich voor bij patiënten die aan de beademing moeten. Het is de grootste studie naar nierproblemen en corona.

Landen die gedogen dat reisorganisaties en luchtvaartmaatschappijen de consument geen keuze geven tussen een voucher of geld terug, zijn volgens de Europese Commissie (EC) in overtreding van de Europese regels. Dat zei Eurocommissaris Margrethe Vestager. De EC overweegt wel degelijk om procedures te starten tegen landen zoals Nederland, die toestaan dat reisorganisaties hun klanten bij annuleringen een voucher geven in plaats van dat ze geld terugkrijgen. Premier Rutte zegt dat zulke procedures niet aan de orde zijn, maar tegenover de NOS weerspreekt een woordvoerder van de Commissie dat. Het standpunt is dat reisorganisaties wel een tegoedbon mogen geven, maar daar moet de klant mee instemmen. Mensen die hun geld terug willen moeten die keuze ook hebben. Behalve Nederland heeft de EC nog twaalf landen op de korrel. Na afloop van een persconferentie over het toerisme in het kader van de coronacrisis, zei de commissaris van mededinging dat er aanmoedigingsbrieven onderweg zijn naar alle Europese lidstaten om hen op de bestaande wetgeving te wijzen. Nederland behoort tot de landen die een voucherconstructie gedoogt. “We staan erop dat elke burger het recht heeft op zijn geld terug”, aldus Vestager. Dat is Europese wetgeving. Reisbrancheorganisatie ANVR kwam in Nederland als eerste met de ‘coronavoucher’ op de proppen. Op deze manier konden de touroperators geld in kas houden, wat hen zou behoeden voor een faillissement. Mocht de touroperator toch failliet gaan, dan was de voucher gedekt door garantiefonds SGR. Niet lang na de touroperators introduceerden ook de luchtvaartmaatschappijen, waaronder KLM en Transavia, de voucher. De Eurocommissaris zegt te begrijpen dat de bedrijven het geld hard nodig hebben. “En als iemand een voucher wil accepteren en zich dat kan veroorloven, dan is dat prima.” Maar als een consument zijn geld terug wil, dan moet de touroperator of luchtvaartmaatschappij daar gehoor aan geven. De keuze is dus aan de consument. Verder vindt Vestager dat de voucher ook aantrekkelijker gemaakt kan worden door er extra services aan te koppelen en ze flexibeler te maken. Ook oppert zij de mogelijkheid dat de lidstaten garant kunnen staan voor de vouchers. De ANVR pleit daar ook voor aangezien de teller voor de uitgegeven vouchers inmiddels flink oploopt. De ANWB benadrukt in een reactie dat de garantieregeling van de SGR in Nederland nog niet voor losse vliegtickets geldt. “Daarom wil de ANWB dat minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat ervoor zorgt dat zo’n garantieregeling voor losse vliegtickets er op korte termijn komt.” Ook de ANVR noemt dat in een reactie. KLM heeft laten weten de uitspraken van de EC te accepteren. Ook heeft het kabinet laten weten zich te schikken naar de Europese regels. Verder zegt de brancheorganisatie het te betreuren dat de gedekte voucher die de “zwaar getroffen sector” biedt niet als afdoende wordt beschouwd door de Europese Commissie. Voorzitter Frank Oostdam: “Alleen zo kunnen wij én de consument de bedienen én de reissector proberen overeind te houden, waar nu zo’n 20.000 banen op de tocht staan.” Geld teruggeven zou een strop zijn voor de sector. (bron: nu.nl en NOS)

In de voorbije week hebben nog eens bijna 3 miljoen Amerikanen een beroep gedaan op een sociale uitkering, een lichte daling in vergelijking met de laatste week van april. De voorgaande week ging het nog om 3,1 miljoen Amerikanen die een uitkering aanvroegen. In de voorbije maand gingen er in totaal 20,5 miljoen banen verloren op de Amerikaanse arbeidsmarkt. Tegelijkertijd liep de werkloosheid in de VS hard op naar 14,7% van de beroepsbevolking. De beperkende maatregelen in de strijd tegen het corona-virus laten diepe sporen na in de Amerikaanse economie. Vooral de Federal reserve heeft al ongekende stimuleringsmaatregelen doorgevoerd om de impact van de coronacrisis te dempen.

WHO: het is mogelijk dat corona nooit meer weggaat. 4,66 miljoen mensen zijn besmet waarvan 32% in de VS en 309.710 doden, waarvan 88.550, 29%, in de VS.

Financieel/Economische berichten

De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal met 1,7% gekrompen ten opzichte van het voorgaande kwartaal, blijkt uit de eerste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het gaat om de grootste krimp sinds de economische crisis van 2009. Met de krimp komt er een eind aan 23 kwartalen (bijna zes jaar) van economische groei in Nederland. De rode cijfers zijn volgens het CBS met name te verklaren door een sterke daling van de consumentenuitgaven. Nederlandse huishoudens gaven in de eerste drie maanden van dit jaar 2,7% minder uit dan in het voorgaande kwartaal. Dat is de grootste daling sinds 1987, het jaar waarin het CBS begon met meten. De gevolgen van de COVID-19-uitbraak en de maatregelen zijn duidelijk te zien in de cijfers: in januari en februari groeide de economie namelijk nog. Ook gaven huishoudens toen nog meer uit dan eind vorig jaar. Half maart kwam daar een abrupt einde aan. Toen gingen veel mensen thuiswerken, moesten horecabedrijven de deuren sluiten, gingen de kapperszaken dicht en raakten winkelstraten leeg. Hierdoor daalden de consumentenuitgaven in maart met 6,7% ten opzichte van een jaar eerder, waarmee het volgens het statistiekbureau de grootste daling ooit gemeten is. De gevolgen van de coronacrisis worden in vrijwel elke sector gevoeld. Het CBS noteert de grootste productiedalingen in de sectoren horeca, cultuur, sport en recreatie. Ook de sectoren handel, vervoer en zorg vertoonden krimp. De krimp in de zorgsector is te wijten omdat de reguliere zorg terugviel. Lichtpuntjes in de zee van rode cijfers is de bouw. Met een groei van 3,1% ten opzichte van vorig jaar werd in het eerste kwartaal flink doorgebouwd. De opleving is opvallend, want een kwartaal eerder was er nog sprake van een daling. Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, spreekt van een forse daling. “Zeker als je bedenkt dat de lockdownmaatregelen pas in maart begonnen”, aldus de hoofdeconoom. De Nederlandse economie lijkt het volgens Van Mulligen beter te doen dan die van de landen om ons heen. Zo noteerde Frankrijk een krimp van bijna 6% in het eerste kwartaal en kromp de economie van onze oosterburen met 2,2%. De CBS-hoofdeconoom benadrukt wel dat de mate van de krimp afhangt van hoe strikt de coronamaatregelen zijn. In Zweden, een land met relatief soepele maatregelen, kromp de economie slechts met 0,3% ten opzichte van eind vorig jaar. Ook de Duitse economie krimpt. De krimp, aangepast voor onder meer kalendereffecten, kwam op kwartaalbasis uit op 2,2%. Op jaarbasis was er in deze voorlopige lezing sprake van een krimp van 2,3%, eveneens aangepast voor onder meer kalendereffecten. Hoe strenger de lockdown, des te groter de economische impact lijkt. Het aantal openstaande vacatures is voor het eerst in zeven jaar op jaarbasis gedaald, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag. De afname in het eerste kwartaal was bovendien de grootste daling die ooit is gemeten.

Het CBS telde aan het einde van maart 226.000 openstaande vacatures. Het waren er ruim 60.000 minder dan een jaar eerder, dat komt neer op een afname van 21%. De producentenprijzen in Duitsland zijn in april met 0,7% gedaald ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau. Op jaarbasis was sprake van een afname van de Duitse producentenprijzen met 1,9%, na een daling met 0,8% een maand eerder.

De Chinese industrie lijkt op te krabbelen van de zware klap door de coronacrisis. Maar onder Chinese consumenten en investeerders is de stemming nog pessimistisch, blijkt uit gepubliceerde cijfers over de economie van China, de tweede grootste van de wereld. De productie in de omvangrijke Chinese industrie steeg in april met 3,9% vergeleken met een jaar eerder. Het is voor het eerst dit jaar dat een toename van de industriële productie te zien is. In maart kromp die nog met 1,1%. De virusuitbraak in China lijkt over het hoogtepunt heen en het land komt nu langzaam uit alle lockdown-maatregelen. De overheid heeft stimuleringsmaatregelen genomen om de economie te helpen herstellen. Daar staat tegenover dat de detailhandelsverkopen in China in april met 7,5% afnamen op jaarbasis, wat meer is dan verwacht. Chinezen blijven terughoudend met bestedingen in bijvoorbeeld winkels en horeca uit onzekerheid over de coronacrisis en de impact op de economie. Daarnaast zakten de investeringen van bedrijven in de periode tussen januari tot en met april met 10,3%. De Chinese economie kampt nog met grote uitdagingen omdat het coronavirus nu elders in de wereld keihard heeft toegeslagen, waardoor de wereldhandel fors wordt verstoord. Daar heeft China als belangrijk handelsland veel last van. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de Chinese economie met 6,8%, de eerste neergang voor het land sinds 1992.

Wordt ruim een derde van de Amerikaanse beroepsbevolking werkloos? Ja, dat gaat gebeuren, denkt zakenbank Goldman Sachs. 

Dat schrijft Koos Schwartz in Trouw. Zo’n twintig miljoen Amerikanen zijn in april werkloos geraakt en daar zal het niet bij blijven. Zakenbank Goldman Sachs verwacht dat het aantal werklozen in de VS zal oplopen van ruim 23 miljoen (eind april) naar circa 37 miljoen. Dat laatste staat gelijk aan ongeveer een kwart van de werkzame bevolking. Als de zakenbank gelijk krijgt, stevenen de VS af op het hoogste werkloosheidspercentage sinds 1933, het jaar dat de Great Depression, op zijn heftigst was. De nieuwste prognoses van Goldman Sachs zijn, voor de korte termijn althans, nog somberder dan de vorige. In april zal de Amerikaanse economie, in vergelijking met een maand eerder, met maar liefst 39% zijn gekrompen, schat de bank. Het officiële werkloosheidspercentage zal stijgen van 14,7% (nu) naar rond de de 25%. De werkelijkheid is nog zwarter, want in die statistieken wordt geen rekening gehouden met de Amerikanen die de hoop op een baan hebben opgegeven en dus niet meer solliciteren. Die groep was voor de corona-crisis uitbrak al groot, en wordt nog groter. Wordt die groep meegeteld dan komt het echte werkloosheidspercentage in mei of in juni uit op ongeveer 35%. In andere woorden: meer dan een derde van de Amerikanen zal dan geen betaalde baan hebben. Lichtpuntjes zijn er volgens de onderzoekers van Goldman Sachs ook. Amerika gaat langzaam van het slot af. Er is weer meer verkeer op de weg en bij de taxidiensten van bedrijven als Uber en Lyft wordt het drukker. Hotels openen hun deuren weer en hotels die open waren, krijgen meer klanten. Er vliegen ook meer vliegtuigen boven de VS dan in april. Als de lockdown verder wordt versoepeld, verwacht Goldman Sachs in het derde kwartaal een enorme opleving van de economie: van 29%, vergeleken met het tweede kwartaal. Dat betekent ook dat er veel banen bij komen. De bank schat in dat het officiële werkloosheidspercentage eind december rond de 10 zal liggen. Dat is nog altijd wel het hoogste percentage sinds de financiële crisis. Uit onderzoek van Goldman Sachs blijkt verder hoe het leven van Amerikanen in de corona-weken is veranderd. De gemiddelde Amerikaan geeft 20% minder uit dan in pre-corana-tijden. ‘Thuisdoedingen’ zijn, al dan niet noodgedwongen, in: het gebruik van apps voor videobellen is meer dan dertien keer zo groot. Apps om thuis te fitnessen worden ruim drie keer zo vaak gebruikt als een jaar geleden. Het online bestellen van boodschappen is meer dan verdubbeld. De verkoop van alcoholische dranken (exclusief horeca natuurlijk) is bijna verdubbeld. Daartegenover staat dat Amerikanen nauwelijks meer dingen buiten (kunnen) doen. Shopping malls met outlet-artikelen? Gesloten. Restaurants? Dicht. Bioscopen? Idem. Festivals, sportwedstrijden? Gaan niet door. ‘Uit’ is, noodgedwongen, uit. Supermarkten, webwinkels en afhaalrestaurants varen er wel bij. Hoe hard de corona-crisis de VS ook mag raken, het had nog erger kunnen zijn als de Amerikaanse regering geen kapitale bedragen in de economie had gepompt. Zonder die overheidsassistentie zouden de bestedingen nog lager, en de werkloosheid nog hoger zijn uitgevallen. Gevolg is wel dat het Amerikaanse overheidstekort razendsnel groter wordt. Het economisch bureau van ING berekent dat de centrale overheid in april $738 mrd meer uitgaf dan er aan inkomsten binnenkwam. Dat kwam deels door de gigantische uitgaven aan het steunprogramma en aan werkloosheidsuitkeringen – in april van dit jaar gaf de Amerikaanse overheid 3,6 keer zo veel geld uit als een jaar eerder – en deels doordat de inkomsten uit belastingen lager uitvielen dan vorig jaar. Over de periode oktober 2019 – april 2020 kwam het Amerikaanse overheidstekort uit op het moeilijk vatbare bedrag van $1480.000.000.000.

https://www.trouw.nl/buitenland/experts-getuigen-hoe-trump-hun-coronawaarschuwingen-schouderophalend-afdoet~bc27005e/

Grootste crisis ooit in de reiswereld

De Amsterdamse beursgraadmeter AEX is donderdagmiddag weer onder de belangrijke grens van 500 punten gedoken. Beleggers schrokken van een harde uithaal van de Amerikaanse president Donald Trump richting China. Hij dreigt de banden met de Chinezen te verbreken. Ook het aantal nieuwe WW-aanvragen in de VS valt tegen. Volgens Ralph Wessels, hoofd beleggingsstrategie van ABN Amro, werd de stemming onder beleggers aanvankelijk gedrukt door Fed-voorzitter Jerome Powell. De centrale bankier waarschuwde dat de corona-crisis blijvende schade kan toebrengen aan de Amerikaanse economie en riep de overheid op extra fiscaal te gaan stimuleren. „Ook waren er opmerkingen van virologen dat de bestrijding van het virus waarschijnlijk wat langer gaat duren”, legde Wessels uit. Na het krachtige herstel van de afgelopen weken was al voorspeld dat de beurzen een stap terug zouden doen. „Wij zien de beurzen de komende tijd zijwaarts bewegen in een ruime bandbreedte.” In de geheel roodgekleurde AEX waren Aegon (-6,6%) en NN (-6%) de grootste dalers. De verzekeraars hadden last van de wegzakkende rente. Lloyds of London, ’s werelds grootste handelsplaats voor verzekeringen, verwacht dat de sector dit jaar $203 miljard aan verliezen moet slikken als gevolg van de corona-crisis. ABN Amro werd 5,9% minder waard. De bank was woensdag ook al uit de gratie na tegenvallende kwartaalcijfers met een verlies van 9,11%. Deze week daalde de koers van Dé Bank van €6,88 naar €5,842, een daling van 15%. De AEX is vrijdag na een hoopvolle start slechts licht hoger gesloten. Het bericht dat president Donald Trump de levering van chips aan het Chinese Huawei gaat verbieden, drukte de stemming. ABN Amro had het opnieuw zwaar. Na de bescheiden dagwinst van 0,26% op 500,31 punten komt het weekverlies voor de AEX op bijna 4%. Verlies ABN Amro kwam niet als een verrassing. Van de totale reservering voor de stroppenpot ad €1106 miljoen gaat 46% naar COVID-19 en de gedaalde olieprijs; 41% naar 2 uitzonderlijke klantendossiers (o.a. een speculant die verkeerd gegokt had); 19% naar leningen met wanbetaling; 14% naar mogelijke verslechteringen door corona; 13% naar normale reserveringen

Overwegingen

De wereld verkeert in een situatie met grote onzekerheden op meerdere fronten en beleggers negeren dat nieuws. Het doet me denken aan de Titanic waar de muziek door bleef spelen terwijl het schip in de diepten verdween.

De overheid, banken, gemeenten iedereen staat klaar getroffenen te helpen door ze geld te lenen dan wel betalingsverplichtingen naar de toekomst te verschuiven. Dat geeft alleen maar enig soelaas als de lockdown maar heel kortstondig duurt. Stel 3 maanden, maar die aanname is er momenteel niet. Het resultaat van al die uitgestoken handen is alleen maar dat veel ondernemers, in de zwaar getroffen sectoren, komend jaar in grote financiële problemen komen. Verder verwacht ik dat de prijzen in die sectoren zullen gaan stijgen (om de verliezen terug te kunnen verdienen en de rente en aflossing van overbruggingskredieten terug te kunnen betalen), waardoor de inflatie gaat toenemen en de lonen en pensioenen niet worden verhoogd, waardoor de koopkracht gaat dalen. In dezelfde periode dat het aantal bedrijven zal stoppen, vrijwillig dan we gedwongen door faillissement. De financieel/economische ellende die dat gaat veroorzaken zal niet kunnen worden opgelost door de Knappe Koppen (KK’s) door steeds meer geld in de markt te pompen. Op zeker moment zal dat zelfs averechts gaan werken.

René Cuperus, historicus, beschrijft op RTLZ een drietal scenario’s: een optimistisch, we overleven dit en komen er minstens zo goed, of nog beter uit, een pessimistisch, dit wordt een economische en maatschappelijke ramp, nationaal en internationaal en een realistisch. Ik beperk mij tot het laatste Heel veel mensen zijn blij na de corona-crisis hun gewone leven weer op te kunnen pakken. Er komt een vaccin tegen Covid-19, ergens in 2021. Voor die tijd weten we via mondkapjes, testen en anderhalvemeter-maatregelen de economie weer voor 85% aan de praat te krijgen. Sector na sector herstelt, beetje bij beetje. Veel creatieve vernieuwingen uit de corona-tijd blijven bestaan. We beleven een lichte teruggang van de globalisering, van een steeds meer van elkaar afhankelijke en naar elkaar toegroeiende wereld. Strategische producten worden voortaan weer in eigen land gemaakt. De Europese Unie moddert voort als business as usual, met af en toe knallende ruzies tussen Italië en Nederland. ‘Blijf met je vingers van ons pensioengeld af’, roept Wopke Hoekstra om de week. Trump blijft Trump. De aannames die hier worden voorgesteld lijken mij verre van realistisch. Cuperus ontwijkt de financieel/economische gevolgen van de corona-besmettingen wereldwijd en negeert volledig de teruggang van de wereldhandel en de afname van de economische groei in vrijwel de hele wereld. Alsmede de handelsoorlogen van Trump en de strijd om het wereldleiderschap in de toekomst. Daarbij komt ook nog dat het Duitse Constitutionele Hof een tijdbom heeft gelegd onder de ECB en de EU.

Op NPO1 zag ik zondagmiddag de uitzending van Buitenhof, gepresenteerd door Twan Huys, waarin de gerenommeerde Financial Times-commentator Martin Wolf de staat van de wereldeconomie besprak. Die was veel minder optimistisch over de stand van zaken. De hoofdeconoom van ABN AMRO Sandra Phlippen sprak over het versoepelen door premier Rutte van de teugels van de ‘intelligente lockdown’. De vraag die op tafel lag was of het genoeg is voor bedrijven om hun hoofd boven water te houden? De uitzending is terug te zien op https://www.vpro.nl/buitenhof/speel~POMS_AT_16135958~martin-wolf-journalist-financial-times~.html

De meest invloedrijke financiële journalist ter wereld, Martin Wolf, spreekt met wereldleiders en belt rechtstreeks met de bazen van de centrale banken. Excellent geïnformeerd maar fel onafhankelijk. Hij schrijft wekelijks een toonaangevende column in de Financial Times. Een gesprek over de enorme economische crisis die op ons afstormt en over zijn Joodse moeder, geboren in Amsterdam en gevlucht voor de nazi’s vanuit IJmuiden. Zijn broer en zusters wonen in Amsterdam. Hij koppelt de Beurscrash van het najaar van 1929 en de daarop gevolgde Groote Depressie van de Dertiger Jaaren en daarna de Tweede Wereldoorlog aan de huidige situatie met de grootste productie daling wereldwijd en de averij die optreedt op de handelsplatforms gekoppeld aan de gezondheidsproblemen door de coronabesmettingen. We hebben in 2008 een grote financiële crisis gehad, waarvan veel Europese economieën nog niet volledig zijn hersteld. De werkgelegenheid is wel terug maar de welvaart en de groei nog niet. De wereldorde gaat naar de knoppen als we niet voor ‘samen verder gaan’. Wolf vraagt zich af of de Europese orde deze crisis overleeft. Kwetsbare fase in het proces van Europese solidariteit. Wolf gelooft niet in het bereiken in de eurozone van fiscale solidariteit. Daarvoor zijn de rijke Noordelijke landen te rijk en de arme Zuidelijke landen te arm. Er zal moeten worden uitgesproken dat wij ons wederzijds aansprakelijk voelen voor de oplossingen van de grote problematiek van de Zuidelijke landen. Wie gaat de miljarden betalen die momenteel worden uitgegeven door de overheden? Daarover is Wolf optimistisch. Hij voorziet dat niemand dat gaat betalen want de lage rente zal dat probleem oplossen. Onze economieën zullen krimpen en de belastinginkomsten zullen dalen. Voor nieuwe bezuinigingen is geen ruimte dus zullen de rijken dezer aarde meer belasting moeten gaan betalen. Ik stel nadrukkelijk dat de woordkeuze van dit 13-minuten durende interview van mijn hand is. Waar ik Martin Wolf niet in volg is zijn zijn uitspraken dat de oplossing van enorme financiële ondersteuning die overheden geven om de werkgelegenheid en de economie te redden te vinden is in een voortzetting van het huidige rentebeleid (gratis rente). Dat is veel te kort door de bocht, want iemand moet daarvan de rekening betalen en dat zijn de institutionele beleggers, de pensioenfondsen en het spaargeld van de burgers in de rijkere landen. En dan zegt hij niets over de mogelijke ontwikkelingen van deflatie dan wel inflatie en de relatie daarvan met de waardedaling van het geld door de gigantische hoeveelheden die in de markten worden gepompt. Ik zet grote vraagtekens bij het monetaire beleid van de centrale banken. Er is geen enkel referentiepunt waaraan het huidige beleid getoetst kan worden. Er zijn geen modellen voorhanden die de gevolgen kunnen berekenen die de mix van een economische krimp als gevolg van de handelsoorlogen die Trump voert, de strijd van de VS met China, de dalende wereldhandel, de dalende productiecijfers, de laatste data van de inkoopmanagers alles in relatie tot de enorme financieel/economische schade die het corona-virus heeft aangericht en dat nog steeds blijft doen. We weten niet of het virus terugkomt in een intelligentere versie, eigenlijk varen we doelloos rond en proberen te redden wat er te redden valt en zijn bereid daarvoor de aanwezige buffers in te zetten. Maar of daarmee het beoogde doel gaat worden bereikt weet niemand. Ook ik niet. Maar optimisme alleen zal de oplossing niet geven. Het enige wat we wel weten is dat de welvaart in de vorm van vóór de corona-crisis niet meer terugkeert. Die tijd is voorbij. Mijn grote vraag is of onze politieke leiders competent zijn om de samenleving van morgen en overmorgen te herschrijven.

Noodpakket 2.0

In Haagse beleidstorens wordt momenteel hard gewerkt aan wat in de wandelgangen wel het noodpakket 2.0 wordt genoemd. Net als bij een software-update gaat het om een verbeterde versie van de eind maart haastig in elkaar gekluste 1.0-versie, beter bekend als het ‘noodpakket voor banen en economie’. De hoop is dat er voor Hemelvaartsdag overeenstemming is, omdat het eerste pakket al tien dagen later, op 31 mei afloopt. Dat eerste pakket moest zo snel in elkaar gezet worden, dat de tekortkomingen destijds voor lief werden genomen. Snelheid en eenvoud werden eind maart belangrijker geacht dan zorgvuldigheid en fraudebestendigheid. Misbruik werd ontmoedigd met een beroep op het geweten van de aanvragers – bedrijven die ‘dat gore lef’ hadden, zouden de overheid achter zich aan krijgen, aldus minister van Financiën Wopke Hoekstra. Bedrijven die belasting ontwijken, door zaken via belastingparadijzen te laten lopen, worden niet uitgesloten van de steunoperaties, omdat dat, volgens Rutte, niet traceerbaar is in de voorwaarden. Te gek voor woorden, maar het is wel de politieke realiteit. Het eerste pakket bestond uit drie steunregelingen, aangevuld met grootschalig uitstel van belastingbetaling en ruimhartige staatsgaranties op kredietverlening. Van het drietal steunregelingen krijgt in ieder geval het Noodfonds Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) een vervolg in de 2.0-versie. Die regeling houdt in dat de staat maximaal 90% van de loonkosten overneemt van bedrijven die meer dan 20% omzet hebben verloren. Wel introduceert minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken een aantal nieuwe voorwaarden, die in de huidige NOW ontbreken. Bedrijven die hun hand ophouden bij de overheid mogen bijvoorbeeld geen dividend uitkeren, aandelen inkopen of bonussen uitdelen. Tegelijkertijd onthulde Koolmees in het tv-programma Op1 dat hij de boete op het ontslaan van medewerkers wil schrappen, om zo mogelijk te maken dat bedrijven alvast kunnen afslanken. Daarmee heeft hij zich de woede op de hals gehaald van linkse partijen en de vakbonden. Zij menen dat Koolmees zijn oren te veel laat hangen naar werkgeversclubs VNO-NCW en MKB Nederland. PvdA en SP dreigen zelfs tegen het tweede pakket te stemmen als de boete inderdaad wordt geschrapt. Belastinggeld dat is bedoeld om banen te behouden, mag niet het tegenovergestelde bewerkstelligen, menen zij. Bronnen rond het kabinet vinden dat Koolmees in de tv-uitzending te losjes heeft geformuleerd. De zeldzame politieke eensgezindheid die klonk bij het eerste pakket dreigt daardoor nu plaats te maken voor toenemende polarisatie, terwijl het kabinet in beide Kamers niet zeker van een meerderheid is. Dat er in maart verkiezingen aankomen, maakt het alleen maar moeilijker om tot consensus te komen. Zeker in campagnetijd benadrukken partijen liever verschillen dan overeenkomsten. De discussie over hoe bedrijven de coronacrisis doorgeloodst moeten worden, gaat daarmee een nieuwe fase in. Politici tonen zich met de week gevoeliger voor lobbyisten die betogen dat de sector die zij vertegenwoordigen niet uit de voeten kan met het noodpakket. Het regent inmiddels Kamermoties waarin het kabinet wordt opgeroepen uitzonderingen te maken voor strandtenten, chemische bedrijven of andere ondernemingen voor wie de looncompensatie uit de NOW te weinig soelaas biedt. De verdediging van Koolmees dat hij ‘niet iedereen gelukkig kan maken’ en dat het ‘ingewikkeld’ is, maakt steeds minder indruk. Ook in de coalitie. Tegelijkertijd wordt de druk opgevoerd bij minister Eric Wiebes en zijn staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat. Het tweetal is samen verantwoordelijk voor de tegemoetkoming van €4000 aan horecazaken, kappers en andere ondernemers die op last van de overheid hun deuren moesten sluiten. Deze TOGS-regeling moest al twee keer tussentijds aangepast worden, nadat een deel van de doelgroep er niet voor in aanmerking bleek te komen. Ook na 1 juni zullen er nog altijd bedrijven zijn die niet open mogen, zoals sportscholen. En ondernemingen die wél open mogen, zullen door de anderhalve-meter-restricties niet rendabel kunnen zijn. Dat er nog een keer €4000 wordt uitgedeeld als tegemoetkoming in de vaste lasten, wordt onwaarschijnlijk geacht. Voor het ene bedrijf zet die bijdrage geen zoden aan de dijk, voor het andere is het misschien juist te veel. Wiebes en Keijzer willen daarom meer maatwerk bieden. Maar hoe, dat is de vraag. De minste discussie in het kabinet gaat over de financiële bijstand voor zelfstandigen, die hun inkomen via de TOZO-regeling aangevuld kunnen krijgen tot het sociaal minimum. Dat de TOZO wordt verlengd staat wel vast, en ook aan de voorwaarden zal weinig veranderen. De enige wijziging die wordt besproken, is de toepassing van de partnertoets. Nu is het nog zo dat een samenwonende zzp’er tot maximaal €1500 per maand aangevuld krijgt op het inkomen, ook als de partner een baan heeft en gewoon salaris verdient. Daar steekt een alleenstaande zelfstandige, met een maximale aanvulling tot €1050, wat pover bij af, meende de Tweede Kamer eerder al. Mogelijk dat hier vanaf 1 juni verandering in komt.

De virologe Marion Koopmans aan het woord ..

Hoewel Nederland nog midden in de aanpak van de grootste crisis in decennia zit en Marion Koopmans (63) ook daar intensief bij betrokken is, kan ze af en toe toch een klein beetje uitblazen. In de talkshows en krantenkolommen maken de virologen, epidemiologen, immunologen en microbiologen langzaamaan plaats voor economen, politici, ondernemers en artiesten. Nederland moet na de heftige eerste maanden van de coronacrisis weer op gang worden geholpen, en daarbij is het Outbreak Management Team (OMT), waarvan Koopmans ook lid is, niet meer zo heilig en allesbepalend als in maart en april, toen premier Mark Rutte de sleutels van het Torentje zo’n beetje aan OMT-voorzitter Jaap van Dissel had gegeven. Nu geven de leden van het OMT meer vanaf de zijlijn kaders mee, waaronder de versoepeling van de coronamaatregelen zouden moeten plaatsvinden. “Als het gaat over het weer opstarten van de economie, die begint te kraken in zijn voegen, zijn wij duidelijk niet beslissend – al waren we dat voor die tijd ook niet, dat blijft het kabinet. We kunnen wel adviseren: zo moeten mensen zich proberen te gedragen, je moet toe naar zoveel test- en detectiecapaciteit, enzovoort. En vervolgens moet het RIVM de vinger aan de pols houden.” Of ze er een beetje vertrouwen in heeft? “Euh, ja, nou ja: we moeten dus écht goed de vinger aan de pols houden. De voorwaarde dat versoepeling niet doorgaat als mensen zich niet aan de gedragsadviezen houden, is ontzettend belangrijk. Dingen als afstand houden, niet met te veel mensen bij elkaar: je hoort er nu al de eerste klachten over. Als dat misgaat, hebben we echt een megaprobleem.” Maar, heeft u er vertrouwen in? Je móét mensen vertrouwen, vind ik. Opleggen, afdwingen, verbieden, bestraffen: ik ben daar geen voorstander van, ook niet als burger en als ouder. We hebben nu in elk geval bereikt dat er veel bewustzijn is over infectieziekten, over het belang van hygiëne. Dat is winst. Of het uiteindelijk genoeg zal zijn? Menselijk gedrag is lastig, dat weet je niet.” Houdt u rekening met een zomerdip van het virus? Er is een klein onderzoek dat iets van een effect laat zien, dus dat besmettelijkheid bij een hogere temperatuur afneemt. Maar we denken dat het niet genoeg is om het virus te stoppen. Je moet niet onderschatten hoe weinig mensen immuun zijn. Maar: het zal een beetje helpen. Ook de druk op het testen zal minder worden.” Is al zeker hoe besmettelijk mensen zijn die wel corona hebben maar nog geen klachten? Die haal je er met het huidige Nederlandse test­beleid meestal niet uit. Hoe belangrijk dat is, blijft de vraag. We weten wel dat mensen zonder klachten al behoorlijke hoeveelheden virus bij zich kunnen dragen. Maar vindt er dan al verspreiding plaats of toch pas bij milde klachten? Dat hebben we gewoon nog niet goed in beeld.” De haalbaarheid van alle versoepelingen zal ook afhangen van de vraag of er, bijvoorbeeld in de herfst, een tweede coronagolf op ons afkomt. Invloedrijke Duitse virologen stellen dat ze rekenen op een nieuwe golf die mogelijk krachtiger zal zijn dan de eerste. Ook hierbij is nog veel onzeker. Als je kijkt naar voorgaande grieppandemieën, verwacht je het wel. Maar we hebben nog nooit in de historie een pandemie gehad waarbij zoveel maatregelen zijn genomen en zo nadrukkelijk gestuurd werd op het gedrag van mensen. Je weet niet in hoeverre we daarmee onheil kunnen voor­komen. Of en hoeveel nieuwe golven er komen, hangt ook af van de mate waarin mensen immuun worden voor het virus. Dat is ook iets wat we nog niet weten. Is iedereen die het gehad heeft permanent immuun, dan zal het meevallen. Is niemand immuun: dan blijf je met grote golven te maken krijgen. Het onderzoek dat op veel plaatsen wordt gedaan, zal hopelijk belangrijke informatie opleveren.” U weet inmiddels veel van het virus. U heeft hier vast gedachten over. Ik verwacht dat we in elk geval een nieuwe golf gaan krijgen. Hoe groot die is, hebben we voor een deel met ons eigen gedrag zelf in de hand.” Dat is toch enorm spannend? Dat is het, zeker. Het coronavirus is een uitdaging van formaat, hè?” Hoe denkt u over de theorie dat het coronavirus uit een Chinees lab ontsnapt zou zijn – iets wat ook door de Amerikaanse president Donald Trump wordt verkondigd? “Ik denk niet dat die waarschijnlijk is. Ik ben in het geval van dit coronavirus al vrij vroeg gevraagd om mee te kijken en dan zie je een virus dat alles heeft van vergelijkbare virussen die in het wild voorkomen. De biologie is handig genoeg om zo’n virus te laten ontstaan. Er zijn er in het wild zo ontzettend veel, in allerlei combinaties, dat je daar echt geen lab voor nodig hebt.”

Koopmans is met die uitdaging inmiddels al een maand of vijf zoet. Sinds januari, toen steeds meer berichten over dat ‘Wuhanvirus’ in China ons land bereikten, wil elke journalist haar spreken. Tegelijk zat de Rotterdamse hoogleraar in het OMT, adviseerde ze wereld­gezondheidsorganisatie WHO en later nog de Europese Commissie. Toen ze half maart opriep verjaardagen voorlopig over te slaan – het kabinet had dat toen nog geen besluit genomen – werd haar advies massaal gedeeld, en vaak ook opgevolgd. In het Erasmus MC, waar Koopmans de afdeling viroscience leidt, moest met spoed worden bepaald welke studies over het om zich heen grijpende virus van toegevoegde waarde zouden zijn in de wereldwijde bestrijding. Zo werd met onderzoek met fretten aangetoond dat het coronavirus door de lucht overdraagbaar is, via druppels en de veel kleinere aerosolen.

Artsen en wetenschappers beginnen de slooptocht van het coronavirus in het lichaam te doorgronden en staan daarbij perplex van wat ze zien. Het neemt patiënten echt van kop tot teen te grazen. ‘Dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’

Dit schrijft Ellen de Visser op https://www.volkskrant.nl/wetenschap/de-slooptocht-van-het-coronavirus-in-het-lichaam-bijna-geen-orgaan-blijft-onberoerd~b1914afa/?utm_source=browser_push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_vk Stikbuien, de energie van een dood vogeltje, eten dat naar karton smaakt, benen als pulp, een verscheurende hoofdpijn: vraag het patiënten die ernstig ziek werden door het coronavirus en ze komen met angstaanjagende beschrijvingen. Nu in vijf maanden tijd wereldwijd meer dan 4 miljoen bevestigde ziektegevallen zijn geteld en 300 duizend patiënten aan de gevolgen van het virus zijn overleden, beginnen artsen en wetenschappers te doorgronden hoe de slooptocht van het virus door het lichaam verloopt. Kennis die van groot belang is voor de behandeling van patiënten zolang een vaccin nog niet in zicht is. Een ding is duidelijk: het Sars-CoV-2 virus gedraagt zich raadselachtig en agressief en er is nauwelijks een orgaan dat aan het onheil kan ontkomen. ‘We hebben het in het begin enorm onderschat’, zegt hoogleraar radiologie Edwin van Beek, ‘dit virus is compleet anders dan we tot nu toe hebben gezien.’ Nederlandse wetenschappers voorop lopen bij het ontrafelen van het mysterie. Het waren Van Beek en zijn collega’s die maanden geleden al zagen waarom patiënten soms plotseling ernstig verslechterden. En het waren Nijmeegse artsen die ontdekten waarom patiënten zo’n levensbedreigend laag zuurstofniveau kunnen hebben, terwijl ze daar zelf weinig van merken. In Nederland wordt 6% van alle positief geteste mensen zo ernstig ziek dat een ic-opname nodig is. Wat gebeurt er in hun lichaam? Elk virus heeft een sleutel nodig om lichaamscellen binnen te kunnen gaan, maar het coronavirus heeft wel een heel profijtelijke variant. Het gebruikt de Ace2-receptor op cellen om zich toegang te verschaffen en die receptor blijkt op heel veel lichaamscellen in grote hoeveelheden aanwezig. In de neus, om te beginnen, waar het virus binnen een dag de helft van alle cellen binnendringt. De afweer wordt overrompeld en het virus zakt via de luchtpijp af naar de longen waar het opnieuw voordeel vindt: de miljoenen longblaasjes zitten vol met toegangspoortjes. Vrouwen hebben gemiddeld minder van die poortjes dan mannen, wat (deels) kan verklaren waarom zij minder ernstig ziek worden. Het gealarmeerde immuunsysteem stuurt gespecialiseerde troepen, de longblaasjes raken ontstoken en vullen zich met vocht. Vergelijk de longblaasjes met een ballon met minuscule gaatjes die zuurstof doorlaten naar de naastgelegen bloedvaatjes en bedenk wat er gebeurt als de ballon voor de helft is gevuld met water: zuurstof blijft bovenin de ballon hangen, het zuurstofniveau in het bloed daalt, de patiënt wordt benauwd. En dan, na ruim een week, verslechtert de situatie acuut, een tafereel dat artsen wereldwijd voor raadselen stelt, alsof het lichaam na een dag of tien op een T-splitsing komt en de verkeerde afslag neemt. Op een röntgenfoto zien de longen, normaal gesproken zwart van kleur, er opeens uit als matglas: overal vocht, de longen dreigen te verdrinken. Dat moet duiden op ARDS, een ziektebeeld waarbij de longen het zo zwaar hebben dat beademing nodig is. Het zijn de inderhaast opgetrommelde immuuncellen die dat vocht op hun geweten hebben, ze veroorzaken ontstekingen om de schade op te kunnen ruimen. Maar artsen merken al snel dat zich iets wonderlijks voordoet: ze zien wel matglas, de patiënt is ook kortademig, maar op de foto’s zijn aanvankelijk nauwelijks sporen van ARDS te zien. Waar komt al dat vocht dan vandaan? In Nijmegen koppelen internist-infectioloog Frank van de Veerdonk en zijn collega’s de literatuur over het sarsvirus, dat andere dodelijke coronavirus, met hun kennis over een zeldzame ziekte die in het lichaam zwellingen veroorzaakt. De hypothese die ze begin april in een vakblad beschrijven, heeft inmiddels de aandacht van artsen, wetenschappers en farmaceuten over de hele wereld: het is de ace2-receptor, dat poortje waardoor het virus de cel in glipt, die verantwoordelijk lijkt. Het corona-virus is geen nette bezoeker, het trekt bij binnenkomst de toegangspoort als het ware uit het slot. En dat kan grote gevolgen hebben, want die receptor heeft in het normale leven, zonder corona, een belangrijke functie: het houdt het stofje kinine onder controle en zorgt er zo voor dat bloedvaten niet gaan lekken. Als door de massale infectie met het corona-virus te veel poortjes van de cellen worden gesloopt, kan het kinine niet meer worden beteugeld en raken de bloedvaatjes in de longen lek. Vocht met bloedcellen en eiwitten lekt in een snel tempo de longblaasjes in, nog vóórdat het immuunsysteem fanatiek aan de slag gaat. Er is nog iets waar de artsen op de ic’s perplex over staan: hoe kan het dat sommige patiënten extreem weinig zuurstof in hun bloed hebben en toch niet naar adem happen? En hoe is het mogelijk dat de beademingsmachine maar heel weinig druk hoeft uit te oefenen om de longen open te houden en er toch weinig zuurstof in het bloed komt? De puzzel wordt eind maart gelegd door een groep Nederlandse  onderzoekers die hun bevindingen naar het RIVM sturen (en later in een internationaal vakblad publiceren): in het bloed van veel patiënten blijken in een razend tempo stolsels te ontstaan. Dat verklaart het zogeheten ‘stille zuurstoftekort’: de longen functioneren nog dus ademnood is er niet, maar als het bloedvatnetwerk in de longen dichtslibt, kan het bloed daar minder makkelijk zuurstof oppikken. Inmiddels is dat puzzelstukje uitgegroeid tot misschien wel de belangrijkste verklaring voor de ernst van het nieuwe ziektebeeld: covid-19, zeggen artsen nu wereldwijd, is niet alleen een longziekte, maar begint bij veel zwaar zieke patiënten met bloed dat stolt. Ja, patiënten die lang stilliggen in een ic-bed hebben meer kans op stollingsproblemen, maar wat artsen bij corona-patiënten zien gebeuren is veel ernstiger, zegt radioloog en hoogleraar Edwin van Beek, een van de onderzoekers van het eerste uur. Bij obducties zag hij de afgelopen maanden longblaasjes vol vocht en ontstekingen maar ook stolsels in de longaders én longslagaders. Van Beek treft ook relatief jonge patiënten met een beroerte of met bloedstolsels in de buik, hij hoort over patiënten met nierschade die aan de dialyse moeten waarna de slangetjes soms verstopt raken met klonters. Vanuit New York bereiken hem verhalen van artsen die met een katheter een bloedprop uit de hersenen van patiënten wilden halen en het bloed daarna onmiddellijk weer zagen stollen. ‘Ongekend’, zegt hij, ‘dat hebben we nog nooit gezien.’ Veel patiënten hebben in hun bloed een torenhoog niveau van D-dimeer, een bijproduct van de bloedstolling, waarden die soms 25 keer hoger zijn dan normaal. Als de onderzoekers de Nederlandse ic’s inlichten over de stolselproblematiek, doen vier ziekenhuizen onderzoek,  en daar komen cijfers uit die schrik aanjagen: 30% tot bijna 40% van alle ic-patiënten heeft vlak na binnenkomst ergens in het lichaam een bloedprop. Als zo’n prop omhoog schiet en een slagader in de longen of naar de hersenen blokkeert, dan kan dat de dood van de patiënt tot gevolg hebben. Dat verklaart ook waarom ic’s wereldwijd vol liggen met patiënten met diabetes, hoge bloeddruk en obesitas: zij hebben al schade aan hun bloedvaten en dat maakt de kans op dichtslibben een stuk groter. Hoe een virus dat we inademen uiteindelijk bloed laat stollen, daar zijn wetenschappers nog niet helemaal over uit. Ook de wanden van bloedvaten zitten vol met poortjes (die ace2-receptoren), waardoor het corona-virus in de bekleding van de vaten kan kruipen. Waarschijnlijk ontstaan daar beschadigingen waar immuuncellen opeenhopen die zo een soort haakje creëren waaraan bloedplaatjes makkelijk blijven vastplakken. Er kan ook iets anders aan de hand zijn, want er raast inmiddels bij veel patiënten ook een storm door het lichaam. Het is een verschijnsel dat artsen vooral zien na transplantaties, als het immuunsysteem overtrokken reageert op onbekende cellen, maar tot hun verbazing zien ze het nu ook gebeuren na een corona-infectie. ‘Het immuunsysteem is een ongelooflijk goed op elkaar afgestemd orkest’, zegt hoogleraar immunologie Huub Savelkoul, ‘maar het corona-virus slaagt erin om de dirigent van dat orkest van de bok te schieten.’ Een enorme chaos is het gevolg.

Het begint met windkracht  3 à 4, zegt Leo Joosten, hoogleraar mechanismen van ontstekingsziekten: het virus kruipt de longcellen in, vermeerdert zich, de cellen barsten open, er gaan alarmsignalen af. Cytokines heten die alarmstofjes, ze moeten een gespecialiseerd leger van immuuncellen naar de onheilsplek trekken. Normaal gesproken gaat de wind weer liggen zodra een ziekteverwekker is bedwongen, maar zonder dirigent blijft het alarm afgaan. Er steekt een storm op van cytokines, en naarmate die stofjes langer door de bloedbaan razen hebben ze daar een desastreus neveneffect: ze bevorderen de bloedstolling, waardoor overal in het lichaam bloedklonters kunnen ontstaan. En dan blijft de storm ook het afweersysteem opjutten, immuuncellen overspoelen het lichaam en beginnen als het ware wild om zich heen te schieten, alles verwoestend wat ze tegenkomen. Ook gezonde cellen. Nieren vallen uit, de lever loopt averij op en zo overlijden coronapatiënten niet door het virus zelf, maar door orgaanschade ten gevolge van hun eigen doorgedraaide immuunsysteem. Opmerkelijk genoeg hebben vrouwen een groter immuunleger met meer commandanten, waardoor zij minder kans hebben op ontsporing van het immuunsysteem – nóg een verklaring waarom zij minder ernstig ziek worden. Dat is wel even schrikken: angstaanjagend. Een machtig leger dat vooralsnog niet te stoppen is met een verwoestende kracht.

FNV: pensioenopbouw zonder uitkeringsgarantie, wie bedenkt dit?

Een kleine tien jaar geleden verzette FNV Bondgenoten zich met succes tegen een nieuw beoogd pensioenstelsel zonder zekerheden. Dat noemde de toenmalige voorzitter destijds een ‘casinopensioen’, waarna zijn achterban dat voorstel massaal verwierp. Nu de sociale partners en het kabinet opnieuw een onzeker pensioenstelsel verkennen, duikt dat spook uit het verleden weer op. Ten onrechte, vindt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga: “Van gokken met pensioenpremies is absoluut geen sprake. Een nieuw systeem zonder beloftes is zelfs eerlijker dan het huidige met zijn schijnzekerheid. Door minder te beloven gaan we juist meer waarmaken.” Vorig jaar tekende Elzinga het pensioenakkoord met werkgeversorganisaties en het kabinet, en dat akkoord werkt hij nu uit met diezelfde partijen in een zogeheten stuurgroep. In dat juni-akkoord werd al afscheid genomen van de geldbuffers die pensioenfondsen moesten aanhouden voor mindere tijden, zodat de behaalde rendementen sneller terechtkomen bij de werkende en gepensioneerde deelnemers. In februari lekte uit dat de stuurgroep nu ook afscheid wil nemen van een tweede zekerheidsprincipe: de rekenrente. Wat de werknemers wordt gepresenteerd is: 42 jaar lang iedere maand premie betalen (stel bruto salaris €3200, werkgever+werknemers betalen ca €300 per maand) aan het pensioenfonds en dan krijg je geen garantie hoeveel pensioen je op je pensioendatum krijgt. En dat is eerlijk, zegt de FNV-bestuurder. Zie het opbouwen van een spaarpotje (pensioenreserve), maar hoeveel pensioen dat na 42 jaar oplevert, dat blijft onduidelijk tot op het laatste moment en ook nadien kunnen de pensioenen nog worden aangepast aan de resultaten van de beleggingen.

Meer stikstof-uitstoot door rekentruc voor houtstook

De stikstofuitstoot moet dalen, maar twee energiecentrales mogen juist méér gaan uitstoten met houtovens, schrijven Karlijn Kuijpers en Emiel Woutersen op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/931/articles/1128434/1/1 Twee energiecentrales kregen recent van de provincies Noord-Holland en Noord-Brabant een vergunning om biomassa te verstoken, en daarbij mogen ze veel méér stikstof uitstoten dan er uit hun schoorsteen kwam toen ze nog voornamelijk op kolen en gas draaiden. De provincies konden die vergunningen verstrekken door een juridische truc waarmee enkel op papier de uitstoot afneemt. Terwijl de Raad van State afgelopen mei oordeelde dat er niet méér stikstof op de natuur mag neerdalen, gaven de beide provincies toch toestemming. Ook in het nieuwe stikstofbeleid dat minister Schouten vorige week aankondigde blijft deze achterdeur bestaan. Dat blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer. De vergunningen ondermijnen de kabinetsmaatregelen om de stikstofuitstoot terug te brengen. Het effect van de verlaging van de maximumsnelheid op autowegen (3500 ton per jaar), zou voor ruim een derde teniet worden gedaan door de extra stikstof die de twee centrales mogen gaan uitstoten (1300 ton per jaar), wat wel meer energie zou opleveren. Het gaat om de energiecentrales in het Noord-Hollandse Diemen en het Brabantse Geertruidenberg. Eigenaren Vattenfall en RWE kregen het afgelopen halfjaar een vergunning van de betrokken provincies om meer hout te gaan verstoken. Beide provincies beweerden dat daarbij minder stikstof zou vrijkomen. De provincies keken voor die rekensom echter alleen naar de hoeveelheid stikstof in de oude papieren vergunning van de centrales; niet naar wat ze in werkelijkheid hadden uitgestoten. De oude vergunningen zijn in de praktijk al jaren achterhaald. Volgens de provincie Noord-Brabant laat de Amercentrale in Geertruidenberg een ‘forse afname’ zien in stikstofuitstoot na de omschakeling van kolen op biomassa. Om die som te laten kloppen, moet echter de uitstoot van een verouderde ketel worden meegerekend die al ruim vier jaar niet meer draait. In werkelijkheid was de uitstoot van ‘de Amer’ sinds 2016 al fors lager dan de 1505 ton stikstofoxide die nu is vergund. In 2018 stootte de centrale zelfs maar 740 ton uit: niet eens de helft van wat er in de toekomst uit de schoorsteen mag komen. De oude gascentrale in Diemen kreeg in 2015 een vergunning waarmee zij jaarlijks 1000 ton stikstofoxide zou kunnen uitstoten. Die toestemming was ‘abusievelijk’ veel te ruim: in werkelijkheid stootte de centrale in de jaren erna tussen de 245 en 325 ton uit per jaar. Na oplettendheid van milieuactivisten werd de 1000 ton wat bijgesteld. Maar in de vergunning die deze maand werd verstrekt gebruikt de provincie nog altijd een veel te hoge ‘papieren’ waarde om te beargumenteren dat de uitstoot afneemt. Door de rekentrucs zijn de vergunningen ‘juridisch kwetsbaar’ vindt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan de Universiteit Tilburg. De toestemming die de provincies gaven is volgens hem niet in lijn met de geest van de Europese wet. Om een vergunning te kunnen verlenen moet je namelijk zeker weten dat de natuur niet verslechtert, zegt hij. “Die zekerheid is er nu absoluut niet, al helemaal niet wanneer je een ketel die al jaren uitstaat gebruikt om in de toekomst toch meer uit te kunnen stoten.” Beide vergunningen worden aangevochten door milieuorganisaties. De stikstofuitstoot moet daadwerkelijk afnemen om de natuur te laten herstellen, zegt ook Jan Willem Erisman, hoogleraar integrale stikstofstudies. “De uitstoot is een van de belangrijkste bijdragen aan de achteruitgang van de kwaliteit van die natuurgebieden.” Ook betwijfelt Erisman of de vergunningen juridisch stand zullen houden. Bovendien moet de uitstoot sowieso drastisch omlaag om de natuur te beschermen, vindt hij, “of dat nou juridisch verplicht is of niet”. De Brabantse gedeputeerde Rik Grashoff (GroenLinks) zegt in een reactie dat de vergunning ruimte moet laten om in strenge winters meer warmte en elektriciteit op te wekken. Bovendien, zegt hij, kon hij de vergunning niet weigeren, omdat de overheid vergunde rechten ziet als bedrijfseigendom dat je niet zomaar kunt afpakken. Hoeveel gekker kan het nog worden. Wat wil de overheid met het milieubeleid? Duidelijk is dat de belangen van de grote industrieën niet mogen worden geschaad. We moeten het de energiebedrijven niet moeilijk maken is kennelijk het beleid van Rutte III. Dat zij daarmee handelen in strijd met de Europese regels, nemen ze kennelijk voor lief. Zelf ‘nee’ zeggen tegen de ondernemers doen ze niet, ze verschuilen zich liever achter de uitspraken van rechters en Brussel. “Wij houden het goed met jullie voor, maar anderen denken daar anders over en dat moeten wij uitvoeren”. Dit is beleid van zwakke bestuurders.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 15 mei 2020; week 20: AEX 500,31; Bel20 2.932,21; CAC40 4.277,63; DAX30 10.465,17; FTSE 100 5.799,77; SMI 9.487,57; RTS (Rusland) 1107,49; DJIA 23.685,42; NY-Nasdaq 100 9.152,64; Nikkei 20.037,47; Hang Seng 23.707,47; All Ords 5.492,80; SSEC 2.868,46; €/$1,082; BTC/USD $9.411,26; 1 troy ounce goud $1742,20, dat is €51.756,04 per kilo; 3 maands Euribor -0,266%; 1 weeks -0,512%; 1 mnds -0,467%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,274% 10 jaar VS 0,629%; 10 jaar Belgische Staat 0,047%; 10 jaar Duitse Staat -0,538%; Franse Staat 0,037%; VK 0,22%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,563%; 10 jaar Japan -0,0083%; Spanje 0,739%; 10 jaar Italië 1,84%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,46.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, vanwege de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. De goudprijs steeg ruim 2% >$1700, de Bitcoins daalden weer <$10.000, rentetarieven blijven stabiel tot stijgend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,436%; Duitsland -0,108%; Nederland -0,012%; Japan 0,4753%; GB 0,602%; Frankrijk 0,683%; Canada 1,0925%; VS 1,3008%; Spanje 1,558%; Italië 2,723%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,738% Zwitserland -0,67%; Nederland -0,626%; Denemarken -0,521%; Frankrijk -0,391%; België -0,358%; Japan -0,118%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 16/17 05 2020/531 Wobke Hoekstra profileert zich als een magiër: hij tovert iets uit zijn hoed wat er niet is

UPDATE 13052020/530 Der Stern: in 2028 is de corona-pandemie bedwongen, zijn de financieel/economische gevolgen opgelost en is de economie weer teruggekeerd op het niveau van 2019 (maar in een vernieuwde vorm)

Er was afgelopen weekend zoveel informatie beschikbaar, die onmogelijk in 1 blog kon worden gepubliceerd. Vandaar dat dit éénmalig extra blog verschijnt.

Volgens de volksweerkunde zijn de IJsheiligen, genoemd naar de heiligen Mamertus (11 mei), Pancratius (12 mei), Servatius van Maastricht (13 mei) en Bonifatius van Tarsus (14 mei), een periode in het voorjaar waarop nog nachtvorst kan optreden in gebieden waar vier jaargetijden gelden. In volksoverleveringen komt begin mei een koude-inval voor met een noordelijke dan wel een Noord-westelijke wind na de al aantrekkelijke dagen, waarin de natuur weer tot leven komt, in het voorjaar met lente- en al zomerse temperaturen. Deze koude-inval doet zich dit jaar voor tijdens de IJsheiligen, maar andere jaren treedt hij ook een week eerder op.

Nemen de Ariërs de regie over Europa nu wel over?

Mark Beunderman schreef op 8 mei 2020 op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/05/08/rechters-in-rode-togas-maken-het-de-euro-nog-lastig-a3999174 een artikel over de uitspraak van het Constitutioneel Hof van vorige week. Enkele citaten daaruit: In de Duitse stad Karlsruhe staat een betonnen gebouw waarin rechters in rode toga’s de grondwet van hun land verdedigen: het Bundesverfassungsgericht, het Constitutioneel Hof. Ruim een uur met de trein noordwaarts staat, in Frankfurt, een hoge glazen toren waarin centrale bankiers beslissen over de geldpolitiek van Europa: de Europese Centrale Bank (ECB). Deze week tikte de hoeder van de Duitse grondwet de hoeder van de eurozone op de vingers. En hard ook. Het Duitse Constitutioneel Hof oordeelde dat de ECB haar mandaat overschrijdt door massaal staatsleningen op te kopen, zónder duidelijk te maken waarom dit „proportioneel” is. Sinds 2015 kocht de ECB voor >€2.200 mrd aan staatsleningen op, om de inflatie aan te jagen. Maar volgens de Duitse rechters heeft de opkoop ook grote economische effecten waarmee de ECB geen rekening zou houden, zoals de lage rente op spaarrekeningen. Het vonnis bedreigt de stabiliteit van de eurozone, juist nu de coronacrisis leidt tot een nieuwe schuldexplosie. Uit Karlsruhe klonk een ultimatum: als het ECB-bestuur niet binnen drie maanden een nieuw „besluit” neemt waarin zij de „proportionaliteit” van de opkopen uitlegt, mag de Duitse centrale bank, de Bundesbank, niet meer meedoen aan het opkoopprogramma. De opkopen worden namelijk uitgevoerd door de nationale centrale banken van de eurozone, die de schuld van hun eigen land opkopen. Ook de Duitse politiek krijgt een instructie: bondsregering en Bondsdag zijn „verplicht” zich te verzetten tegen het ECB-opkoopprogramma „in huidige vorm”. Dit oordeel is in de eerste plaats een juridische mokerslag. ‘Karlsruhe’ gaat alleen over Duitse instellingen, maar geeft nu en passant ook de ECB instructies – een ongekende stap. Het Europees Hof van Justitie, dat eigenlijk over de ECB gaat, wordt gebruuskeerd. De Duitse rechters rijten een eerdere uitspraak van het EU-Hof over dezelfde zaak, waarin de ECB gelijk kreeg, (deels) in stukken. Maar dit vonnis bedreigt ook de stabiliteit van de eurozone. Juist nu de coronacrisis leidt tot een nieuwe schuldexplosie, helpt de ECB de meest kwetsbare eurolanden met de opkoop van staatsschuld. Daarmee drukt de centrale bank de leenkosten voor die landen. Vooral voor het schuldbeladen, zwaar door de coronacrisis getroffen Italië is de ECB een reddingsboei. Bovenop de reguliere opkopen lanceerde de ECB onlangs een ‘pandemie-opkoopprogramma’ van €750 mrd, dat vooral aan de meest kwetsbare landen ten goede komt. Deze week bleek uit ramingen van de Europese Commissie dat Italië, Spanje en Griekenland veel zwaardere recessies te verduren krijgen dan Duitsland en Nederland. De coronacrisis drijft de eurolanden zo verder uit elkaar. Wat betekent deze combinatie van ‘Karlsruhe’ en ‘corona’ voor de eurozone? Drie scenario’s, op basis van het nieuws van deze week en op basis van wat er gebeurde in de eurocrisis van 2011-2012. Die drie scenario’s beperk ik tot de hoofdlijnen ervan, omdat het niet om feiten gaat maar om mogelijke ontwikkelingen.  

1 De euro overleeft dit (met glans). In dit scenario was dinsdag 5 mei 2020, de dag van de Duitse uitspraak, achteraf slechts een rimpeling. Achter de schermen knutselt ECB-chef Christine Lagarde – zelf jurist en oud-politicus – aan een pragmatische oplossing, samen met bondskanselier Angela Merkel en de Bundesbank.  

2 Er komt snel een nieuwe eurocrisis. In dit scenario negeert de ECB de oekaze uit Karlsruhe op principiële gronden. Het EU-Hof, niet het Duitse, heeft immers jurisdictie over het ECB-beleid. En de ECB is verder onafhankelijk. De Bundesbank voelt zich echter gebonden aan het Bundesverfassungsgericht en stopt over drie maanden met haar opkopen. Ook begint ze verkoop van al opgekochte staatsleningen voor te bereiden – eveneens een eis van het Duitse Hof. Eind dit jaar verlaagt kredietbeoordelaar S&P de kredietscore van Italië naar junk. Beleggers dumpen massaal Italiaanse staatsschuld. Eurocrisis 2.0 is een feit.

3 Geleidelijke desintegratie. Dit scenario wordt getekend door jaren van juridische schermutselingen tussen Duitsland en Europa. De zorgen over de houdbaarheid van de monetaire unie nemen allengs toe. De huidige situatie wordt weliswaar pragmatisch opgelost, maar de Europese Commissie gooit later dit jaar olie op het vuur door Duitsland voor de Europese rechter te slepen. Frankrijk wil de impasse doorbreken door met een nieuw verdrag de eurozone sterker te maken. De Duitse regering kan echter – vanwege de sterke juridische grenzen die ‘Karlsruhe’ aan de Duitse solidariteit stelt – niet met het verdrag instemmen.

Scenario’s zijn niet meer dan dat: scenario’s. Een mix van de bovenstaande is ook heel goed denkbaar. Bijvoorbeeld: juridisch geharrewar dat de positie van de ECB uiteindelijk juist versterkt. Of: een Italiaanse schuldencrisis, gevolgd door een overtuigend antwoord van ECB en lidstaten. Zeker is wel dat die rechters in rode toga’s het de eurozone niet makkelijker maken. Wat mij opviel, na lezing van dit artikel was de datum waarop het Bundesverfassungsgericht, bestaande uit vier vrouwen en vier mannen gekleed in een rood soort kardinaalskleed, deze uitspraak deed. Exact 75 jaar nadat de Ariërs hun doel om de Europese volken te onderwerpen aan de macht van het Herrnvolk was mislukt. Ze hadden er een gigantische puinhoop van gemaakt en moesten van de grond af aan hun leven en samenleving weer opbouwen …………….. en succesvol. Ze zijn nu met stip het machtigste en rijkste land van Europa. En nu komen ze terug en plaatsen een tijdbom onder het staketsel dat De Europese Unie heet en de ECB. Met welk doel ………………… gereed om alsnog Europa te onderwerpen aan het Duitse gezag en de Duitse wetgeving? Wat is de taak van het Constitutionele Hof in Karksruhe: waken over de Duitse grondwet EN over de grondwettigheid van Europese regelgeving (dit laatste volgens het Duitsland Instituut in Amsterdam). Een periode van 3×25 jaar, drie generaties, is voldoende om in te kunnen grijpen, gebruik makend van de onmacht van de Europese bestuurders, gebrek aan solidariteit en gebrek aan visie op de toekomst. Misschien hebben de Duitsers bewust voor nu gekozen vanwege de onrust over de corona-crisis en de gevolgen daarvan voor de zwaar getroffen samenlevingen. De behoefte aan leiderschap is groot en Duitsland denkt die in huis te hebben. Maar Merkel haar tijd loopt op haar einde en wie ze achter de hand hebben weet ik niet. Maar zo een krachtige uitspraak van acht rechters die de opdracht hebben de Duitse grondwet en de Europese regelgeving te bewaken, kan niet genomen zijn als daar geen plan achter zit. Als dat niet het geval is, zou Duitsland zich gevoelig in eigen handen snijden. In feite leggen de Duitsers nu de vraag op tafel of Europa deze crisis overleeft of niet. Of er een nieuw Europa komt, of Europa doorsukkelt dan wel dat de rijke landen opstappen omdat ze de ballast van de zwakke landen niet willen oplossen, de tijd zal het leren. Hoe de financiële markten zullen reageren hangt als hoe de hoofdspelers van dit Koningsdrama zullen reageren.

Christoph Schmidt reageerde in Trouw: kan deze uitspraak tegelijkertijd een zaak van leven en dood zijn en van nul en gener waarde? Spreekt Duitsland met twee monden: de Rechters uit Karlsruhe en de mond van de Duitse voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen? Welke is de positie van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg in relatie tot de nationale Gerechtshoven als het gaat over principiële zaken? Waar het om gaat is het monetaire beleid van de ECB voor de euro, die door 19 van de 27 EU-lidstaten wordt gevoerd. En in feite over de negatieve gevolgen van dit beleid. De rijke eurolanden betalen de prijs van de hulp waarmee de ECB de zwakke landen overeind houdt zonder dat die rijke landen daar enige zeggenschap over hebben. Die worden daartoe gedwongen. Maar het probleem ligt dieper: het ontbreken van een politieke Unie. De EU voert geen Europees beleid, het voert de compromissen uit die de 27 regeringsleiders overeenkomen waarmee vooral nationale belangen worden beschermd. Dat gegeven blokkeert het voeren van een krachtig Europees beleid.

Twan Huys leeft weer! 

Huys is terug bij de publieken en is een verademing in het publieke debat. De man die faalde als RTL-talkshowhost draait al sinds januari wisseldiensten als presentator van Buitenhof; in de uitzending van afgelopen zondag werd duidelijk dat de wederopstanding geheel voltooid is. Twan Huys is weer daar, waar hij thuishoort. De commerciëlen hebben andere doelstellingen waaraan presentatoren moeten voldoen (belangen van sponsoren) en een ander kijkerspubliek. We zien ditzelfde patroon ook terug bij Jinek en de gasten die worden uitgenodigd. Huys was volkomen op zijn gemak, lette op, interrumpeerde, provoceerde en liet soms zijn wenkbrauwen het werk doen. Hij interviewde de Britse columnist Martin Wolf, die een inktzwart scenario schetste voor de wereld na de coronacrisis. Dat ging van langdurige economische malaise en de groei van rechts-populisme rechtstreeks naar het einde van internationale samenwerking en integratie. Je zou er zo weer van onder je zondagochtenddekens kruipen, maar gelukkig had Buitenhof ook Sandra Philipsen, hoofdeconoom van ABN Amro. Niet alleen omdat zij in een betoog over omscholing en de moeite die mensen hebben met het inschatten van hun eigen capaciteiten speels verwees naar de loopbaan van Huys, maar ook omdat zij nog wel enig licht zag gloren. Dat ging dan vooral om de grote kapitaalinjecties die de overheid nu doet. Zij zag hier mogelijkheden om de economie bij te sturen, bijvoorbeeld door te investeren in de energietransitie. Die gedachte stond ’s avonds centraal in Tegenlicht. Daarin constateerde Marjan Minnesma (Urgenda) dat corona ons heeft laten zien dat het mogelijk is om rigoureus in te grijpen, als het op te lossen probleem dichtbij en tastbaar genoeg is. Net als econoom Tom Rivett-Carnac waarschuwde zij voor het gedachteloos herstellen van de fossiele economie. We moeten met al dat overheidsgeld niet „onze onduurzame wereld terugkopen”. Ik help het hopen. (bron: NRC) In de overwegingen, verderop in dit blog, heb ik al een resumé en reactie gegeven op het interview met Wolf. Philipsen had weinig nieuws te melden. Alleen dan over de positieve gevolgen van de de gigantische hoeveelheden geld die door de ECB, de EU en de overheden in de markten worden gepompt om te redden wat er nog te redden valt. Maar ik verwacht niet dat die het financieel/economische resultaat zal opleveren, wat door iedereen ervan verwacht. Ik denk zelfs het tegendeel. En Minnesma heeft gelijk: we moeten niet terug naar het herstel van de industriële productie op basis van fossiele brandstoffen. Maar hoe groot de prijs daarvoor zal zijn, heel groot maar is dat in deze fase van de economie wel betaalbaar?

Tweede steunpakket voor noodlijdende bedrijven

Bedrijven die via de NOW-regeling loonsubsidie hebben aangevraagd om werknemers te kunnen blijven doorbetalen, mogen vanaf juni werknemers ontslaan, bevestigde minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Vanaf juni komt het kabinet met een tweede steunpakket voor noodlijdende bedrijven. In de uitzending van Op1, waar hij die uitspraak deed,  vertelde Koolmees dat het kabinet nog vergadert over de regels die bij dit tweede pakket komen kijken. Wel is al naar buiten gebracht dat werkgevers mensen mogen ontslaan zonder consequenties. Op dit moment mogen bedrijven die de NOW-regeling gebruiken dat niet; zij moeten een boete betalen als ze dat nu wel doen en tegelijkertijd gebruikmaken van de regeling. Bij dit tweede pakket mogen werkgevers dus mensen ontslaan. De minister haalde in de uitzending van Op1 aan dat op deze manier andere banen behouden blijven. Het kabinet heeft daarnaast al een aantal voorwaarden naar buiten gebracht waar bedrijven zich aan moeten houden als zij gebruik willen maken van het tweede pakket. Zo mogen ondernemingen geen winstuitkering aan werknemers uitdelen en mag er geen dividend worden uitgekeerd. Ook bonussen worden in de ban gedaan. (bron: nu.nl) Interessant is dat volgende maand bedrijven in moeizame omstandigheden, die gebruik willen maken van het 2e steunpakket, afscheid mogen nemen van personeel. Voor mij komt dit besluit niet onverwachts. De kosten van het steunpakket moeten worden teruggebracht om het leenbedrag voor ondernemers terug te brengen. De kosten van werkeloosheidsuitkeringen worden betaalt vanuit de WW-pot. Ondernemers moeten zich wel realiseren dat zij de financiële verplichtingen die zij aangaan (naar voren schuiven van betalingsverplichtingen, dan wel het aangaan van kredieten) moeten worden terugbetaald in een periode van een zware krimp. Een vervelende verrassing voor bedrijven: mogelijk moet een deel van de overheidssteun die zij krijgen om lonen te kunnen blijven doorbetalen terugbetaald worden. Dat komt door een ‘grote fout’ in de NOW-regeling. 

Financieel/Economisch nieuws

ABN Amro heeft in het eerste kwartaal 395 mln geleden. Voor Dé Bank zijn het de eerste rode cijfers in 6,5 jaar. In het eerste kwartaal van 2019 was er nog €478 mln winst. Het verschil in resultaat is dus €0,875 mrd. De rode cijfers werden al verwacht, ook omdat een investeringsfonds in de VS niet aan de kapitaaleisen kon voldoen. Dat leverde €183 miljoen verlies op. Door een oliehandelaar uit Singapore werd €225 mln verlies geleden, omdat die verlieslatende transacties buiten de boeken zou hebben gehouden. Voor die zaken plus de reguliere voorziening voor geld dat de ABN Amro denkt niet meer terug te zien van bedrijven en consumenten die leningen niet meer terug kunnen betalen in verband met de lage olieprijs en de coronacrisis van €511 mln moest in totaal €1,1 mrd opzijgezet worden, maakte ABN AMRO bekend bij de publicatie van de cijfers over de eerste drie maanden van 2020. De nieuwe CEO van ABN, Robert Swaak, spreekt van een “uitdagende maar ook spannende tijd” om bij ABN Amro als topman aan de slag te gaan. (bron: nu.nl) Het verlies dwingt ABN Amro tot hard ingrijpen, meldt de Telegraaf. De AEX maakte vandaag onder druk van de bankensector een stevige terugtrekkende beweging van -1,59% naar 512,19. Vooral ABN Amro moest het ontgelden na teleurstellend ontvangen resultaten met een koersdaling van 9,11% naar een slotkoers van €6,064. Stefan Koopman, econoom bij Rabobank, blijft zich verbazen dat de economische malaise als gevolg van de coronacrisis en de sterk opgefleurde aandelenmarkten nog steeds zo ver uit elkaar zijn gedreven. „Als je alleen al kijkt naar het gering aantal boekingen bij restaurants in Amerikaanse staten die de economie weer open hebben gezet, is er van een gehoopt V-vormig herstel geen enkele sprake. Amerikanen zijn meer bezig om hun baan te behouden of om niet besmet te raken dan weer uit eten te gaan. Naar verwachting zal de turbulentie op de aandelenmarkten niet zo groot meer zijn als in maart, maar met de komende stroom aan verslechtering bij de macrocijfers, zoals het consumentenvertrouwen, in het vooruitzicht, lijkt het opwaarts potentieel voor de beurzen zeer beperkt. Beleggers moeten sterk in schoenen staan om nog te blijven geloven in een spoedig economisch herstel, tenzij er op korte termijn nog een ‘gamechanger’ komt met een vaccin tegen het corona-virus.” Volgens Cees Smit, handelaar bij Today’s, staan de aandelenbeurzen aan de vooravond van een stevige terugval. „De grote vraag is vooral of de consument het weer gaat oppakken bij een versoepeling van de corona-maatregelen ondanks de enorme stimulering van de centrale bankiers. Daarnaast zullen de grote Amerikaanse techfondsen die in de voorbije weken de kar trokken, in het lopende kwartaal steeds meer de impact gaan voelen van de corona-crisis. De lockdown in de VS is pas eind maart ingesteld. Amerika loopt in dat opzicht achter bij Europa.”

Reisorganisatie TUI heeft van oktober tot maart een nettoverlies geboekt van 892 mln. Na een uitzonderlijk goede start in januari stortte de markt in maart in door het coronavirus. Met het schrappen van 8000 banen wil het bedrijf kosten besparen. Het gaat om gedwongen ontslagen en vacatures die niet worden ingevuld. Onduidelijk is nog wat de gevolgen zijn voor de werknemers in Nederland. De Duitse overheid zegde eerder €1,8 mrd steun toe. Het bedrijf hoopt dat het seizoen nog enigszins te redden is en verwacht dat reizen naar onder meer Griekenland en Portugal het eerst weer mogelijk zijn. (bron: NOS)

Reizigers moeten geld terug kunnen krijgen als hun vlucht door de crisis is geschrapt, staat in een plan van aanpak voor het activeren van de toeristenindustrie van de Europese Commissie. Daarmee staat de commissie lijnrecht tegenover Nederland, dat meer ziet in vouchers om problemen bij bedrijven te voorkomen. De EC vindt tegoedbonnen niets. “Juist in deze tijden is het belangrijk om consumentenrechten te behouden. Specifieke data en veilige landen noemt de EC nog niet. Wel staat er dat er vaker schoongemaakt moet worden en dat er een duidelijk mondkapjesbeleid moet komen. (bron: NOS) Er is veel onduidelijkheid over de waarde van de Nederlandse vouchers. Stel je hebt vóór de corona-crisis een vliegticket geboekt en betaald en daarvoor krijg je een voucher. Wat is de waarde daarvan dan? De waarde van het geld dat je hebt betaald en wel de waarde die nu dan wel op een later moment moet worden betaald voor een vliegticket met die maatschappij naar de geboekte bestemming? Nu de verwachting lijkt te zijn dat de vliegtickets duurder gaat worden is dat van belang. De EC zegt: geld nu terugbetalen, dan kan de persoon later zelf bepalen of hij die vlucht opnieuw nog wil maken tegen de dan geldende prijs. Als die persoon dat niet wil en hij heeft een voucher dan kan hij zijn geld kwijt zijn. Duidelijkheid is van het grootste belang.

Wanneer de Europese landen die deel uitmaken van de eurozone toch besluiten tot de uitgifte van zogenoemde corona-bonds, dan profiteert ook Nederland daar op termijn van. Dat zegt hoofdeconoom Philip Lane van de Europese Centrale Bank (ECB) in een interview met De Telegraaf. De corona-bonds, obligaties die gezamenlijk door de lidstaten zouden worden uitgegeven om de financiële nood als gevolg van de corona-crisis te lenigen, zijn omstreden. Onder andere Nederland is tegen de uitgifte ervan, omdat de landen die de financiën beter op orde hebben dan opdraaien voor de slechter presterende economieën. De hoofdeconoom van de ECB zegt niet expliciet of het schuldpapier er al dan niet zou moeten komen. “Dat is aan de lidstaten zelf. Maar er zijn sterke indicaties dat er bij internationale beleggers veel vraag naar zou zijn”, aldus Lane in De Telegraaf. Hij wijst er wel op dat het nu om een andere situatie gaat dan ten tijde van de eurocrisis. “Toen ging het over het gezamenlijk herfinancieren van bestaande schulden. Nu gaat het over het gezamenlijk uitgeven van nieuwe schuld die nodig is om deze schok, die alle landen raakt, tegen te gaan”, zegt hij, doelend op de corona-crisis. Lane is duidelijk wel voorstander van de nieuwe eurobonds. “Als sommige landen niet genoeg kunnen doen om het virus tegen te gaan, heeft de hele EU daar last van. Corona-bonds zouden voor veel landen goedkopere financiering betekenen.” Ook Nederland zou daar op termijn van profiteren. “Op de lange termijn denk ik dat dit tot een hogere welvaart leidt in de hele eurozone.” En dat is ook in het belang van Nederland, benadrukt de hoofdeconoom. (bron: nu.nl) Lane doet vage uitspraken over de gevolgen voor de rijkere eurolanden van het uit corona-bonds. Dat alle 19 eurolanden aansprakelijk zouden gaan staan voor de terugbetaling van rente en aflossing van de uitgegeven corona/euro-bonds door ieder van de 19 eurolanden en die landen zouden daardoor hun financiën en economie weer op orde krijgen dan zou de oude welvaart in een nieuw jasje vorm kunnen krijgen. Maar als die gemeenschappelijkheid niet slaagt dan komen op een slagveld terecht, dat momenteel niet te schetsen is. In de Telegraaf doet Lane meer uitspraken, waar ik vraagtekens bij zet. Het doet mij denken aan de laatste drie maanden voor de aandelencrash van 24 oktober 1929, die de crisis van de Dertiger Jaaren inluidde. Ook toen vielen de Knappe Koppen (KK’s) over elkaar heen met beweringen dat er volstrekt geen grond was voor onrust onder beleggers. Alles was onder controle en niemand had iets te vrezen, waren de slogans. En toch kwam het vertrouwen niet terug met de bekende gevolgen. Ik citeer uit de Telegraaf van 13 mei 2020: <citaat> We hebben het dieptepunt van de coronacrisis bereikt.Al na de zomer zal het economisch herstel voorzichtig inzetten. Het is echter de vraag hoe groot de blijvende schade voor bedrijven en consumenten zal zijn. De ECB rekent op een economische krimp van 5 tot 12% voor de eurolanden. Het is nog onzeker of we teruggaan naar de situatie van vóór de crisis of dat er een blijvend effect is.</citaat> Voor mij is dit een veel te optimistische aanname. Ik zeg niet dat de krimp in verschillende kwartalen niet kan bewegen, maar de suggestie dat we na de zomer het dal zijn gepasseerd hangt van veel meer ontwikkelingen af dan de economie alleen. Hij stelt: <citaat> De ECB zorgt voor voldoende liquiditeit en voor stabilisatie van de markten. </citaat> In feite gaat hij er prat op dat dat de prijsvorming op de financiële markten stabiel blijft: dat de aandelenkoersen niet instorten en op een hoger niveau noteren dan wat realistisch zou zijn doordat de spelers op dit veld door de ECB worden volgestopt met gratis geld. En zolang de ECB die rente over enorme geldbergen maar laag houdt zal ons monetair karkas niet instorten. Maar of dat monetaire beleid stand houdt, dat betwijfel ik sterk.

De productie in de industrie van de eurozone is in maart scherp gedaald vanwege de uitbraak van het corona-virus en de beperkende maatregelen in Europese landen om de ziekte tegen te gaan. Volgens het Europese statistiekbureau Eurostat kromp de productie met 11,3% in vergelijking met een maand eerder. In alle productcategorieën zakte de productie, met name bij kapitaalgoederen zoals bijvoorbeeld machines en duurzame consumentengoederen zoals bijvoorbeeld auto’s, meubilair en witgoed. Volgens Eurostat waren vooral forse productiedalingen te zien in Italië, Slovenië en Frankrijk. Door de crisis werden veel fabrieken stilgelegd. Voor de gehele Europese Unie werd voor maart een productiekrimp met 10,4% gemeten. ING-hoofdeconoom Bert Colijn schrijft in een reactie dat er nog meer pijn aan zit te komen voor de Europese industrie omdat in april de lockdown voor de gehele maand gold. Hij denkt dat daarna de productie weer zal gaan stijgen door de versoepeling van de beperkende maatregelen, maar dat de productieniveaus voorlopig nog lange tijd achter zullen blijven bij die uit het verleden. (bron: iex.nl)

De Britse economie is door de coronacrisis in maart met 5,8% gekrompen ten opzichte van februari, meldt het Britse statistiekbureau. Het is volgens het bureau de sterkste krimp sinds de financiële crisis in 2008. Door de crisis en de beperkende maatregelen die eind maart werden ingevoerd door de Britse overheid kwam een groot deel van de economie stil te liggen. Veel bedrijven in het Verenigd Koninkrijk gingen dicht. Over het gehele eerste kwartaal werd een krimp gemeten van 2% in vergelijking met de voorgaande periode, meldt The Office for National Statistics. Alle economische sectoren worden geraakt, maar vooral de dienstensector, met bijvoorbeeld horeca, detailhandel en luchtvaart. Ook de industrie en bouwsector kampen met krimp. Winkeliers, reisorganisaties en hotels zijn ook de dupe en zien een krimp van 1,9% het eerste kwartaal. Analisten verwachten komend kwartaal een nog grotere krimp, schrijft de BBC. Inmiddels worden de lockdown-maatregelen langzaam versoepeld. De Britten mogen weer naar buiten om te sporten, vrienden in het park te ontmoeten en te verhuizen. De Britse centrale bank vreest over het hele jaar een neergang van de economie met wel 14%. Voor 2021 wordt dan weer een opleving voorspeld van wel 15%. Om de crisis te bestrijden heeft de Bank of England (BoE) de rente verlaagd naar het laagste niveau ooit. De Britse overheid heeft steunmaatregelen voor bedrijven ingevoerd om zo massa-ontslagen te voorkomen. (bron: RTLZ) Ik zie allerlei uitspraken van denktanks passeren die stellen ‘dit jaar zitten we in de misère, maar volgend jaar is de krimp helemaal voorbij en groeien we weer’. Maar niemand geeft daar een gedegen onderbouwing voor, vanuit mijn perspectief zie ik het herstel van economische groei op zo korte termijn niet ontstaan.

De corona-crisis betekent wind in de zeilen voor doemdenkers zoals Nouriel Roubini, Marc Faber en Paul Tudor Jones. Velen van deze notoire zwartkijkers waarschuwen voor een periode met hoge inflatie, getriggerd door een duizelingwekkende monetaire financiering van een steeds groter wordende schuldenberg. Sommige waarschuwen zelfs voor een herhaling van de hyperinflatie in Duitsland, bijna honderd jaar geleden, toen de mensen rondliepen met kruiwagens vol geld om boodschappen te doen, dan wel het papier gebruikten om de haard te stoken. De Amerikaanse vermogensbeheerder Barry Ritholtz gelooft er niks van. In een opiniestuk bij Bloomberg zet hij uiteen waarom hij denkt dat de doemdenkers het bij het verkeerde eind hebben, en we eerder angst moeten hebben voor deflatie dan inflatie. De argumenten van Ritholtz zijn puur economisch. Er zijn volgens hem twee basisredenen waarom inflatie ontstaat. Ten eerste is dat als de productiekosten oplopen als gevolg van hogere lonen, duurdere grondstoffen en/of hogere rentelasten. Ten tweede als consumenten meer geld hebben en bereid zijn dat uit te geven aan schaarse goederen en diensten. Volgens Ritholtz zijn geen van beide factoren momenteel van toepassing. Consumenten hebben duidelijk minder uit te geven dan voor de coronacrisis, zeker in de Verenigde Staten waar elke week miljoenen werklozen bijkomen. Dat ze minder uitgeven blijkt ook uit alle recente data over bijvoorbeeld de detailhandelsverkopen, het consumentenvertrouwen en het energieverbruik.

Inflatiefactoren. Mensen kunnen volgens Ritholtz snel een verkeerd beeld krijgen als ze in de supermarkt de prijzen zien stijgen van toiletpapier en handzeep. Dat zijn maar een paar goederen. Het gros van de goederen is in overvloed aanwezig, en zal eerder goedkoper dan duurder worden. Ritholtz sluit niet uit dat het momenteel ruime monetaire beleid en de hoge overheidsuitgave in de toekomst wel leiden tot hogere prijzen. Maar 5% of 10%, zoals de doemdenkers voorspellen, acht hij zeer onwaarschijnlijk. Dat gebeurt volgens hem alleen als economisch alles voor de wind gaat en, er binnen een paar maanden een vaccin is, alle werklozen in de VS, China en Europa weer snel aan de slag kunnen tegen een goed loon, centrale banken het 2%-doel laten varen,  de overheid ook na de crisis fors geld blijft uitgeven en en de inkomstenbelasting voor Jan Modaal wordt verlaagd. Hoe meer van die factoren tegenvallen, des te groter is de kans op deflatie, dalende prijzen en aanhoudend lage rentestanden. (bron: iex.nl) De argumenten die Ritholtz aanvoert voor zijn stellingname, overtuigen mij niet. De ECB heeft 6 jaar getracht de inflatie naar ‘net onder de 2%’ te brengen met een beleid van steeds lagere rentetarieven en grotere liquiditeiten. Dat is mislukt. Mijn visie is dat we op de heel korte termijn misschien wel een wat lagere inflatie kunnen noteren, maar op de iets langere termijn, zeker als de recessie niet snel omslaat, denk ik dat een sterke inflatoire beweging tot de mogelijkheden behoort.

Brussels Airlines grijpt hard in om de corona-crisis te overleven. De nationale luchtvaartmaatschappij van België schrapt 1.000 van de 4.000 banen en stopt met vliegen op niet of nauwelijks winstgevende bestemmingen. Hierdoor neemt het afscheid van een derde van haar vliegtuigen. Door de ingrepen denkt het Belgische dochterbedrijf van Lufthansa zijn toekomst veilig te kunnen stellen. Het bedrijf verwacht weer winstgevend te zijn zodra de vraag naar vliegreizen weer op ‘normaal niveau’ ligt. Volgens de Belgen is dat pas in 2023. Deze ongeziene crisis heeft onze financiële situatie verslechterd, waardoor we genoodzaakt zijn om substantiële en essentiële maatregelen te nemen”, zegt ceo Dieter Vranckx. “De herstructurering is dringend nodig om de huidige crisis te overleven en in de toekomst structureel winstgevend te worden.” Net als alle luchtvaartmaatschappijen voelt ook Brussels Airlines de gevolgen van de corona-uitbraak. Volgens de internationale luchtvaartorganisatie IATA zet de luchtvaartsector als gevolg van het coronavirus alleen dit jaar al 290 mrd minder om. Voorspellingen voor de jaren erna zijn er nog niet. Alle 54 vliegtuigen van Brussels Airlines staan sinds 21 maart aan de grond. Er komt niets binnen, terwijl de vaste kosten (salaris, onderhoud, huur) gewoon doorlopen. Daardoor verliest de Belgische maatschappij €1 mln per dag. Dit kan de airline, naar eigen zeggen, nog tot eind van deze maand volhouden. Brussels Airlines heeft zowel de Belgische overheid als moedermaatschappij Lufthansa om steun gevraagd. Het onderhandelt al weken met de Belgische minister van Financiën, Alexander de Croo, over 290 mln aan kapitaal.

Obama pakt Trump hard aan

De voormalige Amerikaanse president Obama heeft, achter gesloten deuren, hard uitgehaald naar president Trump. In een conferencecall voor 3000 medewerkers uit zijn regeerperiode noemde hij Trumps aanpak van de coronacrisis “een totaal chaotische ramp”. De uitbraak is “lusteloos en gebrekkig” bestreden, onder meer omdat egoïsme, groepsbelang en vijandigheid hoogtij vieren, aldus Obama. Hij laat zich in het openbaar niet of nauwelijks uit over zijn opvolger. Hij zweeg ook toen Trump de Democraten en Obama verantwoordelijk stelde voor het gebrek aan hulpmiddelen.

Tesla-topman Elon Musk pakt de Democratische gouverneur van Californië hard aan: hij dreigt de autofabriek en Tesla’s hoofdkantoor in Californië daar weg te halen. De fabriek in Fremont mag nog niet open in verband met de coronacrisis. Musk vindt dat niet te verteren en waarschuwt op Twitter dat hij de fabriek naar Texas (Republikeins) en Nevada (Democratisch) verhuist en Californië helemaal de rug toekeert. Musk uit al langer kritiek op de lockdownmaatregelen in Californië. Die noemde hij eerder fascistisch. De lokale autoriteiten zeggen dat ze in overleg zijn over hoe de Tesla-fabriek veilig open kan. Hij is sinds eind maart dicht.

Tesla heeft tegen de aanwijzingen van de lokale autoriteiten in de productie in de fabriek in Californië weer opgestart. Vanwege de corona-maatregelen wilde Alameda County de fabriek dichthouden, maar topman Elon Musk heeft daar geen gehoor aan gegeven. “Als ze iemand arresteren, zal ik vragen of ze alleen mij meenemen”, twitterde hij. Musk had vanwege de gedwongen sluiting al gedreigd om met Tesla te vertrekken uit Californië. In de fabriek in Fremont werken zo’n 10.000 mensen. Alameda County heeft contact met Tesla, maar grijpt niet meteen in. Wel moet nu een veiligheidsplan worden goedgekeurd. (bron: NOS) Musk laat hier zien in welke mate ondernemers, die in hun portemonnee getroffen worden, beleid kunnen afdwingen. Commerciële belangen prevaleren boven de sociaal/maatschappelijke en Trump ondersteunt in het openbaar hem daarbij. Ik verwacht niet dat het dreigement van vertrek uit Californië wordt uitgevoerd.

Trump valt de gouverneur van de staat Michigan, de 48-jarige Gretchen Whitmer, hard aan vanwege haar corona-beleid. Zij wordt door de president aangesproken als een “Half Whitmer”, een woordspeling van ‘domoor’ en andere keer met de slogan “Bevrijd Michagan” bestemd voor de demonstranten, die zwaaien met Trump-vlaggen, stroppen, en borden met Hitler en hakenkruizen. Op 17 maart had Michigan 47 corona-besmettingen, Op de dag van de eerste demonstratie waren dat er al 28.059 en op 30 april, bij de 2e demonstratie, was dat aantal gestegen naar 41,379. Toen had Michigan al 1,7 miljoen nieuwe werkelozen. De Staten en hun gouverneurs zijn verantwoordelijk voor de bestrijding van het corona-virus maar het geld en de materiële ondersteuning, die daarvoor nodig zijn moet komen van de Federale regering en daar beslist Trump over. Gouverneurs die ‘aardig’ voor hem zijn komen daarvoor in aanmerking. Hij ervaart Whitmer kennelijk als een bedreiging en dus schuift Trump de zwarte piet door naar de Democratische vrouwelijke gouverneur. Trump krijgt de schuld toegeschoven van de mislukte aanpak van de corona-crisis en hij had zijn kiezers in Michigan, voor zijn verkiezing tot President, belooft dat hij voor deze autostaat met Detroit als hoofdstad een ‘toverstok’ heeft waarmee hij de maakindustrie (autobedrijven) en de bijbehorende werkgelegenheid kon terughalen naar de VS. Dit is hem nog niet gelukt. Dus maakt hij zijn kiezers wijs dat dat allemaal ligt aan de Democratische gouverneur. Die is de kwade genius. Daarbij komt ook nog dat Joe Biden haar mogelijk gaat aanwijzen als als zijn vice-president. (bron: een artikel uit het NRC)

Gaan de toeristen dit jaar nog in het buitenland met vakantie?

Europese ondernemers staan te springen om toeristen, maar wat kan er deze zomer? Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, had vorige maand een duidelijke boodschap: je kunt beter geen plannen maken voor de zomervakantie. Maar de miljoenen mensen die hun brood verdienen in de sector staan te springen om vakantiegangers. Voor hen dreigt een economische ramp wanneer de stilte aanhoudt. En dus werkt de EU nu aan een vakantieprotocol om het toerisme te redden met ‘slimme oplossingen’. Uiterlijk deze week presenteert Brussel de eerste plannen. “Alle ideeën zijn op dit moment welkom”, laat de ANVR weten, de Nederlandse belangenorganisatie van de reisbranche. “Maar we staan voor grote uitdagingen”, zegt woordvoerder Mirjam Dresmé. “We moeten ervoor waken dat er geen lappendeken ontstaat aan verschillende maatregelen. Dat zal niet makkelijk worden, omdat elk land in Europa in een andere fase zit.” Hoe groot is het aantal toeristen: Frankrijk 89.4 mln, Spanje 82.8 mln, Italië 62.1 mln, Turkije 45.8 mln, Duitsland 38.9 mln, Verenigd Koninkrijk 36.3 mln, Griekenland 30.1 mln en Nederland 19 mln. (bron: NOS) Dat er grote commerciële belangen op het spel staan is duidelijk, maar hoe groot is het vertrouwen van het volk om weer massaal naar het buitenland te vertrekken. Het voorseizoen is al volledig verloren gegaan, die verliezen zullen dit jaar niet meer kunnen worden terugverdiend en de luchtvaart zal niet in staat zijn het toeristenverkeer weer met volle capaciteit de lucht in te krijgen. De ondernemers moeten er rekening mee houden dat ze op low-level zullen moeten draaien.

Frontberichten

Paris Saint-Germain mag dan door de Franse voetbalbond zijn uitgeroepen tot landskampioen in het seizoen 2019/20, de grootmacht komt volgens L’Équipe in enorme financiële problemen door de coronacrisis. De gerenommeerde krant schrijft dat PSG afstevent op een monsterverlies van €215 mln, indien de spelers niet bereid zijn om salaris in te leveren. PSG gaf sinds de overname van de club door Qatar Sports Investments in 2011 €1,25 mrd uit aan transfers, maar komt nu in de knel. De steenrijke eigenaren kunnen door de steeds strengere regels van Financial Fair Play niet langer onbeperkt geld in de club pompen en werden in het verleden al eens verdacht van het omzeilen van de regels middels kunstmatige sponsorcontracten. Nu PSG kampt met een enorme daling van de reguliere inkomsten, stevenen de Franse hoofdstedelingen op een recordverlies af. Le Parisiens lopen niet alleen de wedstrijdinkomsten van de rest van het seizoen in de Ligue 1 mis, maar dreigen ook geen tv-inkomsten meer uitgekeerd te krijgen. “Wie niets levert, wordt niet betaald”, zo dreigde Maxime Saada, de CEO van Canal+, de rechtenhouder in Frankrijk. Nasser Al-Khelaifi, de voorzitter van PSG, is samen met de presidenten van drie andere Franse clubs in gesprek met de betaalzender over het resterende bedrag aan tv-rechten. Saillant detail: Al-Khelaifi is tevens eigenaar van tv-netwerk beIN Sports, de grote concurrent van Canal+ in Frankrijk. PSG is daarnaast voortdurend in gesprek met zijn duurbetaalde spelersselectie over het inleveren van salaris, maar voorlopig is geen sprake van een akkoord. Thiago Silva voert als vertegenwoordiger van de selectie de onderhandelingen met sportief directeur Leonardo. “Ik verwacht dat de spelers een bijdrage leveren”, zo voerde Al-Khelaifi onlangs de druk op. PSG keert jaarlijks €370 mln uit aan salarissen, waarvan €36 mln aan grootverdiener en sterspeler Neymar. De clubleiding van Paris Saint-Germain wijst in de onderhandelingen met zijn spelers naar Juventus. La Vecchia Signora kwam eind maart als eerste Europese topclub naar buiten met een deal over het inleveren van salarissen: de spelerslonen worden in totaal met €90 mln gekort. Indien PSG niet tot een dergelijke overeenkomst weet te komen, dan vrezen de Fransen een van zijn sterspelers te moeten verkopen. Neymar wordt nadrukkelijk gevolgd door zijn oude club Barcelona, terwijl Kylian Mbappé al tijden in verband wordt gebracht met Real Madrid.

Grote winkeldrukte vorig weekend in verschillende steden is de druppel voor ondernemers en crisisteams. Met de oproep van burgemeesters om thuis te blijven, neemt branchevereniging Detailhandel Nederland geen genoegen meer. „Je moet de drukte in goede banen leiden.” De brancheorganisatie wil deze week in gesprek met de veiligheidsregio’s. „Met de juiste maatregelen is de veiligheid goed te borgen, dat gebeurt in winkels al. Maar het is lastig voor consumenten als iets in de ene gemeente wel mag, en in de andere niet”, zegt directeur Hester Duursema. „Er is een protocol verantwoord winkelen. Dan willen we niet dat er allerlei alternatieve maatregelen worden ingesteld, of verschillende plaatselijke noodverordeningen.” Grote groepen winkelend publiek in Tilburg en Den Bosch dreigden 2 mei onbeheersbaar te worden. „De tijd van waarschuwen is voorbij. Er zal strenger moeten worden opgetreden”, aldus Stefan van Aarle, voorzitter van het Tilburgse Ondernemersfonds. (bron: DFT)

Het Amerikaanse ministerie van Financiën verwacht tussen april en juni $2990.000.000.000 te moeten lenen om de kosten van de corona-crisis op te vangen. Dat is veel meer dan de $530 miljard dollar die de Amerikaanse Staat moest lenen tussen juli en september 2008, tijdens het dieptepunt van de kredietcrisis. Volgens het ministerie zijn de biljoenen nodig om de steunpakketten van de Amerikaanse overheid te kunnen financieren. Ook is het geld nodig om gemiste belastinginkomsten op te vangen. De regering heeft bedrijven en particulieren uitstel van het betalen van belasting gegeven. (bron: nu.nl) Op RTLZ hoorde ik dat het voor de VS geen probleem zal zijn dat geld aan te trekken. Er zijn voldoende beleggers die willen investeren in Amerikaans staatspapier. En er is voldoende geld dat op zoek is naar beleggingen. Dat is tegelijk ook de gekte van het moment. Dat is afkomstig van het veel te ruime monetaire beleid, gepaard gaand met vrijwel gratis geld. Dat is een ziekte, maar omdat iedereen dat doet kan niemand ervan afwijken. Maar toch, op enig moment implodeert dat monetaire systeem en dan zegt iedereen ‘we hebben al die tijd geweten dat dit ons te wachten stond’ en dan wordt er enorm veel geld vernietigd. Met grote gevolgen voor ‘Jan met de pet”, die aan dat casinospel nooit heeft meegewerkt, maar wel met de gevolgen wordt geconfronteerd.

President Trump zal binnenkort de speciale corona-werkgroep onder leiding van vicepresident Pence opheffen. De VS komt in de corona-crisis volgens hem geleidelijk in een nieuwe fase. Trump vindt dat een nieuw team zich moet richten op veiligheidsmaatregelen en de herstart van de economie. Twee deskundigen, onder wie de immunoloog Anthony Fauci, die in het huidige team zitten, blijven ook deel uitmaken van het nieuwe team. De uitspraak van Trump is opvallend, omdat het aantal doden in de VS nog niet afneemt. Gemiddeld zijn het er zo’n 1750 per dag. (bron: NOS) De corona-crisis is een last voor hem, die hij als een belasting ervaart in zijn verkiezingscampagne. Daarom moet nu alles in het werk worden gesteld om de economie weer draaiende te krijgen zodat de bedrijven weer winst gaan maken. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. In de nasleep van corona en de voorspelde recessie zal het winvermogen beperkt worden ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markt worden gepompt.

‘Het corona-virus had in China ter plekke gestopt moeten worden’, zei de president Donald Trump in een interview met Fox News. Hij deed een aantal opvallende uitspraken. Zo zou de VS voor het einde van het jaar een corona-vaccin hebben. (bron: nu.nl) Opvallend is dat het virus-vaccin pas na de presidentsverkiezingen voor dinsdag 3 november aanstaande zijn voorzien. Deskundigen betwijfelen of het vaccin dan is getest en er geen bijwerkingen meer zijn. Verder moet ook zijn uitspraak over de schuld van de pandemie bij China te leggen ook worden gezien in zijn dalende populariteit. Van de 3,7 miljoen geregistreerde besmettingen met COVID-19 zijn er 1,2 miljoen in de VS en de 250 duizend doden vielen er 69 duizend in de VS. Dat roept ook in de VS vragen op.

The Walt Disney Company heeft zijn winst het afgelopen kwartaal met ruim 90% zien dalen naar $460 mln. Een jaar geleden boekte het bedrijf nog $5,4 mrd winst. Door de coronacrisis zijn de pretparken en vakantieresorts gesloten. Ook kunnen de cruises die het bedrijf organiseert niet doorgaan. Wel kreeg streamingdienst Disney+ er in een maand 5,5 miljoen abonnees bij, die heeft nu 54,5 miljoen betalende gebruikers. De nieuwe topman van het bedrijf, Bob Chapek, is ondanks de slechte cijfers optimistisch. Volgens hem komt het bedrijf sterker uit de crisis.

4 grote Nederlandse musea vragen om extra overheidssteun. Het Stedelijk Museum in Amsterdam, het Centraal Museum in Utrecht, het Kunstmuseum in Den Haag en Boymans van Beuningen in Rotterdam vinden het steunpakket van €300 mln voor de culturele sector niet genoeg. In een brief aan de cultuurwethouders van de vier steden waarschuwen ze dat de steunregelingen te streng zijn. Vaak gelden ze alleen bij een dreigend faillissement en nauwelijks voor de regionale en gemeentelijke musea. Om te voorkomen dat het “museale veld verdort tot een grauwe vlakte”, moeten de overheden samenwerken, vinden ze. (bron: NOS)

Het is de hoogste tijd dat dat de bedrijven weer voluit kunnen gaan draaien, stelt de ondernemersorganisatie voor technologische industrie FME. De huidige intelligente lockdown pakt desastreus uit voor de industrie. De industrie wil weer aan het werk. De Europese landen moeten een herstart van de economie coördineren. Deze wens is ook te horen bij veel andere sectoren die veel last hebben van corona-beperkingen zoals de OV-bedrijven die in financieel zwaar weer vertoeven, het enkel heropenen van aangepaste terrassen is een halfbakken en onbegrijpelijk voorstel, zeggen horeca-ondernemers.

De Amerikaanse multinational General Electric (GE) gaat 13.000 banen schrappen bij de luchtvaarttak van het bedrijf. Dat komt neer op 25% van het personeel. Het gaat om vrijwillige en gedwongen ontslagen. Het bedrijf produceert onder meer vliegtuigmotoren en voert vliegtuigonderhoud uit, maar door de corona-crisis zijn er veel minder vluchten. Volgens Reuters zijn in de VS de passagiersaantallen met 95% gedaald. De ontslagronde bij GE is onderdeel van het bezuinigingspakket van $3 mrd dat het bedrijf vorige maand aankondigde. Topman David Joyce heeft tegen het personeel gezegd dat alle klanten wereldwijd geraakt worden door deze ongekende krimp van de luchtvaartsector. Hij verwacht dat het wereldwijde verkeer in het tweede kwartaal met 80% zal krimpen. Eerder kondigde de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing al aan 10% van het personeel weg te sturen. Dat komt neer op 16.000 mensen.

De werkloosheid in de VS is in april gestegen naar 14,7%. Dat is het hoogste niveau sinds de crisis van de jaren 30, blijkt uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid. De werkloosheid stond in februari nog op 3,5% en in maart nog op 4,4%. In april zijn 20,5 miljoen arbeidsplaatsen verloren gegaan. Dat betekent dat in één maand meer mensen hun baan zijn kwijtgeraakt dan in de hele kredietcrisis van 2008. Door de corona-crisis zijn veel firma’s in de VS gesloten en worden medewerkers massaal op straat gezet. De afgelopen weken hebben ruim 30 miljoen Amerikanen een werkloosheidsuitkering aangevraagd.

De productiesector heeft de grootste daling doorgemaakt sinds het begin van de meting in 2000. Dat meldde de Nederlandse Vereniging voor Inkoopmanagement (NEVI). De zogenoemde NEVI inkoopmanagersindex, ofwel de NEVI PMI, daalde van 50.5 in maart naar 41.3 in april. Dit is het laagste cijfer sinds mei 2009. “Dit wijst op een grote verslechtering van de toestand van de productiesector als gevolg van de coronapandemie”, aldus de vereniging. Zowel de productieomvang als het aantal nieuwe orders daalde enorm. De druk op de toeleveringsketen groeide, waardoor er het vaakst langere levertijden waren sinds het begin van het onderzoek in 2000. Toch moet het ergste nog komen, voorspelt Albert Jan Swart, sectoreconoom industrie bij ABN AMRO. “Ondanks maatregelen van het kabinet om banen te behouden nam de werkgelegenheid af in het snelste tempo sinds juli 2009. Naar verwachting herstelt de vraag naar industriële goederen voorlopig niet.” (bron: nu.nl)

De vijf nationale luchthavens in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven, Groningen en Maastricht hebben in maart 56% minder passagiers zien vertrekken en aankomen. De terugval in maart treft ook de aantallen over het hele kwartaal. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Als gevolg van de overheidsmaatregelen in maart om de corona-uitbraak te beteugelen, viel het aantal passagiers dat in het eerste kwartaal via de vijf nationale luchthavens reisde ruim 20% lager uit, zo schrijft het CBS, dat geen aantallen meldt. Het vrachtverkeer werd in maart met een daling van 1% nauwelijks getroffen. Wel lag de hoeveelheid vracht die werd vervoerd 18% lager. Dit komt onder meer omdat er ook vracht met passagiersvluchten vervoerd is.

In maart is 23% minder kerosine verbruikt dan in januari. Tevens werd er vorige maand minder geleverd aan het internationale vliegverkeer, zo meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De zogeheten gebunkerde hoeveelheid, zoals die leveringen worden genoemd, liep hiermee terug tot 213 miljoen kilo, wat het laagste niveau in twintig jaar betekent. Ook de afzet van andere olieproducten viel in maart lager uit. Vergeleken met dezelfde maand een jaar eerder ligt de afzet 12% lager. Ten opzichte van januari kromp de afzet van benzine met 20% en die van diesel met 2%. De beperkte afzetdaling van diesel komt doordat het vrachtverkeer goeddeels op peil is gebleven. Ook rijden er nog veel bedrijfswagens van aannemers, leaseauto’s en landbouwvoertuigen rond op diesel. Als gevolg van de lagere afzet van olieproducten hebben raffinaderijen hun productie inmiddels met 12% teruggeschroefd. Zo is de productie van benzine met 13% afgenomen tot 1.800 miljoen kilogram. (bron: nu.nl)

KLM zal forse offers moeten brengen om de toekomst van het bedrijf veilig te stellen. Daarbij zal het ook naar de salarissen moeten kijken, zei minister Hoekstra in het Kamerdebat over steun aan de luchtvaartmaatschappij. Er is €2 tot €4 mrd beschikbaar om te voorkomen dat KLM failliet gaat. Deze steun, in de vorm van leningen en later mogelijk aandelen, komt er alleen als er een overtuigend strategisch plan voor de toekomst ligt, zei minister Van Nieuwenhuizen in het debat. Het zal nog zeker weken duren voor het reddingsplan uitonderhandeld is. Daarbij gaat het ook over dividend en bonussen. (bron: NOS)

Het wil patiënten, artsen en onderzoekers verenigen om samen de nieuwe chronische longziekte te bestrijden die ontstaat als het corona-virus uit het lijf is vertrokken. Het Longfonds waarschuwt dat het voortwoekerende corona-virus in veel gevallen leidt tot een nieuwe chronische longziekte. De littekens in de longen veroorzaken een soort longfibrose, maar met een totaal andere oorzaak. De nieuwe ziekte die naast astma en COPD komt te staan, heeft ook al een naam: CALD, wat staat voor Covid Associated Lung Disorder. Om te voorkomen dat patiënten na genezing van corona jarenlang blijven rondlopen met onbegrepen klachten, zoals dit bij de andere overgesprongen dierziekte Q-koorts gebeurde, wil het Longfonds hen in een vroegtijdig stadium registreren, en koppelen aan medische zorg en wetenschappelijk onderzoek.We weten zeker dat er een grote, nieuwe patiëntengroep op ons afkomt, en we móeten daarop voorsorteren, maar we weten natuurlijk ook heel veel niet”, zegt Michael Rutgers, directeur van het Longfonds. Naast fibrose kunnen ex-corona-patiënten ook lijden aan trombose. Maar wat de uiteindelijke langetermijngevolgen van corona voor de longen zijn, zal zich de komende jaren pas openbaren. (bron: Trouw)

Reisbrancheorganisatie ANVR krijgt nog geen signalen dat er bedrijven op het punt staan om te vallen., maar zegt wel dat het niet goed gaat in de sector. “Er komt geen geld binnen en de kosten lopen door. Dit moet niet nog een paar maanden gaan duren”, zegt woordvoerder zegt Mirjam Dresmé. Volgens de Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR), waarbij 750 reisbedrijven zijn aangesloten, kunnen de bedrijven op dit moment hun verplichtingen nog nakomen. Maar alles hangt af van de maatregelen van het kabinet. “Het annuleren van alle zomervakanties zou een drama zijn”, zegt SGR-directeur Erik Jan Reuver. 

Het bestuur van de stichting besloot op 16 maart tijdelijk garanties af te geven op de corona-vouchers van haar deelnemers. Namelijk tot 1 juni van dit jaar. Die termijn kan worden verlengd, maar het is nog onduidelijk of dat ook gebeurt. “Dat hangt af van de overheid en de beperkingen die de reisbranche dan nog krijgt opgelegd. Als dit langer gaat duren dan zal de overheid de reisbranche waarschijnlijk aanvullend ondersteunen”, aldus Reuver. (bron: nu.nl)

De KNVB vindt het “geen prettige verrassing” dat het kabinet massale publieksevenementen pas weer wil laten doorgaan als er een vaccin tegen het coronavirus is. Dat zou betekenen dat er mogelijk nog lang in lege stadions gespeeld moet worden in het betaald voetbal. In een brief over de versoepeling van de coronamaatregelen schrijft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) dat het kabinet nog geen datum kan noemen vanaf wanneer “massale evenementen met een landelijke uitstraling” weer plaats mogen vinden.

“Dat kan eigenlijk pas weer als er een vaccin is en niemand weet hoelang dat gaat duren”, aldus De Jonge. “We hopen natuurlijk op snel, maar een jaar of langer is heel reëel.” Het was al zeer waarschijnlijk dat het nieuwe seizoen van de Eredivisie en de Keuken Kampioen Divisie vanaf 1 september begint met duels achter gesloten deuren, maar een hele jaargang zonder fans – en dus zonder de inkomsten van kaartverkoop – zou voor nog meer financiële problemen zorgen bij de clubs. “We zouden het verschrikkelijk vinden als er lang niet voor publiek gevoetbald kan worden”, meldt de KNVB in een reactie op de brief van het kabinet. “Dit zou namelijk ten koste gaan van de sportbeleving bij de miljoenen fans en kijkers.” “Bovendien zou het voor de bedrijfstak betaald voetbal opnieuw een hele zware financiële klap betekenen. Hierover zijn we ook in gesprek met de overheid, juist omdat Nederlandse clubs bovengemiddeld afhankelijk van inkomsten uit stadionbezoeken zijn. Vandaar dat de melding van vanochtend als een totale verrassing kwam.” (bron: nu.nl) Vorige week werd bekend dat in het Betaald Voetbal er rekening mee wordt gehouden dat de transferwaarde van de prof-voetballers kan halveren.

Grote evenementen mogelijk pas over een jaar of langer weer gehouden worden, schrijft het Parool, n.l. pas als er een vaccin tegen het coronavirus is, Tot die tijd is het gevaar te groot dat het virus daardoor weer opleeft, denkt het kabinet. Voor die tijd zullen er al veel organisaties ter ziele zijn gegaan. Daarbij komt dat verzekeraars geen dekking meer willen geven voor natuurrampen waaronder die van een virus-pandemie.

Het UWV voorspelt dat het aantal banen zal dalen, ondanks de maatregelen van de overheid die juist bedoeld zijn om banen te behouden. Vooral bij reisbureaus en in de uitzendbranche, horeca, cultuur, sport en recreatie, sierteelt en luchtvaart zou een “forse banenkrimp” aanstaande zijn. Het UWV houdt wel een slag om de arm: nieuwe overheidsmaatregelen of ontwikkelingen in het buitenland kunnen een andere uitkomst opleveren. Op basis van de momentopname van het UWV wordt ook een aanzienlijk banenverlies in de metaalsector, technologische industrie, non-fooddetailhandel, dienstverlening, autohandel en het personenvervoer over land voorspeld. Deze sectoren bieden nu nog banen aan 32% van de werknemers van Nederland. Voor de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), die de overheid in het leven heeft geroepen om werkgelegenheid te behouden, hebben inmiddels 114.000 werkgevers een aanvraag ingediend. 104.000 van hen hebben nu een voorschot ontvangen. (bron: nu.nl)

Talpa Network, het bedrijf waarin John de Mol zijn media-activiteiten heeft ondergebracht, ontslaat zo’n 6% van de vaste werknemers. Dat heeft het moederbedrijf van onder meer SBS, Net5, LINDA en radio 538 bekendgemaakt. Er zouden 1600 mensen werken bij Talpa. Het mediabedrijf maakt, om hen moverende redenen, geen gebruik van de Noodmaatregel NOW van de overheid. (bron: nu.nl)

De ministers van Financiën van de eurozone zijn het eens geworden over de voorwaarden waaronder gunstige leningen kunnen worden verstrekt aan landen die zijn getroffen door de coronacrisis. Dat hebben de ministers bekendgemaakt in een gezamenlijke verklaring na afloop van de videovergadering. Het gaat om leningen ter grootte van 2% van het bruto binnenlands product, de omvang van de economie van een land. Alle landen in de eurozone kunnen een beroep doen op de zogenoemde Pandemic Crisis Support. Formeel moet dit nog worden goedgekeurd door het bestuur van het ESM; het permanente financiële noodfonds van de landen van de eurozone. Dat zou volgens de verklaring ruim voor 1 juni een feit moeten zijn. (bron: nu.nl)

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 13052020/530 Der Stern: in 2028 is de corona-pandemie bedwongen, zijn de financieel/economische gevolgen opgelost en is de economie weer teruggekeerd op het niveau van 2019 (maar in een vernieuwde vorm)

UPDATE 092020/529 De corona-besmettingen zijn ingedamd

Er is deze week een zo grote hoeveelheid informatie voorhanden dat ik heb besloten het blog van dit weekend in tweeën te delen in UPDATE 09052020/529 en UPDATE 13052020/530. Dus éénmalig verschijnt dit blog aanstaande woensdag weer.

Met de bevrijding van Nederland door de Geallieerden op 5 mei 1945 eindigde voor ons land de Tweede Wereldoorlog niet, wij schakelden over van de passieve modus, de bezetting door de Duitsers, naar een actieve waarin wij onze dienstplichtige militairen gingen inzetten om onze kolonie Nederlands Oost-Indië (Indonesië) te behouden. Op 27 december 1949 werd de soevereiniteit overgedragen, zoals Koningin Wilhelmina ze in 1942 had toegezegd en pas toen eindigde voor ons WOII

De Koning deed op de dodenherdenking op de Dam een vreemde en tegelijk vage uitspraak over zijn grootmoeder Koningin Wilhelmina: “Mensen voelden zich in de steek gelaten. Onvoldoende gehoord. Ook vanuit Londen, door mijn overgrootmoeder toch standvastig en fel in haar verzet. Het is iets dat me niet meer loslaat.” De realiteit was dat zij met haar regering was uitgeweken naar Londen, omdat zij niet naar de pijpen van Hitler wilde dansen. Daar was zij de vrouw niet naar. De vraag is wat zij had kunnen betekenen voor al die Nederlanders, die zich in de steek gevoelen hadden, als zij niet was vertrokken naar Engeland. Ik verwacht helemaal niets voor de Joden, homo’s en Sinti’s om ze te redden van de dood, vergeet dat. Ook niet de hongerwinter van 1944. Nu kon ze in ieder geval het verzet leiden vanuit Engeland. Maar wat de Koning wel had moeten duiden, als afgestudeerd historicus in Leiden, was dat zijn grootmoeder een vrouw met visie was, in een tijd waarin de mannenbroeders het nog voor het zeggen hadden. Vrouwen, die visie hadden en het ook nog uitspraken, waren in die tijd op één hand te tellen en daar hoorde onze koningin bij. Dat was geen taal die opgepakt werd door de kabinetten Gerbrandy in oorlogstijd in Londen en de eerste 3 na-de-oorlogse kabinetten. De Fries en ARP-voorman Pieter Sjoerds Gerbrandy die op 3 september 1940 minister-president de Geer opvolgde in het hoogste politieke ambt: minister-president. Vanuit Londen leidde Gerbrandy drie kabinetten. Waar Koningin Wilhelmina vooral bekendheid was haar uitspraak in een radiotoespraak op 7 augustus 1942, waar zij spreekt over de situatie in Nederlands-Indië. De toespraak is vooral bekend vanwege de passage dat ‘voor verschil van behandeling op grond van ras of landaard in het naoorlogse Indië geen plaats kan zijn’. Vanwege deze uitspraak is door historici gesteld dat ze hiermee het einde van het kolonialisme aankondigde in Indië en zelf de revolutie preekte. Gerbrandy sprak van rebellie, hij verdedigde de Nederlandse belangen in Indië. Na de oorlog erkende de Nederlandse regering de Republiek Indonesië niet als onafhankelijke staat, maar beschouwde haar als een opstandige beweging binnen de kolonie Nederlands-Indië. Het Nederlandse leger werd naar Indië gestuurd om de Nederlandse belangen te beschermen. Kennelijk dachten de toenmalige politieke leiders dat wat de Nazi’s ons hadden aangedaan tijdens de bezetting dat mogen wij dus ook doen in met de inwoners van ons Indië. In feite is er dus geen sprake van een oorlog maar van een opstand tegen het koloniale gezag, zeiden onze. Er werden twee politionele acties uitgevoerd. Stafchef Dirk Cornelis Buurman van Vreeden had het plan voor de operatie ‘Product’ opgesteld. Het beoogde de bezetting van de economisch belangrijke gebieden die suiker, rubber, thee, koffie, kina en cacao produceerden in het westen en oosten van Java en rond de enclaves in Sumatra en de oliebronnen bij Palembang op Sumatra. Midden-Java met Jogjakarta, de zetel van de Republikeinse regering, zou ongemoeid worden gelaten. De regering in Den Haag was namelijk beducht voor de internationale reacties, met name van Britse en Amerikaanse kant, als het tot de aanval op ‘Djokja’ zou overgaan. Overigens had de legerleiding in Batavia (tegenwoordig Jakarta geheten met bijna 10 miljoen inwoners), die zeer geporteerd was voor zo’n aanval, wel alvast plannen uitgewerkt voor het geval het toch zover zou komen. Operatie Product was de benaming voor offensieve operaties door Nederlandse strijdkrachten, tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Deze operaties vonden plaats op de eilanden Java en Sumatra in de period2 21 juli tot 5 augustus 1947 (actie, “Operatie Product”) en 19 december 1948 tot 5 januari 1949 (actie, “Operatie Kraai”) en ze hadden tot doel het Nederlands gezag over bepaalde gebieden te herstellen.

De politionele acties zijn dus niet hetzelfde als – maar vormen wel onderdeel van – de Indonesische Onafhankelijkheidsstrijd. Deze opstand had hoofdzakelijk het karakter van een guerrilla van de Indonesische nationalisten tegen de Nederlandse troepen. De vijandelijkheden duurden tot het staakt-het-vuren in de nacht van 10 op 11 augustus 1949. Op sommige plaatsen kwam het daarna nog tot gevechten, waarbij ook Nederlandse militairen sneuvelden. Tijdens de bijna vier jaar durende militaire aanwezigheid van Nederland in Nederlands-Indië lieten circa 5.000 Nederlandse militairen het leven, waarvan ongeveer de helft door gevechtshandelingen. De overigen stierven ten gevolge van ziekten en ongevallen. Onder de Nederlandse en Indisch-Nederlandse burgerbevolking, alsmede onder Molukkers en Chinezen, vielen tienduizenden door gewelddaden van Indonesische nationalisten. Aan Indonesische zijde vielen door Nederlands militair optreden minimaal circa 97.000 doden, zowel militairen als burgers. Daarnaast vielen nog een meervoud bij gewelddadigheden tussen Indonesiërs onderling. Wat de Nederlandse na-de-oorlogse kabinetten Schermerhorn-Drees, Beel I en Drees I over het hoofd zagen was dat in 1944 in Bretton Woods de wereldmacht van Engeland door de Amerikanen was overgenomen en de wereldvaluta van het £ naar de $ was verschoven en dat daarna van alles veranderde, waaronder de koloniën als wingewesten.

In het Parool van 5 mei schrijft Griselda Molemans: ‘Van alle Nederlanders wacht 10% nog altijd op rechtsherstel.’ Het gaat om de Indische gemeenschap, die inmiddels zo’n 1,8 miljoen mensen telt. Waarbij de term ‘Indisch’ een pars pro toto (een deel van een groter geheel) is voor een veelheid aan etniciteiten: variërend van Hollandse gezinnen die als tijdelijk uitgezonden krachten direct na de Japanse bezetting van de kolonie Nederlands-Indië werden gerepatrieerd tot de Indo-Europese, Molukse, Chinese, Toegoenese, Indo-Afrikaanse, Papoea, Surinaamse, Antilliaanse en Indonesische gezinnen die vanwege hun loyaliteit aan ‘Koningin, volk en vaderland’ tussen 1950 en 1970 noodgedwongen naar Nederland zijn gekomen. Het is deze groep – de grootste minderheid in dit land – aan wie de Nederlandse staat tot op de dag van vandaag ten minste €36,5 mrd verschuldigd is op basis van een reeks openstaande, overerfbare dossiers. Het is lastig uit te leggen aan de gemiddelde Nederlander, maar deze slepende kwestie betreft onder meer nooit uitbetaalde salarissen, oorlogscompensatie-regelingen, bank- en spaarsaldi en verzekeringspolissen. Door het beleid van successievelijk dertig naoorlogse kabinetten is dit onrecht onzichtbaar gemaakt. Zo is er bedrog gepleegd door de Nederlandse overheid door twee derde van de kapitale Indische goudvoorraad vlak voor de Japanse invasie van de kolonie in het diepste geheim weg te sluizen naar de kluizen van de Federal Reserve in New York. Zo blijkt de salarisverplichting (‘backpay’) aan 82.000 ambtenaren en Knil-militairen helemaal niet overgedragen te zijn aan de Republiek Indonesië in 1949, maar berust deze nog altijd bij de staat. Dezelfde staat die in 1966 van de Indonesische regering schadevergoeding eiste voor de duizenden ontheemde gezinnen die in de periode 1957-1962 gevlucht zijn uit Indonesië en van Nieuw-Guinea. Het leeuwendeel van de 600 miljoen gulden plus rente werd echter door de staat zelf geïncasseerd. Het is ook dezelfde staat die doelbewust al het doorslaggevende bewijs dat de Japanse keizerlijke legertroepen en marinevloot een systeem van dwangprostitutie exploiteerden, achter slot en grendel heeft gelegd in het Niod en het Nationaal Archief. Met tegenwerkende kracht heeft de staat een vals narratief gecreëerd als zouden ’65 en mogelijk 300 jonge vrouwen’ daar slachtoffer van zijn geworden in Nederlands-Indië. De onthutsende waarheid is dat ten minste 70.000 jonge vrouwen zijn misbruikt in de archipel: Hollandse, Indische, Indonesische, Molukse en Papoea, aangevuld met Koreaanse, Taiwanese, Australische en Amerikaanse ‘troostmeisjes’.

In Trouw van 5 mei 2020 betoogt Niod-onderzoeker Peter Romijn dat de vreugde 75 jaar geleden dat de Duitsers hadden gecapituleerd voorbarig was. De oorlog was nog niet voorbij. ‘Na mei 1945 schakelde Nederland zelfs over van een passieve modus, bezet zijn, naar een actieve modus: zelf oorlog voeren’, schrijft Harriët Salm. Juichende en hossende massa’s mensen, bekend van foto’s van 5 mei 1945, geven, achteraf, een te rooskleurig beeld van de situatie toen, zegt historicus Peter Romijn. “Wij hebben gestreden en geleden in donkere tijden en we zijn er samen weer bovenop gekomen, zó was de sfeer op Bevrijdingsdag. Maar Nederland leed aan een grote internationaal-politieke bijziendheid waardoor de Tweede Wereldoorlog voor ons nog jaren doorging, in Nederlands-Indië.” Pas na het loslaten van deze kolonie in december 1949 kwam er écht een einde aan die oorlog, betoogt deze historicus, werkzaam bij oorlogsonderzoekscentrum Niod en hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij beschrijft dit in zijn nieuwe boek ‘De lange Tweede Wereldoorlog’. Romijn: “De bevrijding van het nationaal-socialisme was wel degelijk een belangrijk moment. Dat moest gevierd worden (https://www.trouw.nl/verdieping/de-seksuele-losbandigheid-na-de-oorlog-alles-zoop-en-naaide~b52e2d7a/), natuurlijk, en het is ook goed dat we daar nog steeds bij stilstaan op 5 mei. Maar de oorlog stopte niet, integendeel. Het land schakelde zelfs over van een passieve modus, bezet zijn door de nazi’s, naar een actieve modus: zelf oorlog voeren.” Romijn verklaart zijn visie in vijf argumenten.
1. De mobilisatie duurde voort. Nederland bleef fysiek oorlog voeren in de tweede helft van de jaren veertig. Na mei 1945 werden manschappen uit het voormalig verzet verzameld om het tegen de Japanners op te nemen die Indië nog bezet hielden. Nog voor de troepen opgeleid waren, kwam aan de Japanse overheersing in Azië een eind met atoombommen op Hiroshima en Nagasaki half augustus 1945. Op 17 augustus proclameerden Indonesische vrijheidsstrijders vervolgens de onafhankelijkheid van hun land. Romijn: “Nu moest de kolonie zo snel mogelijk weer onder Nederlands gezag komen, was de Nederlandse reactie. Noodzakelijk ook voor economisch herstel en wederopbouw van Nederland. En dus ging er fysiek gevochten worden en werden vanaf 1946 ook dienstplichtigen overzee gestuurd.” Er vond ook een culturele mobilisatie plaats, zegt hij. De overheid gooide alles in de strijd om mensen ervan te overtuigen om door te vechten. Nu de strijd tegen de Duitse en Japanse overheersing voorbij was, mochten de vruchten daarvan niet verloren gaan, klonk het. “Indië moest weer onder Hollandse vlag.” Nederland sprak niet van oorlog, maar van politionele acties. “Het buitenland moest zich er niet mee bemoeien, dat zou bij de term oorlog wel zo zijn. Het moest gezien worden als een interne Nederlandse zaak, een opstand van extremisten die neergeslagen moest worden. Het was niet een oorlog tussen twee staten, want Indonesië was geen staat, zo redeneerde men. Romijn: “Maar we bleven feitelijk tot het eind van die jaren veertig dus gewoon in oorlog.”
2. De ontwrichting in de gezinnen ging door na 5 mei. Bij het Niod bestudeert Romijn veel levensgeschiedenissen van gewone mensen. Daarin komt naar voren hoezeer het heroveren van Nederlands-Indië ook in het persoonlijk leven zijn weerslag had. Zeker 150.000 militairen vertrokken naar de kolonie, die voor zijn onafhankelijkheid wilde vechten. “Veel van die jongens en mannen waren al in de Duitse bezettingstijd tewerkgesteld in Duitsland of ondergedoken geweest. Het thuisfront leefde ontzettend mee, eerst met de dwangarbeiders, later met de soldaten. Tussen 1945 en 1950 stonden de kranten ook vol lijsten met gesneuvelde militairen. Dat leidde overal tot grote zorg in huiselijke kring.” Een grote verplaatsing van mensen bleef ook op andere fronten voor veel onrust zorgen. Zoals de repatriëring van mensen uit de koloniën die in kampen hadden gezeten. En daarbuiten waren er ruim 100.000 mensen, veelal NSB’ers, die de bezetter hadden gesteund en in interneringskampen belandden. Ook die gezinnen beleefden een zeer moeizame reïntegratie in de samenleving. “De oorlog leefde in heel veel families na 1945 verder.”
3. Het denken in vijandbeelden bleef bestaan. Op politiek terrein was er in 1945 opeens weer nieuw zelfvertrouwen onder politici en bestuurders. “Het gevoel overheerste dat de natie succesvol in verzet gekomen was tegen de fascistische overheersers, dat de proef van de bezetting was doorstaan.” Tijdens de oorlog was er zelfkritiek geweest op de oude vooroorlogse verzuilde samenleving die niet effectief was geweest om het land te besturen in de crisissituatie na de Duitse inval. Om die eenheid te bevorderen hielp een vijandbeeld en dat werd krachtig neergezet. “Vanuit het politieke centrum werd geroepen dat NSB’ers, communisten en Indonesische nationalisten allemaal extremistische criminelen of gewelddadige oproerkraaiers waren. Mensen die dus buiten die nieuwe eenheidsgedachte vielen, werden als vijand gezien die bestreden moest worden.” Dat vasthouden aan vijandbeelden zette zo door na mei 1945.
4. De mentaliteit bleef ook na 1945: we kiezen voor het geringste kwaad. Het was duidelijk dat de gevechten in de oude kolonie keihard uit de hand liepen, zegt Romijn. Dat zorgde tegen het einde van de jaren veertig binnen en buiten de politiek voor grote verdeeldheid. “Tot 1949 hield de gevestigde macht vast aan wat ik ‘politiek van het geringste kwaad’ noem. Net als tijdens de oorlog veel bestuurders een beetje meededen met de Duitsers ter voorkoming van erger. Binnen dezelfde mentaliteit zag men nu de oorlog in Indië. Er móest wel hard gevochten voor het hogere doel: de kolonie moest behouden blijven, onze economische en financiële belangen waren te groot. Het was het primaat van de goede bedoelingen waarbij de gevolgen geaccepteerd moesten worden.”
5. Nederland hield vast aan de overtuiging dat in de rechtvaardige strijd vuile handen gemaakt mogen worden. De geallieerden, vooral Groot-Brittannië en de VS, regelden de herrijzenis van Nederland. Het bestuur kwam weer in Nederlandse handen. Maar dat dit ook betekende dat de oude kolonie hersteld moest worden, daar wilden de geallieerden niet aan. Nederland leek daar blind voor en bleef tot 1949 overtuigd van het eigen gelijk. Het idee dat Nederland een goed en deugdzaam land is, werd direct in mei 1945 nog collectief gevoeld en gevoed door de machthebbers, zegt Romijn. “Voor de oorlog zag Nederland zichzelf als een belangrijke mogendheid in de wereld, een land met een uniek karakter, een bijna uitverkoren volk. Het idee was ook: wij hebben een taak in de wereld, we moeten laten zien hoe het hoort, wat rechtvaardigheid is”
Straalt Rutte nog altijd dat beeld niet uit? En na 1945 wilde men daarnaar terug. “Soekarno werd afgebeeld als de Indonesische Mussert, naar de Nederlandse NSB-leider. Indië moest teruggewonnen en wie daar anders over dacht werd als landverrader beschouwd. De rest van de wereld zag dit anders, Nederland zag geen reden het beleid te wijzigen.” Romijn: “Dat in de strijd zeer vuile handen werden gemaakt, met moordpartijen en martelingen, werd daarmee gerechtvaardigd, ook al was er interne oppositie en wilde de buitenwereld het anders zien.” Pas na 1949 werd ingezien dat die overtuiging geen stand hield. Indonesië werd onafhankelijk op 27 december 1949. “Daarmee eindigde die lange oorlog. Die bracht uiteindelijk een nieuwe visie op de noodzaak voor een land als Nederland om internationaal samenwerking te zoeken, in Atlantisch verband, binnen de VN en in Europa.” Jazeker, maar wij konden ons alleen niet oprichten uit de puinhopen, want zonder de inkomsten uit onze koloniën waren we een arm land. Maar …….. we werden geholpen. De Amerikaanse generaal Marshall had een plan bedacht. Wij gaan Europa, ook Duitsland, financieel helpen en daarvan zelf ook optimaal profiteren. Want als wij hen geld geven zullen zij de materialen die zij nodig hebben voor de wederopbouw bij ons gaan kopen. En zo gebeurde het ook en dat ging decennia goed, totdat Trumo president werd. Het boek ‘De lange Tweede Wereldoorlog’ kost €22,99.

Frontberichten

ING moet vanwege de coronacrisis geld opzij zetten omdat bedrijven mogelijk hun leningen niet kunnen terugbetalen, waardoor de winst met 40% is gedaald in het 1e kwartaal. ING maakte €670 mln winst. Vorig jaar was dat nog €1.100 mln. ING zette €661 mln opzij voor leningen die mogelijk niet terugbetaald worden. Dat is fors meer dan vorig jaar, toen het in dezelfde periode ging om een bedrag van €207 mln. Topman Hamers is ervan overtuigd dat de bank de toekomst aan kan. ING wil wel onderzoeken waar er de komende tijd op kosten kan worden bespaard. Er komt een overbruggingskrediet voor kleine bedrijven die zijn getroffen door de coronacrisis. De leningen worden verstrekt door banken. De overheid staat garant voor 95%. Daarmee is een bedrag gemoeid van €713 mln. De regeling is voor bedrijven die voor de crisis genoeg winst maakten en die een omzet hebben van minstens €50.000. Ondernemers kunnen een lening aanvragen van €10.000 tot €50.000. De looptijd is maximaal 5 jaar en de rente maximaal 4%. De ondernemers betalen de staat een eenmalige premie van 2%. De Europese Commissie moet de regeling nog goedkeuren. (bron: NOS) De bank verwacht een diepe crisis en is alvast begonnen de stroppenpot af te stoffen. Crisis, minder inkomsten, betaalproblemen: de klanten van ING hebben eronder te lijden. De bank dus ook, schrijft Koos Schwartz op https://www.trouw.nl/economie/ing-stoft-de-stroppenpot-vast-af~b0ba6f6a/ Daar is het weer, dat elfletterwoord waar alles om draaide als banken tijdens de financiële crisis hun resultaten publiceerden: stroppenpot. Het synoniem voor het bedrag dat banken denken kwijt te zijn omdat verstrekte leningen niet kunnen worden terugbetaald. Hoeveel geld zou ING na het 1e kwartaal waarin de wereld geheel  onverwacht met een nieuwe crisis werd geconfronteerd, in zijn stroppenpot stoppen? Ralph Hamers, ING’s bestuursvoorzitter die over twee maanden naar de Zwitserse bank UBS verkast, gaf het antwoord: 661 mln. Het is ruim drie keer zo veel als de 207 mln die Hamers c.s. tussen januari en maart 2019 in de stroppenpot stopte. Kijk eens naar die cijfers. Dan moet de conclusie zijn dat die 661 miljoen bewijst dat we in een diepe crisis zijn beland. Aan de andere kant is die 661 mln maar 50% meer dan de 428 mln die in het laatste kwartaal van vorig jaar in de stroppenpot verdween. Toen was wél duidelijk dat de economische groei in veel landen temperde. Maar toen was corona nog een biertje uit Mexico of Latijns voor ‘kroon’. Is 661 mln dan niet verrassend weinig? Hamers wilde er weinig over kwijt. ING, zei hij, kijkt eerst hoeveel ‘slechte’ leningen er zijn en hoeveel geld daarmee is gemoeid. Vervolgens weegt de bank een aantal zaken mee, zoals het bruto nationaal product van een land, de huizenprijzen, de werkloosheid, de rente. Dan wordt het stroppenpotbedrag vastgesteld. Grote zakelijke klanten zorgden voor de grootste stroppen: 373 mln. Namen van die klanten noemde Hamers natuurlijk niet, maar er zitten er nogal wat in Amerika en in Azië en in de olie-industrie. Die kampt met extreem lage olieprijzen en met grote oliemaatschappijen die bezuinigen op hun uitgaven. Veel stroppen (124 mln) waren er in België, ING’s tweede thuisland: deels middelgrote bedrijven die het volgens Hamers al een tijdje lastig hadden. ING zette 19 mln opzij voor leningen van kleinzakelijke klanten en consumenten in Nederland en 6 mln voor klanten in Duitsland. Ruim 100.000 klanten, particulieren en kleine bedrijven, van ING hebben een payment holiday (zeg maar: betaalpauze) van zes maanden gekregen omdat ze in de problemen zijn geraakt. Volgens Hamers zitten daar bedrijven van allerlei pluimage bij: winkeliers, transporteurs, maar ook firma’s die in principe gezond zijn, maar te maken kregen met spullen en onderdelen die niet op tijd werden geleverd. Het is volgens de ING-top nog te vroeg om te bepalen of die ‘betaalvakantie’ over zes maanden zal worden verlengd. ING voegde 56.000 klanten aan zijn bestand toe. 80% van de werknemers werkt momenteel thuis. Dat geldt waarschijnlijk ook voor de inmiddels 4.000 mensen die bij ING nagaan of klanten en hun transacties wel deugen. De bank doet dat en moet dat doen om het witwassen van geld en het financieren van terroristische activiteiten tegen te gaan. ING was in totaal 526 mln kwijt aan allerhande controle-activiteiten. (bron: Trouw) Enkele kanttekeningen: de winstdaling bij ING viel bij beleggers mee, ze hadden met meer reserveringen rekening gehouden, de aandelenkoers steeg. In de kredietregeling voor kleine bedrijven draagt de overheid 95% van het kredietrisico, terwijl de banken rijkelijk worden beloon met een veel te hoge rente. Die kunnen maximaal 4% in rekening brengen en kunnen dat geld zelf lenen bij de ECB met een negatieve rente van 1%. Die maken dus een max. rentemarge van 5% voor 5% kredietrisicio. Absurd!! Daarbij moet de MKB’er aan de overheid nog een risicopremie betalen van éénmalig 2%. Het is te hopen dat Brussel daar een stokje voor gaat steken. De banken vullen hun zakken en de belastingbetaler betaalt de rekening: de risicofactor voor de overheid moet omlaag naar 70% en de rentemarge mag niet hoger zijn van 3% en de risicofactor moeten de banken aan de overheid betalen. Daar speelt nog een ander aspect mee, waarover niet duidelijk is of daarover met de banken afspraken zijn gemaakt. Bestaat de mogelijkheid dat banken slechte kredieten aan MKB’ers gaan oversluiten en de risico’s gaan overdragen naar de garantieregeling van de overheid, zodat ze zelf die kredietrisico’s niet zelf dragen en de stroppenpotten kunnen verlichten? Van het bedrag dat de overheid beschikbaar stelt kunnen 18.000 MKB’ers ‘geholpen’ worden. Er speelt nog een zaak, doe om aandacht vraagt: ING heeft 100.000 klanten uitstel van betaling verleend met een ½ jaar. Worden ondernemers door de banken en de overheid echt geholpen door hen extra kredieten te verlenen dan wel hun financiële verplichtingen naar de toekomst door te schuiven zonder dat er enig zicht is dat er ‘beter weer op komst is binnen die periode’? Daarvoor is geen enkele garantie te geven, door niemand.

Bijna 36% denkt hooguit nog 2 maanden crisis te kunnen overleven. De helft van de niet-financiële bedrijven verwacht dat hun voortbestaan in gevaar komt als de crisis door het coronavirus langer dan een half jaar aanhoudt. Dat melden het CBS,de KvK, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW. Als de crisis meer dan een jaar duurt, verwacht 60% van de ondernemers dat het doek valt. 15% vreest in de problemen te komen als de crisis nog twee maanden duurt. Bij nog drie tot zes maanden gaat dat om 31%. Vooral horeca-ondernemers zijn somber. Slechts 5% van hen verwacht langer dan een jaar op dezelfde voet door te gaan. Ruim twee derde denkt dat hun bedrijf de coronacrisis niet langer dan zes maanden kan doorstaan. Bedrijven in de auto- en motorbranche, de bouw en in de cultuur-, sport- en recreatiesector bevinden zich naar eigen inschatting in een vergelijkbare situatie. In deze branches denkt minimaal 60% van de ondernemers het aantal banen te gaan reduceren. Bij de horeca geldt dat zelfs voor 85% van bedrijven. De uitslag van de enquête, die begin april al gehouden is, komt na voorspellingen van faillissementsexperts dat binnen nu en een jaar een slordige 150.000 bedrijven en zzp’ers omvallen. Ook hebben verschillende brancheorganisaties de noodklok al geluid, net als economen en werkgeversclubs. Voor ongeveer 75% van de ondernemers ligt een omzetverlies door corona in het tweede kwartaal voor de hand. Voor velen gaat het om een klap van meer dan 20%. Een ruime meerderheid ziet zich daardoor genoodzaakt om in het personeelsbestand te snijden. Bij een kwart van de ondervraagden daalt het aantal medewerkers in de periode naar verwachting met meer dan 20%.

Kleinere bedrijven met vijf tot twintig werknemers zijn het somberst over hun toekomst. Ruim een vijfde verwacht de crisis niet te overleven als die langer dan twee maanden aanhoudt. Grotere bedrijven vanaf vijftig medewerkers verwachten minder snel in gevaar te komen. De lobbyclubs zien in de ingrijpende impact van de coronacrisis de aanleiding voor een „goed tweede steunpakket.” Dat moet bedrijven helpen ook de 1,5 meterfase te overleven. Daarnaast moet het kabinet zich buigen over „verstandige” investeringen in bijvoorbeeld woningen en verduurzaming, nu de coronacrisis langer lijkt aan te houden. (bron: o.a. DFT)

De goederenexport van Duitsland is in maart met 11,8% gekrompen ten opzichte van februari onder druk van de coronacrisis. Dat maakte het Duitse federale statistiekbureau bekend. Het is volgens het bureau de grootste exportkrimp op maandbasis sinds het begin van de metingen in 1990. In februari steeg de export van de grootste economie van Europa nog met een herziene 1,2%. Van veel meer belang is het april cijfer. Dat de Duitse export maar met 11,8% daalde, is gezien de invloed van corona en de dalende economische activiteiten, valt mij nog mee, maar belangrijker is hoe de export zich in de komende 3 maanden zich ontwikkelt.

Berkshire Hathaway, de investeringsmaatschappij van de Amerikaanse miljardair Warren Buffett, heeft in het eerste kwartaal van 2020 zo’n $50 mrd (€44,8 mrd) verlies gemaakt. Het recordverlies valt grotendeels toe te schrijven aan de coronacrisis. In het eerste kwartaal van vorig jaar boekte de onderneming van Buffet nog bijna $22 mrd winst, meldde de Amerikaanse investeringsmaatschappij. Het bedrijf van de miljardair verloor in de eerste drie maanden van dit jaar $55 mrd door verschillende grote aandelen in bedrijven. Daartegenover staat dat Berkshire Hathaway in het eerste kwartaal wel een operationele winst van $5,8 mrd mocht bijschrijven. Buffet beschouwt dit in veel gevallen als een betrouwbaarder meetinstrument voor de prestaties van zijn bedrijf. Berkshire Hathaway heeft zijn aandelen in de vier grootste luchtvaartmaatschappijen in de VS verkocht. Berkshire bezat tot voor kort redelijk grote belangen in de vliegmaatschappijen. Zo had het eind vorig jaar 11% van de aandelen van Delta Air Lines in handen, 10% van American Airlines, ongeveer hetzelfde percentage van Southwest Airlines en 9% van United Airlines. De totale aandelenverkoop van Berkshire was in april goed voor $6,5 mrd, waarvan het gros is opgebracht met de belangen in de luchtvaartmaatschappijen. Volgens Buffett is de toekomst van de luchtvaartsector in een aantal maanden drastisch veranderd. De miljardair zegt dat de verkoop van de aandelen “aanzienlijk verlies” heeft opgeleverd en dat “was mijn eigen fout”. De luchtvaartindustrie is hard geraakt door de wereldwijde uitbraak van het coronavirus. Boeing-topman David Calhoun stelde eerder deze week dat de luchtvaartindustrie dit jaar $314 mrd aan inkomsten misloopt door de “ongekende” crisis. Alleen al in de Verenigde Staten staan 2800 vliegtuigen aan de grond. Verder is de passagiersstroom met 95% opgedroogd. De operationele winst van bedrijven in het bezit van Buffetts investeringsmaatschappij behaalden een 3% lagere operationele winst dan een jaar eerder.

De goudkoers zal dit jaar verder stijgen naar $1.800 per troy ounce, zo verwachten analisten van Deutsche Bank en UBS. Volgens UBS zorgt onzekerheid over de economische vooruitzichten voor een vlucht naar goud. Ook profiteert het edelmetaal van negatieve reële rente, een situatie waarin de marktrente niet meer compenseert voor de inflatie. Onder die omstandigheden is het aantrekkelijker om goud te bezitten dan om geld aan te houden. Volgens analiste Joni Teves van het Zwitserse UBS maken beleggers zich nog steeds zorgen over de economische impact van het coronavirus. In een toelichting tegenover CNBC zei ze dat goud in potentie door de $1.800 per troy ounce kan breken. Voor de korte termijn hanteert de bank een koersdoel van $1.790 per troy ounce. Uit het rapport van UBS: “Nu de schaal van de pandemie – en de potentiële economische impact – zichtbaar worden zoeken beleggers naar veilige havens. Goud-ETF’s zagen in het eerste kwartaal van dit jaar de grootste instroom in vier jaar door wereldwijde onzekerheid en volatiliteit op de financiële markten. Goud wordt aantrekkelijk onder deze omstandigheden, waarin de onzekerheid groot is en de economische groei naar verwachting afzwakt. Ook hebben we te maken met negatieve reële rente, wat goud aantrekkelijk maakt als vorm van diversificatie in de beleggingsportefeuille.” Ook analisten van Deutsche Bank hanteren voor dit jaar een koersdoel van $1.800 per troy ounce goud. Ondanks het feit dat de extreme volatiliteit op de financiële markten wat is afgenomen ziet de bank nog wel opwaarts potentieel voor het edelmetaal. Zo verwacht de bank dat overheden en centrale banken hun stimuleringsmaatregelen verder zullen uitbreiden. Zo lang het economische herstel moeizaam blijft verlopen en centrale banken hun balans verder moeten uitbreiden zal de goudkoers naar verwachting verder oplopen.

Tegelijkertijd ziet Deutsche Bank een andere ontwikkeling die gunstig is voor goud. Door de scherpe daling van de rente op Amerikaanse staatsleningen is het renteverschil met andere grote economieën kleiner geworden. Daardoor is het momenteel minder aantrekkelijk om dollars aan te houden ten opzichte van valuta als de euro en de Japanse yen. Ook verwacht de bank dat de Federal Reserve een leidende rol zal moeten nemen in nieuwe monetaire stimuleringsprogramma’s. Dat zet de waarde van de dollar onder druk en dat is in theorie gunstig voor goud. (bron: Geotrendlines)

Als er niet per direct wordt ingegrepen door het kabinet, moet twee derde van de horecazaken per 1 juli stoppen, vreest Koninklijke Horeca Nederland. KHN roept de overheid op om aanvullend op het huidige noodpakket met nieuwe steunmaatregelen te komen. Uit recent onderzoek van KHN naar de gevolgen van de verplichte ’coronasluiting’ onder bijna 5000 horecaondernemers blijkt volgens de brancheorganisatie dat een kwart het nog maximaal tot eind april denkt uit te kunnen houden, terwijl een derde ervan uitgaat nog maximaal twee tot drie maanden door te kunnen.

Het Duitse Constitutionele Hof is kritisch over het opkopen van schulden door de Europese Centrale Bank. De ECB is daar in de financiële crisis mee begonnen om de economie te stimuleren. Maar het Duitse hof vindt dat de ECB met dat beleid zijn boekje te buiten gaat en het niet goed uitlegt. Als de ECB niet binnen drie maanden met een beter verhaal komt moet de Duitse Bundesbank zijn medewerking aan het opkoopprogramma staken. De zaak was in 2015 aangespannen door 1750 Duitse economen en juristen die vinden dat de schuldenopkoop in strijd is met het Europees Verdrag. (bron: NOS) Deze uitspraak kan een bom leggen onder de ECB. Maar even voor de goede orde: de ECB, in feite Mario Draghi, kondigde in september 2014 aan leningen te gaan inkopen om daarmee steeds goedkoper geld in de markt te pompen. Er was op dat geen sprake van een financiële crisis, hij deed dat om te voorkomen dat er een tekort aan geld zou ontstaan. Uiteindelijk kocht de ECB €2½ biljoen aan voornamelijk staatsleningen van de 19 eurolanden op, maar de doelstellingen, de inflatie te doen stijgen en de economische groei te stimuleren, werden niet gehaald. In feite werd het een debacle. Onder Christine Lagarde is er opnieuw een opkoopprogramma gestart om de economie van goedkoop geld te voorzien, maar het is al jaren de vraag of de ECB hiermee de statutaire doelstellingen niet overschrijdt. Als de ECB niet met een gedegen onderbouwing komt voor haar handelen moet de Duitsche centrale bank, als de grootste leverancier van staatsleningen, ermee stoppen. En wat gaat er dan gebeuren met de euro en de EU? De vaste lezers van dit blog weten dat ik een enorme tegenstander ben van steeds meer geld in de markt pompen omdat dat uiteindelijk zal leiden naar een waardeval van de euro.

De Britse Centrale Bank waarschuwt voor de ‘diepste recessie’ ooit. De EC duidt op een “recessie van historische” omvang. 

https://www.telegraaf.nl/financieel/1065200932/britse-economie-krimpt-met-30

De jaarlijkse huurverhoging per 1 juli gaat dit jaar gewoon door, ondanks de beloofde corona-coulance,

Door sekswerkers wordt nagedacht over hoe je 1½ meter afstand kunt houder met een klant en toch seks kunt bieden.

Volgens het Amerikaanse ministerie van Handel is de stroom aan nieuwe WW-aanvragen vorige week met 3,2 miljoen toegenomen vanwege de impact van de coronacrisis.

Air France-KLM leed in het eerste kwartaal een nettoverlies van €1,8 mrd. Voor het tweede kwartaal verwacht de luchtvaartmaatschappij een nog hoger verlies. Eind maart was het eigen vermogen bijna geheel verdwenen. Dat luchtvaartmaatschappijen als Air France-KLM heel hard worden getroffen door het coronavirus, dat wisten we al. Nu blijkt hoe hard. In de maanden januari tot en met maart daalde de omzet met ruim 15% tot €5 mrd, dat komt geheel voor rekening van de laatste twee weken van maart. De kosten blijven voor een groot deel wel doorlopen, daardoor resteert onderaan de streep een groot verlies, tegen een verlies van €324 mln in dezelfde periode van vorig jaar. De eerdere winstprognose voor 2020 is ingetrokken. (bron: RTLZ)

De Nederlandse ziekenhuizen hebben de Nederlandse overheid gevraagd om extra miljarden, om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. In een brief aan de Tweede Kamer vraagt de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) aandacht voor de ‘enorme financiële gevolgen waarmee ziekenhuizen zich geconfronteerd zien als gevolg van het bestrijden van de coronacrisis’. De NVZ wijst erop dat de omzet van de gewone ziekenhuizen de afgelopen maanden met 47% is gedaald, omdat de zorginstellingen veel niet-acute en planbare zorg niet meer konden uitvoeren. Dat betekent volgens de NVZ maandelijks €700 mln minder omzet, dus een omzetval van €2,1 mrd in de periode maart, april en mei. Dit bedrag is nog exclusief de omzetdaling bij de Universitair Medisch Centra, die geen lid zijn van de NvZ. De NVZ wijst erop dat een groot deel van de kosten van de ziekenhuizen, zoals personeel en vastgoed, gewoon doorlopen. Daarnaast kregen de ziekenhuizen als gevolg van de coronazorg extra kosten voor de kiezen. Die becijfert de NVZ op een €0,5 tot €2 mln per ziekenhuis per maand. De omzetval en hogere kosten leiden ‘tot grote financiële knelpunten bij ziekenhuizen’, aldus de branchevereniging. (bron: RTLZ)

Het ziet er naar uit dat de economie de bodem aantikt, maar dat wil nog niet zeggen dat er een snel herstel volgt. Het duurt nog een hele lange tijd voor we weer op het niveau van vóór de corona-crisis zitten, aldus economen. De wereldwijde economie heeft het dieptepunt bereikt, zeggen economen van Goldman Sachs en Morgan Stanley, twee grote Amerikaanse zakenbanken. Dat zou uiteraard goed nieuws zijn. Veel sectoren zuchten onder de maatregelen waarmee economieën in meer of mindere mate ‘op slot’ zijn gegaan. Europese economen zijn het eens met hun Amerikaanse collega’s. “Je hoeft niet bij Goldman Sachs te werken om te weten dat het dieptepunt is bereikt”, zegt Carsten Brzeski, hoofdeconoom van ING Bank. Hij wijst op de versoepeling van veel lockdownmaatregelen. In veel landen, zoals Frankrijk, Italië en Spanje, is de economie veel meer op slot gegaan dan in Nederland. Als er straks wat meer activiteit is, dan vergelijk je met een periode van bijna stilstand, aldus Brzeski. Het is inderdaad nogal makkelijk om te voorspellen dat het dieptepunt is bereikt, voegt Aline Schuiling, die zich bij ABN Amro richt op de eurozone, hieraan toe. “Een aantal landen bouwt de lockdownmaatregelen heel voorzichtig af, dus vanaf nu wordt het inderdaad wat beter.” (bron: RTLZ) Het is nu zo dat zodra de corona-besmettingen afnemen en de lockdown kan worden versoepeld dat ook betekent dat het dieptepunt van de economische neergang is bereikt. Het kan ook betekenen dat we dan op het punt staan van een nog diepere afgang. En dat is niet denkbeeldig, want stel, we worden in het Westen nu 3 maanden geconfronteerd met corona, maar het kan heel goed zijn dat beperkingen nog zeker een jaar doorwerken en tot welke financieel/economische gevolgen dat kan leiden weet niemand exact.

Beschouwing

In alle eurolanden samen krimpt de economie volgens de Europese Commissie dit jaar met 7,75%. In Nederland zal de krimp 6,75% bedragen. Eurocommissaris Dombrovskis benadrukt dat het om schattingen gaat, maar het is volgens hem wel duidelijk dat de gevolgen van de coronacrisis veel erger zijn dan in de financiële crisis van 2008. De economische schok raakt bovendien ook zonder uitzondering alle EU-landen. De verwachting is dat de economie van de 19 eurolanden volgend jaar weer zal groeien. De rekenmodellen komen uit op een groei van 6,3%, minder dan de verwachte krimp van dit jaar. Het is een voorstelling van zaken waarin ik niet geloof. De schade van de corona-beperkingen zal veel groter zijn en langer doorwerken dan de Knappe Koppen (KK’s) in Brussel aannemen. De EC maakt wel een voorbehoud door te stellen dat het om schattingen gaat op basis van verouderde rekenmodellen. De ECB liet eerder veel grotere dalingen van de economische activiteiten zien. De EC zegt nog wel dat de krimp in Italië, Spanje en Frankrijk wel >10% kan uitkomen. Ja, ik weet het …………. denktanks melden dat zij voor 2021 weer economische groei melden, maar daar ga ik niet in mee. Ik blijf bij mijn eerdere uitspraak dat die wens de vader is van de gedachte, met als doel de stemming onder het volk niet al teveel te verontrusten. Slecht nieuws moet pondsgewijs worden toegediend, anders komt de politiek in grote problemen (en de verkiezingen komen eraan). Wat te denken van de kortingen op de pensioenuitkeringen die volgend jaar doorgevoerd moeten gaan worden als gevolg van de gedaalde dekkingsgraad van het pensioenvermogen. Denk daarbij aan een dalende koopkracht.

Zo langzamerhand kan de dagelijkse melding van het aantal geregistreerde doden door corona achterwege blijven. Corona is weliswaar nog niet onder controle en we weten nog niet welke bijwerkingen, die moeilijk behandelbaar zijn, een coronabesmetting veroorzaakt met een nieuwe kinderziekte en de longziekte CALD, maar het dagelijkse aantal ouderen die sterven aan corona is gedaald tot <10% van het aantal (in hoofdzaak) ouderen die dagelijks onder normale omstandigheden sterft, n.l. 420. Niet dat moeten sterven door verstikking niet heel erg is, maar gelukkig nemen die aantallen af. Waar nu meer aandacht aan besteed moet worden zijn de sociaal/maatschappelijke en financieel/economische gevolgen van de anderhalve-meter-economie. De ingestelde lockdown gaat een zware tol eisen van delen van het bedrijfsleven, de overheid en de huishoudingen, die nog vele jaren een zware tol kan eisen. Ruute dempt nu al voor al teveel optimisme over de versoepeling van de intelligente lockdown: De routekaart kan alleen worden gevolgd als de zorg het echt aankan. Betaald voetbal trekt aan de alarmbel over de gevolgen van hervatting van de competitie met lege tribunes: dat gaat een kaalslag veroorzaken bij de profclubs.

Eerder meldde ik al dat in China na negen weken de corona-besmettingen en het aantal corona-doden afnamen en dat wij dat in Europa ook mochten verwachten. Dat is uitgekomen: het aantal besmettingen daalt snel en het aantal doden neemt af. Dat geeft een positief signaal. In veel landen worden de lockdown versoepeld, zo ook in ons land. We zijn over het hoogtepunt heen, alleen hebben we nog te weinig kennis van zaken over dit virus om iets te kunnen zeggen over een update in de herfst. Meestal verdragen virussen warmte slecht, heeft een specialist mij 16 jaar geleden verteld toen ik zwaar werd geveld door een griepprik waar ik helemaal verkeerd op reageerde en wat een jaar duurde voordat de situatie weer keerde. Op het eerste oog lijkt de afbouw van de intelligente lockdown positieve elementen te bevatten. Maar welke bioscoop gaat weer open als er maar 30 mensen naar binnen mogen. En reizen met het ov kan vanaf 1 juni weer volgens de normale dienstregeling. Er zijn wel twee eisen: de bezetting mag maximaal 40% zijn en het dragen van een mondkapje is verplicht. De horeca mag per 1 juni, onder strikte voorwaarden weer openen, maar is dat voldoende om zoveel omzet te draaien dat het bedrijf weer winst maakt. Verder is het de vraag of de prijzen in de horeca, bij de kappers, schoonheidssalons, voor rijlessen en bij pedicures niet omhoog gaan. Waar de premier niet over spreekt zijn de financieel/economische gevolgen van intelligente lockdown voor de overheid en de bedrijven en de huishoudingen. Denk dan aan omzetverliezen van de getroffen sectoren, de gevolgen daarvan voor het bedrijfsresultaat en daarnaast de zware recessie die eraan komt. Dan is er momenteel de onzekerheid of de ECB met haar inkoopprogramma’s gehandeld heeft binnen de statutaire grenzen. Als blijkt dat de ECB haar mogelijkheden heeft overschreden wat betekent dat dan voor de waarde van de euro? Veel vragen, weinig antwoorden! Ook onderstaand artikel geeft daar geen antwoord op.

Is de Europese rechter nog wel de baas in de EU?

Een hoge Duitse rechtsinstantie tikte deze week het Europees Hof van Justitie op de vingers. Dirk Waterval schreef daarover een interessant artikel op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/938/articles/1132776/19/2

Ze zullen het ongetwijfeld hebben geweten, de acht in glimmend rode gewaden en dito hoeden geklede rechters van het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe. Geweten dat hun uitspraak over de Europese Centrale Bank (ECB) tot onrust en bovenal grote vraagtekens zou leiden. Ten eerste omdat ze de ECB huiswerk meegeven, namelijk: zet op papier waarom het grootschalige én controversiële stimuleringspakket dat in 2015 begon binnen uw mandaat ligt. Deadline: binnen nu en drie maanden. En anders moet de Duitse Bundesbank zich als grote speler direct terugtrekken uit dat stimuleringspakket. En dan doet het Duitse Hof een uitspraak van het Europees Hof van Justitie uit 2018 hierover ook nog eens af als ‘onbegrijpelijk’, en daarmee als ‘niet relevant’. Waardoor het in rood geklede octet en passant de vraag opwerpt: wie heeft het nou voor het zeggen binnen dit soort facetten van het EU-recht, het Europees Hof of nationale rechtsorganen als die in Karlsruhe? Sinds 2015 kopen de nationale centrale banken in de eurozone, waaronder de Bundesbank, massaal staatsobligaties op uit de markt. Zo probeert hun koepel, de ECB, de inflatie in de eurozone op peil houden. Overheden kunnen daardoor goedkoper geld lenen met het uitgeven van obligaties. Een belangrijk bijeffect is dat de rentestanden erdoor omlaag gaan. Vooral voor zuidelijke landen als Italië is dat opkoopprogramma een redding gebleken. Onlangs nog toen de rentestand tijdens het losbarsten van de coronacrisis weer omhoog dreigde te schieten. In noordelijke landen als Duitsland en Nederland drukt het opkoopprogramma de rente ook omlaag, maar daar ís die al laag. Hier vind je meer mensen die tegen de keerzijde van lage rentes aanlopen: sparen levert niets op, pensioenfondsen zitten door de lage rente in nood en de huizenprijzen rijzen de lucht in. Het zijn dat soort nadelen waarvan het Duitse hof nu wil weten of die niet zwaarder wegen dan de voordelen. Of de ECB wel proportioneel bezig is. Kan de ECB niet even snel uitleggen waarom dit alles volgens haar wél binnen haar mandaat ligt? Vast wel. Zelfs het Europees Hof van Justitie heeft in 2018 nog uitgebreid die voor- en nadelen op een rijtje gezet, nota bene op aanvraag van de rechters uit Karlsruhe. Maar die zeggen nu simpelweg tegen hun Luxemburgse collega’s: ‘Jullie antwoord is onbegrijpelijk’. Dan is het de vraag of de ECB zelf wél genoegzaam kan aantonen dat haar eigen beleid proportioneel is. Áls zij zich al geroepen voelt op de Duitsers te reageren, want ook dat is nog niet duidelijk. Waarom niet? Ten eerste heeft de ECB alleen nog zuinigjes laten weten de uitspraak ‘te hebben opgemerkt’. En voor de koepelbank onder leiding van Christine Lagarde aan een antwoord begint, moet ze zich afvragen: ondergraaf je je eigen onafhankelijkheid niet als EU-instelling door serieus in te gaan op de eis van een nationaal rechtsorgaan? Omdat andere landen dan misschien willen volgen? Specifiek voor dit opkoopprogramma ligt dat dan weer niet direct voor de hand. Veel zuidelijke staten hebben daar juist baat bij, die schieten zich in de voet door dat open te breken. En Nederland? Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, heeft zich net als Duitsland eerder wel kritisch uitgelaten over het programma. Maar dat was voordat de coronacrisis de rentes overal opdreef. Bovendien heeft Nederland geen grondwettelijk hof zoals in Duitsland, zo legde UvA-hoogleraar René Smits uit. Wel vreest Smits, net als andere experts, dat andere grondwettelijke hoven zoals die in Hongarije en Polen dit als aanleiding zullen nemen om op andere terreinen tegen het Europees Hof van Justitie in te gaan. Die vrees verwoordt ook Europarlementslid Guy Verhofstadt op Twitter: “Als elk grondwettelijk hof van elke lidstaat straks zijn eigen interpretatie gaat geven aan waar de EU allemaal wel en niet over gaat, dan is dat het begin van het einde.” Een interessant betoog en de uitspraak van Verhofstadt is terecht. De Duitsers ondergraven de uitspraak van het Europese Hof en op een niet met een uitspraak die zich leent voor verschillende interpretaties. De grote vraag is of en zo ja, op welke wijze de ECB gaat reageren op de opdracht die ze door het Duitse Hof is opgelegd? Duitsland is met stip de belangrijkste en rijkste deelnemer aan de EU en de ECB. Als Duitsland de stekker uit het opkoopprogramma trekt ontstaat er voor de ECB en Christien Lagarde een groot probleem want hoe groot is hun macht dan nog en hoe geloofwaardig hun monetair beleid? En hoe groot is de solidariteit in de EU dan nog? De Duitsers hebben voor mij wel gelijk als ze aan de orde stellen de vraag wie er verantwoordelijk is voor het financiële beleid binnen de eurozone. Omdat de verantwoordelijke politieke leiders ‘het wel goed vonden’ dat Draghi in januari 2015 voor hen ‘de hete kolen uit het vuur haalde’ is een situatie ontstaan waarin de markt is overstroomd met vrijwel gratis geld, zonder dat de ECB erin slaagde de economische activiteiten te activeren en de inflatie naar de ‘net onder de 2%’ te brengen. Verwijtbaar aan Draghi en de ECB is dat in 2017, toen van de kant van de politieke leiders van de 19 euroleiders geen actie kwam, in de vorm van investeringen in de toekomst, dat ze toen niet gestopt zijn met het opkoopprogramma en daarmee de politiek hadden gedwongen de handschoen op te nemen. De realiteit is nu dat de ECB financieel beleid voert, dat niet tot hun competentie behoort. Het kan de EU, de ECB en de euro in grote problemen brengen. De Duitsers spelen hoog spel. Is dit een greep naar de macht in Europa? Ik geloof niet dat dit een laatste actie is, waarmee Merkel de politiek gaat verlaten. Lees ook deze column op https://www.telegraaf.nl/financieel/1884969626/column-chaos-in-de-eurozone-is-al-twintig-jaar-de-schuld-van-politici

Het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat normaal niet reageert op uitspraken van nationale rechters, fluit het Duitse grondwettelijke Hof terug met betrekking tot een uitspraak die te maken heeft met de Europese Centrale Bank (ECB). Het Hof van Justitie laat weten dat het talrijke vragen heeft gekregen naar aanleiding van het arrest van de Duitsers. En zegt “in herinnering te brengen” dat het Hof “als enige de bevoegdheid heeft om vast te stellen dat een handeling van een instelling van de Unie in strijd is met het Unierecht”. De Europese Centrale Bank (ECB) is een voorbeeld van een instelling van de Unie. De zaak waar het over gaat, betreft een opkoopprogramma van de ECB, het zogenoemde public sector purchase programme (pspp). Dit was eerder getoetst en goed bevonden door de rechters die de Europese Unie (EU) vertegenwoordigen. De hoogste Duitse Rechter stelde deze week dat er aanvullende uitleg nodig is waarom dit opkoopprogramma nodig is en stelde dat als dit bewijs niet wordt geleverd, Duitsland geen bijdrage meer mag leveren Het Duitse Hof oordeelde dat Duitsland niet meer mag meewerken aan het opkopen van €2.700 mrd aan EU-schulden. Duitsland levert als grootste economie in Europa ook de grootste bijdrage binnen de ECB. Met het opkoopprogramma wordt schuldpapier van landen door de ECB opgekocht, waarmee de geldmarkten worden overstroomd met gratis geld. Het Europese Hof legt uit dat verschil van inzicht van rechtbanken in de landen van de EU “de eenheid van de rechtsorde van de Unie in gevaar kunnen brengen en afbreuk kunnen doen aan de rechtszekerheid”. (bron: nu.nl) Hier komen de problemen boven water over de staatsinrichting van de Europese Unie en het ontbreken van een politieke Unie. Iedere van de 27 lidstaten heeft gelijke rechten, ieder land met een vetorecht. In feite heeft de EU maar vier grote staten, Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje, maar veel kleine onbelangrijke landjes als Malta, Cyprus, de Baltische Staten, Kroatië, Slovenië, Slowakije en Luxemburg. De zeggingskracht moet indringend veranderd worden, zo verder gaan leidt tot een instorting. Ik verwacht niet dat de Duitsers terug zullen trekken. Ik denk dat ze daarover lang hebben nagedacht.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 8 mei 2020; week 19: AEX 520,57; Bel20 3.058,66; CAC40 4.549,64; DAX30 10.904,48; FTSE 100 5.935,98; SMI 9.665,35; RTS (Rusland) 1136,34; DJIA 24.331,32; NY-Nasdaq 100 9.220,35; Nikkei 20.179,09; Hang Seng 24.230,17; All Ords 5.488,00; SSEC 2.895,34; €/$1,084; BTC/USD $10.034,00; 1 troy ounce goud $1702,90, dat is €50.473,56 per kilo; 3 maands Euribor -0,246%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,451%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,256% 10 jaar VS 0,6292%; 10 jaar Belgische Staat 0,04%; 10 jaar Duitse Staat -0,535%; Franse Staat 0,036%; VK 0,236%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,553%; 10 jaar Japan -0,0046%; Spanje 0,787%; 10 jaar Italië 1,81%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,43. 

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden vrij vlak, ondanks de aankondigingen van een vrij forse recessie, winstwaarschuwingen, geen dividenduitkeringen, oplopende begrotingstekorten en stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid stijgen de aandelenkoersen. De goudprijs is wat gedaald maar noteert nog altijd >$1700, de Bitcoins stegen fors tot >$10.000, rentetarieven blijven stegen. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,391%; Nederland 0,038%; Duitsland -0,076%; Japan 0,4572%; Frankrijk 0,713%; GB 0,553%; Spanje 1,569%; Canada 1,1344%; VS 1,3447%; Italië 2,669%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,65%; Duitsland -0,752%; Denemarken -0,539%; Nederland -0,636%; Frankrijk -0,44%; België -0,407%; Japan -0,1349%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 092020/529 De corona-besmettingen zijn ingedamd