UPDATE 26/27 09 2020/550 Corona slaat opnieuw toe

De opening van dit blog zou een beschouwing hebben gegeven over “Ons spaargeld en de opgebouwde pensioenreserves moeten worden opgeofferd voor een groter neoliberaal belang. Een greep naar ons geld, monetaire autoriteiten onder druk van de markten, het neoliberalisme slaat genadeloos toe.” Ik heb dit artikel van ca 3000 woorden echter verplaatst naar blog 551 omdat waarschijnlijk komende week een van de landelijke dagbladen een gestripte versie, van 900 woorden, gaat publiceren. Vandaar dat ik heb besloten de originele versie in het volgende blog te plaatsen.

Financieel/Economische berichten

Bijna vierhonderd banken in de eurozone hebben €174,5 mrd aan zeer goedkoop geld geleend bij de Europese Centrale Bank (ECB). Het gaat om leningen in het kader van een speciaal crisisprogramma, dat ervoor moet zorgen dat banken ondanks de corona-pandemie krediet in de economie blijven pompen. Onder bepaalde voorwaarden hanteert de ECB zelfs een negatieve rente van 1%, wat betekent dat banken geld toe krijgen op het krediet. In juni leenden banken in de eerste ronde van dit programma al €1300 mrd. Het is de bedoeling dat banken het geld gebruiken om aan de ‘reële economie’ uit te lenen, dus aan gezinnen of bedrijven. (bron: Trouw) Dat laatste is de inzet, zegt de ECB, maar wat is de realiteit. We kennen ook informatie dat banken die leningen hebben opgenomen als een buffer in moeilijke tijden die er nog aankomen en daarom dat geld dan wel delen ervan weer hebben gestald bij de ECB. En die leningen dus helemaal niet allemaal hebben gebruikt om de reële economie te stimuleren. Het kan niet zo zijn dat de ECB die kennis niet heeft. De steun aan het bankwezen in de eurozone zou dus nu bedragen €1.474,5 mrd. Mijn vrees wordt hierdoor versterkt dat er banken zijn, die in een zwakke positie verkeren en vooralsnog door de ECB de hand boven het hoofd wordt gehouden.

In de AEX eindigde maandag ING €6,03, een verlies van 9,3%. Aan het einde van de week noteerde ING €5,90, een daling van 10,6% ten opzichte van de koers op 18 september van €6,60 en een daling van 44,8% sinds eind 2019. De Poolse dochter van de bank zou klanten jarenlang geholpen hebben om dubieus geld vanuit Rusland weg te sluizen. De sleutelspelers die deze kapitaalvlucht naar het Westen faciliteerden zijn twee obscure Nederlandse vennootschappen die bankierden bij ING Bank Slaski, de Poolse tak van ING. Dat schrijven Trouw, FD en onderzoeksplatform Investico. Zij baseren zich op een vertrouwelijk rapport over Russische kapitaalvlucht van FinCen, de financiële opsporingsdienst van het Amerikaanse ministerie van Financiën. Uit de documenten zou blijken dat Nederlandse bedrijven een spilrol vervulden in het wegsmokkelen van miljarden dollars uit Rusland. De bedrijven gebruikten een wisseltruc met aandelen en obligaties en de Poolse ING-bank zou die transacties hebben uitgevoerd. ING zou bezig zijn om afscheid te nemen van het Nederlandse bedrijf Tristane Capital dat vooral in 2014 betrokken was bij het wegsluizen van dubieus geld uit Rusland via de Poolse dochter van ING. In 2018 zou de klantrelatie met de andere partij, Schildershoven Finance bv, al beëindigd zijn. Een woordvoerder van ING zegt niet te kunnen reageren op individuele klanten en transacties. „Het is wel goed op te merken dat we in 2017 zijn begonnen met een uitvoering programma om anti-witwasprocedures veel beter vorm te geven. Inmiddels zijn er bij ons 4000 mensen die zich wereldwijd met deze zaken bezighouden.” Eerder al kwamen witwaspraktijken via Deutsche Bank en Danske Bank aan het licht. Daarbij waren filialen in Estland betrokken. Dat ging om het witwassen van miljarden dollars. Deutsche werd hiervoor zwaar beboet en Danske moest zijn activiteiten in Estland staken. (bron: DFT en andere media)

In bijna de helft van 356 meldingen over verdachte geldstromen met een link naar België duikt de naam ING op. Dat schrijven De Tijd, Knack en Le Soir, die met journalistencollectief ICIJ de zogeheten FinCEN Files onderzochten. Zo ging via Belgische ING-rekeningen geld van een illegaal gokbedrijf naar Amerikaanse banken. Ook had ING-België een bijkantoor in Genève, waar crimineel geld uit Oost-Europa werd doorgesluisd. De afgelopen tijd dook ING vaker op bij berichten over het doorsluizen van miljarden aan verdacht geld uit onder meer Rusland. Volgens de bank zijn er in 2017 maatregelen genomen. (bron: NOS)

De overheid gaf in de eerste helft van het jaar bijna €15 mrd meer uit dan zij ontving. Dit kwam voornamelijk door de maatregelen van het kabinet om de economie tijdens de coronacrisis te ondersteunen. Deze maatregelen kostten in eerste zes maanden ongeveer €14 mtd, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. De overheidsschuld steeg met €47 mrd tot €442 mrd. De schuld als percentage van het bruto binnenlands product (bbp) steeg met 5,7% tot 55,2% bbp. De overheidsfinanciën werden het tweede kwartaal gedomineerd door corona, merkt het statistiekbureau op. Waar de overheid het eerste kwartaal nog ruim €9 mrd overhield, belandde het saldo van inkomsten en uitgaven over het tweede kwartaal met min €24 mrd diep in het rood. De stijging van de overheidsuitgaven kwam grotendeels door een toename van subsidies met bijna €18 mrd. Hier droegen de loonsubsidies in het kader van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) bijna €10 mrd aan bij. De doorbetaling aan zorgverleners en de meerkosten van corona in de zorg leidden tot ruim €4 mrd meer subsidielasten. Hiertegenover stond wel dat de overheid minder heeft betaald voor geleverde zorgproductie, zodat het effect op het overheidstekort per saldo minder dan €1 mrd bedroeg. De inkomenssubsidie aan zelfstandigen via de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) leidde tot €1,7 mrd aan extra lasten voor de overheid. De overheid gaf verder het eerste halfjaar ruim €2 mrd meer uit aan uitkeringen en betaalde bijna €2 mrd meer voor de beloning van haar werknemers. De overheidsinkomsten daalden met €5 mrd, onder meer door tijdelijke uitstelmaatregelen voor vennootschapsbelasting. Ook liepen de accijnzen, de belasting van personenauto’s en motorrijwielen, de energiebelasting, de kansspelbelasting en de toerismebelasting, fors terug. (bron: CBS) We moeten hier wel in acht nemen dat dit slechts het topje van de ijsberg is. De grote tegenvallers vallen in het komende jaar en pas in 2023 komen we in wat rustiger vaarwater, als er geen monetaire ontsporingen gaan plaatsvinden.

Het coronavirus heeft geleid tot een dramatische daling van bezoekers in Nederlandse musea. Het zijn er dit jaar bijna 24 miljoen minder, s de schatting van de Museumvereniging, daardoor lopen de musea zo’n €300 mln aan inkomsten mis, meldt Nieuwsuur. Niet alle musea kunnen altijd rekenen op overheidssubsidie en nu verdienen ze ook amper aan horeca, winkels of zalenverhuur. Tot de coronacrisis ging het juist erg goed met de musea. Nu blazen sommige hun nieuwe tentoonstellingen af en andere vrezen zelfs voor hun voortbestaan. Ze pleiten voor publiciteitscampagnes om het cultuurbezoek te stimuleren. (bron: NOS)

De eerste zorgverzekeraar heeft de premie van de basisverzekering voor volgend jaar bekendgemaakt. Bij DSW stijgt de zorgpremie met 6,50 euro naar 124,50 per maand. Volgens DSW komt de stijging vooral door hogere prijzen en door hogere lonen voor zorgmedewerkers. De stijging is iets groter dan waar het kabinet van uitging. Op Prinsjesdag was de verwachting dat de gemiddelde premie zo’n €123 per maand zou worden, een stijging van €5. DSW maakt jaarlijks als eerste de premie bekend. De andere verzekeraars hebben tot 12 november de tijd om hun premie bekend te maken. (bron: NOS) Ik heb getracht erachter te komen hoe de nieuwe premie is opgebouwd en welke dekking van toepassing is en of daar wijzigingen in worden doorgevoerd en welke consequenties dat kan hebben voor verzekerden.

Kernenergie kan worden gezien als een serieuze optie om Nederland van energie te voorzien. Minister Wiebes schrijft dat aan de Tweede Kamer. Uit onderzoek in opdracht van de minister blijkt dat kernenergie toch niet duurder is dan energie uit wind en zon. In eerdere onderzoeken kwam kernenergie relatief duur uit, maar de onderzoekers stellen dat daarbij te weinig gekeken is naar bijkomende kosten van zonne- en windenergie. Er is al een Kamermeerderheid voor de bouw van nieuwe kerncentrales. Volgens onder meer de VVD zijn die nodig om de klimaatdoelen in 2050 te halen. (bron: NOS)

De handel in diensten is hard geraakt door de coronacrisis. Het CBS meldt dat de uitvoer van Nederlandse diensten in het tweede kwartaal van dit jaar daalde met €7,4 mrd. Dat is 12% minder dan in dezelfde periode vorig jaar, de import daalde met 17%. Een dienst is een transactie waarbij een niet-fysiek goed wordt geleverd, zoals een Nederlandse ingenieur die in China advies geeft over een waterkering of een Chinese toerist die een kaartje koopt voor Madurodam. Onder meer bedrijven die voor webshops betalingsverkeer regelen, verleenden juist meer diensten. (bron: NOS)

Een deeltje van de financiële sector in Nederland zet biodiversiteit hoger op de agenda. 26 financiële instellingen, waaronder 13 Nederlandse, hebben afgesproken om via kredietverlening en investeringen een bijdrage te leveren aan de natuur. Het is de bedoeling dat bedrijven met weinig oog voor natuur daarop worden aangesproken. Op langere termijn zullen die bedrijven lastiger financiering krijgen, of zelfs helemaal niet meer. Op een digitale VN-top over natuur zullen de financiële instellingen roepen daar ook regeringsleiders op om natuurverlies tegen te gaan. (bron: NOS) Tot de Nederlandse ondertekenaars behoren 6 Vermogensbeheerders, waaronder Achmea en Robeco, 3 verzekeraars: Aegon, ASR en NN, en 5 banken, waaronder de RABO, de Nederlandse Waterschapsbank en het trio ASN, Triodos en Volksbank (SNS). ‘Wat opvalt is dat ABN Amro en ING ontbreken.

Tata Steel IJmuiden en de Engelse tak van het bedrijf worden structureel financieel afgeroomd door hun Indiase moedermaatschappij. Dat schrijft het Noordhollands Dagblad op basis van eigen financieel onderzoek. Zo zouden grondstoffen die aan IJmuiden geleverd worden heel goedkoop ingekocht worden door een centraal inkoopbedrijf van Tata Steel in Singapore, en voor veel meer aan de Europese staaldochters verkocht worden. De krant spreekt over een bedrag van €20,7 mrd dat sinds de overname door Tata in 2007 te veel is betaald aan grondstoffen. Tata Steel Europe zegt tegen de krant dat er tegen marktconform tarief is ingekocht. Er zijn al langer problemen bij de voormalige Hoogovens. Voor de coronacrisis was er een reorganisatie aangekondigd, omdat de Europese auto-industrie, waar Tata Steel met name aan levert, toen al in zwaar weer zat. Door de coronacrisis werd de auto-industrie opnieuw hard geraakt. Tata Steel staat in de top-5 van bedrijven die tijdens de eerste ronde steun de meeste loonsubsidie hebben gekregen: €28,7 mln. (bron: RTL Nieuws) Als het inkoopbureau van Tata Steel in Singapore slim inkoopt en daarop winst maakt hoeven de werkmaatschappen die dat afnemen daar niet altijd van te profiteren. Het inkoopbureau kan ook op het verkeerde moment inkopen, waardoor de prijs boven de marktwaarde komt te liggen. Als er op marktwaarde wordt verkoopt zijn dat de gevolgen en daar is niets mis mee.

2021 wordt een slecht jaar voor de bouw, voorspelt ABN Amro. Kabinetsmaatregelen om dat te voorkomen, bieden te weinig soelaas, schrijft Hanne Obbink in Trouw. De bouw gaat een zware tijd tegemoet. Tot nu toe bleven de gevolgen van de coronacrisis beperkt, maar een dip in de loop van volgend jaar kan niet uitblijven, ook al omdat de beperkingen die de stikstof-problemen met zich meebrengen nog lang niet uit de weg geruimd zijn. Deze voorspelling is afkomstig van ABN Amro. De bank ziet wel dat het kabinet zich inspant om te voorkomen dat de bouw instort, juist nu er heel veel nieuwe woningen gebouwd moeten worden. Het kondigde op Prinsjesdag aan extra geld te zullen steken in woningbouw en het gaat ook (om bouwers aan het werk te houden)vervroegd geld uittrekken voor onderhoud van wegen en spoor en in het verduurzamen van overheidsgebouwen. “Het besef dat er maatregelen nodig zijn om de bouw op gang te houden, is er wel”, zegt Madeline Buijs, die zich als econoom bij ABN Amro bezighoudt met de sectoren bouw en vastgoed. “Maar het kabinet trekt er te weinig geld voor uit, veel maatregelen zijn niet concreet genoeg en hebben pas te laat effect om de bouw volgend jaar al op gang te helpen.” De somberste verwachtingen van rond het begin van de crisis zijn niet bewaarheid. Het Economisch Instituut voor de Bouw berekende toen dat de bouwproductie met 15% gaat dalen en dat er daardoor uiteindelijk 40.000 banen verloren gaan. Zo erg is het nog lang niet. Maar dat de bouw zal krimpen, staat volgens ABN Amro buiten kijf. De werkloosheid zal verder oplopen, de verwachtingen rond investeringen zijn ‘zeer negatief’ en de overheid zal stap voor stap haar coronasteun versoberen. Dit alles zal hoe dan ook gevolgen hebben voor de bouw. Volgens Buijs zal er in 2021 over de hele linie ongeveer 3% minder gebouwd worden. ABN Amro voorziet dat vooral middelgrote bouwbedrijven (met tien tot honderd mensen in dienst) de dupe worden van de neergang die de sector kan verwachten. Die hadden in het tweede kwartaal al te maken met een omzetdaling van ruim 12% in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar, terwijl kleine én grote bedrijven dat kwartaal nog 3% à 4% extra omzet boekten. Die trend zal zich voortzetten, denkt Buijs. Middelgrote bedrijven zijn vaak actief in nieuwbouwprojecten, en die komen tijdens een crisis minder snel van de grond. Vaak werken zij ook als onderaannemer voor grotere bedrijven en worden zij bij tegenslag als eerste buiten de deur gezet. Ook valt te verwachten dat grote aannemers zich, om aan het werk te blijven, op kleinere projecten storten en middelgrote bouwers uit de markt drukken. Omdat ze inschrijven met ‘verliesprijzen’. Behalve de coronacrisis zorgen ook stikstof en poly- en perfluoralkylstoffen (pfas) ervoor dat de bouw niet hoeft te rekenen op een heel florissante tijd. Het kabinet trekt de komende tien jaar in totaal weliswaar €1 mrd uit om bouw te helpen aan de stikstofregels te voldoen, of die zo aan te passen dat ze geen hindernis zijn. Maar ABN Amro schaart de maatregelen desondanks onder het kopje ‘slecht nieuws’: die zijn te ‘beperkt’. “Dat geld is een stimulans voor de bouw om te verduurzamen”, legt Buijs uit. “Maar de uitstoot door de bouw kan niet van de ene op de andere dag drastisch omlaag. Daar is een hele innovatieslag voor nodig. Er is bijvoorbeeld elektrisch materieel nodig dat nu nog maar heel beperkt beschikbaar is. Het duurt dus echt nog wel even voor de bouw profijt heeft van die stimulans.” Toch is Buijs voor de langere termijn niet al te somber – al houdt ze vanwege de onzekerheden rond de coronacrisis uiteraard een slag om de arm. “Voor volgend jaar wordt alweer economische groei verwacht”, zegt zij. “Als die verwachting uitkomt, zullen de vooruitzichten voor de bouw tegen het eind van 2021 ook wel weer beter worden.” (bron: Trouw) De vraag is maar of de 2e golf met corona-besmettingen doorzet en of er een 2e lockdown komt. Verder de wijze waarop het volgende kabinet omgaat met ‘klimaat, milieu en natuur’. Daarvan is het afhankelijk in hoeverre de economie weer groei laat zien. Maar als een groeivertraging voortzet zal niet alleen de bouw worden getroffen, maar zeker ook andere sectoren. Dan zal ook de overheidssteun voor het bedrijfsleven minder florissant worden en zal de werkloosheid en het aantal faillissementen fors gaan stijgen. Ik vrees dat het leed nog niet is geleden, dat schrijf ik op 25 september 2020.

Corona berichten

RIVM meldt vandaag 38 sterfgevallen, het hoogste aantal sinds 15 mei. Nederland staat, net als veel andere Europese landen, aan de vooravond van een tweede coronagolf. Het aantal besmettingen blijft versneld oplopen. Het RIVM meldt verder 2.713 (gisteren 2.777) besmettingen en 29 ziekenhuisopnamen. Het gemiddelde van de afgelopen 7 dagen is 2271. Opnieuw telt Amsterdam het hoogste aantal nieuwe besmettingen: 331. Den Haag (197) en Rotterdam (161) volgen. Afgezet tegen het aantal inwoners waren er de afgelopen 3 dagen de meeste besmettingen in Haaksbergen en Zuidplas. Het aantal positief geteste mensen in Nederland blijft snel stijgen, en dat terwijl door drukte bij de teststraten lang niet iedereen getest kan worden. Boven de 7 besmettingen per 100 duizend inwoners is het virus volgens het ministerie van VWS mogelijk niet goed in de hand te houden. Vandaag zijn er in Nederland ruim 15 besmettingen per 100 duizend inwoners gerapporteerd. Deze week zijn er 16.697 besmettingen gemeld, dit is ruim 50% meer dan de week daarvoor. Het officiële sterftecijfer is met 38 gestegen naar 6.366. Dit zijn alleen overledenen waar covid-19 met een test is vastgesteld, het werkelijke sterftecijfers ligt hoger. De ziekenhuisbezetting blijft stijgen. Op dit moment liggen er 555 covid-patiënten in de Nederlandse ziekenhuizen. Er liggen nu 122 patiënten vanwege covid-19 op de intensive care. Daarnaast zijn er 433 personen opgenomen op een verpleegafdeling. (bron: RIVM/NOS/VK) Het aantal nieuwe besmettingen is de laatste 7 dagen flink gestegen. Er komt weinig info over de ernst van de 2e golf besmettingen. Het aantal ziekenhuisopnames stijgt weliswaar, maar blijft toch beperkt: 1% van de besmette personen. Ouderen en personen met een zwakke gezondheid zullen wel het meest kwetsbaar zijn. Van belang is hoeveel mensen er momenteel dagelijks sterven. Het gemiddelde per dag is 440 personen in normale omstandigheden. Als er dan 38 aan corona overlijden, past dat binnen acceptabele grenzen.

Politieke partijen in Amsterdam maken zich zorgen over het oplopende aantal coronabesmettingen in de hoofdstad. Ze willen dat het kabinet snel de leiding neemt bij de bestrijding en een lockdown koste wat het kost voorkomt. D66 vindt dat het kabinet beter moet uitleggen hoe het virus in de winter bestreden moet worden. De VVD vindt burgemeester Halsema en het (linkse) college afwezig en wil meer testcapaciteit en handhaving van de maatregelen. De regio heeft de meeste besmettingen van het land. In een week is het aantal positieve tests opgelopen met 57%, vooral in Nieuw-West en Zuidoost. (bron: NOS) Ik vraag mij af wat en hoe de politiek in de hoofdstad wil om het aantal besmettingen terug te brengen. We weten dat een ‘intelligente’ lockdown werkt maar veel geld kost, maar dat willen ze niet. Willen een aanpak die niks kost maar wel positieve resultaten oplevert. Het volk wekelijks gaan toespreken of in bepaalde wijken op een efficiëntere wijze gaan controleren. Met de wapenstok de corona-regels afdwingen? Met ‘hel en verdoemenis’ gaan dreigen? Wat kan den Haag meer dan Amsterdam? Die hebben het ‘ei van Columbus’ niet bij de hand. De horeca om 23:00 uur sluiten, mondkapjes verplicht gaan invoeren. Orde in de stadions. BOA’s de uitvoering van de 1½ meter regel consequent laten handhaven. Kortom de regels gaan afdwingen, niet alleen zeggen maar ook doen. Wat ik de laatste week op terrassen gezien heb was een desillusie: vrijwel niemand hield zich aan de regels. Twee vrouwen aan een statafel op een kruk zitten te eten en te drinken: monden op 50 cm van elkaar en maar kwebbelen. Zo moet het dus niet, dat vraagt om besmettingen. Op de markt zie ik geen mondkapjes meer en vrijwel niemand houdt zich aan de 1½ meter. Zonder dwang en handhaving van de regels (dus wel een lichte vorm van een lockdown) wordt het beoogde doel niet bereikt en wordt de chaos, vooralsnog, onoverzichtelijk. Zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland roepen hun leden op om zich te houden aan de corona-maatregelen om een situatie zoals in maart tegen te gaan, toen het kabinet een ‘intelligente lockdown’ in het leven riep. “Een tweede lockdown dreigt, met alle draconische gevolgen voor ondernemers, werknemers en de economie van dien”, staat in een brief. “Omdat we merken dat de aandacht verslapt, roepen we iedereen op de protocollen strikt na te leven.” De werkgevers beginnen dit weekend met een campagne op sociale media. Ze vragen het kabinet alle beschikbare test- en labcapaciteit snel in te zetten. (bron: NOS)

Vanwege het hard oplopende aantal besmettingen in de Randstad is er een serieuze kans op aanvullende coronamaatregelen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Maandag komt het OMT met een advies en wordt daar een besluit over genomen, zei premier Rutte tijdens de wekelijkse persconferentie na de ministerraad over de uitbreiding van de ‘zorgelijke’ coronagebieden. De gestage nieuwe opmars van het coronavirus baart het kabinet grote zorgen. Het aantal besmettingen loopt de laatste weken vooral sterk op in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. In die drie steden golden al strengere maatregelen omdat ze tot de ‘zorgelijke’ coronaregio’s hoorden. De maatregelen zouden daar bovenop komen. (bron: RTL Nieuws) Vooralsnog wijst de premier een landelijke lockdown resoluut van de hand, ondanks dat medici en bestuurders dat op de agenda hebben gezet.

Het kabinet overweegt voetbalfans uit stadions te weren als ze dit weekend weer de regels negeren. “Mochten de afspraken weer worden geschonden, wordt het een ander verhaal. Dan wordt er bijvoorbeeld gespeeld zonder publiek”, zegt minister Van Ark tegen het AD. Afgelopen weekend bleek het voor veel voetbalsupporters lastig om niet te juichen en te zingen in stadions, zoals de corona-regels voorschrijven. (bron: NOS)

Het materiaal van mensen die zich bij de GGD laten testen op het coronavirus gaat binnenkort naar een lab in Abu Dhabi voor analyse. Het Nederlandse bedrijf Saltro, een zusterlab en het ministerie van Volksgezondheid hebben een deal daarover bijna rond. Om de wattenstaafjes met het genetisch materiaal ernaartoe te brengen is een luchtbrug opgezet. Minister De Jonge zei dat in de Tweede Kamer dat hij het contract wil sluiten vanwege het tekort aan testcapaciteit hier. Uit een interne mail van Saltro, die in bezit is van de NOS, staat dat deze week al de eerste tests worden verzonden. (bron: NOS) Een ander bericht meldt dat binnenkort een kwart van de corona-tests in Duitsland worden uitgevoerd.

In Duitsland, Italië, Zweden, het VK en Denemarken ligt het aan geteste besmettingen lager dan in Nederland. In België, Frankrijk en Spanje ligt het hoger.

Nederlandse onderzoekers van het Amsterdam UMC hebben ontdekt dat corona nog schadelijker is dan we al wisten: het tast ook de hersenen aan. De ziekte kan ertoe leiden dat het immuunsysteem in de hersenen op hol slaat. Het onderzoek is gepubliceerd in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet Microbe. Patholoog Paul van der Valk bestudeerde met zijn team uitvoerig de hersenen van elf patiënten die aan covid-19 zijn overleden. Bij tien van hen zag hij dat de ziekte duidelijke sporen in de hersenen had achtergelaten. Er werden afweercellen (zogeheten T-lymfocyten) ontdekt die niet in de hersenen thuishoren. Deze afwijkingen trof hij bij de overleden patiënten in de gehele hersenen en het ruggenmerg aan. “Dit zijn cellen die normaal gesproken uit de hersenen worden geweerd”, zegt Van der Valk. “Maar bij de covid-19-patiënten zagen we dat ze de bloedbaan hadden verlaten en het hersenweefsel binnentraden. Dan weet ik als patholoog: hier is iets goed mis.” Het corona-virus zelf werd niet in de hersenen van de overledenen teruggevonden. Van der Valk ziet daarom sterke aanwijzingen dat de afweercellen, bedoeld om covid-19 te bevechten, per abuis ook bepaalde eiwitten in de hersenen hebben aangevallen. “Dat kan gebeuren als het eiwit enigszins op het virus lijkt. Het eigen immuunsysteem slaat dan op hol.” Nader onderzoek is nodig om te weten op welke lichaamseigen eiwitten in de hersenen deze afweercellen het gemunt hebben. Maar het proces zou mogelijk wel kunnen verklaren waarom zoveel corona-patiënten nog langdurig, soms vele maanden, last houden van vermoeidheid en concentratieproblemen, zegt Van der Valk. “Mogelijk kan voor deze groep immuun-onderdrukkende medicatie verlichting geven. Maar dat moet eerst nog wel verder worden onderzocht.” Britse neurologen beschreven deze zomer al dat corona in sommige gevallen hersenbloedingen en zenuwschade kan veroorzaken, ook bij mensen met relatief milde coronaklachten. (bron: NOS) Al enige maanden geleden had ik gelezen dat er naast corona vier virussen, die neusverkoudheid veroorzaken, actief waren en mogelijk nog zijn, waarvan er één sterke gelijkenis vertoonde met het corona-virus. Ik blijf voorzichtig handelen om deze vijand buiten mijn lijf te houden.

Frontberichten

De nieuwe Buitenland barometer van Clingendael en Kieskompas geeft verrassende resulten te zien. 29% van de Nederlanders zien de VS als een bedreiging voor de Europese veiligheid, 35% is bang voor China en 36% voor de Russen. 72% zegt voor meer samenwerking met Duitsland en Frankrijk te zijn, bijna 80% verwacht dat de VS de komende 5 jaar de bescherming van Europa zullen terugbrengen. Nederland heeft nooit opgesloten willen zitten in een door de Franse/Duitse as geregeerd Europa, dus accepteerden we graag dat de VS ons bescherming bood, zonder dat we daar ooit noemenswaardig voor hebben betaald. Maar de panelen zijn verschoven: Trump kiest voor America First en maakt terugtrekkende bewegingen in West-Europa en de Britten hebben de EU verlaten. (bron: Parool)

Het Amerikaanse ministerie van Justitie dreigt financiering voor een aantal progressieve steden in te trekken. In een verklaring staat dat federaal belastinggeld niet verspild mag worden als de veiligheid van burgers in het geding is. Het gaat om New York, Portland en Seattle. De politiek leiders van deze steden, die bestuurd worden door Democraten, zouden anarchie en chaos toestaan op straat en nalaten burgers te beschermen. In de verklaring van minister Barr (Justitie) staat dat lokale leiders hun eigen politiedienst beperken in het werk. Daardoor komen onschuldige burgers die recht hebben op bescherming in gevaar, onder wie mensen die vreedzaam willen protesteren, aldus Barr. Het dreigement is in de geest van een aankondiging van president Trump, eerder deze maand. Die stelde dat hij steden financieel zou raken als ze gaan snijden in de begroting van de politie of gewelddadig protest tolereren. (bron: NOS)

President Trump heeft gezegd dat hij zich niet wil committeren aan een vreedzame machtsoverdracht als hij in november de verkiezingen verliest. “We moeten zien wat er gebeurt”, antwoordde de Amerikaanse president op een vraag van een journalist. Net als eerder sprak hij zijn twijfels uit over het stemmen per post, wat volgens hem gevoelig is voor fraude. Veel staten moedigen het stemmen per post juist aan vanwege zorgen over het coronavirus. “Ik heb al flink geklaagd. De stembiljetten zijn een ramp.” Vorige maand stelde de president al dat zijn Democratische tegenstander Joe Biden de verkiezingen alleen kan winnen door fraude. Biden ligt op dit moment voor in de nationale peilingen en ook in veel ‘battleground states’, maar in een aantal belangrijke staten zijn de marges klein. Trump zei eerder al dat hij verwacht dat de verkiezingsuitslag bij het Amerikaanse Hooggerechtshof zal belanden. Dat is volgens hem de reden dat hij snel een nieuwe rechter wil laten benoemen om de vorige week overleden Ruth Bader Ginsburg te vervangen. “Ik denk dat je dat beter voor de verkiezingen kan doen, want ik denk dat de oplichterij door de Democraten bij het Hooggerechtshof terecht zal komen.” Joe Biden reageerde direct op de uitspraken. Hij noemde Trumps opmerkingen over de machtsoverdracht irrationeel. Campagnemedewerkers van Biden stelden dat ze zijn voorbereid op alle mogelijke “geintjes” van de president. Ook vanuit zijn eigen partij zijn er kritische geluiden. Senator Mitt Romney, die Trump vaker heeft bekritiseerd, noemt het “zowel ondenkbaar als onacceptabel” dat Trump “deze grondwettelijke waarborg” niet zou respecteren. “Fundamenteel voor de democratie is de vreedzame overdracht van de macht. Anders wordt het Wit-Rusland”, schrijft hij op Twitter. Tot op heden heeft iedere verliezende presidentskandidaat de uitslag van de verkiezingen geaccepteerd, ook als de verschillen heel klein waren. Dat was bijvoorbeeld het geval in in 1960, toen Kennedy Nixon marginaal versloeg en ook in 2000, toen George W. Bush won van Al Gore. Die laatste gooide de handdoek pas in de ring na een aantal hertellingen en rechtszaken tot aan het Hooggerechtsshof. In Pennsylvania is er nu al commotie over de stembiljetten. Vrijdag heeft het Hooggerechtshof van die staat bepaald dat verkiezingsofficials zogenaamde ‘naked ballots’ kunnen weigeren. Dat zijn stembiljetten die per post worden verstuurd en die niet in een extra envelop zitten. Die tweede envelop is nodig om het stemgeheim te garanderen. Omdat bij eerdere verkiezingen met de enveloppen vaak fouten zijn gemaakt, zou de regel ertoe kunnen leiden dat zo’n 100.000 stemmen ongeldig in de belangrijke swingstate worden verklaard, vreest een vertegenwoordiger van het stadsbestuur van Philadelphia. Ze is bang voor dezelfde taferelen als in 2000 en roept op om de verplichte extra envelop te schrappen. (bron: NOS) Het gaat er aan de overzijde van de oceaan allemaal wel erg onsmakelijk aan toe. De president blijft zich gedragen als een straatvechter.

Overwegingen

Het is een droevig verhaal dat uit Brussel kwam deze week: EU-landen worden niet verplicht asielzoekers over te nemen van andere landen. Wel wil de Europese Commissie landen verplichten om solidair te zijn in crisissituaties. Dat blijkt uit een nieuw Europees Migratie en Asiel Pact dat deze week gepresenteerd werd. Het pact is een voorstel om de 27-lidstaten op een lijn te krijgen. Uiteindelijk moet er een plan gemaakt worden om illegale migratiestromen tegen te gaan. Het principe dat de lidstaat waar migranten en vluchtelingen het eerst aankomen verantwoordelijk is voor de asielprocedure, blijft maar er komen nieuwe criteria om te zorgen voor een betere verdeling van de te beoordelen verblijfsaanvragen. Zo stelt Brussel een ‘pre-selectie’ aan de grens voor. Die selectie moet gaan plaatsvinden in verbeterde opvangcentra. Daar zouden mensen dan geïdentificeerd, gescreend en geregistreerd worden in een Europese databank. Vervolgens zou snel besloten kunnen worden wie kans maakt op een verblijfsvergunning. Als blijkt dat een migrant minder dan 20% kans op asiel heeft, komt hij of zij in een zogeheten ‘fast track’-procedure van twaalf weken om uiteindelijk naar huis gestuurd te worden. Als het aan de commissie ligt, komt er een Europese terugkeercoördinator. De commissie wil dat de procedure van terugkeer sneller en beter gaat. Het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos ging in vlammen op. De branden waren aangestoken uit onvrede. Want duizenden mensen wachtten er jarenlang tot hun asielprocedure eindelijk begint. Nu het kamp niet meer bestaat, zwerven 13.000 vluchtelingen rond. Ondanks dat EU-landen niet verplicht worden asielzoekers over te nemen van andere landen, moet er wel meer steun komen voor overbelaste landen. Als landen als Griekenland en Italië overstroomd worden door illegale migranten wil de commissie een ‘bindend systeem van solidariteit’. Landen kunnen asielzoekers overnemen, maar als ze dat niet willen moeten ze helpen bij het organiseren van de terugkeer van kansloze asielzoekers naar hun thuisland, of andere vormen van operationele steun bieden. Brussel wil ook dat de lidstaten vastleggen hoeveel migranten die op zee zijn opgepikt ze willen opnemen. Daarnaast zet de commissie in op meer samenwerking met landen waar veel migranten vandaan komen, vooral landen in Afrika. “Dit is een poging van de Europese Commissie om een van de lastigste politieke dossiers los te trekken”, zegt politiek verslaggever Fons Lambie van RTL Nieuws. “Maar de commissie is niet de baas in Europa. Het is uiteindelijk aan de lidstaten.” “In het plan zitten maatregelen (betere registratie, uitbreiding van het Europees grensagentschap) waar de landen het makkelijk over eens worden. Maar de opvang, de vrijwillige verdeling en de procedure aan de grens zullen nog voor veel discussie zorgen. Grofweg: het zuiden wil vooral solidariteit en hulp, Oost-Europese landen willen geen verplichtingen en West-Europese landen, zoals Nederland, zullen hameren op gezamenlijke afspraken.” Of dit migratiepact echt iets gaat veranderen, hangt volgens Lambie af van de lidstaten. “Deze discussie zal ook zeker terugkeren in het politieke debat in Nederland. Nederlandse politieke partijen zijn diep verdeeld over migratie, kijk maar naar de felle discussie over de opname van 100 mensen uit kamp Moria. De discussie over dit ‘migratiepact’ zal net zo fel zijn.” (bron: RTL Nieuws) Binnen 5 dagen zouden asielzoekers te horen krijgen of ze mochten blijven dan wel of ze teruggestuurd zouden worden naar het thuisland, heeft Ylva Johansson, Eurocommissaris voor asiel- en vluchtelingenzaken deze week met stelligheid beweerd. Veel kritische reacties. De Zweedse zou dat wel even gaan regelen. Ze heeft een complex dossier en er is weinig overeenstemming van vluchtelingen onder de 27 EU-lidstaten. Griekenland en Italië worden in de steek gelaten en worden opgezadeld met, voor hen, onbeheersbare humane ontwikkelingen met kwetsbare en afhankelijke vluchtelingen. Wij moeten die mensen en hun kinderen niet die op de vlucht zijn voor geweld. En wat moeten wij daarover aan onze kinderen en kleinkinderen vertellen? Dat is een schande van de eerste orde. Het is allemaal te herleiden tot de onmacht van de Europese Commissie die de regie niet zelf in handen neemt en de lidstaten tot de orde roept. Bah!!

Nog eens acht veiligheidsregio’s gingen naar risiconiveau 2 met het predicaat ‘zorgelijk’, heeft premier Rutte gezegd. Het gaat om de veiligheidsregio’s Groningen, Brabant-Noord en Zuidoost, Zaanstreek-Waterland, Gelderland-Zuid, Gooi en Vechtstreek, Flevoland en Zuid-Holland-Zuid. Zij hebben inmiddels extra maatregelen bekendgemaakt. Verschillende veiligheidsregio’s gaan meer inzetten op toezicht en handhaving van de coronaregels. In Groningen, Gooi en Vechtstreek, Flevoland, Zuid-Holland-Zuid, Zaanstreek-Waterland en Brabant Noord- en Zuidoost is dat aangekondigd. (bron: NOS)

Ook het derde steunpakket kreeg deze week in de Tweede Kamer brede steun. Wel is de oppositie huiverig over het tempo waarin het kabinet de regelingen terugschroeft. Als de economie door een tweede golf opnieuw een klap krijgt, volgen mogelijk aanpassingen. Laat het stroop smeren maar aan dit kabinet over. Of om met minister van Financiën Wopke Hoekstra te spreken: “Ik zet een zo groot mogelijke tent op en ik hoop dat er zo veel mogelijk partijen in die tent komen.” Dus strooide het kabinet kwistig met toezeggingen en toezegginkjes om zich van ruime steun voor het derde steunpakket te verzekeren. En met succes. Een grote Kamermeerderheid wil dat de overheid nog eens negen maanden doorgaat met regelingen die bedrijven en banen moeten redden, zoals de loondoorbetaling (NOW), de tegemoetkoming voor zzp’ers en de tegemoetkoming in de vaste lasten. Met name de NOW-versobering ligt oppositiepartijen zwaar op de maag: getroffen bedrijven krijgen vanaf 1 januari stapsgewijs minder steun. Volgens minister Wouter Koolmees ( Sociale Zaken) is het nodig dat bedrijven zich ‘aanpassen aan een nieuwe realiteit’. PvdA-leider Lodewijk Asscher is echter bang dat de afbouw te snel gaat nu de tweede coronagolf is uitgebroken en hij is niet de enige in de oppositie. Het kabinet belooft daarom voor 1 januari nog eens te bekijken of de rege­lingen beter later kunnen worden teruggeschroefd. Bij een ‘force majeur’ ligt aanpassing van het pakket volgens Hoekstra ‘voor de hand’. Asscher wordt op zijn wensen bediend door het kabinet, wat ook verklaart dat hij als een van de weinige fractieleiders aan het debat deelnam, om de toezeggingen te incasseren. Zo omarmt het kabinet het PvdA-voorstel om personeel dat ontslag krijgt naar ander werk te begeleiden, zonder dat zij eerst in een uitkering belanden. “Zoals er teststraten uit de grond zijn gestampt, zou je ook met baanstraten moeten werken,” verduidelijkt Asscher gisteren zijn idee. Koolmees deinst wel terug voor een harde ‘garantie op werk’: bij een toenemende werkloosheid is het niet realistisch helemaal te voorkomen dat mensen zonder baan komen te zitten. Hij wil werkgevers verplichten personeel bij de hand te nemen en te begeleiden naar nieuw werk. Die verplichting wordt een voorwaarde voor NOW-steun. Een werkgever die ‘kwaadwillend’ is en geen vinger uitsteekt, wordt met een sanctie bestraft. Hoe die eruit zal zien, is nog niet duidelijk. Koolmees wil daarvoor eerst met het UWV kijken wat mogelijk en uitvoerbaar is. Tegelijkertijd zegt hij toe dat er honderden miljoenen beschikbaar komen om bedrijven te helpen werk te vinden voor het personeel dat ze moeten laten gaan. Ook GroenLinks krijgt lekkers uit de strooppot. De partij maakt zich zorgen over jongeren, die er als eerste uitvliegen, terwijl hun sociale vangnet beperkt is. Wie onder de 27 is, moet vier weken wachten voor hij bijstand krijgt. Ook hebben ze amper mogelijkheden in de bijstand iets bij te verdienen. Koolmees gaat kijken of de participatiewet op dit punt kan worden aangepast. Hoekstra komt de SGP en PVV tegemoet, die net als VVD en D66 vinden dat 24 maanden erg kort is voor bedrijven om uitgestelde belastingen terug te betalen. Hij vindt het een ‘verstandige suggestie’ dat uit te breiden. Dinsdag, vlak voor de Kamer stemt, stuurt hij er een brief over. Minister Eric Wiebes van Economische Zaken hoeft het minst te doen om de tent van Hoekstra vol te krijgen. Hij belooft met de evenementenbranche te praten om onnodige faillissementen te voorkomen. Toch durft hij als enige van de drie W’s – de bijnaam van het kabinetstrio – te waarschuwen. “Ergens houdt het ook op,” is zijn boodschap. “Ja, de overheid heeft diepe zakken, maar de zakken zijn niet oneindig diep. De belastingbetaler kijkt mee naar dit debat.” (bron: Parool) en vraagt zich af wie dat straks allemaal gaat betalen. Hoekstra heeft al gezegd dat hij niet met bezuinigingen komt, de staatsschuld mag best wat stijgen: het kost ons niets want ik leen het geld gratis. Dit kabinet strooit met gratis geld, maar over 5½ maand zijn er verkiezingen. Dit is de nieuwe tijd, denk ik dan, maar voor hoelang?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl 

Slotstand indices d.d. 25 sep 2020; week 39: AEX 540,91; Bel20 3.163,67; CAC40 4.729,66; DAX30 12.469,20; FTSE 100 5.842,67; SMI 10.216,28; RTS (Rusland) 1.164,68; SXXP (Stoxx Europe 600) 355,51; DJIA 27.173,96; NY-Nasdaq 100 11.151,13; Nikkei 23.204,62; Hang Seng 23.235,42; All Ords 6.140,50; SSEC 3.219,42; €/$1.1632; BTC/USD $10.748,87; 1 troy ounce goud $1.861,20, dat is €51.401,67 per kilo; 3 maands Euribor -0,498%; 1 weeks -0,53%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,412%; 10 jaar VS 0,6536%; 10 jaar Belgische Staat -0,293%; 10 jaar Duitse Staat -0,525%; 10 jaar Franse Staat -0,254%; 10 jaar VK 0,184%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,513%; 10 jaar Japan 0,0062%; Spanje 0,239%; 10 jaar Italië 0,889%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,48.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden dalend, beleggers werden onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS werd de dollar weer duurder. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld. De Amerikaanse tech-aandelen stegen weer in waarde. De goudprijs daalde fors, de bitcoin daalde wat. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,326%; Duitsland -0,095%; Nederland -0,086%; Frankrijk 0,427%; Japan 0,6009%; VK 0,724%; Spanje 1,048%; Canada 1,0638%; VS 1,3914%; Italië 1,766%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,71%; Duitsland -0,72%; Nederland -0,656%; België -0,62%; Frankrijk -0,613%; Denemarken -0,591%; Spanje -0,296%; Japan -0,1245%; VK -0,102%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 26/27 09 2020/550 Corona slaat opnieuw toe

UPDATE 19/20 09 2020/549 Is MMT een ketterse economische denkwijze die een complete monetaire chaos kan teweegbrengen?

In het vorige blog heb ik al aangegeven dat ik in dit blog aandacht zou besteden aan de MMT (Moderne Monetaire Theorie), een zogenaamde heterodoxe denkwijze die argumenteert dat verkozen regeringen fondsen zouden moeten werven door zoveel mogelijk geld in omloop te brengen om de beleidsmaatregelen te implementeren die zij nodig achten, schrijft de Nationale Bank van België op https://www.nbb.be/nl/artikels/de-moderne-monetaire-theorie-van-naderbij-bekeken De MMT is een “moderne geldtheorie”, ook wel neochartalisme genoemd en is een sinds eind 20e eeuw ontwikkelde economische theorie die monetaire en macro-economische verschijnselen beschouwt vanuit het idee dat in moderne economieën fiatgeld (geld zonder enige waarde) de natuurlijke vorm van geld is. De MMT stelt dat in het moderne monetaire stelsel, overheidsuitgaven de primaire vorm van geldschepping zijn: de soevereine overheid schept een wettig betaalmiddel zonder intrinsieke waarde, betaalt daarmee haar uitgaven, en int belastingen en boetes die de vraag naar dit betaalmiddel oproepen, zodat het waarde krijgt. Er is in principe geen grens aan deze geldschepping, behalve dat ze inflatie kan veroorzaken. De MMT stelt echter dat overheden volledige werkgelegenheid kunnen bewerkstelligen, zonder al te bang hoeven zijn voor inflatie. Deze monetaire zienswijze komt uit de VS en daarvoor is wel een gegronde reden voor aanwijsbaar. Het huidige monetaire stelsel is niet langer in stand te houden, zeker niet in de VS. De schulden van de VS, tevens wereldleider, zijn gestegen tot extreme hoogten. De totale Amerikaanse schulden bedragen $27.000.000.000.000.000, dat is $152.554 per werkende Amerikaan. Daarbij komt ook voor hen nog aan huishoudschulden, kredietkaarten, autoleningen en studentenleningen in totaal $15 biljoen. Duidelijk werd dat dit niet lang nog houdbaar zou zijn. Dus moet het monetaire stelsel op de schop en gekozen werd het een postkenyaanse aanpak. De monetaire autoriteiten worstelen met het probleem hoe ze de economie weer draaiende krijgen. Ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markten werden gepompt, ontstond er een tegengestelde beweging: een economische krimp die werd versterkt door de corona-pandemie. Er is in Nederland voldoende gespaard geld in de vorm van opgebouwde pensioen-reserves en spaargeld, €2000 miljard, maar de worden niet, dan wel niet in voldoende mate, geconsumeerd. Burgers hechten meer waarde aan een appeltje voor de dorst, een spaarpotje voor onverwachte uitgaven, studie geld voor de (klein)kinderen of voor tegenvallers in een onzekere toekomst. Daar trekt de economie niet van aan. Daar moest een slimme maar ook sluwe oplossing voor gevonden worden. Het geld wordt zijn waarde ontnomen en vervangen door fiatgeld, dat geen waarde heeft en in ruime mate beschikbaar komt en waarvoor geen, tot nauwelijks, rente hoeft te worden betaald. Daarmee wordt gehoopt dat de spaarders hun geld van de bank halen en het gaan uitgeven. Zo kunnen ook de investeringen worden betaald voor de energietransitie. Zijn de jongeren gelijk van dat vermaledijde spaargeld van de oude generatie af. De MMT stelt dat het opvoeren van overheidsbestedingen een beter idee is dan het te laten lenen door de private sector, omdat er geen schuld ontstaat, in de zin dat een staatsbankroet onmogelijk is. Het moderne fiatgeld wordt immers niet gedekt door een goed (b.v. edele metalen, buitenlandse valuta of effecten) dat schuldeisers kunnen komen opeisen. In de mainstream-economie en ook in politiek en wetgeving wordt het aangaan van begrotingstekorten voorgesteld als het aangaan van een staatsschuld: als een lening van de centrale bank, die de staatsobligaties opkoopt. De MMT-economen bezien overheid en centrale bank echter als één geheel (de overheidssector) en concluderen dat de overheid leent van zichzelf. De obligatieverkoop beïnvloedt de rentestand en is daarmee onderdeel van monetair beleid, maar niet van fiscaal beleid. De staatsschuld is vooral een telling van de hoeveelheid basisgeld, niet een echte schuld. Uit deze redenering volgen de volgende conclusies: De overheid wordt niet gefinancierd door belastingen of obligatieverkoop. Integendeel: belastingen zijn een vorm van geldvernietiging, omdat de overheid haar eigen schuldpapier (geld) terug inneemt. Voor de overheid geldt dat uitgaven voorafgaan aan inkomen, in tegenstelling tot hoe de financiën van huishoudens werken. De mogelijkheid tot geldschepping door de overheid wordt niet beperkt door het begrotingstekort, tenzij de overheid zichzelf vrijwillig een grens oplegt (zoals de Verenigde Staten doen; het Europese Stabiliteits- en Groeipact doet iets soortgelijks). Zo’n grens is echter niet gebaseerd op enig werkelijk risico. In plaats van het risico van staatsbankroet is de praktische grens aan de geldschepping gelegen in de werkgelegenheid. Het voornaamste beleidsvoorstel dat uit de MMT voortkomt is de instelling van ‘full employment’ door een overheidsinstelling die werklozen tegen minimumloon maatschappelijk nuttig werk laat verrichten, gefinancierd door geldschepping. De voorspelling is, dat deze jobgarantie niet zal leiden tot serieuze inflatie voordat de beschikbare overcapaciteit in de economie volledig benut is, mits de jobgarantie werk schept dat niet concurreert met marktpartijen en hopelijk een toegevoegde waarde oplevert. Dat betekent dat volledige werkgelegenheid bereikt zou kunnen worden.

Stefany Kelton, auteur van het boek The Deficit Myth: Modern Monetary Theory and the Birth of the People’s Economy, is een voorstander van de Moderne Monetaire Theorie. De kern daarvan is dat geld vervangen wordt door fiatgeld. Geld heeft altijd een waarde gehad, fiatgeld heeft geen waarde meer, is in overvloed beschikbaar en kost niets. Je ziet dat al terug in de vorm van cryptogeld, zoals de bitcoin en de XRP. Ik heb nooit begrepen waarom er voor één bitcoin $10.000 wordt betaald, die geen enkele waarde vertegenwoordigt, en mensen met enig gezag in de financiële wereld stellen dat de waarde van deze cryptomunt binnen een jaar kan stijgen naar $100.000. In de MMT kunnen overheden onbeperkt geld gaan scheppen. Begrotingstekorten worden geen staatsschuld meer want de staatsobligaties worden daarna opgekocht door de centrale banken, waardoor de liquiditeiten verder worden verruimd. Daaruit ontstaat ook de negatieve rente van dit moment. Maar in principe is rente geen relevant begrip meer. De vraag wordt dan welke landen dan nog rijk dan wel arm zijn als geld als centrale factor in het monetaire beleid wegvalt. Ook of het nog wel zinvol is om te sparen en pensioen op te bouwen. Is dat flatgeld dan nog wel een ruilmiddel of een product en waaraan wordt de prijs ervan dan gerelateerd? Het streven van de MMT is dat overheden moeten gaan streven naar volledige werkgelegenheid en het bereiken van prijsstabilisatie. Indien er inflatierisico’s opduiken, zal de regering wellicht de belastingen moeten verhogen. De taak van de centrale bank komt erop neer te voorzien in de behoeften van de regering, is niet langer onafhankelijk, maar dienstbaar aan/onderdeel van de overheid. Het zijn nogal revolutionaire ideeën, die hier op tafel worden gelegd en in principe al worden uitgevoerd door de grote centrale banken. In de Oudheid, 2500 vóór Christus, bestond het begrip geld, in de vorm van zilveren staven, al in Mesopotamië, het huidige Irak. Volgens oude kleitabletten met spijkerschrift was puur zilver het eerste gestandaardiseerde betaal/ruilmiddel. De kostbare staven werden in stukken gehakt en gewogen bij een handelstransactie. Het zilver werd gebruikt om praktische redenen. De handel in het hoogontwikkelde Mesopotamië nam toe en natuurproducten werden verhandeld: kleine zilveren staven waren veel handzamer dan ossen of gerst. In 1500 vóór Christus was de Kaurischelp al het ideale betaalmiddel in China Het gebruik was vermoedelijk wijd verbreid toen het Chinese schrift werd ontwikkeld, het schelpenteken was het symbool voor ‘geld’ en kwam het voor in tekens die te maken hadden met ‘kopen’, ‘verkopen’ en ‘ruilhandel’. Ik ben nog van de oude stempel en kan mij geen voorstelling maken dat een monetair/financieel stelsel kan standhouden als ‘geld’ geen enkele waarde meer heeft. Wat heeft er dan nog wel waarde in die samenleving? Kennis, vastgoed, grondstoffen, bedrijven? Het communistische systeem van ‘full employment’ is al eerder ter ziele gegaan. Wat is de uitdaging voor mensen die allemaal werk hebben en wat blijft dan de waarde van hun loon als rente voor de overheden gratis is? Hoe gaan de financiële markten hierop reageren? In feite worden alle schulden die overheden hebben, neem Griekenland, Italië, Spanje, Portugal en België verlost van hun staatsschuld en kunnen die afbetalen door een keer op de enter toets op hun computer te drukken. Dit monetaire systeem is in mijn ogen een fata morgana, waarin de jongeren maar al te graag willen geloven.

Als je de kern uit het monetaire systeem haalt moet je dat vervangen door een andere kern dat ook het vertrouwen geniet en draagvlak krijgt in de samenleving. In MMT kan iedereen miljonair worden want geld heeft geen waarde meer. De samenleving komt op z’n kop te staan, niet alleen economisch maar ook monetair/financieel en sociaal/maatschappelijk. Het is de nieuwe tijd, waarin alles wat goed en vertrouwd was op de schop gaat. Ik ging met mijn 59ste met de VUT in de WW maar met 70% van mijn geïndexeerde laatste salaris tot mijn 65ste en mijn pensioenpremie werd doorbetaald. De consequenties van dat gratis geld overzie ik niet helemaal. Waar gaan de pensioenfondsen hun rendement vandaan halen om voor de deelnemers en gepensioneerden pensioenrechten op te bouwen dan wel pensioenen uit te betalen. Ik neem aan dat het vooruitzicht voor beleggers onaantrekkelijk is als ze op de lange termijn een negatieve rente moeten betalen als ze geld uitlenen aan overheden. Het streven van de MMT is dat ‘sparen’ een begrip wordt van de oude generaties. Geld is er om uit te geven en niet op te potten. Als je iets wil aanschaffen, wat meer kost dan je op de rekening hebt staan, leen je dat gewoon tegen 10%. Hier ligt een maatschappelijk spanningsveld want de overheid financiert zichzelf met gratis geld en consumenten krijgen woekerwinsten voor hun kiezen. Of toch niet?

Eerst had ik twijfels, toen ik op https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/waarom-de-hoogste-staatsschuld-aller-tijden-geen-enkel-probleem-is~b9c72ab5/ de recentie van Koen Haegens van The Deficit Myth had gelezen: dit kan niet waar zijn: geen staatsschulden meer, zorgpersoneel meer loon, druk op de enter-toets en het is er, KLM nog een miljard steun erbij, druk op enter en het is er, schulden van mensen in de Schuldhulpverlening kwijtschelden, een druk op enter is voldoende. Geld is er in overvloed, het Stabiliteits en Groeipact kan de prullenmand in, geen werklozen meer, de centrale banken worden onderdeel van de overheid (wat in de VS al is), het fiatgeld heeft geen waarde meer, een utopie! Waarom zijn we daar 4500 jaar geleden niet op gekomen, op zich is het een paradijselijk visioen. Ik geloof er helemaal niets van dat dit houdbaar is. Dan zien we dezelfde idiotie als de prijs van de bitcoin, die nu 10.000 keer duurder is dan de dollar. Ik zie geen toekomst voor een systeem waarin overheden de geldkranen kunnen opendraaien en daar aan niemand verantwoording over hoeven af te leggen. Landen hebben geen schulden meer want fiatgeld heeft geen waarde. Arme landen zijn er dus niet meer. En misschien worden rijke landen wel arm. Wat ik eerst niet snapte was hoe het kan zijn dat landen fiatgeld kunnen creëren en daar geen schuldenpositie uit ontstaat. Ja, de staatsobligaties die worden geplaatst (met of zonder rente) door Treasury (MvFin) worden gelijk weer opgekocht door de centrale bank (ook MvFin). Maar beleggers willen wel een vergoeding ontvangen en een inflatiecorrectie voor het beschikbaar stellen van het geld. Ik snap wel dat de overheid daarvoor één keer op enter drukt en de rente of een lening wordt (terug)betaald. En dat kan zonder dat het land er armer van wordt want het fiatgeld dat wordt betaald is niets waard. En van iets wat niets waard is kun je ook niet rijker of armer worden.

Wat mij zorgen baart is dat die overvloedige gelden er al zijn, dat de rente vrijwel gratis is in het kapitaalverkeer (niet voor consumenten want die betalen voor een lening of rood staan 8% tot 10%) en de ECB een eigen crypto-euro wil gaan uitgeven. Verder hebben onze politici de smaak al te pakken en strooien royaal met geld. Voor iedereen die aan de bel trekt komen er potjes. Bezuinigen is van de oude orde, we gaan nu over naar uitgeven, veel zelfs. Kijk maar naar Prinsjesdag en de Miljoenennota. Geen enkele centrale bank heeft een mandaat om te handelen met een monetair beleid zoals ze dat nu uitvoeren. Ik ga even naar de actuele stand van zaken. Japan is veruit koploper. De Japanse staatsschuld is enorm: 238% bbp. De geldmarkten worden overstroomd met vrijwel gratis geld en, dit is belangrijk, de centrale bank, de Bank of Japan (BoJ), heeft bijna 50% van alle staatsobligaties en alle aandelen van de Nikkei opgekocht. Daarmee heeft de BoJ een groot deel van Japans eigendom in bezit en heeft dat verkregen met vrijwel waardeloos geld, het zogenaamde fiatgeld. Het kapitalisme heeft het democratische politieke systeem buitenspel gezet. Hier wordt de vrije markt buitenspel gezet en heeft het monetaire systeem zichzelf ‘ontfermd’ over nationale belangen zonder enig mandaat. Dat is een ernstige ontwikkeling, waar niemand aandacht aan besteedt. Ook in de VS is MMT al volop aan de gang. Een enorme onbeheersbare staatsschuld, overvloedige geldhoeveelheden, met lage rentetarieven, de centrale bank, FED, die ondergesteld is aan het Ministerie van Financiën en een dollar die zijn waarde verliest. En dan een federale overheid die geld in de markt blijft pompen om de economie maar weer aan de slag te krijgen. De economische krimp bedroeg daar de laatste 12 maanden 32,9%. En dan de ECB, die heeft de kapitaalmarkten en het bankwezen ruim voorzien van gratis geld, de EU heeft de limieten die zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact tijdelijk buiten werking gesteld, zodat de lidstaten onbeperkt geld kunnen uitgeven. De politiek is daarmee in hun nopjes want daarmee kunnen ze, hopen ze, de economische krimp zoveel als mogelijk is, door de gevolgen van de corona-pandemie, beperken. Faillissementen van bedrijven en een oplopende werkloosheid kunnen daarmee, tijdelijk, worden beperkt. Terug naar het monetaire beleid van Duisenberg en Wellink is niet meer mogelijk. Dat zou namelijk, heel zeker, een gigantische chaos veroorzaken, vele malen groter dan die van de Dertiger Jaaren. En dan zou iedereen weer moeten beginnen met het ‘tientje’ van Lieftinck. Het probleem was al zeker 12 jaar voorzienbaar toen de lange economische golf (1950-2008) van Kondratieff voorbij was. Dat betekent dat we nu in een transitieperiode zitten, de vorige duurde 20 jaar (1929-1950), en deze gaat zeker nog tot 2035 duren, voordat een nieuwe lange golf van start kan gaan (tot 2090-2100). Maar dan moet er wel een stabiel financieel/monetair systeem in de steigers staan en moet de sociaal/maatschappelijke inrichting van de nieuwe samenleving zijn opgetuigd. Geen systeem dat op lucht gebaseerd is. Overigens zie ik geen andere oplossing dan dat alle ballast eerst moet worden opgeruimd/vernietigd. Maar ik verwacht dat voortzetting van het huidige monetaire beleid geen oplossing biedt. We bevinden ons in een monetaire crisis, maar elke beschikbare optie leidt tot hetzelfde eindresultaat. Dat is een somber toekomstbeeld. Tot slot over dit onderwerp: ik heb grote zorgen over het monetaire beleid van de centrale banken en de gevolgen daarvan voor overheid, bedrijfsleven en burgers. Die zien hun spaarcentje en pensioenrechten in rook opgaan in de komende jaren. Veel topeconomen zijn meer bezig met het beleid waarop de economische krimp moet worden aangepakt en gebruiken daarvoor modellen die ongeschikt zijn voor de complexe problematiek waarmee wij worden geconfronteerd. Daarbij komt dat het kabinet Rutte III de kennis en het inzicht daarvoor ook niet in huis hebben en het CPB daarbij ook geen ondersteuning verleent. De pandemie, de terugloop van de economische activiteiten zijn problemen maar al datgene wat er op het terrein van monetair terrein plaatsvindt is veel ernstiger en gevaarlijker voor de samenleving. Daar doen zich heel enge ontwikkelingen voor, die van veel grotere orde zijn voor de korte en middellange termijn.

De Troonrede en de Miljoenennota 

Dit jaar een corona-versie van de ceremonie rondom de Troonrede. De Koning sprak het volk moed in, onder deze moeilijke omstandigheden. “De corona-crisis stelt ons ernstig op de proef in alles wat van waarde is” en “De opdracht is om over deze crisis heen de toekomst te blijven zien”. Rutte III is duidelijk beducht voor een somber verhaal. Daarom sprak het kabinet opvallend positief in zowel de Troonrede als in de Miljoenennota, opende ‘the day after’ haar editie. Maar de aangeboden begroting voor volgend jaar zit vol met voorbehouden: het kan ook slechter afgelopen, als onzekerheden een ander beeld gaan opleveren dan wat het kabinet nu presenteert. Maar daarover hoeven we ons geen zorgen te maken: we hebben nog buffers waarop we terug kunnen vallen. Enkele kritische aantekeningen: 1. noodsteun komt vooral terecht bij mensen met een vast salaris, niet bij de meest kwetsbaren; 2. gepensioneerden worden mogelijk met 4% gekort; 3. koopkracht stijgt gemiddeld met 0,8%, iedereen plust de een wat meer dan de ander alleen een alleenstaande ouder met een minimumloon mint 0,2% en een AOW’er met een aanvullend pensioen waarvoor hij decennia premie voor heeft betaald gaat 0,3% minnen. 150.000 werkenden gaan hun baan verliezen, voor hen daalt de koopkracht fors. Deze koopkrachtplaatjes zijn uitgegaan van (te) optimistische aannames en het kan ook goed zijn dat iedereen volgend jaar erop achteruitgaat; 4. De Raad van State oordeelt hard over de gebrekkige onderbouwing van de Miljoenennota. Ook zegt de RvS dat de belastingen omhoog moeten om de collectieve arrangementen (uitkeringen) te kunnen blijven betalen. Dat laatste heeft Hoekstra terzijde geschoven: geen bezuinigingen zo net voor de verkiezingen; 5. We moeten “ons schrap zetten voor een zware economische tegenslag”. Het begrotingstekort 2021 bedraagt €43,5 mrd, het grootste tekort ooit, als gevolg van de noodsteun en teruglopende inkomsten door de economische krimp onder meer als gevolg van de wereldwijde corona-pandemie. De staatsschuld stijgt nan 48 naar 61% bbp; 6. De werkloosheid stijgt naar 545.000, een deel daarvan moet omgeschoold gaan worden; 7. Mogelijk kan de inflatie sterker gaan stijgen dan het loon van de werkenden; 8. Hoekstra: ‘welvaart onder voorbehoud’ is de onzekere boodschap. “Een langere periode van corona-besmettingen of tegenslag van het herstel van de economische krimp kan zomaar 100.000 werklozen meer opleveren” en dan ligt deze begroting helemaal op zijn gat. 9. Twee belangrijke adviesorganen van de overheid, de Raad van State en de Algemene Rekenkamer ontraden het kabinet het Nationaal Groeifonds van €20 mrd op de voorgestelde wijze uit te voeren. De RvS zegt “het plan doet afbreuk aan de controlefunctie van het parlement”en de AR dat ‘dat het kabinet het nieuwe investeringsfonds op een oneigenlijke en gekunstelde manier door het parlement wil loodsen”. De adviezen worden door de regering genegeerd. 10. 1½ miljoen ZZP’ers en zelfstandige ondernemers gaan de komende jaren meer belasting betalen: de huidige zelfstandigenaftrek wordt versneld afgebouwd. Het zijn een tiental relevante feiten uit de voorgestelde Begroting 2021. De Telegraaf gaf over het optreden van de fractievoorzitters in de Tweede Kamer na de eerste dag ban de Algemene Politieke Beschouwingen de volgende karakteristieken van de hoofdrolspelers: Pieter Heerema van het CDA, nauwelijks deelgenomen aan het debat; Lilian Marijnisse SP, weinig indruk; Lodewijk Asscher PvdA, goed voorbereid; Kees van der Staay SGP, degelijk en zorgvuldig; Rob Jetten D66, reservespeler tegen wil en dank; Klaas Dijkhoff VVD, persoonlijk verhaal; Jesse Klaver GL, geen touw aan vast te knopen; Geert Wilders PVV, scherp betoog ‘de puinhopen van 10 jaar beleid Rutte’ en tot slot Thierry Baudet FvD, verdrietige poging. Conclusie: Heerema zwak, Asscher ijzersterk, Jetten uitgespeeld, Wilders vertolker van de stem van zijn achterban, winnaar, Klaver buitenspel en tenslotte Baudet speelt een intelligent spel met Rutte. Hij doet niet meer met het gezelschapsspel van kritische vragen te stellen en daarop vage antwoorden krijgen dan wel toezeggingen in de trant van ‘daar is over te spreken’. In feite is het debat, dat live wordt uitgezonden en maximale aandacht krijgt van de media, niet veel meer wat gehakketak van details, de hoofdlijnen worden vermeden. Baudet speelt zijn eigen spel en op zijn eigen wijze. Voor hem liggen de problemen en onderwerpen op een heel ander niveau. Die zullen beslist in de aanloop naar de verkiezingen in maart nog wel aan de orde komen. We staan op een kruispunt van wegen: Rutte is een lakei van het neoliberalisme, hij heeft de belangen van zijn ‘vriendjes’ in de afgelopen 9 jaar optimaal behartigd, de vraag is of hij zal trachten opnieuw tot 2025 dat beleid voort te zetten. De premier is een spreker als Brugman en één van de beste debaters van ons land, maar geen leider met visie. Als er problemen ontstaan die niet één dimensionaal zijn op te lossen dan zetten Rutte c.s. een werkgroep of commissie, met leden die zijn inzichten delen, aan het werk. Maar die adviezen zijn veelal ook ingegeven om zakelijke doelen van de leden na te streven en de macht van de markten in stand te houden. Zie de klimaattafels. De huidige problematiek is complex, dat moeten we niet onderschatten. Natuurlijk verstoort corona alles wat volgens de bestaande economische modellen oplossend zou moeten werken. Maar die modellen werken niet als er drie problemen tegelijk moeten worden aangepakt: 1. de economische krimp mede veroorzaakt door de corona-besmettingen; 2. de afbouw van fossiele energie en de daarbij behorende energietransitie en 3. de inrichting van een nieuwe samenleving voor de jongeren en volgende generaties. Ik denk dan aan een samenleving gebaseerd op robotisering, kunstmatige intelligentie, meer beta-gericht (algoritmes), de macht van data, internet en digitalisering. Een aantal waardes moeten worden herwogen zoals het klimaat, milieu en natuur en de sociaal/maatschappelijke fundamenten, de staatsinrichting van Europa en een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme. Ik denk ook aan een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Ik mis in het beleid van Rutte III ook maar de minste aanzet daartoe. We moeten met het Wouter/Wiebes fonds geen geld meer gaan steken in investeringen die dienstbaar moeten blijven aan de markt en in bedrijven die nog in het ‘fossiele’ tijdperk werken. En dan de geruchten dat Rutte een afscheidscadeautje heeft gegeven aan de teruggetreden voorzitter van de NCW-VNO, Hans de Boer, van €2.000 mln in de vorm van de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK), dat is bedoeld voor bedrijven die investeringen doen die banen opleveren. Op vragen van Lodewijk Asscher bij de start van de Algemene Politieke beschouwingen over de onderbouwing van de BIK, moest Rutte toegeven dat die er nog niet is en pas op 5 oktober a.s. kan worden gegeven. Het tekent de premier. Hij mist de kennis en de aanpak van hoe de omscholing naar nieuw banen moet worden aangepakt, dus valt hij terug op een lobbygroep (van ondernemers) die aanbieden, tegen betaling, die klus wel op zich kunnen nemen. Maar die omscholing in de bedrijven mag niet worden betaald door de samenleving maar door de bedrijven zelf, want die hebben daar straks zelf het profijt van. Het laat voor de zoveelste keer de zwakte zien van de premier die geen leider is, maar een uitvoerder en de ondernemers weten handig gebruik te maken van die zwakte van de premier. Ze weten maar al te goed dat de kans klein is dat Rutte na de verkiezingen nog terugkomt om hun belangen zo optimaal te blijven behartigen als in de afgelopen 9 jaar. Dus is ingezet nu nog even snel €2 mrd subsidie binnen te halen. Corona rukt opnieuw op en het kabinet komt niet met een krachtig beleid. Het laat zijn oren hangen naar al diegenen die aan de bel trekken dat ze daardoor nieuwe financieel/economische schade gaan lijden. Ik was deze week op de markt en vrijwel droeg meer een mondkapje en niemand neemt de 1½ meter in acht. De toezichthouders in de openbare ruimte, waaronder boa’s keken toe maar deden niets. Datzelfde constateerde ik ook in de supermarkt. Veel clusters van besmettingen ontstaan in kroegen, dat is een gegeven, maar wat stelt het kabinet voor: de burgemeesters in 6 veiligheidsregios, Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden, Utrecht Kennemerland, en Hollands-Midden, allemaal gelegen in Noord- en Zuid-Holland, die van Duitsland en België de code rood hebben gekregen mogen kroegen na middernacht geen klanten meer binnenlaten, moet het volume van de muziek omlaag en om 1 uur moet het licht aan en moeten de laatste, veelal dronken, klanten de deur uit. Kun je het nog softer voorstellen? En dan zijn samenkomsten van >50 personen meldingsplichtig. Ook komen clusters van besmettingen voor in studentensteden.

Corona berichten

Om het oplopende aantal besmettingen een halt toe te roepen wordt in zes regio’s in het westen en midden van het land het late cafébezoek ontmoedigd. Om middernacht gaan de lampen aan. Moet de muziek zachter en mag er niemand meer naar binnen. Een uur later moet de zaak leeg zijn. Het maximale aantal mensen in een zaal, zoals een feestlocatie, wordt verlaagd naar 50.

Bij het RIVM zijn tot 10.00 uur vandaag 1849 nieuwe corona-besmettingen gemeld. Dat zijn er iets minder dan eerder deze week, toen een recordaantal van 1977 besmettingen werd gemeld. Het aantal bij het RIVM gemelde opnames in het ziekenhuis is toegenomen met een stijging die sinds 19 mei niet meer werd waargenomen. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg spreekt van “aanzienlijke drukte” bij vooral ziekenhuizen in het westen van het land. Wel zijn de cijfers nog altijd veel lager dan in maart en april. (bron: NOS) De vraag is of de nu gemeten besmettingen in enige relatie staan tot de ernst van de besmettingen van de eerste corona-golf. Dat is niet het geval. Het heeft er alle schijn van dat het nu gaat om een griep-virus, zoals die jaarlijks heerst. Vijf dagen ‘snif, snif, wat koorts (een neusverkoudheid) en dan weer aan het werk. Een enkeling met een zwakke gezondheid komt in het ziekenhuis terecht. Het aantal patiënten dat eraan overlijdt past binnen het standaard aantal van 730 mensen die dagelijks overlijden (150.000 per jaar). Ik krijg steeds meer de indruk dat de onrust over ‘corona, in de huidige vorm, wordt versterkt door de lobbyisten van de farmaceutische industrie, die grote commerciële belangen belangen hebben in de ontwikkeling van een corona-vaccin, dat eraan komt. Op dit moment is er geen enkele reden denkbaar om door te gaan met het testen zolang de verschijnselen niet ernstiger zijn dan die van een neusverkoudheid, die geen psychische schade aanricht en al helemaal niet een vaccin te gaan opleggen, voordat is vastgesteld dat er geen bijwerkingen zijn. Ik kan er over meepraten want met de griepprik van 1 november 2003 ben ik heel ernstig ziek geweest en geen enkele arts en specialist kon mij helpen. Na 3 maanden was de situatie zo ernstig dat ik met mijn hoofd tegen een muur stond te slaan en ik met mijn echtgenote mijn uitvaart heb geregeld. Na een half jaar bleek de waterhuishouding in mijn hoofd te zijn ontregeld. Half november 2004 kwam mijn oudste zoon van zijn werk thuis met de mededeling dat hij niet at en met griep onder de dekens kroop. De volgende ochtend waren de verstoringen bij mij weg en mijn hoofd was weer rustig. Op één aspect na, ik heb nog steeds spanning in mijn rechterarm, waardoor ik nauwelijks kan schrijven en niet op de rechterzij kan slapen. Maar goed, daar is mee te leven.

Financieel/Economische berichten

De ECB heeft deze week besloten de kapitaaleisen voor banken te versoepelen tot juni volgend jaar. In Frankfurt hebben ze door waar de schoen wringt in het bankwezen: de solvabiliteit van de banken staat onder druk dan wel kan gebeuren. Het gaat dan om de relatie van het eigen vermogen tot het totale vermogen. Hoe hoger dat is hoe sterker de buffers van de bank zijn in moeilijke tijden, als kredietnemers hun verplichtingen niet meer kunnen worden nagekomen. Het bestuur
van de ECB meldt dat de omstandigheden dermate ‘uitzonderlijk’
zijn dat verlichting van de ‘leverage ratio’ (die al extreem
laag is) nu gerechtvaardigd is. Banken behoeven tot die datum
reserves die ze hebben gesteld bij de ECB niet mee te rekenen bij de
kapitaaleis, waardoor ze minder eigen vermogen/risicodragend
vermogen hoeven aan te houden. Of ze daardoor meer kredieten kunnen
verstrekken aan consumenten en bedrijven, motivering van de ECB,
betwijfel ik. Over 9 maanden bekijkt de ECB de situatie opnieuw.
(bron: NRC)

Greenpeace stapt naar de rechter om de staatssteun aan KLM teruggedraaid te krijgen. Volgens de milieuorganisatie is de miljardensteun die KLM krijgt vanwege de coronacrisis slecht voor het klimaat, omdat er geen milieuvoorwaarden aan worden verbonden. Greenpeace wijst op het Urgenda-vonnis van de Hoge Raad, waarin de overheid wordt verplicht de CO2-uitstoot terug te dringen als zorgplicht voor de burgers. De milieuorganisatie wil dat er aan de CO2-uitstoot van KLM een grens wordt opgelegd. Zo zou het bedrijf kunnen worden gedwongen te verduurzamen. (bron: NOS)

Artis stevent door de corona-maatregelen dit jaar af op een miljoenentekort. Daardoor is er geen geld voor de noodzakelijke renovatie van het aquarium en gaan geplande vernieuwingen voorlopig niet door. De enige focus die we nu hebben, is uit deze crisis te komen,” zegt directeur Rembrandt Sutorius. “We weten niet wat er nog allemaal gaat gebeuren en hoe hard corona terugkomt in Amsterdam. Wat het uiteindelijke verlies wordt, is dus nog niet te zeggen, maar het zal rond de tien miljoen euro zijn. Dat is een verlies dat we niet kunnen dragen. In 2019 bezochten 1,4 miljoen mensen de Amsterdamse dierentuin. Nu, half september, zit de dierentuin op de helft van het aantal bezoekers dat ze vorig jaar rond deze tijd had ontvangen. (bron: Parool)

Lagarde (ECB) meldt: ‘Digitale munt voor eurozone is in de maak’, schreef Wessel Simons. Binnen “enkele weken” komt de Europese Centrale Bank (ECB) naar buiten met een plan voor een digitale euro. Dat zegt Christine Lagarde, president van de ECB tegenover persbureau Bloomberg. Het is geen nieuws dat de centrale bank broedt op een eigen digitale variant van de euro. Zoals bekend is China momenteel een digitale renminbi aan het testen bij diverse commerciële banken en techbedrijven. En ook Libra, vorig jaar juni gelanceerd onder leiding van Facebook, heeft de ogen van de beleidsmakers in Brussel geopend. De vrees om achter de ontwikkelingen aan te lopen worden ook gevoeld aan de burelen in Frankfurt, waar de ECB huist. Lagarde houdt nog een slag om de arm: “De eurozone is er nog niet helemaal uit hoe deze digitale euro eruit komt te zien. We onderzoeken momenteel de voordelen, risico’s en uitdagingen ervan. De komende weken is er meer nieuws”. Een van de verwachte voordelen is dat centrale banken nog meer grip willen krijgen op de geldstromen in hun regio’s. Door middel van een privaat blockchainsysteem is namelijk elke beweging van een euro te volgen. Dat is met papier geld nu onmogelijk. Beleidsmakers denken met een verdergaande digitalisering ook bijvoorbeeld witwassen een halt toe te roepen. Cash is namelijk keuze nummer één voor criminelen. Lagarde gooit het ook op keuzevrijheid. Burgers binnen de eurozone moeten meer keuze hebben om uit te kunnen kiezen qua betalen en sparen. Maar in haar woorden klinkt ook door: we moeten geen volger zijn, maar een trendsetter. De raderen van Europa gaan traag, want het plan voor een ‘Eurocoin’ leven al langer. Finland lijkt als nieuwe voorzitter van de Europese Unie de drijvende kracht achter het concept plan. Binnen de centrale bank leven er nog steeds verschillende denkrichtingen voor de invulling van het plan. Sommigen zien een eigen digitale munt als een antwoord op Libra van techgigant Facebook en anderen. China is vergevorderd en voert momenteel testen uit in samenwerking met vier grote landen. Ook de Federal Reserve speelt met de gedachte, net zoals de Bank of England. Door de Brexit valt het Verenigd Koninkrijk buiten de eurozone. Een digitale munt vanuit een centrale entiteit is een tegenpool van Bitcoin, dat decentraal, censuurvrij geld vertegenwoordigt. De anonieme Satoshi Nakamoto heeft bitcoin 12 jaar geleden bedacht als tegengif voor het bestaande geldstelsel, die de wereld in 2008 in een financiële en economische crises stortte. De corona-crisis stelt overheden opnieuw voor de uitdaging hoeveel rek het huidige stelsel nog biedt.

GroenLinks heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen een motie ingediend waarin het kabinet wordt opgeroepen het belastingvoordeelplan voor investerende bedrijven terug te draaien. Een groot deel van de oppositie ondersteunt de motie van Jesse Klaver. De partijen vinden de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK) te vaag. Zij noemen het een “cadeautje” voor multinationals en aandeelhouders. Premier Rutte zegt dat dat niet zo is en dat juist ook kleinere bedrijven ervan profiteren, maar dat het plan nog moet worden uitgewerkt. Op 5 oktober aanstaande komt het kabinet met meer details. (bron: NOS)

Jochem van Staalduine schrijft in Trouw over het Nederlandse schuldenbeleid. Ondanks de economische voorspoed van de afgelopen jaren is het aantal huishoudens met problematische schulden weinig afgenomen. Bij veel van hen komt dat door pure pech. Toch is de aanpak vaak streng. Het Nederlandse schuldenbeleid kan veel beter, concludeert de Argumentenfabriek in een rapport, gefinancierd door de Rabobank. In hun publicatie doen de onderzoekers suggesties, in de hoop een nieuw gedachtepatroon te vestigen. “We benaderen schulden nu als persoonlijk falen, waar iemand boete voor doet”, zegt Robin Fransman van de Argumentenfabriek. Terwijl schulden volgens onderzoek heel vaak het gevolg zijn van toeval. “Mensen worden ziek, verliezen een partner, worden opgelicht, ontwikkelen een verslaving of hun bedrijf gaat failliet. Of ze vullen een belasting- of toeslagformulier verkeerd in.” In zulke gevallen is een strenge benadering volgens Fransman uit economisch oogpunt niet logisch. Schuldhulpverlening en -sanering kost veel tijd en geld. Bovendien levert het de schuldenaar langdurige stress op. “Ze presteren minder goed op hun werk, hun zorgkosten stijgen en hun kinderen halen minder goede resultaten op school”, zegt Fransman. Tegelijkertijd is de hoeveelheid geld die schuldeisers ontvangen relatief laag. Haal inspiratie uit het bedrijfsleven. Een voorbeeld: richt een semi-openbaar register op waar schuldenaren in komen te staan zodra ze schuldhulpverlening krijgen. Schuldeisers hebben daarna zes weken om al hun vorderingen te melden. “Nu duurt het tot twee jaar voor überhaupt duidelijk is wat voor schulden iemand heeft. Al die tijd kan je geen regelingen sluiten”, zegt Fransman. Gaat zo’n semi-openbaar register niet fungeren als zwarte lijst van wanbetalers? “We hebben ook al het Bureau Krediet Registratie (BKR), daar staat iedereen in. Met schulden die veel onschuldiger zijn.” Een ander zakelijk idee: schulden sneller kwijtschelden. Fransman: “Op dit moment is de norm dat iemand 36 tot 60 maanden een uiterste inspanning levert om zoveel mogelijk terug te betalen.” Na vijf jaar boodschappen doen met een lege portefeuille verdwijnt de resterende roodstand. Klinkt redelijk, alleen is er in de praktijk niemand bij gebaat. “Bij problematische schulden is de capaciteit om terug te betalen vaak heel laag, een paar tientjes per maand.” Het gevolg: de schuldenaar lijdt jarenlang armoede, terwijl de schuldeiser nauwelijks iets van zijn geld terugziet. Maar boetedoening dient toch een doel? Het dwingt spilzieken tot zuinigheid, uit angst voor de gevolgen. Dat principe moet blijven, zegt Fransman. “Wie te weinig verdient, moet zich in ons voorstel nog steeds twaalf maanden tot het uiterste inspannen.” Het gaat om de denkrichting. “We moeten van straf naar vergiffenis en genade.” Dat klink heel christelijk.

Per 1 juli van dit jaar betaalden huurders gemiddeld 2,9% meer huur dan een jaar eerder, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat is de grootste stijging sinds 2014. De stijging is vooral het gevolg van hogere inflatie. (bron: NOS) Dat is de grootste stijging sinds 2014. De grootste huurverhoging was dit jaar in Rotterdam en Den Haag, waar de huren met respectievelijk 4,1 en 3,6% stegen. In Amsterdam gingen de prijzen gemiddeld met 3,5% omhoog. Minister Katja Ollongren (D66) (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) zegt in een reactie dat ze zich zorgen maakt over mensen met hoge huren en lage inkomens. Voor Prinsjesdag wil en kan ze verder niet concreet op zaken ingaan maar “we moeten het in de gaten houden en goed kijken welke mensen getroffen zijn”. Het inflatiecijfer van 2,6% betekent dat de reële huurstijging – de gemiddelde huurverhoging min de inflatie – dit jaar op 0,3% lag. Sinds 2009 is de reële huurstijging niet zo laag geweest. Een meerderheid van de Eerste Kamer wilde dat de gebruikelijke huurverhoging op 1 juli niet zou doorgaan vanwege de coronacrisis, maar tweemaal legde minister Ollongren van Binnenlandse Zaken een motie hierover naast zich neer. Volgens haar was een huurbevriezing niet nodig en moesten verhuurders hun huurders helpen als zij financiële problemen hadden. De Eerste Kamer steunde een motie van afkeuring tegen de minister, wat zeer zeldzaam is. 70% van alle sociale huurwoningen is van woningcorporaties. Zij hebben vooral sociale huurwoningen in hun bezit, maar ook wel woningen in de vrije sector. De huren van hun sociale huurwoningen stegen dit jaar gemiddeld met 2,7%. Een klein deel van de corporaties heeft de huurverhoging uitgesteld naar later dit jaar. Dat gaat om ongeveer 100.000 woningen van de in totaal 2,3 miljoen. Aedes, de branchevereniging van woningcorporaties, zei half augustus dat een ½% van de huurders van 150 ondervraagde corporaties gebruik heeft gemaakt van een betalingsregeling. Volgens de woonkoepel was de financiële situatie van veel huurders na de lockdown snel weer verbeterd, bijvoorbeeld dankzij inkomensondersteuning door de overheid. Daarbij kunnen huurders in de sociale sector als zij minder dan een bepaald bedrag verdienen, aanspraak maken op huurtoeslag. In de vrije sector steeg de gemiddelde huur dit jaar met 3,0%. Dat is lager dan in 2019. Toen stegen de huren in de vrije sector gemiddeld met 3,3%. Volgens Laurens van de Noort, directeur van Vastgoed Belang, zagen zijn leden huurachterstanden nauwelijks oplopen. Ongeveer 40% van de woningen van de leden van Vastgoed Belang vallen in de vrije sector. Van de Noort denkt dat de steunmaatregelen van de overheid ertoe hebben geleid dat er geen grote huurachterstanden zijn ontstaan. De huren stijgen vooral als er een nieuwe bewoner in een huurwoning komt. Bij het aantreden van nieuwe huurders steeg de huurprijs gemiddeld met 9,5% ten opzichte van de huurder ervoor. Vorig jaar was dat 8,2%. Verhuurders zijn niet gebonden aan een maximale huurverhoging als een nieuwe huurder in een woning trekt. “Door de krapte op de woningmarkt zie je dat de huurprijzen van buren in één complex enorm kunnen verschillen”, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. “Sommige mensen huren al twintig jaar voor een laag tarief. Als zij vertrekken, wordt de huur voor de nieuwe huurders gelijk een stuk hoger.” Sinds 2016 mogen verhuurders tijdelijke contracten afsluiten van maximaal twee jaar. De Woonbond is daar niet blij mee. “Dit moest ervoor zorgen dat het verhuren van woningen makkelijker wordt en er daardoor meer aanbod zou komen”, zegt een woordvoerder. “Maar in feite betekent het flexibiliteit voor de verhuurder, die nu elke twee jaar nieuwe huurders voor de woning kan regelen en de huur naar believen kan verhogen. Dit zien we dan ook veel gebeuren.” Carla Huisman, onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen, waarschuwde eerder voor een stille verschuiving van vaste huurcontracten naar overeenkomsten van maximaal twee jaar. Volgens haar neemt het aantal tijdelijke huurcontracten dus toe, maar blijkt nergens uit dat er ook meer woningen zijn bijgekomen: “Zeker in de huidige krappe markt zit je niet te wachten op dit soort contracten. Je moet consumenten beschermen. Nu gebeurt dit veel in grote steden als manier om huren flink op te rekken.” (bron: Trouw) Dat de huurprijzen fors zijn gestegen is zeker niet het gevolg van de stijgingen van de inflatie. Volgens het CPB bedroeg de inflatie (HICP) in 2018 1,6%, vorig jaar 2,7% en voor dit jaar is de aanname 1,4%. Dat moet het CBS dan nog maar eens uitleggen.

Frontberichten

Amerikaanse president Donald Trump is met zijn vermogen flink geraakt door de uitbraak van de coronapandemie, zo komt naar voren uit de rijkenlijst samengesteld door zakenblad Forbes. Volgens berekeningen van Forbes is het vermogen van Trump gedaald van $3,1 mrd naar $2,5 mrd (-20%). Vooral de waardedaling door de coronacrisis van de kantoren, hotels en resorts, die worden beheerd door de Trump Organization, zette een mes in de rijkdom van de politieke leider van de Verenigde Staten. Forbes kroonde Amazon-topman Jeff Bezos voor het derde jaar op rij tot rijkste man. Zijn vermogen is hard opgelopen naar $180 mrd vanwege de uitzonderlijke beursprestaties van Amazon, waar hij een groot belang in heeft. MacKenzie Scott is, na haar scheiding van Jeff Bezos, ook goed in de slappe was komen te zitten. Door het grote belang in Amazon dat zij met de scheiding kreeg toebedeeld, is haar vermogen met bijna 60% gestegen naar $57 mrd. Tesla-topman Elon Musk is in procenten gezien de grootste stijger geworden in deze nieuwe rijkenlijst. De grootaandeelhouder van de fabrikant van elektrische wagens is goed voor $68 mrd, een plus van 242% in vergelijking met een jaar eerder. Vooral de enorme rit omhoog van het aandeel Tesla gaf zijn vermogen recent vleugels. Jenssen Huang, topman en grootaandeelhouder bij Nvidia, heeft eveneens geen reden tot klagen. Zijn vermogen is vanwege het succes op de beurs bij Amerikaanse chipmaker verdubbeld tot bijna $10 mrd. Eerder werd gemeld dat Bezos alleen al dit jaar volgens de dagelijks bijgehouden miljardairslijst van Bloomberg meer dan $80 mrd rijker is geworden. Alleen al het aandeel Amazon steeg tijdens de coronacrisis met 55%. Daarmee is Bezos vooralsnog de grote winnaar onder de superrijken. Hij wordt op de voet gevolgd door Elon Musk, grootaandeelhouder bij Tesla die dit jaar $72 mrd rijker werd. Onder de mannen is Bill Gates runner-up in de rijkenlijst. De oud-topman van softwareus Microsoft, waar hij nog steeds een groot belang in heeft, is goed voor $123 mrd. Gates heeft dit jaar zijn vermogen zo’n $10 mrd zien oplopen. (bron: DFT) Aan de Amerikaanse westkust vindt een natuurramp plaats. Vanwege bosbranden in de staat Oregon zijn daar meer dan 500.000 mensen geëvacueerd. De branden worden aangewakkerd door de harde wind. De plaatsen Detroit, Phoenix, Blue River, Vida en Talent zijn zwaar getroffen. De autoriteiten vermoeden dat de branden zijn aangestoken. Ook aan de oostkust in Californië woeden nog steeds grote natuurbranden. (bron: NOS)

Overwegingen

Om eens over na te denken: computersystemen worden steeds slimmer, maar blijven wij daarover wel de baas? We hebben het dan over Kunstmatige Intelligentie (AI) en over de (on)mogelijkheden die dat heeft. Ja, ik denk dat AI uiteindelijk veel intelligenter is/wordt dan de gemiddelde gebruiker van een computer e/o laptop/tablet/smartphone. Maar in dienst van wie gaat AI worden ingezet? De vraag is nu nog of AI alle componenten van de mens kan gaan beheersen. Wetenschappers van nu twijfelen daar nog over. Maar die vraag is wie de mogelijkheden gaan nemen om KI als een verdienmodel te gebruiken: het bedrijfsleven, het kapitaal of de politiek?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 11 sep 2020; week 37: AEX 550,85; Bel20 3.375,86; CAC40 4.978,18; DAX30 13.116,25; FTSE 100 6.007,05; SMI 10.539,17; RTS (Rusland) 1228,64; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,78; DJIA 27.657,42; NY-Nasdaq 100 10.936,98; Nikkei 23.360,30; Hang Seng 24.455,41; All Ords 6.057,60; SSEC 3.338,09; €/$1.184; BTC/USD $10.940,76; 1 troy ounce goud $1.984,90, dat is €52.933,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,504%; 1 weeks -0,534%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,38%; 10 jaar VS 0,6839%; 10 jaar Belgische Staat -0,261%; 10 jaar Duitse Staat -0,487%; 10 jaar Franse Staat -0,223%; 10 jaar VK 0,18%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,499%; 10 jaar Japan 0,0096%; Spanje 0,285%; 10 jaar Italië 0,967%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,524 .

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden flat, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS noteert de dollar weer stabiel. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De Amerikaanse tech-aandelen verloren opnieuw in waarde. De goudprijs steeg licht, de bitcoin steeg ook wat. De rentetarieven noteerden opnieuw licht dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,325%; Duitsland -0,043%; Nederland -0,041%; Frankrijk 0,472%; Japan 0,5845%; VK 0,737%; Canada 1,0518%; Spanje 1,1010%; VS 1,4431%; Italië 1,864%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,71%; Duitsland -0,692%; Nederland -0,631%; België -0,594%; Frankrijk -0,593%; Denemarken -0,575%; Spanje -0,296%; Japan -0,1215%; VK -0,13%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 19/20 09 2020/549 Is MMT een ketterse economische denkwijze die een complete monetaire chaos kan teweegbrengen?

UPDATE 12/13 09 2020/548 Een plan van aanpak: wetenschappers aan het woord

Artikelen uit het concept van dit blog heb ik moet doorschuiven naar blog 549 met de reacties op de Troonrede en de Miljoennota. Dit blog is meer afgestemd op vooruitzichten en een gewenste aanpak van de economische crisis zoals wetenschappers die in beeld brengen, die vanuit hun eigen specialiteit. In het volgende blog een artikel over de Moderne Monetaire Theorie (MMT) in relatie tot het monetaire beleid van de ECB en het voornemen een eigen cryptoversie van de euro te introduceren.

RTL Nieuws heeft de Prinsjesdagstukken al ingezien. Na een diepe dip van 5% economische krimp dit jaar, groeit de economie in 2021 met 3,5%. De koopkracht stijgt met gemiddeld 0,8%. Deze cijfers zijn iets gunstiger dan het Centraal Planbureau vorige maand nog voorspelde. In de augustusraming van het CPB was het derde coronasteunpakket nog niet verwerkt. Ook de belastingverlaging waar het kabinet het eind vorige maand over eens werd, zat nog niet in de eerdere raming. Vooral mensen met een baan gaan erop vooruit. Zij zien hun koopkracht stijgen met 1,2%. Ook mensen met een uitkering (+0,5%) en gepensioneerden (0,4%) houden volgend jaar iets meer over in de portemonnee.

De cijfers: eco groei 3,5%; werkloosheid5,9% (545.000 mensen; overheidsschuld 62%. De werkloosheid loopt volgend jaar verder op. Dat gaat wel een stuk minder hard dan zou zijn gebeurd zonder derde steunpakket. Eerder werd er nog van uitgegaan dat de werkloosheid zou stijgen tot 6,5%. In juli waren er in Nederland 419.000 werklozen en daar gaan er volgend jaar 145.000 bijkomen. Voor alle Prinsjesdagcijfers geldt wel dat het kabinet ervan uit gaat dat ons land niet opnieuw geheel of gedeeltelijk in lockdown hoeft vanwege het aantal coronabesmettingen. Als er wel weer lockdown-maatregelen komen, kunnen de cijfers anders uitvallen.

Het kabinet verwacht voor 2021 een economische groei van 3,5%. De werkloosheid loopt verder op, maar de koopkracht stijgt gemiddeld met 0,8%, meldt RTL Nieuws op basis van de belangrijkste Prinsjesdagstukken. Ingewijden zeggen dat de percentages nog wat kunnen veranderen. De vraag is wat de cijfers waard zijn. Door de coronacrisis is de nabije toekomst erg onzeker. Als er een tweede golf komt, kan de economie in slechter weer komen. Voor werkenden stijgt de koopkracht met 1,2% ,voor uitkeringsgerechtigden met 0,5% en voor gepensioneerden met 0,4%, blijkt uit de stukken. Vooral voor werkenden ligt een koopkrachtstijging in het verschiet; zij gaan er ongeveer 1,2% op vooruit. Uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden krijgen er, als alles goed gaat, respectievelijk 0,5 en 0,4% bij. Volgens politiek verslaggever Ron Fresen zijn het cijfers van de tekentafel. Gemiddelden, maar ze zeggen niets over de werkelijkheid bij mensen thuis. “Uit de werkloosheidcijfers kan je aflezen dat de steunpakketten van het kabinet veel extra werkloosheid nog weten te voorkomen, maar ook daar is er grote onzekerheid of dat blijft werken.” (bron: NOS) ABN Amro verwacht volgend jaar een gemiddelde stijging van de pensioenpremie met 4% om de dekking op peil te houden. Daardoor kan de koopkracht van werkenden en uitkeringsgerechtigden te stagneren (naar nulpunt). https://www.telegraaf.nl/financieel/559403612/abn-koopkracht-naar-nulpunt-door-hogere-pensioenpremies

Nationaal Groeifonds

De ministers Hoekstra en Wiebes van Financiën en Economische Zaken hebben het Nationaal Groeifonds gepresenteerd. Het fonds van €20 mrd is bedoeld om te investeren in ontwikkelingen die bijdragen aan groei en aan het halen van de klimaatdoelen van Parijs. Volgens Hoekstra verandert de manier waarop de komende decennia geld wordt verdiend naar een duurzame manier. Het Wopke-Wiebesfonds is hard nodig, zeggen de naamgevers (Wopke) Hoekstra en Wiebes, om gezondheidszorg, onderwijs en pensioenen te kunnen blijven betalen en nog huishoudgeld over te houden. Een commissie adviseert wie er geld krijgt. “Investeren voor de dag van morgen, om niet te zeggen voor de dag van overmorgen.” Zo kondigde minister Hoekstra het Nationaal Groeifonds aan. “Het gaat om de noden van straks, van de komende generaties”, beaamde minister Wiebes. Het fonds van uiteindelijk €20 mrd ging al lang over de tong in Den Haag. “De manier waarop we ons geld verdienen zal de komende decennia veranderen”, zei Hoekstra. “We vergroten op een duurzame manier ons verdienvermogen.” Een onafhankelijke commissie beoordeelt wie geld zou moeten krijgen. De commissie geeft slechts advies, dat het kabinet kan overnemen, maar ook naast zich neer kan leggen. De Tweede Kamer kan investeringen ook nog blokkeren. Wiebes benadrukte dat niet alleen de coalitie voorstander is van “Nederland uit de crisis investeren”. Volgens hem leeft het breed in Den Haag, onder meer bij de PvdA en GroenLinks. Beide partijen reageren overigens kritisch. “Alle inspanningen moeten worden gericht op de omschakeling van de oude naar de nieuwe economie”, zegt GroenLinks-leider Klaver. “Maar dit kabinet komt met een miljardenfonds voor het verdienvermogen van de bv Nederland.” PvdA-Kamerlid Nijboer noemt het fonds teleurstellend. “Het kabinet komt met geen enkel concreet project. Terwijl de werkloosheid nu hard oploopt.” Concrete projecten zijn inderdaad niet bekendgemaakt. De komende tijd kunnen mensen en organisaties zich aanmelden met ideeën op drie terreinen: kennisontwikkeling, fysieke infrastructuur en onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Het moet gaan om eenmalige investeringen, niet om structurele overheidsuitgaven op het gebied van kennisontwikkeling en innovatie. Het minimum voor een aanvraag is €30 mln, een maximum is niet gesteld. Werkgevers onderschrijven het belang van het groeifonds. “Met dit fonds kan het kabinet de basis leggen voor zaken als een nieuwe waterstofinfrastructuur, hoogwaardig openbaar vervoer en nieuwe innovaties,” aldus Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Greenpeace-woordvoerder Faiza Oulahsen is bang dat economische groei de doorslag zal geven bij de keuzes voor projecten van het groeifonds: “Het is nu juist cruciaal dat we investeren in een groene en eerlijke samenleving.” Er is de afgelopen tijd al een aantal ideeën geopperd: een verlenging van de Noord/Zuidlijn in Amsterdam of een snelle treinverbinding naar Groningen. Maar er gaan ook geluiden op om te investeren in peuteronderwijs, waterstofinfrastructuur of een hele grote batterij in Limburg. Bijna een jaar geleden, op Prinsjesdag, werd het fonds aangekondigd voor begin dit jaar, maar de coronacrisis gooide roet in het eten. Toen werd gesproken over €50 tot €100 mrd, dat in een keer geleend zou worden. Of het fonds gaat oplopen tot €20 mrd hangt mede af van volgende kabinetten en of zij de noodzaak ervan zien. De eerste tranche is nog aan dit kabinet: op 1 januari 2021 moet er €4 mrd in het fonds zitten. Leden van beoordelingscommissie zijn ING-hoofdeconoom Marieke Blom, voorzitter van de OVV en voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, hoogleraar natuurkunde Robbert Dijkgraaf, directeur van Autoriteit Financiële Markten Laura van Geest, rector van Maastricht University Rianne Letschert, Feike Sijbesma van DSM, Peter Wennink van ASML, Constantijn van Oranje, Robert-Jan Smits van de Technische Universiteit Eindhoven en Jacqueline Tammenoms Bakker, die onder andere is commissaris Boskalis, Unibail-Rodamco-Westfield en Tom Tom.

De actuele situatie: De industriële productie lag in het tweede kwartaal bijna 10% lager dan vorig jaar, de investeringen ruim 10%. Vooral dat laatste belooft weinig goeds. Het bruto nationaal product (BNP), de som van alles wat er in Nederland wordt verdiend, was in het tweede kwartaal 9,3% lager dan vorig jaar. Zo’n daling was er niet eerder. Idem voor de daling van 8,5% vergeleken met het eerste kwartaal van 2020. De Nederlandse consument doet wat-ie vaker doet tijdens crises: minder uitgeven. In april besteedden consumenten 16,5% minder dan in april 2019, in mei 13% en in juni 7% dan een jaar ervoor. In totaal gaven ze ruim €10 mrd minder uit dan vorig jaar. Dat geld staat nu vooral renteloos op spaarrekeningen. Fabrieken in Nederland draaien nog niet op volle toeren. In de maand juli werd er 5,8% minder geproduceerd dan een jaar eerder. De drie maanden hiervoor was die daling een stuk sterker. Op het dieptepunt in met werd er zelfs ruim 12% minder geproduceerd dan in dezelfde maand een jaar eerder. In juni werd er nog een min van bijna 10% genoteerd. Bijna alle industrietakken krompen nog ten opzichte van juli 2019, maar daarop is een uitzondering. Er werden meer chemische producten geproduceerd: +2,2%. De hardste klappen vallen nog steeds in de tak ‘reparatie en installatie van machines’. Daar lag de productie bijna 22% lager. Door de lockdown en de coronamaatregelen is het stroomverbruik in het tweede kwartaal flink lager dan in dezelfde periode vorig jaar. In totaal werd er 7% minder elektriciteit verbruikt ten opzichte van het tweede kwartaal van 2019.

Enkele kanttekeningen. In feite is het een voorstel van gemiddeld €4 mrd per jaar tot 2026. Plaats dat in de context van een bbp van >€400 mrd, een staatsschuld van €400 mrd, ons spaargeld van €400 mrd en onze pensioenreserves van €1600 mrd, de ‘aanname’ van €80 mrd aan ‘corona-steun’ en dalende overheidsinkomsten dit jaar en aan steun aan KLM van €3,2 mrd. Wat stelt die €20 mrd voor in 5 jaar? Als een opdracht aan de architecten van de blauwdrukken voor de bouw en inrichting van een nieuwe samenleving moet dat voldoende zijn, maar voor investeringen in de toekomst is VEEL MEER nodig. Hoe groot is die €20 mrd in 5 jaar uitgedrukt in het bbp in die periode: 0,008% en hoe groot in relatie tot de coronasteun van dit jaar 0,05%. Dit is waar dit Wopke-Wiebesfonds mee komt voor de bouw en inrichting van de maatschappij/samenleving voor de toekomst, die morgen al begint. Van het project van €20 mrd voor de periode 2021-2026 staat alleen maar €4 mrd vast als het parlement daarmee instemt. De andere €16 mrd moet door het volgende kabinet door het parlement worden geloosd. Het hele project straalt het gebrek aan visie uit van Rutte III. ‘ Wij weten het niet wat we moeten doen daarom hebben wij tien Knappe Koppen (KK’s) gevraagd ons te adviseren, maar wij bepalen daarna zelf wat ermee gebeurt’. Dan is de vraag waaraan worden die voorgedragen adviezen worden getoetst? In die Commissie van de Knappe Koppen (KK’s) is het maatschappelijke veld niet vertegenwoordigt, verder zitten er KK’s in waarvan je je kunt afvragen wat hun toegevoegde waarde is. Dat is een veeg teken aan de wand. Datgene wat het duo Wopke-Wiebes (CDA-VVD) bij de presentatie te berde bracht waren niet meer dan niet-onderbouwde uitspraken. Het ligt nu eindelijk op tafel en niemand kan er meer onderuit: op 2 september 2013 zei Mark Rutte in de H.J. Schoo-lezing “Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.” Wij weten nu wat de gevolgen daarvan zijn voor ons land. Wij zitten met een kabinet dat geen flauw idee heeft wat er moet gebeuren om de samenleving voor onze jongeren en volgende generaties in te richten op financieel/economisch maar ook sociaal/maatschappelijk terrein. Verder dan wat generale vage uitspraken als ‘we moeten ons uit de crisis investeren’, economische groei en het klimaat komen ze niet. Kennisontwikkeling, fysieke infrastructuur en onderzoek, ontwikkeling en innovatie worden genoemd maar in welke richting daarmee moet worden ingeslagen ontbreekt. Zelfs één concreet plan ontbreekt. Ze denken vanuit een grote leegte door gebrek aan kennis en het ontbreken van verkenningen. Genoemd wordt infra-structuur. Op zich prima, maar dan moet er wel eerst een beeld worden gevormd waar de behoeften in de toekomst liggen. We moeten weten in welke mate over tien jaar er nog noodzaak is om ergens fysiek aanwezig te zijn. Misschien kunnen we met G5 wel functioneren zonder dat we ons daarvoor fysiek moeten verplaatsen. Er zijn al chirurgen die in Amsterdam een patiënt in Groningen kunnen opereren. Ik verwacht dat die ontwikkeling zich in brede zin doorzet b.v. ook met thuiswerken. Ander onderwerp: hoe gaat het transport van goederen zich binnen Europa zich ontwikkelen? Gaat een groot gedeelte van de goederen verhuizen van ‘over de weg’ naar ‘het spoor’ voor de langere afstanden? En als we daar dan duidelijkheid over hebben dan zou wellicht de aanleg van de Flevolijn (trein Groningen-Amsterdam) en de verlenging van de Noord-Zuid lijn van Purmerend naar Schiphol kunnen worden uitgewerkt. Werkelozen moeten worden omgeschoold, prima, maar waar de banen voor de toekomst liggen, blijft een raadsel. Het bedrijfsleven moet maar initiatieven nemen en de Commissie van 10 KK’s (waarin ik mis het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving) moeten ons maar adviseren en uit die adviezen maken wij dan keuzes. Nee, Rutte, zo werkt het niet. Je bent tot dusverre met complexe problemen zo wel weggekomen maar deze keer lukt dat niet meer. Neem de steun van €482 mln voor de cultuursector. Lijkt heel sympathiek, totdat blijkt dat een groot deel van dat geld niet naar de kunstenaars en creatieve geesten gaat maar door de gemeenten wordt gebruikt om huur van culturele gebouwen en het personeel dat daar werkt, te betalen. De grootste profiteurs zijn vastgoedbeleggers en de steun wordt nauwelijks gebruikt voor de programmering van culturele activiteiten. Het zou moeten gaan naar de echte kunst en niet naar afgeleide zaken. Typisch neoliberaal beleid van Rutte III. De beleggers steunen en daarvoor het uiterlijk van de ‘cultuursector’ gebruiken in de verwachting dat dat sympathiek overkomt bij het volk. Rutte, jouw bestuursmodel is van de vorige eeuw, daar kunnen we niet mee verder. ‘Voor corona’ is verleden tijd, de toekomst ligt voor ons en jij bent ongeschikt daaraan leiding te geven.

Financieel/Economische berichten

Het vertrouwen van industriële producenten verbeterde in augustus voor de vierde maand op rij, zo meldt het CBS ook. Ondernemers waren vooral minder negatief over de orderportefeuille en de voorraden gereed product. (bron: DFT)

De Chinese producentenprijzen zijn in augustus opnieuw gedaald, vooral door lagere prijzen in de olie- en energiesector. Volgens het statistiekbureau daalden de prijzen die Chinese fabrikanten voor hun producten vragen vorige maand met 2% op jaarbasis. In juli gingen de producentenprijzen al met 2,4% omlaag. Door de coronacrisis staat de vraag naar Chinese goederen in de wereld onder druk en dat zorgt weer voor zwakkere prijzen, met daarbovenop lagere energieprijzen. Economen verwachten dat dit zwakke prijsklimaat voorlopig nog zal aanhouden. Er kwamen ook cijfers over de inflatie in China. Die kwam uit op 2,4% in augustus op jaarbasis, tegen 2,7% in juli. (bron: DFT)

De corona-crisis heeft een economische ravage in de eurolanden veroorzaakt. Zo’n €1.000.000.000.000 (1 biljoen) aan economische productie is verloren gegaan. Overheden hebben voor honderden miljarden aan steunmaatregelen opgetuigd. En tot overmaat van ramp dalen de inflatie en de consumentenprijzen, een symptoom van een hele zwakke economie. Dit zijn een hoop zorgen voor de Europese Centrale Bank (ECB) dus. De ECB sprong bij het begin van de corona-crisis in maart ongekend snel en stevig in de bres met een opkoopprogramma. De ECB kocht voor €1350 mrd (1,35 biljoen) aan staatsschulden op. Het verder overeind helpen van alles en iedereen is lastig. Het helpt niet dat de rente al op nul staat en er net een gigantisch schuldenopkoopprogramma van €2.600 mrd (2,6 biljoen) voor de vorige crisis geweest is. Door de corona-crisis wordt minder gebouwd, geproduceerd, geleverd en gekocht. De corona-crisis is ten diepste een vraagcrisis. Er is geen schaarste of tekort aan goederen en diensten, het is geen oliecrisis of ramp, maar mensen kopen minder. Niet omdat er geen inkomen is, maar mensen kunnen, durven en willen het niet. Ook de onzekerheid over baan en inkomen maakt mensen voorzichtig en spaarzaam. De vraag is waarom mensen geen vertrouwen meer hebben in de toekomst. Daarvoor zijn wel enkele redenen aan te geven. Het begon met onze politieke leiders die 6 jaar geleden niet reageerden op de oproep van Mario Draghi, die zorgde voor veel en gratis geld, om te gaan investeren. Het minste wat had moeten gebeuren was opdracht te geven aan ‘bouwmeesters’ de blauwdrukken te ontwerpen voor een nieuwe maatschappij/samenleving voor onze jongeren. Toen maakte Draghi een blunder door door te gaan met het inkoopprogramma van staatsleningen. Daarmee creëerde hij een overvloed aan geld waar alleen de speculanten, de casinoboys, de slimme beleggers belangstelling voor hadden. De effectenkoersen vlogen omhoog. Daarna zette Trump een handelsoorlog in tegen China, maar in feite ook met de rest van de wereld. Toen kwam de corona-pandemie. Er was geen plan-A en geen plan-B. De schade die COVID-18 veroorzaakte is biljoenen euro’s groot. De banken moesten gered worden dus stelde de ECB enorme liquiditeiten beschikbaar, soms zelfs tegen een negatieve rente. Overheden in paniek. EU komt met Herstelplan van €750.000, waarover de 27 regeringsleiders dagen hebben moeten debatteren, voor er een vorm van overeenstemming werd bereikt. We staan nu voor een ontslaggolf, waarvan we de gevolgen nog niet kunnen overzien. Te zwakke bedrijven worden met overheidsgeld in leven gehouden. De gevolgen daarvan moeten nog komen. Dus als het volk onzeker is, lijkt mij alleszins verklaarbaar. Dat alles drukt de prijzen van goederen en diensten en daarmee ook de omzet en verdiensten van bedrijven. Inflatie slaat om in deflatie, precies wat de ECB helemaal niet wil. De inflatie in de eurozone bedroeg in augustus min 0,2%. Lagere prijzen klinkt misschien fijn en voordelig maar is eigenlijk een symptoom van een niet goed draaiende economie. De belangrijkste doelstelling van de ECB is namelijk het bewaken van de inflatie, de consumentenprijzen. Idealiter dient de inflatie in een gezond draaiende economie te liggen tussen de 1,5% en 2%, maar het lukt de ECB al jaren niet dat voor elkaar te krijgen. En nu kijkt de centrale bank toch weer in de ogen van het deflatiespook: dalende consumentenprijzen. Vreest de ECB werkelijk het deflatiespook? Ja, als de waarde van de euro stijgt ten opzichte van andere valuta van landen buiten de eurozone waarmee wij belangrijke handelsrelaties onderhouden, dan dalen onze prijzen van de goederen die wij uit die landen importeren. En in Duitsland werd de BTW verlaagd. Maar er zijn twee andere zaken waardoor de inflatie kan gaan stijgen. Op de eerste plaats moeten bedrijven die zijn getroffen door corona en hun opgenomen kredieten en vooruitgeschoven fiscale- en bankbetalingen tijdig willen terugbetalen hun prijzen verhogen. Ik betaal bij de kapper een corona-toeslag en een kop koffie en een biertje op een terras zijn ook duurder geworden. Verder wat gaat er gebeuren met de café’s als op 1 oktober de terrassen moeten worden opgeslagen? Terecht denk ik dan. In de supermarkten zie ik de prijs eerder stijgen (duurdere actieprijzen) dan dalen. Een fles Argentijnse wij daargelaten, maar dat ook verklaarbaar. De Argentijnse pesos is in vier jaar tijd 488% gedaald t/o €. De de centrale banken ongelimiteerd geld in de marken bleven pompen, daalt de waarde van de valuta en neemt het vertrouwen af: gaan de lonen, prijzen en dus de inflatie stijgen. Maar de realiteit is dat de ECB zichzelf wijs moet maken dat er een deflatiespook dreigt want als dat niet zo zou zijn moet de ECB de geldmarkten gaan verkrappen en de rente gaan verhogen. En dat veroorzaakt een complete chaos op de financiële markten. Dus suggereert de ECB een deflatoire prijsontwikkeling om daarmee tijd te winnen. Dus besloot de ECB afgelopen donderdag even pas op de plaats te maken. Even afwachten hoe de economieën in de eurozone zich gaan ontwikkelen en in welke mate een 2e corona-golf nieuwe tegenslagen gaan genereren. De ECB verwacht voor volgend jaar 1% inflatie en voor daarna een verdere toename en een economische krimp van 8% dit jaar en voor 2021 een groei van 5%, als er geen nieuwe tegenslagen komen. Dus ook volgend jaar zitten we dan nog met een krimp van 3,5%. Christine Lagarde schroomde niet de actuele stand van zaken wat positiever in beeld te zetten dan de werkelijkheid is. Neem in Nederland het aantal faillissementen dat in augustus in de laatste 21 jaar niet zo laag is geweest. Maar hoe groot is de bulk van bedrijven die niet levensvatbaar meer zijn, maar overeind gehouden moeten worden door de steunmaatregelen van de overheid. Neem de ontslaggolf die eraan komt, waardoor het werkelozen fors gaat stijgen en neem het traject en de kosten van de omscholing van werkelozen. Neem de horeca en recreatie problemen in heel Europa, neem de problemen in de luchtvaart. Daar kun je de ogen niet voor sluiten. Tot juli 2021 blijft de ECB haar inkoopprogramma uitvoeren en dat betekent dat er de komende 9 maanden de liquiditeiten op de geldmarkten ruim blijven en de rente laag c.q. negatief. Ook de banken kunnen extra goedkope leningen bij de ECB opnemen. Zolang het virus rondwaart en de samenleving en economie klein gehouden wordt door afstand houden en 1,5 meter-regels zal de economische activiteit laag blijven. De ECB kan dat niet zomaar voorkomen, zegt ING-econoom Carsten Brzeski. “De ECB heeft een mogelijke nieuwe eurocrisis en een kredietcrisis helpen voorkomen, en gezorgd voor vertrouwen in de financiële markten, maar het echte herstel moet komen van overheden en het begrotingsbeleid.” De centrale bank kan weliswaar eindeloos geld oppompen, maar de markt lijkt al flink verzadigd. Meer geld doet niet zoveel meer. Elke dag ligt rond de €500 mrd van banken ongebruikt bij de ECB. De excess liquidity, de overtollige liquiditeit, het geld bovenop de vereiste reserves van centrale banken, is dankzij de opkoopprogramma’s aangezwollen tot bijna €3.000 mrd en groeit met de dag. De ECB heeft weliswaar al van alles uit de kast getrokken maar kan nog aan een paar knoppen draaien, zoals meer en sneller schulden opkopen en de rente verlagen. Maar de kans dat de ECB nu nog niets doet is groter. “Lagarde zal waarschijnlijk lagere inflatieverwachtingen presenteren, mede door de sterkere euro van de afgelopen periode en door de impact van de coronacrisis, maar verder het kruit drooghouden gegeven alle onzekerheid over de stand van het economisch herstel”, denkt ING-econoom Bert Colijn. De centrale bank koerst op inflatieverwachtingen, de verwachte beweging van de inflatie in de komende twee jaar, en niet zozeer naar de dagkoersen, de inflatie van vorige maand. Die inflatieraming heeft de ECB al flink naar beneden moeten bijstellen. De ECB rekent dit jaar op een inflatie van 0,3%, in 2021 op 0,8% en in 2022 op 1,3%. Mijlenver verwijderd allemaal van de beleidsdoelstelling van “minder dan maar dicht bij twee%”. Volgens Brzeski moet de ECB er in ieder geval voor zorgen dat de geldkraan niet te snel wordt dichtgedraaid. “De eurozone loopt anders het gevaar dat de euro nog duurder wordt ten opzichte van andere valuta en dat is slecht voor de economie en inflatie.” “En als dat allemaal niet helpt, praten we wel weer over helikoptergeld.” Het idee van ‘helikoptergeld’ is dat burgers rechtstreeks geld in handen krijgen. “De ECB zou dat idee beter kunnen bewaren voor de volgende crisis.”

Veel hotels zijn op dit moment verliesgevend, zegt Koninklijke Horeca Nederland (KHN) die onderzoek deed. Sinds juni hebben hotels te maken met een bezetting van amper 60 tot 70%. In de grote steden en vooral Amsterdam is het zelfs rond de 25%. Hotelkamers in en rond Amsterdam staan 2/3 van de tijd leeg. Eén op de tien hotels in de hoofdstad wankelt door de crisis. 5 tot 10% van de hoteliers zit in de gevarenzone, stelt ABN Amro. De hotels maken dit jaar maar €42 voor een overnachting, tegen €129 vorig jaar. De bezettingsgraad blijft steken op 35%, tegen 60+ in 2019. “Het schrijnende is dat de politiek en de consumenten het idee hebben van de laatste maanden met volle terrassen en mooi weer en denken: het gaat best weer goed met de horeca. Maar voor de hotels, vooral in de grote steden, geldt dit absoluut niet”, zegt KHN-directeur Dirk Beljaarts. Hij verwacht grote ontslaggolven. “Voor de hele sector zal dit gaan om duizenden ontslagen. Tussen 50.000 en 100.000 arbeidsplaatsen voor de gehele horeca.”

De bestuurlijke onrust bij de Volksbank leidt tot ’zorgen’ bij minister Wopke Hoekstra (Financiën). De staatsbank stuurde onlangs financieel bestuurder Pieter Veuger al binnen een half jaar weer weg. Daarnaast onthulde de Telegraaf dat de nieuwe topman van de Volksbank Martijn Gribnau, en daarmee de bank zelf, op het moment van diens aanstelling nog onder de Amerikaanse sanctiewet viel. Dat was omdat Gribnau nog een green card had, een soort werkvergunning van de Verenigde Staten. Die heeft de nieuwe ceo inmiddels ingeleverd, meldt Hoekstra. De onrust heeft ervoor gezorgd dat minister Hoekstra in gesprek met de voorzitter van de raad van de commissarissen en Gribnau ’zijn zorgen heeft geuit’. Dat schrijft de minister in een brief aan de Tweede Kamer. „Ik vind het teleurstellend dat constructieve samenwerking tussen de directieleden kennelijk niet mogelijk is gebleken en dat dit uiteindelijk tot het vertrek van de cfo heeft geleid”, schrijft Hoekstra. Hij meldt dat de Volksbank een ’onafhankelijk en extern onderzoek laat verrichten naar de bestuursdynamiek’. Veel dieper wil de minister niet ingaan op de kwestie bij de staatsbank. Hij wijst erop dat zijn ministerie juist het NLFI, dat de staatsdeelnemingen beheert, heeft opgezet om die belangen zelfstandig en niet-politiek op te pakken. (bron: DFT)

Webwinkel Otto en MediaMarkt stoppen mogelijk met het aanbieden van producten op krediet wanneer de rente op 10% blijft, in plaats van 14%. Dat bevestigen de bedrijven na eerdere berichtgeving van Het Financieele Dagblad. Sinds 10 augustus heeft het ministerie van Financiën deze tijdelijke maatregel opgelegd in opdracht van de Tweede Kamer. Het ministerie vroeg in de corona-crisis deze rentes te verlagen, omdat huishoudens met lage inkomens door de hoge rentes in de problemen kunnen raken. Het is niet duidelijk voor hoe lang de maatregel gaat gelden. Minister Wopke Hoekstra onderzoekt nog wat een goede rentestand is voor de lange termijn. In april werd een motie van Tweede Kamerlid Jasper van Dijk van de SP aangenomen die de regering oproept onder meer „woekerrentes” aan banden te leggen die worden gerekend door postorderbedrijven. MediaMarkt laat weten dat de verlaging van de rente het betalen op krediet „ernstig onder druk” zet. De elektronicaketen blijft deze betaalmogelijkheid aanbieden maar sluit niet uit dat die in de huidige vorm verdwijnt „als gevolg van nieuwe ontwikkelingen.” Volgens MediaMarkt maakt een klein deel van de klanten gebruik van het kopen op krediet en gaat het dan vaak om de duurdere producten. Webwinkel Otto verstrekt veel lage kredieten van een paar honderd euro. „Daar gaat een hoop werk in zitten, want we wijzen meer dan de helft van de aanvragen af”, zegt een woordvoerder. Wanneer de renteverlaging lang in stand blijft, of permanent wordt, moet Otto opnieuw onderzoeken of het aanbieden van producten op afbetaling nog rendabel is. „Maar het zou ook kunnen dat we deze optie ook dan nog willen bieden voor onze klanten”, aldus de woordvoerder. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft begin dit jaar cijfers gepubliceerd over betalingsachterstanden en het aantal uitstaande kredieten bij verzendhuizen. In 2019 sloten webwinkels bijna een half miljoen kredieten af, waarvan ruim een kwart te maken hebben met een betalingsachterstand. (bron: DFT) Als het beheer en de kredietrisico’s dermate hoog zien dat hier woekerrisico’s moeten vragen dan is het beter dat ondernemingen stoppen met kopen op afbetaling, zeker in acht genomen dat vorig jaar bijna 500.000 afbetalingstransacties werden afgesloten waarvan er 125.000 betalingsachterstanden hebben.

Verzekeraar Vivat gaat de komende drie jaar 400 tot 500 arbeidsplaatsen schrappen om kosten te besparen. Gedwongen ontslagen zijn daarbij niet uitgesloten, laat een woordvoerder weten. De bezuinigingsronde hangt samen met het afstoten van de tak voor schadeverzekeringen aan NN Group, waardoor veel kostenvoordelen wegvallen. Vivat werd dit jaar overgenomen door het gespecialiseerde verzekeringsbedrijf Athora, dat als onderdeel van de deal de niet-levensverzekeringen verkoopt aan verzekeraar NN. Dat dit gepaard zou gaan met banenverlies, hing al in de lucht. Hoeveel gedwongen ontslagen er concreet zullen vallen, kon de zegsman nog niet aangeven. “Maar het zullen zeker niet de gecommuniceerde aantallen zijn.” Een deel van de banenreductie verwacht het bedrijf door te voeren door afscheid te nemen van extern ingehuurde medewerkers en natuurlijk verloop. Ook schreef Vivat de afgelopen maanden minder vacatures uit om het personeelsbestand te verkleinen. Op dit moment is Vivat, het moederbedrijf van onder andere Zwitserleven en Actiam, goed voor 2200 voltijdsbanen. Al het personeel is werkzaam in Nederland. Naast het schrappen van de honderden banen, gaan het komende anderhalf jaar zo’n 575 arbeidsplaatsen over naar NN. De reorganisatie begint naar verwachting in het laatste kwartaal van het jaar, na consultatierondes met de ondernemingsraad. Mede door de ingreep in het personeelsbestand hoopt Vivat in drie jaar de kosten met 30% omlaag te krijgen. Lagere kosten zijn niet alleen nodig door het wegvallen van Vivat Schadeverzekeringen, maar ook doordat de markt voor individuele levensverzekeringen krimpt. Dit is juist één van de overgebleven activiteiten bij Vivat. De verzekeraar gooit daarom onder de vleugels van Athora het roer om en wil marktleider in pensioenverzekeringen worden. Die nieuwe strategie moet ook voor een eenvoudigere bedrijfsstructuur zorgen. (bron: DFT)

De huizenprijzen zullen in 2021 en 2022 dalen, verwacht de Rabobank. Volgens berekeningen zijn huizen volgend jaar gemiddeld 0,8% goedkoper. In 2022 volgt een extra daling van 2,6%. In de loop van dat jaar gaan de prijzen wel weer voorzichtig stijgen. Nu draait de woningmarkt nog op volle toeren. De corona-steunpakketten van de regering houden de werkgelegenheid en daarmee de vraag op peil, waardoor de prijzen dit jaar ruim 7% hoger liggen dan een jaar geleden. Maar uiteindelijk zullen veel mensen toch hun baan kwijtraken of daar op z’n minst bang voor zijn, denkt de Rabobank. (bron: NOS) Woningmarkteconoom van de Rabobank, Lisanne Spiegelaar, legt uit dat de woningmarkt tot nu toe nog weinig last heeft ondervonden van de corona-crisis: „Huizen waren tot en met juli van dit jaar gemiddeld 7,1% duurder dan een jaar eerder. Ook zijn 6,7% meer huizen verkocht dan in de eerste zeven maanden van 2019.” Zij verklaart dit door de steunpakketten van de Nederlandse overheid. „Deze blijken tot op heden vrij effectief in het tegengaan van een sterke stijging van de werkloosheid onder de groep potentiële huizenkopers.” De steunpakketten worden echter afgebouwd. Spiegelaar denkt dan ook dat de huizenmarkt gaat afkoelen: „We verwachten dat de vraag naar huizen vanuit starters zal afnemen. Starters hebben vaak een minder sterke arbeidsmarktpositie en worden daarom harder geraakt door de crisis. Ook gaan we ervan uit dat doorstromers terughoudender zullen worden door verlies van werk of inkomen, of de angst daarvoor.” Door de afnemende vraag verwacht Rabobank ook dat beleggers minder actief zullen zijn, doordat er vanwege de corona-crisis minder toeristen, expats en buitenlandse studenten naar Nederland komen. (bron: DFT) Ik zet hier twijfels bij. De vraag naar koophuizen is ook gestegen door een dalend vertrouwen in geld, in zijn algemeenheid, waardoor mensen liever in stenen en metalen beleggen. Daarbij staat de hypotheekrente op een historisch laag peil en speelt de dalende aftrekbaarheid van de hypotheekrente wellicht toch niet zo’n grote rol, als bij de fors hogere hypotheekrente van een paar jaar geleden. Daarnaast is ook de huur in de vrije sector fors gestegen.

De Nederlandse banken hebben komend halfjaar nog genoeg buffers om verlies op kredieten op bedrijfsleningen op te vangen. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB) uit een analyse van de situatie van bedrijven en banken. Vooral de horeca en de sector cultuur, sport en recreatie zullen de komende tijd door faillissementen getroffen worden, verwacht het CPB. Leningen kunnen dan niet worden terugbetaald. Banken kunnen dat aan, mede door het steunbeleid van het kabinet. Ook als de verliezen een jaar aanhouden, kunnen de banken overleven. Dan teren ze wel fors in op de buffers, zegt het CPB. (bron: NOS) Dat is een aanname van de rekenmeesters van de overheid. Ze hebben gelijk dat er voldoende liquiditeiten zijn, beschikbaar gesteld door de Europese Centrale Bank, en dat dit kabinet garanties heeft afgegeven voor kredietverlening aan bedrijven, maar er zijn ook gevaren die van een heel andere kant komen en die komen tot uitdrukking in onvoldoende solvabiliteit (eigen vermogen, risicodragend kapitaal) van banken. En op dat terrein kan de ECB geen steun verlenen, die moet komen van de aandeelhouders of overheden dan wel overheidsinstanties. Daarom vind ik de informatie van het CPB misleidend.

De Japanse economie is in het tweede kwartaal van dit jaar sterker gekrompen dan was voorspeld. De klap door de corona-crisis laat des te meer zien dat het aankomende Japanse regeringshoofd voor een grote uitdaging staat om een diepere recessie te voorkomen. Het bruto binnenlands product van Japan viel terug met 28,1%. In juli daalden daarnaast zowel de consumentenuitgaven als de reële lonen, zelfs nadat in mei de corona-maatregelen in het Oost-Aziatische land werden versoepeld. De krimp van de op twee na grootste economie ter wereld viel vooral sterker uit dan verwacht omdat de kapitaaluitgaven met 4,7% daalden. Er werd rekening gehouden met een terugval van 1,5%. Consumentenuitgaven in juli vielen 7,6% lager uit dan die in dezelfde maand vorig jaar, meer dan twee keer zoveel dan de afname van 3,7% die werd verwacht. De lonen, gecorrigeerd voor inflatie, daalden in juli voor de vijfde maand op rij. De tegenvallende cijfers onderstrepen de opgave voor de komende premier, die op 14 september zal worden gekozen door de regeringspartij LDP. Hij zal moeten laveren tussen het inperken van de corona-pandemie en het aan banden leggen van de economische activiteit. De krimp van de Japanse economie tussen april en juli is de grootste die het land sinds de Tweede Wereldoorlog in een kwartaal te verduren heeft gekregen. (bron: DFT) Dat is een forse tegenvaller en brengt de Japanse economie in grote problemen. Het land staat voor een grote uitdaging.

De Nederlandse export is door de coronacrisis fors gekrompen. In de eerste helft van dit jaar exporteerde Nederland voor €23 mrd minder aan goederen naar het buitenland. Dat is een daling van 9% ten opzichte van de eerste helft van 2019. In de eerste drie maanden van dit jaar was de export nog vrijwel gelijk aan vorig jaar, maar in de drie maanden daarna daalde de uitvoer met 17%, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van de belangrijke exportlanden daalde de uitvoer van Nederlands fabricaat naar het Verenigd Koninkrijk het hardst, met 23%. Er werd vooral minder olie en gas naar de Britten uitgevoerd. De export naar de belangrijkste handelspartner, Duitsland, daalde met 12%. Naar China werd juist meer geëxporteerd, 18%. (bron: Trouw) De presentatie van de exportcijfers in het eerste halfjaar door het CPB zijn misleidend. Als de export in het 2e kwartaal daalde met 17% en over het hele halfjaar met 9% dan was er over het 2e kwartaal een daling van 25% (+8 en -17) ten opzichte van een jaar geleden. Dat is veel, maar verbaast mij niet, in acht genomen de terugval van de economische activiteiten.

De Britse regering is van plan om met een wetsvoorstel te komen dat belangrijke delen van het uittredingsakkoord met de EU tenietdoet. Dat schrijft de Financial Times op basis van drie anonieme bronnen. De regering-Johnson zou daarmee een bom leggen onder de huidige onderhandelingen over een handelsovereenkomst, waarvoor de tijd begint te dringen. Een van de bronnen van de krant zegt dat het voorstel, dat woensdag wordt verwacht, “welbewust” de afspraken over de grens met Ierland kan ondermijnen. Die maakte premier Johnson vorig jaar over het voorkomen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland na de brexit. Met dit voorstel zou de regering ruimte creëren om die afspraken deels te overrulen met eigen regels. (bron: Trouw) Johnson is een slimme politicus, die op het scherp van de snede onderhandelt met de EU over een handelsakkoord na de Brexit. Hij zet de Europese onderhandelaars onder druk stappen te zetten naar de door hem neergelegde voorwaarden. Hij weet dat Europa het VK graag als handelspartner wil behouden en dat gaat hij optimaal gebruiken. Ten opzichte van het Britse volk stelt hij dat de hele wereld zit te wachten met hen handelscontracten af te sluiten.

De WOZ-waarde van woningen heeft een recordhoogte bereikt. Op 1 januari 2020 was de gemiddelde waarde €270.000, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het is 8,9% meer dan een jaar eerder en bovendien de grootste stijging in jaren. De sterkste stijging is in de Randstad. Weesp is koploper, de gemiddelde woningwaarde steeg daar met bijna 22%. Een woning kost daar gemiddeld €351.000. De gemeente Bloemendaal heeft met €750.000 de hoogste gemiddelde WOZ-waarde, Delfzijl met €134.000 de laagste. Van de vier grote steden steeg de WOZ-waarde het sterkst in Rotterdam met bijna 16% naar €222.000, gevolgd door Amsterdam met 11% naar €418.000. (bron: vele media waaronder de NOS)

Overwegingen

Dreigement aan de overheid/politiek: industrie vreest ontslaggolf door CO2-tax. Sluiting dreigt voor veel kinderdagverblijven. Handelsakkoord tuusen VS en China wankelt. Knot zet onafhankelijkheid centrale bank (DNB) op het spel. Draaien wij op voor hogere rente? Dat zou heel goed kunnen want de rating van de EU (zwakke en sterke landen) zal lager zijn dan die van ons land en dat betekent dat de Eu een hogere rente betaalt. De brand in het vluchtelingen kamp op Lesbos heeft 13.000 vluchtelingen dakloos gemaakt. Nederland laat 100 vluchtelingen <14 jaar toe in ons land maar daarmee wordt het, met de UNGCR, overeengekomen aantal vluchtelingen volgend jaar verlaagd. En dan de stijgende aantallen corona-besmettingen. Wij worden geregeerd door getallen, maar de vraag is ‘waarvoor staan die getallen’? Er zijn veel ouderen gestorven aan het corona-virus van de 1e besmettingsgolf en er zijn nog altijd mensen die nog niet genezen zijn. Dat was ernstig. Maar die gevaren worden niet geconstateerd bij de 2e besmettingsgolf. Een enkele ziekenhuisopname, geen grote aantallen. Ook geen longinfecties, maar een paar dagen ‘snif-snif’: een korte neusverkoudheid en dan meestal bij jongere, gezonde mensen met een behoorlijke vorm van immuniteit. Wat ik momenteel waarneem is Corona niet veel meer dan een griepvirus, zoals we die elke winter krijgen. We moeten oppassen dat ‘corona’ geen verdienmodel wordt voor de farmaceutische industrie en de gezondheidszorg. Op TV zag ik een item waarin duidelijk werd dat particuliere klinieken de corona-test uitvoeren voor scholen en bedrijven, omdat GGD’s de aanvoer niet aankunnen en er grote vertragingen zijn, en daar €50 tot €100 per test aan verdienen. De overheid betaalt €65 per test, waarvan €25 voor een consult aan de huisarts (dat in werkelijkheid nooit plaatsvindt), dat nu veel te veel zou zijn en voor minder ook uitgevoerd kan worden. De overheid betaalde tot dusverre veel teveel geld voor het uitvoeren van de testen, zodoende is het een winstdomein geworden voor de betrokken partijen, alles ten koste van de overheid (en dus ons burgers).

Prof Dr Barbara (Elisabeth) Baarsma (1969), hoogleraar Marktwerking en Mededingseconomie aan de Universiteit van Amsterdam, en directievoorzitter van de RABO Amsterdam, voorzitter van de Bankraad van DNB en lid van de Monitoringcommissie Corporate Governance, het Nederlands Comité voor Ondernemerschap en de Raad van Advies van de Taskforce Korte Ketens. Verder is Barbara lid van de Jury Nationaal Icoon, het bestuur van de Stichting Alzheimer en de Raad van Advies DNB Academie en was zij tot 2019 kroonlid bij de SER, geeft in het Parool een interview over de gevolgen van de corona-crisis, waarvan de gevolgen enorm zijn. De jongeren betalen een hoge prijs in deze crisis. https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/1048/articles/1207922/12/1 Enkele citaten: Veel ondernemers kloppen bij de bank aan voor een nieuw overbruggingskrediet, met de overheid als borgsteller, of ze vragen uitstel van afbetalingen. Hun geld is op. De economische misère zal de komende maanden alleen maar toenemen, voorspelt Baarsma. De overheid heeft heel veel maatregelen genomen om de effecten van de eerste schok, de lockdown, te matigen. Met succes. Maar het volgende noodpakket is minder omvangrijk. Veel bedrijven draaien op halve kracht en hebben nauwelijks reserves, terwijl ze binnenkort kredieten moeten aflossen en betalingsregelingen aflopen. Ze kunnen dan omvallen of sluiten. Nog meer Amsterdammers verliezen straks hun baan. Deze crisis heeft langdurige effecten, die nog jarenlang doorwerken in de Nederlandse, maar zeker ook in de Amsterdamse economie.” De horeca en de cultuursector krijgen enorme klappen door de maatregelen en het wegblijven van toeristen. In het tweede kwartaal kromp de Amsterdamse economie 12% tot 14%. Alleen de economie van de gemeente Haarlemmermeer draait nog slechter en dat heeft alles te maken met de afhankelijkheid van Schiphol. “Ik maak mij grote zorgen. Over levensgeluk. Volgens Baarsma is het denken in koopkracht, zoals in de politiek gebruikelijk, niet meer passend bij deze tijd. Natuurlijk is het fijn dat mensen erop vooruitgaan, zeker gezien de achterstanden in loon die grote groepen de afgelopen jaren hebben opgelopen. “Veel mensen raken nu hun baan kwijt; wat hebben zij aan meer koopkracht voor werkenden? Deze crisis verdeelt kansen en geluk ongelijk. De rijen voor de Voedselbank groeien. Amsterdam telt veel kwetsbare mensen en die vangen de grootste klappen op: ze raken hun baan kwijt, of hebben geen ruimte om thuis te werken of onderwijs te volgen.” De stad moet ervoor zorgen dat deze mensen kunnen voorzien in hun basisbehoeften. “Om vooruit te kunnen, moeten mensen eten op hun bord hebben en niet kampen met problematische schulden. Het gaat erom dat deze Amsterdammers regie krijgen over hun eigen leven. Ik kan mij volledig vinden in deze uitspraken en stellingnames.

Op Prinsjesdag is in de begroting te lezen dat het kabinet veel geld uitgeeft. Prima, vinden economen, maar over het nieuwe investeringsfonds zijn zij kritisch. ‘Ga regeren.’, schrijft Jelle Brandsma in Trouw. Een aantal citaten: Bezuinigen is passé, investeren is de trend. In een paar jaar tijd is de sfeer volledig omgeslagen. Tussen 2012 en 2017 was het kabinet Rutte II nog volop aan het bezuinigen, maar sindsdien is Mark Rutte premier van een centrumrechts kabinet dat aan de lopende band miljarden euro’s extra uitgeeft. In die trend staat Nederland niet alleen. In de hele westerse wereld wordt het als een noodzaak gezien om het bedrijfsleven in corona-tijd op de been te houden en de economische activiteit te stimuleren. Dinsdag presenteert het kabinet een begroting die boordevol staat met extra uitgaven. Op diverse manieren steunt het kabinet bedrijven die door de corona-crisis in nood zijn. Het meeste geld dat daarmee gemoeid is, is overigens dit jaar al besteed. Maar de ministers Wopke Hoekstra (financiën), Eric Wiebes (economische zaken) en Wouter Koolmees (sociale zaken) – ‘de drie W’s’ heten zij in de Haagse wandelgangen – gaan er ook volgend jaar mee door. Tussen maart en eind juli moest het kabinet al €66 mrd extra lenen om de corona-crisis te bestrijden. En dit bedrag loopt nog verder op. De staatsschuld stijgt volgens het Centraal Planbureau dit jaar rap naar 59,9% van het bbp. Een jaar geleden was dit nog 48,7%. Ook volgend jaar gaat het kabinet extra uitgeven om de crisis te bestrijden en de kans is heel groot dat de schuld verder stijgt. Daar komt nog bij dat het kabinet een investeringsfonds gaat opzetten om vooral de duurzame economie een slinger te geven. Dat gaat volgend jaar maar €4 mrd en de jaren daarna €16 mrd kosten. Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie, vindt extra uitgaven nuttig. De laatste drie kabinetten, vanaf 2010, hebben €80 tot €90 mrd bezuinigd. “Daar is veel over geklaagd, maar het gevolg is wel dat het huishoudboekje van de Nederlandse staat voor de crisis op orde was. Dus het kan. “We zitten in een uitzonderlijke situatie. De grootste bedragen die de overheid dit jaar en volgend jaar uitgeeft, gaan naar bedrijven die door de coronacrisis in de knel zitten. Deze crisis gaat voorbij. Het is belangrijk om bedrijven en werkgelegenheid in stand te houden. Anders krijg je een enorme vernietiging van opgebouwde kennis en kapitaal. En als je dit niet doet, duurt het lang voordat de economie weer uit het dal klimt. Tegelijkertijd moet je voorkomen dat bedrijven die op den duur niet levensvatbaar zijn in de lucht worden gehouden. Dat doet het kabinet door slechts een deel van de loonkosten over te nemen. Zo scheid je het kaf van het koren.” Lex Hoogduin, hoogleraar monetaire economie, waarschuwt: “De tekorten hebben een historische omvang. De uitgaven die we nu doen zijn goed te rechtvaardigen. Maar ik ben bang dat we doorschieten: dat we een zekere matiging, voorzichtig omgaan met uitgaven, uit het oog verliezen.” Het kabinet was vorig jaar al ‘van het rechte pad af’, zegt Hoogduin. Toen was lastenverlichting voor de burger een belangrijk punt op Prinsjesdag. Hoogduin vreest dat nu, met de verkiezingen in aantocht, de remmen los gaan. “Het lijkt wel of ieder budgettair kader wordt vergeten. Iedereen doet alsof er geen afspraken meer nodig zijn over inkomsten, uitgaven en het aanleggen van buffers. Natuurlijk, er zijn verkiezingen aanstaande. Ik ben heel benieuwd wat er daarna gebeurt. Gaat een nieuw kabinet door op dezelfde voet of keren wij terug in de harde werkelijkheid en letten we op de centen?” De economen verschillen van mening tot welke hoogte de staatsschuld mag oplopen. De rekkelijken zien geen belemmeringen om de staatsschuld verder te laten oplopen, maar de preciezen vinden dat de schuld zo snel mogelijk weer moet worden teruggebracht. Hoogduin is voorzichtig. “De corona-crisis is diep. Het is verstandig dat het kabinet de schok die de economische recessie veroorzaakt opvangt. Gelukkig kan dat, want we hebben de afgelopen jaren de begroting op orde gebracht. Als het nodig is nog wat extra te lenen om de corona-crisis op te vangen, moeten we dat doen. Als Hoekstra maar in zijn achterhoofd houdt dat de staatsschuld daarna weer teruggebracht moet worden, wat mij betreft binnen een termijn van maximaal twintig jaar. Als de crisis straks onder controle is, moet de staatsschuld weer uitkomen onder de 60% van het bbp. Het huisje moet weer bij het schuurtje, zodat je weer de ruimte hebt om een nieuwe schok op te vangen.” Sommige andere Europese landen hadden vorig jaar al een staatsschuld van rond 100% van het bbp (België, Frankrijk en Spanje) of hoger (Italië). Die moeten nu nog extra lenen om de corona-crisis te bestrijden. “Die landen hebben een probleem”, zegt Hoogduin. “Zij hebben in het verleden onvoldoende financiële buffers gecreëerd. Het wordt lastig om je schulden straks af te lossen en je voor te bereiden op een nieuwe crisis. “Ik vind het niet verstandig om heel veel schuld te hebben. Sommige economen zeggen dat de rente nog heel lang laag blijft. Ik weet het niet. Dan ben je afhankelijk van die lage rente. Dat is een risico. De rente is inderdaad al heel lang laag, maar je weet niet wat er gebeurt. Je kan ook niet zeggen: er is al heel lang geen brand geweest en daarom verzeker ik mijn huis niet meer.” Eijffinger is in dit economendebat een man van het midden. “We kunnen nog meer lenen als het nodig is. Maar het kan niet eeuwig doorgaan. Ik denk dat de grens ergens tussen 80% en 90% van het bbp ligt.” Hij is er niet van overtuigd dat de rente langdurig laag blijft en vindt zo snel mogelijk aflossen daarom belangrijk. “Een schuld van 100% van het bbp vind ik te riskant, want we moeten deze leningen terugbetalen met belastinginkomsten die, als de crisis voorbij is, hopelijk weer flink binnenstromen.” Bovenop al het geld dat het kabinet uitgeeft aan de coronacrisis, willen Hoekstra en Wiebes voor de lange termijn investeren in de economie. Er moet meer geld naar kennis, infrastructuur en innovatie. Via een aparte begroting wordt daarvoor €20 mrd gereserveerd. “Geweldig”, zegt Eijffinger. Hij heeft ook wel wat suggesties waar het geld naartoe moet. Lightrail tussen steden in Brabant of andere regio’s, digitalisering, kunstmatige intelligentie en robotisering, somt hij op. Hij bepleit verder het geld te gebruiken voor omscholing naar sectoren waar straks veel werk is. “Breng daar het geld naartoe. Vliegen over kortere afstanden in Europa heeft geen toekomst, de snelle trein heeft dat wel. Voor de festivalsector zie ik het somber in, maar iedereen die via digitale kanalen diensten en spullen aan de man brengt, gaat een goede tijd tegemoet.” Wat het kabinet betreft ‘versterken de investeringen het groeivermogen van de Nederlandse economie’. Een onafhankelijke commissie moet de projecten kiezen die aan de criteria voldoen. Dat is op zich een goed plan, meent Eijffinger. “Bij een eerder fonds dat werd gevuld met de opbrengst van de verkoop van aardgas, het FES, ging het mis. Dat viel onder het ministerie van economische zaken en werd een speelbal van allerlei lobbygroepen. Omschrijf het mandaat dat de commissie krijgt, houd verder de politiek op afstand en laat de economische logica beslissen. “Maar de commissie moet onafhankelijk en deskundig zijn. Ik ben geschrokken van de namen van de mensen die het kabinet belast met deze taak. Die zouden bij mij niet door de zeef zijn gekomen. Velen hebben belangen. Nee, ik noem geen namen.” Ook Hoogduin heeft geen goed woord over voor het initiatief van Hoekstra en Wiebes. De politiek moet een investering in kennis of infrastructuur afwegen tegen bijvoorbeeld verhoging van de lonen van zorgpersoneel of belastingverlaging, meent hij. Dat gebeurt niet, zegt Hoogduin, want het geld voor het Nationaal Groeifonds zit in een apart potje, met een eigen begroting, waarvoor extra geld wordt geleend. “Investeringen in kennis, infrastructuur en innovatie kan een goed idee zijn, maar het moet worden gefinancierd uit de normale begrotingsruimte. Ik ben geen voorstander van allerlei aparte potjes.” Kritiek heeft Hoogduin ook op de keuze van het kabinet om een onafhankelijke commissie te laten bepalen welke projecten geld verdienen. Het kabinet wil voorkomen dat partijen met het Nationaal Groeifonds hun politieke wensen willen realiseren. Hoogduin vindt een keuze voor investeren ‘bij uitstek een politiek onderwerp’. “Het is heel raar om dit over te laten aan een onafhankelijke commissie. Niet alles kan. Het kabinet gaf tot eind juli al €66 mrd extra uit aan maatregelen om de coronacrisis te bestrijden. Een groot deel hiervan, €25 mrd, is nodig om misgelopen belastinginkomsten van bedrijven en burgers op te vangen. Bedrijven die in de problemen zitten, maken geen winst en hoeven niet te betalen of ze krijgen uitstel. Een andere kostenpost is de subsidie voor loonkosten van bedrijven die het in de crisis niet kunnen bolwerken en inkomenssteun aan zelfstandigen zonder personeel of flexwerkers. Sociale Zaken gaf al €23 mrd extra uit. Onder kleinere kostenposten, van een paar honderd miljoen, valt bijvoorbeeld extra subsidie voor culturele instellingen.

Op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/10/de-financiele-sector-is-een-kolossaal-blok-aan-het-been-a4011500 staat een interview van Bernhard Hulsman met Prof Dr Dirk Bezemer, econoom werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen, met deskundigheid op financial economics, monetary analysis, growth and development, over zijn verschenen boek Een land van kleine buffers. Nederland is in de greep van het ‘kleine-bufferkapitalisme’ (een buffer is een stootkussen). Dit staat hoognodige investeringen in duurzaamheid in de weg. „We moeten kiezen voor een andere economie.” Enkele citaten. Vlak voordat we elkaar treffen op de burelen van uitgeverij Pluim in Amsterdam om te praten over zijn onlangs verschenen boek is Dirk Bezemer langs geweest bij De Nederlandsche Bank. We hebben het gehad over de financiële stabiliteit van Nederland”, zegt de hoogleraar Economie van de internationale financiële ontwikkeling aan de Rijksuniversiteit Groningen over het gesprek op de centrale bank. „Als de overheidssteun aan de bedrijven wegens de corona-crisis straks wordt afgebouwd, zijn de gevolgen voor de economie groot. Waarschijnlijk zijn veel bedrijven nu al technisch failliet en groeien de private schulden nog sneller dan voor de corona-crisis. En al vóór de corona-crisis had Nederland te grote banken en te omvangrijke vermogensmarkten. Door de toename van slechte leningen op de balansen van de banken, is een bankencrisis in de nabije toekomst een reëel gevaar. Steun aan financiële instellingen en banken is dan weer onontkoombaar. Maar we moeten nu echt eens de vraag stellen bij de maatregelen die dan moeten genomen worden en die de toon zetten voor de komende decennia: is de voortdurende subsidie aan de financiële sector en markten wel wenselijk? Is het ook steun aan de reële economie? Iets ander is dat er eindelijk eens iets aan de achterblijvende loongroei gedaan moet worden. Ons belastingsysteem is bovendien dringend aan hervorming toe. De belasting op arbeid moet omlaag en die op vermogens juist omhoog. Zo gaat ons belastingstelsel investeringen stimuleren in de reële economie. Nu faciliteert het te veel belastingontwijking, en de opbouw van financieel vermogen en vastgoedwaardes – en zo gaat het nu al decennia.” Kort na het begin van de corona-crisis begon Bezemer, die ook tegendraadse columns over economie voor De Groene schrijft, aan Een land van kleine buffers. Hierin betoogt hij dat de economische structuur van Nederland sinds de ‘Grote Lockdown’ radicaal is veranderd. Dit biedt kansen de hoognodige veranderingen te bevorderen die in landbouw, mobiliteit, financiering, woningbouw, energievoorziening, enzovoorts noodzakelijk zijn om de klimaatdoelen te halen. Maar deze kansen worden niet benut als Nederland in de greep blijft van wat Bezemer het ‘kleine-bufferkapitalisme’ heeft gedoopt, waarin het vooral draait om de vergroting van de financiële vermogens. Dit gaat niet alleen ten koste van investeringen in de reële economie en dus van innovatie en groei, maar ook van de lonen en financiële buffers van de huishoudens waarvan vele nu niet kunnen rondkomen en hoge schulden hebben. Ook de sterke verlaging van de staatsschuld, waardoor te weinig is geïnvesteerd in de publieke sector, past in de ongezonde gerichtheid op de groei van vermogens en financiële markten. Idealiter vormen banken en bedrijven een symbiose en ondersteunen vermogens – aandelen, obligaties, enzovoorts – de economie: bedrijven geven aandelen uit en kopen daar bijvoorbeeld machines van. Maar zo is het allang niet meer. De financiële markten zijn losgezo(n)gen van de reële economie. Aandelenmarkten zijn nu de plekken waar bedrijven vaak geld kwijtraken. Hun hoge winsten keren ze uit aan de aandeelhouders in plaats van te investeren, ze kopen zelfs hun eigen aandelen op om de koers te verhogen. De financialisering van de economie begon in de jaren tachtig in Groot-Brittannië en de VS, en iets later ook in Nederland. Sindsdien is het overheidsbeleid om de financiële sector te stimuleren. De schulden en risico’s groeiden enorm. Zo veranderde de conservatieve, ondersteunende financiële sector in een kolossaal blok aan het been van de economie. Het bedrijfsleven én de publieke sector is ermee vervlochten geraakt via belastingconstructies en financiële producten als derivaten. Huishoudens zijn ermee verbonden via hypotheken en pensioenen.” De financialisering van de economie valt samen met de opkomst en verbreiding van het neoliberalisme. ‘Neoliberaal’ is wel te vaak gebruikt als kwalificatie voor alles wat je niet bevalt. Je moet wel eerst bepalen wat je er precies mee bedoelt. In het klassieke liberalisme ging het om individuele vrijheid in het algemeen, politiek, sociaal en economisch. In het neoliberalisme is de vrijheid verengd tot die van de markt, en is de rol van de staat beperkt tot de bevordering van marktwerking op alle terreinen: onderwijs, gezondheidszorg, soms zelfs het gevangeniswezen. Maar marktwerking heeft zijn grenzen, en de economie kent ook andere ordeningsmechanismen dan de markt: de gemeenschap en de staat. Nu, in de corona-crisis, ondervinden we dat overheidsingrijpen hard nodig is. De publieke sector is uitgehold in Nederland. Zelfs rechtspraak en politie, die klassieke liberalen toch tot de kerntaken van de staat rekenen, zijn in het ongerede geraakt. Dat geldt ook voor zorg, onderwijs, welzijnswerk, kunst en wetenschap.” Premier Rutte heeft wel eens van zichzelf gezegd dat hij geen visie heeft omdat die het zicht belemmert. Maar uit het beleid van zijn kabinetten blijkt iets anders: hij is een aanhanger van het neoliberalisme. Ik zou het geen visie noemen, maar een ideologie. En bij ideologieën staan ideeën zozeer op de voorgrond, dat ze het zicht op de feiten belemmeren. Als aanhanger van het neoliberalisme blijf je dan bijvoorbeeld geloven dat privatisering altijd goed is, ook al laat de praktijk iets anders zien. Dan wantrouw je ook de staat en geloof je dat staatsuitgaven altijd kosten zijn en geen investeringen. En dan vind je zelfs een staatsschuld die historisch laag is, zoals in Nederland, nog een probleem dat tot verdere bezuinigingen noopt. Intussen laat je de private schulden, die vier keer zo hoog zijn als de staatsschuld (dus €1800 miljard), ongemoeid. Het besteedbaar inkomen van mensen met lage en middeninkomens is de afgelopen twintig jaar vrijwel niet vooruitgegaan. Dan zie je ook niet in dat de Nederlandse economie te veel is gericht op het ophopen van geld, waarvan maar een heel klein deel van de bevolking profiteert. En dat de loongroei, mede door de uit de hand gelopen flexibilisering van arbeid, ver is achtergebleven, blijft ook onopgemerkt. Het besteedbaar inkomen van mensen met lage en middeninkomens is de afgelopen twintig jaar vrijwel niet vooruitgegaan. Veel mensen hebben moeite om rond te komen, er zijn veel probleemschulden. Dit vormt een vruchtbare bodem voor populisme.” Na de vorige economische crisis was duidelijk dat de financiële sector hard toe was aan ‘hervormingen’. Daar is weinig tot niets van terechtgekomen. Hoe komt dat? Omdat de financiële sector zo enorm groot is, en schulden overal in de samenleving zijn doorgedrongen. Dit brengt electorale druk en een grote politieke invloed met zich mee: de financiële sector heeft de allerbeste lobby, niet alleen in Nederland, maar ook bij de EU. Ook zijn de politiek en het bedrijfsleven nauw met elkaar verweven. De coronacrisis zette de schijnwerpers op de wijdverbreide belastingontwijking bij bedrijven, en het doorgeven van winsten aan aandeelhouders in plaats van ze te investeren. Het zou kunnen dat de verontwaardiging hierover nu zo groot wordt, dat er eindelijk verandering komt. Dat hebben we ook gezien bij de strijd tegen Zwarte Piet. Eerst vond Rutte dit onzin, maar als de publieke opinie kantelt, verandert ook hij van mening. We kunnen in ieder geval nu al vaststellen dat de regering niet dezelfde fout maakt als in de vorige economische crisis. Er wordt niet bezuinigd, maar ‘we gaan ons uit de crisis investeren’. Blijft natuurlijk wel de vraag waarin er gaat worden geïnvesteerd. Ik vind dat de rampzalige gevolgen van de langdurige roofbouw op de publieke sector moeten worden hersteld. Dat is onontbeerlijk voor het creëren van draagvlak voor het hoognodige duurzaamheidsbeleid, dat ook offers gaat vragen. De gele hesjes in Frankrijk hebben laten zien hoe belangrijk dat is.” Een buitengewoon interessant interview waarin Dirk Bezemer een helder beeld schetst van de huidige problematiek op financieel/economisch en op sociaal/maatschappelijk terrein. Hij ontwijkt welke positie de euro in dit proces vervult. Voor mij liggen daar de grote risico’s en ook de onzekerheden over de voornemens om te gaan investeren. Ik verwacht geen enkel heil in het monetaire beleid, dat de centrale banken voeren. Ze ontwaarden ons (spaar)geld en onze opgebouwde pensioenreserves door enorme hoeveelheden goedkoop tot gratis geld in de markten te pompen. Banken zijn volgestopt met leningen om verliezen op kredieten op te kunnen vangen. Maar daardoor zal de solvabiliteit nog verder worden aangetast. Dan zal een versterking van het eigen/risicodragend vermogen moeten worden versterkt. En of aandeelhouders daarvoor in de rij staan betwijfel ik. We weten dat de aandeelhouders van Deutsche Bank het lieten afweten toen de noodzaak daartoe hoognodig was. Terecht stelt U dat er dan opnieuw een beroep gedaan gaat worden op overheden. En pas dan komt de vraag aan de orde of een land als Nederland zich zulke grote bankkolossen kan permitteren als we nu ‘rijk’ zijn. Deze week heeft Christine Lagarde nog weer eens bevestigt dat een deflatoire prijsontwikkeling moet worden voorkomen. Dat beeld heeft de ECB nodig om het monetaire beleid te kunnen verdedigen. Maar de realiteit is dat er geen weg terug is met het rentebeleid. Als de rente gaat stijgen is er een risico dat de markten onbeheersbare ontwikkelingen laten zien, die tot chaos kunnen leiden. Op dit moment is het vertrouwen in de dollar gedaald en is de euro, op de markt, gestegen. Maar dat kan ook iets zeggen over de instabiliteit van het monetaire systeem. In een reactie hierop laat professor Bezemer mij weten dat het monetaire aspect van de crisis in zijn boek ‘Een land van kleine buffers’ ISBN 978-9083080031 wordt beschouwd.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 11 sep 2020; week 37: AEX 552,01; Bel20 3.351,24; CAC40 5.034,14; DAX30 13.202,84; FTSE 100 6.032,09; SMI 10.439,52; RTS (Rusland) 1223,05; SXXP (Stoxx Europe 600) 367,96; DJIA 27.665,64; NY-Nasdaq 100 11.087,40; Nikkei 23.406,49; Hang Seng 24.503,31; All Ords 6.038,90; SSEC 3.260,35; €/$1.1846; BTC/USD $10.349,26; 1 troy ounce goud $1.940,10, dat is €52.657,53 per kilo; 3 maands Euribor -0,484%; 1 weeks -0,53%; 1 mnds -0,516%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,365%; 10 jaar VS 0,6707%; 10 jaar Belgische Staat -0,221%; 10 jaar Duitse Staat -0,481%; 10 jaar Franse Staat -0,187%; 10 jaar VK 0,181%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,467%; 10 jaar Japan 0,0194%; Spanje 0,308%; 10 jaar Italië 0,976%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,57.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden tot licht stijgend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS noteert de dollar weer stabiel. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De Amerikaanse tech-aandelen verloren 5% in waarde: Tesla -11%, Apple -6,6% en Amazon -5,5%. De goudprijs steeg licht, de bitcoin daalde. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend licht. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,299%; Duitsland -0,04%; Nederland -0,024%; Frankrijk 0,511%; Japan 0,5745%; VK 0,741%; Canada 1,0518%; Spanje 1,113%; VS 1,4161%; Italië 1,93%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,68%; Duitsland -0,691%; Nederland -0,627%; België -0,581%; Frankrijk -0,565%; Denemarken -0,562%; Spanje -0,263%; Japan -0,1018%; VK -0,128%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 12/13 09 2020/548 Een plan van aanpak: wetenschappers aan het woord

UPDATE 5/6 09 2020/547 Collector’s item

Mr Dr Ferdinand Bernhard Joseph (Ferd) Grapperhaus (Amsterdam, 8 november 1959) is een Nederlandse politicus, jurist en een voormalig advocaat. Sinds 26 oktober 2017 is hij minister van justitie en veiligheid en belast met het corona-dossier in het kabinet Rutte III voor het CDA. Hij is in politieke moeilijkheden gekomen door de bruiloftsceremonie op 22 augustus j.l. in Bloemendaal. Het huwelijk van de 60-jarige Ferd Grapperhaus met de 63 jarige Liesbeth Wytzes (columniste bij Elsevier) werd voltrokken door staatssecretaris van Justitie en veiligheid Ankie Broekers-Knol (VVD). De corona-regels, voor de handhaving waarvoor Grapperhaus verantwoordelijk is, werden aan de laars gelapt. Daarmee dacht hij weg te komen door ‘sorry, sorry, sorry’ te zeggen in de media en in de 2e Kamer. Iedereen maakt wel eens een foutje, nietwaar zei de premier ter vergoelijking. Maar de minister heeft een plaat voor zijn kop als hij denkt dat hij gewoon kan doorregeren Hij plaatst zichzelf boven de wet als een regent van de oude stijl. Zijn lichaamstaal sprak boekdelen tijdens het debat in de 2e Kamer op 2 september. Hij verloor alle credits die er nog over waren. De premier steunde hem door te stellen dat hij in het openbaar toch zijn excuses had aangeboden, een cultuurvorm van Rutte III. Grapperhaus denkt verder te kunnen regeren, ondanks de vrijwel de hele oppositie een motie van afkeuring steunde. Maar uiteindelijk beslist daar de politiek niet over maar het volk dat op 17 maart 2021 gaat stemmen. Ik vrees voor een forse klap voor het CDA (en misschien ook wel de andere 3 coalitiepartijen). Je kunt voor dezelfde overtreding van de corona-regels door burgers geen andere normen hanteren (boete en een aantekening in het strafblad) dan voor een bewindspersoon uit het kabinet Rutte III.

De president van De Nederlandsche Bank spreekt het volk toe

Prof. dr. K.H.W. Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB) sprak op de eerste dinsdag van september in zijn H.J. Schoo-lezing het volk toe, vanuit zijn visie op de actualiteit als centraal bankier. Door schulden kwijt te schelden en een permanent herstelfonds in te stellen, denkt hij de EU te kunnen redden: Brusselse dwang op Nederland om meer uit te geven; schuldkwijtschelding voor Italië en Griekenland en een permanent herstelfonds voor de zwakke eurolanden. DNB-president Klaas Knot maakt zich zorgen over de Europese Unie en rammelt aan de laatste heilige huisjes in de eurozone. Klaas Knot maakt zich zorgen. Best grote zorgen zelfs. Over de Europese Unie. Over de euro. Over ‘het draagvlak voor de Europese samenwerking’. Voor de Italiaan en Spanjaard is Brussel langzamerhand synoniem aan pijnlijke bezuinigingen. Voor de Nederlander en Duitser aan een immer malende geldpomp. Als we niet oppassen, waarschuwt de president van De Nederlandsche Bank, gaat de EU liefdeloos ten onder. ‘Kijk wat de Brexit ons leert: als tabloids drie decennia het beeld over de EU bepalen, een uiterst negatief beeld, en er is geen actief weerwoord van politici, dan zit een politiek ongeluk soms in een klein hoekje’, zegt hij in een telefonisch interview. Nu vind ik de situatie in Nederland niet vergelijkbaar met die in het Verenigd Koninkrijk, maar we moeten ook in Nederland blijven werken aan draagvlak voor de EU. Op basis van een nuchtere kosten-baten analyse concludeer ik dat voor Nederland de voordelen van de EU echt groter zijn dan de nadelen. Dan moeten we dat voordeel goed over het voetlicht brengen. En het profijt moet eerlijker verdeeld worden over de samenleving.’ De EU kampt met een ingebakken scheefgroei, analyseerde Knot (53) in de Schoo-lezing. Noordelijke landen profiteren veel meer van de interne markt en de euro dan de zuidelijke. Zonder correctie knapt het elastiek. ‘Als we geen effectieve remedie tegen die scheefgroei vinden, worden we steeds opnieuw geconfronteerd met een situatie zoals afgelopen maanden, waar in allerijl een Europees fonds wordt opgetuigd waarmee de sterkere landen bijspringen om de investeringen en economieën van de zwakkere broeders overeind te houden. Dat vergroot niet bepaald het draagvlak voor de EU. Dat is mijn boodschap: pas op het draagvlak! De discussie in Nederland focust te veel op de kosten van zo’n hulppakket, terwijl de veel grotere baten van de EU – zo’n 4% tot 9% van ons nationaal inkomen – als vanzelfsprekend worden aangenomen en daarom niet benoemd.’ Voor die scheefgroei in de eurozone tussen Noord en Zuid is van meet af aan gewaarschuwd. Hadden we niet beter de gulden gehouden? De euro was ook een politiek project. Duitsland mocht herenigen, maar zonder D-mark, Frankrijk kreeg zijn zo lang gewenste euro. Het is dus niet fair om met puur economische argumenten het besluit over de introductie van de euro te beoordelen. Voor Nederland geldt daarbovenop dat de euro ondanks zijn onevenwichtigheden duidelijke baten oplevert. Wij behoren tot de sterkere economieën met een hogere productiviteit die continu profiteren van de lage en stabiele eurokoers. Dat werpt onze export een voordeel in de schoot dat er niet zou zijn bij een steeds duurder wordende gulden.’ U zegt dat Nederlandse politici de voor- en nadelen van de EU eerlijk moeten benoemen. ‘Moed helpt daarbij’, citeert u voormalig Commissievoorzitter Delors. Waarom tonen Tweede Kamerleden en bewindslieden die moed niet? Dat gesprek moet u met de politici aangaan. Ik zie het als mijn taak om een nuchtere analyse van de kosten en baten te geven. Natuurlijk is de Brusselse besluitvorming niet optimaal. Maar dat sentiment moet ons niet afleiden van het feit dat de baten van deze imperfecte unie vele malen groter zijn dan de kosten. Je mag van onze politici verwachten dat ze handelen in het welbegrepen eigenbelang van de Nederlandse burgers.’ Vandaar mijn vraag: waarom tonen ze die moed niet? Omdat Brussel niet populair is. De EU wordt gezien als een bureaucratische moloch die onwelgevallige dingen over ons beslist. Daarop valt veel af te dingen, het is beslist niet mijn mening, maar de politiek gaat er iets te makkelijk in mee.’ Het verwijt van gebrek aan moed treft ook u. U bent uitgesproken kritisch over het ECB-beleid, zoomt gretig in op de nadelen voor de Nederlandse spaarder en Nederlandse pensioenfondsen en laat het Europese belang buiten beeld. Als de DNB-president geen enthousiasme voor de euro uitstraalt, waarom zou de burger dat wel hebben? Dat bredere verhaal hoort u nu van mij. Ik heb het ook met regelmaat in ons jaarverslag gezet. En daarbij: waar ik kritisch ben over het ECB-beleid, ben ik dat niet vanuit een Nederlands maar een Europees perspectief. Op korte termijn is het altijd aantrekkelijk meer geld in de economie te pompen, zoals de ECB doet, en de rente laag te houden. Op de lange termijn schaadt dat de groei.’ Bij vrijwel elke Europese crisis staat het bestaansrecht van de euro ter discussie. Niemand trok de gulden in twijfel als het even tegenzat. De euro voelt kennelijk niet als ‘van ons’. Waarom niet? Nou, vóór de euro was het ook bal bij elke crisis in het Europese monetaire stelsel (stelsel dat tussen 1979-1999 de wisselkoersen tussen nationale valuta afstemde, red.). De gulden stond niet ter discussie, maar wel de wisselkoers van de gulden ten opzichte van de D-mark en Franse frank. Ook toen waren er heftige discussies tijdens crisisweekeinden als over devaluaties werd onderhandeld. In de eurozone kan een land niet meer devalueren. Het is alles of niets als je ermee begint. Het enige alternatief is de boel opbreken.’ Medio juli besloten de regeringsleiders tijdens een marathontop tot een herstelfonds: €750 mrd voor de meest door corona getroffen landen. Een doorbraak? Dat herstelfonds is zeker waardevol. De zuidelijke landen hebben niet het geld om te investeren, nodig om die scheefgroei te beëindigen. Maar die investeringen moeten gepaard gaan met hervormingen, anders valt het geld niet in vruchtbare aarde. Landen moeten zelf de akker omploegen – hervormen. Dan ben ik ervan overtuigd dat dit herstelfonds echt een verschil maakt.’ U wilt de schuldregel uit het stabiliteitspact – maximaal 60% staatsschuld – in ere herstellen. Is dat realistisch nu bijna alle landen door dat plafond knallen? Nu zijn we bezig een grote brand te blussen. Terecht dat de begrotingsregels tijdelijk terzijde zijn geschoven. Er hoeft dit en volgend jaar niet bezuinigd te worden. Maar er komt een moment dat we terug moeten naar die begrotingsregels, of we het nu leuk vinden of niet: die 60% en de 3% voor het begrotingstekort staan gewoon in het Europees Verdrag. Een verdragswijziging is voorlopig een illusie. Er is wel een rethink nodig hoe we die 3% en 60% gaan naleven in de toekomst. Dan wil ik toch een paar lessen trekken uit verleden. Toen lag de nadruk veel te veel op 3% voor het tekort en te weinig op de 60% voor de schuld. Ik wil dat omdraaien, waarbij voor landen met een hoge schuld een striktere tekortgrens wordt gehanteerd.’ De 3 heilige huisjes en de oplossing ervoor van Klaas Knot.

1 Permanent herstelfonds: Premier Rutte bezwoer het na afloop van de marathon EU-top medio juli: het speciale Europese coronaherstelfonds is eenmalig en beperkt in tijd (zes jaar). Knot stelt dat de economische situatie in Italië en Griekenland zo beroerd is, dat deze landen ook na 2026 nog niet op eigen benen kunnen staan. Een permanent herstelfonds biedt dan soelaas. Nederland en Duitsland willen niets weten van zo’n permanente transfer van geld van Noord (betalers) naar Zuid (ontvangers).

2 Kwijtschelding schulden: Vaak geopperd tijdens de Griekse crisis: scheldt Athene een deel van zijn torenhoge staatsschuld kwijt (196% afgelopen mei), zodat het financiële ademruimte krijgt om te investeren. Ook populair in Italië (staatsschuld 158%). Wekt acuut hysterie en ongeloof op in Den Haag en Berlijn, staat immers haaks op de noordelijke begrotingsdiscipline. Mag ook niet volgens het Europees Verdrag. Knot noemt het niettemin als optie voor Rome en Athene: ‘Theoretisch gezien de beste.’

3 Verplichte begrotingsafstemming: Elk jaar adviseert de Europese Commissie alle eurolanden over noodzakelijke aanpassingen van hun begrotingsbeleid. Dit om een nieuwe Griekse crisis – slecht beleid in één land sleurt de hele eurozone naar de afgrond – te voorkomen. Zinvolle aanbevelingen die goeddeels door de lidstaten worden genegeerd. Knot wil nu dwang: wie niet luistert, krijgt geen EU-subsidies.

Dat klinkt als het oude recept van bezuinigen als het slecht gaat. Dat leidt niet tot de door u zo gewenste groei, integendeel. De staatsschuld hoeft niet naar nul. Er is niets mis met een schuld van 60%, er is voldoende vraag naar veilige staatsobligaties. Maar bij een schuld van meer dan 150% zoals Italië en Griekenland moet er een pad terug zijn naar 60%. Financiële markten zijn coulant als ze zien dat een land serieus hervormt. Dan vindt de schuld zijn weg naar de beleggers.’ U pleit ook voor meer afstemming van het begrotingsbeleid tussen de eurolanden. De Commissie vraagt Nederland al jaren zijn handelsoverschot te verlagen door meer geld uit te geven, dat is goed voor de hele eurozone. Moet Brussel dat kunnen opleggen? Het beste is een combinatie van wortel en stok, van belonen en verplichten. Ik vond het heel verstandig dat premier Rutte bij het herstelfonds eiste dat het geld gepaard moet gaan met hervormingen. Maar dat geldt dan ook voor ons. Nederland heeft een in het oog springend overschot op de lopende rekening. Een tijdelijk spaaroverschot kan prima in een vergrijzende samenleving, maar jaar in jaar uit zo’n overschot realiseren zoals Nederland, duidt op fundamentele problemen: bedrijven worden geprikkeld hun winsten op te potten en de loonstijging is te lang achtergebleven bij de productiviteitsgroei. Daar iets aan doen is in de eerste plaats in het belang van Nederland, maar het helpt ook om elders in Europa de groei aan te jagen.’ Moet Brussel dat dwingend opleggen? Ook Nederland krijgt EU-subsidies en ja, ook daar zouden hervormingen aan gekoppeld moeten worden. Zodat de aanbevelingen die de Commissie al een tijdje aan de Nederland richt ook concreet in daden worden omgezet.’ Het draagvlak voor de EU in Nederland staat onder druk omdat de baten vooral bij het bedrijfsleven terechtkomen. De EU is volgens veel werknemers een ondernemersfeestje, zegt u. Hoe trek je die oneerlijke verdeling recht? Terwijl het bedrijfsleven sterk profiteert van interne markt en lage eurokoers, concurreren overheden met elkaar op belastingtarieven om bedrijven te lokken. Daardoor neemt de belasting op kapitaal af en die op arbeid toe. Het zou goed zijn als we Europese afspraken maken over de vennootschapsbelasting. De race to the bottom voor de winstbelasting is geen verstandige route.’ Moet het veto van de lidstaten over belastingzaken worden afgeschaft? Dat is een politieke vraag. Vanuit economisch opzicht pleit er veel voor afstemming en coördinatie.’ U concludeert dat de staatsschuld van Italië en Griekenland dermate hoog is dat extra hulpmaatregelen nodig zijn. U stelt schuldkwijtschelding voor, een taboe voor Nederland, mede omdat de Griekse schuld inmiddels grotendeels in Europese handen is. Het is geen concreet voorstel, maar een optie die in je opkomt als je denkt: wat te doen met zo’n hoge schuldenlast? Ik geef aan dat het verre van probleemloos is. Bij een hoge schuld is kwijtschelding wellicht het effectiefst, maar tijdens de Griekse schuldafwaardering in 2012 hebben we gezien dat dan de Griekse banksector – die de Griekse staatsobligaties bezat – dreigde in te storten en alsnog gestut moest worden. Anders was Griekenland uit de eurozone gedrukt. Schuldherstructurering kan alleen onder strikte voorwaarden: het bezit van de obligaties moet gespreid zijn; er moet een eerlijke – lees: ge-de-po-li-ti-seerde – schuldhoudbaarheidsanalyse liggen; een firewall om besmetting van andere eurolanden te voorkomen; en, als andere eurolanden schuldeiser zijn, moet het Verdrag gewijzigd. Zeer complex dus.’ U noemt het niettemin als optie. Natuurlijk. Als je kampt met landen met een grote schuldenlast en lage groei zijn er maar een paar oplossingen. Kwijtschelding is er één, theoretisch gezien de beste. Ons leven zou er een stuk makkelijker op worden. Maar op dit moment wordt in de eurozone niet voldaan aan de randvoorwaarden.’ Uw tweede optie is het tijdelijke herstelfonds permanent maken. Ik hoor de Tweede Kamer al gillen. We hebben het nu één keer gedaan. Dat schept een precedent. Maar kijk naar landen met permanente geldtransfers als België en Italië, dat geeft weinig vreugde. Zowel bij de gevende partij die steeds moet inspringen als bij de ontvangende partij die steeds de hand moet ophouden. Staan de Walen te lachen als ze elk jaar bij de Vlamingen aankloppen? Die indruk heb ik niet.’ En als we Athene en Rome niet helpen? Dan staan we in de toekomst – wanneer precies weet ik niet – voor hetzelfde dilemma als in juli. Helpen we niet, dan bestaat de kans dat deze landen uit de eurozone vallen en de hele euro ontrafelt. Daarmee staan de baten van de EU op losse schroeven. Die baten zijn dusdanig groot voor Nederland, dat we net als nu opnieuw kiezen voor bijspringen. Dat is uit welbegrepen eigenbelang, los van enige emotie.’ (bron: VK) Dit interview met Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, vond plaats naar aanleiding van de 12de H.J. Schoo-lezing. Knot ging in op de economische crisis als gevolg van het corona-virus en het benoemen van wat nodig is voor herstel en duurzamere welvaart. Ik denk dat ze in politiek Den Haag niet zo gelukkig zijn met de uitspraken van de centrale bankier. Hij stelt zaken aan de orde waarover dit kabinet en de coalitiepartijen heel andere ideeën en doelstellingen hebben. Maar Knot is stellig in zijn uitspraken: de keuze is meer solidariteit dan wel een euro in gevaar. Zijn onderbouwing herken ik wel. De belangen van de rijke landen en de die van de arme staan diametraal en de inzet is de toekomst van Europa.

10 topeconomen geven hun mening over de financiële stand van zaken

Nederland heeft nog meer dan voldoende geld in kas voor tijdelijke steun aan de economie. Dat zeggen 10 topeconomen in interviews met het ING Economisch Bureau in aanloop naar Prinsjesdag op 15 september. Het kabinet heeft al steunpakketten aangekondigd om de schade van de corona-crisis te ondervangen. Het Centraal Planbureau becijferde eerder dat de staatsschuld als gevolg van die steun zal oplopen tot meer dan 60% van het bbp. Dat is volgens de economen een veilig niveau. Bovendien hoeft die staatsschuld pas op lange termijn afgebouwd te worden, of mogelijk zelfs helemaal niet. De economen zeggen dat de overheid met de steun de economische schade “terecht heeft beperkt”. Een deel van hen stelt voor om na de crisis de overheidsuitgaven te verlagen of belastingen te verhogen, om zo de opgehoogde staatsschuld weer af te bouwen. Dat zou pas moeten gebeuren als de economie weer op eigen benen kan staan. Maar een groter deel van de geïnterviewde economen vindt zulke ingrepen niet nodig. In het rapport schrijft ING dat grote ingrepen in de overheidsfinanciën dan ook “niet voor de hand liggen”. (bron: NOS) Dat deze topeconomen adviseren aan de overheid de economie te blijven ondersteunen en daarvoor de staatsschuld te laten oplopen tot >60% bbp roept vragen op. En wel om twee redenen: de OESO wijst overheden erop dat steunpakketten niet tot gevolg hebben dat bedrijven die geen of nauwelijks overlevingskansen hebben uit deze crisis te komen, zo lang mogelijk overeind worden gehouden. Dat is geld in een bodemloze put gooien, weggegooid geld. Natuurlijk moeten we investeren in de toekomst maar we moeten geen geld meer stoppen in de ‘oude economie’. Daar moet geen geld meer in gestopt worden, het geld moet naar de bedrijven van de ‘nieuwe economie’. Op deze wijze worden onze jongeren en toekomstige generatie opgezadeld met staatsschulden van de huidige generatie. De topeconomen kijken met een beperkte visie naar de oplossing van de huidige crisis door vooral geld te blijven steken in een ontwikkeling, waarvan we eigenlijk afscheid moeten nemen. Maar ik erken dat de toekomst veel onzekerheden kent, want de bouwmeesters zijn nog niet aan het werk gezet blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Ook onze topeconomen denken nog altijd in modellen die ooit resultaten hebben gegeven maar deze crisis is veel complexer en vraagt om een andere aanpak. Daar speelt ook een ander politiek en monetair beleid een belangrijke rol. Lees daarover ook wat Klaas Knot daarover zegt.

Koos Schwarz schrijft over dit onderwerp in Trouw onder de kop van “Tien economen kunnen zich goed vinden in de overheidsaanpak van de corona-crisis. De schuld mag oplopen, al was het om nog een crisis te voorkomen.” Het kabinet heeft er goed aan gedaan om de Nederlands economie, vooral bedrijven, te steunen. Dat de schuld van de overheid daardoor fors is gestegen, is geen probleem. Wel moet die steun ophouden als de coronacrisis voorbij is. Dit stellen tien economen met verstand van macro-economie en/of overheidsfinanciën – negen Nederlanders en een Belg – die door het Economisch Bureau van ING zijn gevraagd om hun visie te geven op de crisis en op de aanpak daarvan door de overheid. Omdat de coronacrisis (hopelijk) tijdelijk is en diep ingrijpt in de economie, is het goed dat de overheid het zekere voor het onzekere heeft genomen en ruimhartig de portemonnee heeft getrokken – alleen al met de eerste steunronde voor bedrijven die met flinke omzetverliezen kampen, was €8 mrd gemoeid. Zo zijn faillissementen en ontslagen voorkomen en konden veel bedrijven doorwerken, zij het soms op een lager pitje. Voorkomen is ook dat in de kern gezonde bedrijven zijn omgevallen. De werkloosheid is wel hard gestegen, maar als het Rijk niet was bijgesprongen, waren er sinds half maart veel meer mensen werkloos geworden. Na de eerste steunronde volgde de tweede – het UWV maakt binnenkort bekend hoeveel geld die kost – en een derde steunronde is al aangekondigd. Ook die hebben de instemming van de meeste door ING bevraagde economen, al twijfelen sommigen of het wel goed is dat bedrijven lang aan het infuus van de overheid liggen. Het gevaar bestaat dat de overheid bedrijven steunt die eigenlijk ongezond zijn of die de concurrentie op termijn niet meer aankunnen. Dat geldt bijvoorbeeld voor (fysieke) winkels die klanten verliezen aan online concurrenten, een verschijnsel dat al aan de gang was en dat door de corona-crisis is versterkt. Over de hogere overheidsschuld die het gevolg is van die steunoperaties maken de economen, onder wie Bas Jacobs, Sweder van Wijnbergen, Coen Teulings en Lex Hoogduin, zich vooralsnog geen zorgen. Nederland kan het hebben en de economie zal weer opveren als de crisis voorbij is. Daarbij is de rente laag – en soms zelfs negatief – en staat meer dan de helft van de overheidsschuld uit bij Nederlandse beleggers, vaak pensioenfondsen. De rente die de overheid over de schuld betaalt, komt dus voor een groot deel bij hen terecht. Als de overheid veel meer gaat lenen, bestaat wel het gevaar dat de rente gaat stijgen. Is er aan al dat lenen dan geen grens? Over het antwoord op die vraag verschillen de meningen. De EU heeft de grens voor zijn lidstaten vastgesteld: de schuld mag niet meer zijn dan 60% van het bruto nationaal product – veel EU-landen zijn die grens overigens allang voorbij. Sommige van de economen vinden dat de schuld tijdelijk wel hoger mag: 70% tot 90% bijvoorbeeld. Maar daarna moet-ie omlaag, al was het maar om een eventuele volgende crisis te kunnen opvangen. Voor andere economen mag de schuld zelfs wel hoger zijn. Zolang de overheid aan haar renteverplichtingen kan voldoen, is er in hun ogen geen probleem. Er zijn landen, Japan bijvoorbeeld, met een nog veel hogere schuld. De verwachting is overigens dat de Nederlandse schuld, ook na de steunpakketten, onder de 80% blijft. In fors bezuinigen ná de crisis zien de economen geen heil. In de vorige crisis begon de overheid te vroeg met bezuinigen en ondermijnde daarmee het economisch herstel. Als de corona-crisis eenmaal voorbij is, moet de steun wel stoppen, vinden de economen. Bij dat alles tekenen de geraadpleegde economen wel aan dat de onzekerheid groot is. Komt er een tweede lockdown? Een derde wellicht? Komt er een vaccin? En zo ja, wanneer? Nog iets waar de economen het over eens zijn: hoe langer de pandemie duurt, hoe groter de kans dat de economie permanente schade oploopt. Enkele kanttekeningen. Dat het kabinet de eerste klappen heeft opgevangen ondersteun ik, alleen moeten we bij de evaluatie wel nagaan of geen bedrijven overeind gehouden zijn, waarvan voor de corona-crisis al vaststond dat ze zouden omvallen. En dat is zeker wel het geval want het aantal faillissementen is gedaald en de toename van het aantal werkelozen valt mee. Die klap moet dus nog komen. Verder mag met het steungeld niet gaan naar al die ondernemingen die actief inzetten voor verduurzaming en vergroening. Want ook het geld naar bedrijven die voortgaan met de economische activiteiten van voor de corona-crisis zal uiteindelijk weggegooid geld zijn. Voor verstandige investeringen die ook ten gunste komen aan de nieuwe wereld van onze jongeren mag/moet de staatsschuld stijgen. Als volgende generaties die schulden moeten terugbetalen zullen ze ook de baten ervan krijgen. Ik adviseer de tien economen kennis te nemen van de Duurzame Troonrede van Prof Dr Jan Jonker. Ik vindt wel dat deze topeconomen teveel denken en redeneren langs de lijnen van modellen van de oude en voorbije economie. We leven met complexe ontwikkelingen, die met een eendimensionale aanpak kunnen worden opgelost. Om de staatsschuld van Nederland af te zetten tegen die van Japan met een compleet opgeblazen monetair beleid waarbij de BoJ de halve Japanse samenleving bezit doordat grote delen van de (staats)obligaties en aandelen door de centrale bank zijn opgekocht, is onzinnig. Daar moet onze toekomst niet liggen alhoewel het tot nadenken stemt dat kennelijk topeconomen dat als een oplossing zijn. Daarbij wordt geen woord gezegd over de uitspraken van deze week in de H.J. Schoo-lezing van Prof Dr Klaas Knot in relatie tot de ECB en de EU.

De Duurzame Troonrede 2020

Op de eerste dag van september sprak prof. dr. Jan Jonker, hoogleraar Strategie, aan de Radbout Universiteit, met de leeropdracht: Bedrijfskunde, in het bijzonder Duurzaam Ondernemen, de negende editie uit van De Duurzame Troonrede in Trouw. Zijn thema is: We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Ik citeer: Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Het is daarbij ronduit naïef te denken dat we alleen op technologie kunnen vertrouwen om existentiële problemen, zoals klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en vervuiling, op te lossen. Onze levensstijl gebaseerd op overvloed ten koste van anderen, sociaal en ecologisch, moet veranderen. We hebben niets aan materiële welvaart als deze ten koste gaat van welzijn, ecologie en sociale inclusie. We moeten ons opnieuw organiseren.” Hij stelt de grote onderwerpen aan de orde voor de maatschappij van morgen en geeft aanwijzingen hoe we ‘het nieuwe normaal’ kunnen verwezenlijken. Wat gaan we doen met de miljarden aan staatssteun: oude zekerheden terughalen? Zouden we bedrijven niet veel scherper moeten beoordelen op de echte toegevoegde waarde die ze hebben voor de samenleving? We staan misschien wel ongewild op een kruispunt, een cruciaal keuzemoment. De pandemie is, hoe pijnlijk ook, misschien wel een blessing in disguise. In tijden van crisis kan in korte tijd een nieuwe basis voor de toekomst gecreëerd worden. Laten we dat moment vooral niet onbenut voorbij laten gaan door routineus terug te keren tot de economie die we al hadden. Laten we een nieuwe route kiezen op weg naar een economie waarin onze prachtige planeet en moedige mensen gezond en houdbaar samen kunnen leven. Wij leven in een georganiseerde maatschappij. Die is in de afgelopen decennia versmald tot denken in termen van markten, rendement en efficiëntie. Misschien is er daarom wel €4 mrd voor de KLM, en applaus, bedankkaartjes en een koekje voor de mensen in de zorg. De pandemie laat zien dat we naast het denken in markten ook weer het ‘menszijn’, het er voor elkaar zijn, waarderen en daarin willen investeren. Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Tot zover de citaten uit de Duurzame Troonrede, lees zijn oplossingen op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/we-gaan-uit-naam-van-de-economie-de-natuur-met-een-kettingzaag-te-lijf-zeven-breekijzers-om-het-anders-te-doen~bdc06cbd/ .

Dr Philipp Blom

De coronacrisis heeft ons hardhandig duidelijk gemaakt dat menselijke wezens lang niet zo bijzonder en machtig zijn als ze denken, aldus de Duitse historicus, filisoof en schrijver Philipp Blom (1970, Hamburg, uit een Duitse vader en een Nederlandse moeder) in een interview met Nicole Lucas. Hij schrijft voor verschillende bekende kranten, waaronder The Independent, The Times Literary Supplement, Die Zeit, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Vrij Nederland. Tot 1992 studeerde hij filosofie en judaïtiek aan de Universiteit van Wenen. Daarna studeerde hij aan de Universiteit van Oxford, waar hij in 1997 de titel van Doctor of Philosophy behaalde. In het Nederlands verschenen van hem onder meer De duizelingwekkende jaren, Europa 1900-1914 (2009), Het verdorven genootschap (2010), Alleen de wolken Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938 (2014), De opstand van de natuur (2017), Wat op het spel staat (2017) en Een Italiaanse reis. Een zoektocht naar de herkomst van mijn viool (2019). Zijn nieuwste publicatie heet Het grote wereldtoneel (Uitgeverij De Bezige Bij). Philipp Blom aarzelt even na de vraag hoe hij de afgelopen maanden, waarin een tot voor kort onbekend virus de hoofdrol opeiste op het wereldtoneel, heeft ervaren. “Ik werk net als een musicus, als er geen concerten zijn, zijn er ook geen centjes. Ik schrijf boeken, maar geef ook lezingen en colleges, spreek op festivals. Afgelopen jaar deed ik dat een stuk of tachtig keer, nu zit ik op drie. Anderzijds schiet ik niet meer van vliegveld naar vliegveld, dat is prettig. Het is een gekke positie waarin bij verkeert, licht hij toe. “Voor een historicus is dit een zeer boeiende tijd om te leven. Je ziet een breuk in een tijdvak. We leven in een kanteltijd, het kan de ene of de andere kant opvallen. We zitten vast in een economisch model dat niet veel langer goed kan gaan. Of het eindigt in een catastrofe met nieuwe pandemieën, oorlogen om toegang tot natuurlijke hulpbronnen, noem maar op. Of we gaan een andere kant op. Maar kantelen doet het, dat staat vast. En als je dan tegelijkertijd je leven een beetje bij elkaar moet zien te houden, wordt het ook beangstigend. Die twee zieltjes heb ik in mijn borst. En die vechten weleens met elkaar. Het is moeilijk een redelijke basis voor hoop te vinden, terwijl je weet hoe belangrijk dat is, zowel voor een individu als voor een maatschappij.” Drie jaar geleden trad de Duitser deels uit zijn rol van traditioneel historicus. In ‘Wat op het spel staat’ gaat het vooral over het nu en de toekomst (en een mogelijk gebrek daaraan) door klimaatverandering, automatisering en de uitholling van de democratie. In het eind augustus verschenen essay ‘Het grote wereldtoneel. Over de kracht van verbeelding in crisistijd’ gaat Blom daarop door. Geschreven ter gelegenheid van het 100ste jubileum van de Salzburger Festspiele was het eigenlijk al af toen er een pandemie uitbrak. Het leidde tot een extra hoofdstuk. “Corona is slechts een deel van een cascade aan ontwikkelingen, maar het zet mijn betoog extra kracht bij”, vertelt hij vanuit zijn werkkamer in Wenen. In het Nederlands, een taal waarmee hij is opgegroeid door zijn moeder. Covid-19 blijkt slecht nieuws te zijn voor de menselijke ijdelheid, schrijft u. “Een dom stukje DNA, afkomstig van een markt in China, blijkt binnen enkele dagen de hele wereldeconomie te kunnen verlammen. En de meest geavanceerde maatschappijen op slot te zetten. Omdat wij niet buiten de natuur staan. Menselijke wezens zijn lang niet zo bijzonder en machtig als ze zelf graag denken.” Het zit diep, het idee dat de mens een speciale positie inneemt. Blom legt de oorsprong ervan deels in de Bijbel en de opdracht aan Adam en Eva de aarde te onderwerpen en erover te heersen. “Wij zijn verheven boven de natuur, wij maken daar eigenlijk geen deel van uit. Wij zijn Gods lievelingscreaturen, de kroon op de schepping, en nemen daarom een heel andere positie in dan dieren, planten, andere organismen. Wij zijn de baas.” Deze zelfoverschatting was misschien geruime tijd nuttig, maar inmiddels zit de mensheid tegen de existentiële grens van die visie aan. In zijn essay schrijft hij: ‘Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.’ Nee, dat is niet overdreven, stelt Blom met nadruk. “‘We kappen en verbranden per minuut 30 voetbalvelden (dat zijn er 14.000 per dag) aan regenwoud om goedkope hamburgers te hebben of make-up. Het moet, want we hebben economische groei nodig, zeggen we. Maar je kunt gewoon zien: dat houdt een keer op. Als wij manieren vinden om te groeien, zonder al die negatieve effecten, prima, maar ik zie ze niet. We hebben weinig tijd meer om door te gaan zoals we dat doen. Vertrouwen op een technologie die alles oplost? Dat kan ook pas over honderd jaar zijn en dan zijn we er niet meer. Dat zou een intellectuele belediging zijn.” “We zijn een prachtige species, vol van ongelooflijke vaardigheden. We hebben Plato gehad, Mozart, Marie Curie. Maar collectief ageren we exact zoals gist. We vreten alles op wat we voor ons hebben totdat er niks meer is en dan verhongeren en stikken we. We hebben van andere species niets geleerd, wij zijn op hetzelfde pad als de primitiefste organismen. We zien dat, we weten dat, maar we doen er eigenlijk niets aan. Dat vind ik intellectueel beledigend.” Terwijl we denken dat we rationele wezens zijn. “Maar dat zijn we niet.” Rationeel, vrij om te kiezen, onafhankelijk van onze omgeving, van anderen, autark: dat is het beeld dat we van onszelf hebben gecreëerd, in dat verhaal leven we, aldus Blom. Maar het klopt niet. “Het gruwelijkste wat je kan doen is iemand in een isoleercel stoppen. Waarom zijn mensen bijna gek geworden tijdens de lockdown? Omdat ze contact nodig hebben met anderen, sociale interactie, verbinding. “Wij zijn primaten, een onderdeel van een immens systeem, veel minder belangrijk dan plankton. Ons lichaam leeft samen met biljoenen micro-organismen, ons DNA bevat het DNA van virussen en van de hele evolutionaire geschiedenis. We moeten echt radicaal herdenken wie wij zijn, wat een maatschappij kan en moet zijn, en hoe wij interageren met de natuur. Wij kunnen alleen overleven als we onze plaats vinden binnen de natuur.” “Paradoxaal genoeg biedt juist Covid-19 misschien een aanknopingspunt. “Het heeft ieders leven verstoord, het is een gedeelde ervaring. Mensen overal ter wereld ondervinden de effecten aan den lijve. Het is geen theoretisch probleem.” De coronacrisis heeft de wereld van velen op zijn kop gezet en dat is, in het licht van de geschiedenis, nou weer niet uniek. Blom verwijst in ‘Het grote wereldtoneel’ onder meer naar Europa’s ‘tweede Dertigjarige Oorlog’, de periode van de Twee Wereldoorlogen (1914-1945). De herinnering aan massamoord vormde de aanzet voor grote veranderingen: de ontwikkeling van de verzorgingsstaat, de stichting van de Europese Unie. Een gedeelde ervaring, een collectief trauma, zorgde voor ‘een krachtige impuls om wat gebeurd is niet nog eens te laten gebeuren’. Zover zijn we nu nog lang niet, erkent Blom, want een gedeelde ervaring is niet hetzelfde als een gedeelde interpretatie, zoals ook de hoogoplopende discussies in Nederland over het corona-virus laten zien. Toch ontleent Blom aan de recente ontwikkelingen een beetje hoop dat deze een ‘triggerpoint’ voor veranderingen kunnen zijn. Het is, natuurlijk, een kwestie van maatregelen om de uitstoot van CO2 te beperken, gebruik van plastic te beperken, afvalstromen te verminderen, los te komen van onze verslaving aan aardolie, noem het maar op. Maar er is meer. Blom: “Het is niet alleen noodzakelijk iets anders te doen, maar ook om iets anders te willen.” “We moeten andere beelden in ons hoofd vormen van wat het waard is om naar te streven, andere ideeën vormen over wie een held is, wie een schurk. Helden zijn helemaal niet slecht, die geven een beeld wat een maatschappij deugdelijk vindt, hoe een maatschappij het goede definieert. Misschien moet onze definitie anders zijn dan die nu is. Misschien is de held van het verhaal niet langer degene die het rijkste is, het meest kan consumeren. Gaan we succes zien in de manier waarop je met anderen omgaat, wat je voor anderen betekent. “Wat respect afdwingt in een samenleving kan heel snel veranderen. Zes jaar geleden gaf ik een lezing voor een groep scholieren in een kleine Duitse stad over het begin van de Eerste Wereldoorlog. Zestien, zeventien waren ze, het was vroeg in de ochtend, ze waren nog slaperig. Ik begon met de vraag: als Merkel morgen de oorlog verklaart aan Poetin, wie van jullie meldt zich dan vrijwillig? Ik werd aangekeken of ik gek was: wat een bizar idee. Terwijl hun overgrootvaders honderd jaar geleden zich juichend vrijwillig meldden voor de oorlog. En daar zitten maar drie generaties tussen. Er heeft zich in die tussentijd een enorme omslag voorgedaan. Het is mogelijk zulke morele instincten om te draaien. “Het gekke is: we zijn rijker dan ooit, maar we zijn niet gelukkiger dan ooit. En als we dat niet zijn, waarom gaan we dan zo door? Zijn er geen alternatieven?” Om misverstanden te voorkomen: Blom heeft het nadrukkelijk niet over (het vinden van) de weg naar de ideale maatschappij. “We komen echt niet in een samenleving van wijsgeren die allemaal deugdzame levens leiden. Zo zijn we nu eenmaal niet. We leven in een bizarre wereld, als je dat eenmaal ziet is het waard om daarover na te denken en erover te discussiëren. Niet alleen die ene filosoof in zijn ivoren toren, maar ook dichters, voetbalsterren en gewoon aan de keukentafel: is dit wat wij willen, is dit het echt waard om gewild te worden, maakt het ons gelukkig? Waar is het goede leven, wat is het goede leven. En die vraag heeft geen definitief antwoord. Maar we moeten wel de mogelijkheid creëren de wereld anders te denken en anders te voelen.” Ik heb deze visie op het verleden, het heden en de toekomst twee keer gelezen. Het geeft een beeld om over na te denken. Het materiële, de macht van de markt is verleden tijd, het fossiële tijdperk loopt op zijn laatste benen, we moeten ons richten op de toekomst. Dat geeft een goed gevoel. Maar, waarschuw ik, afbouw en de opbouw moet wel in een tempo plaatsvinden dat voor de bedrijven, de arbeiders en de ouderen te volgen is. Anders ontstaat er chaos. Geen afvallers, geen verliezers, alleen maar winnaars.

CPB en AFM vragen aandacht voor de slachtoffers van de financiële gevolgen van de corona-crisis

Het Centraal Planbureau en de Autoriteit Financiële Markten trekken aan de bel voor 100.000 huishoudens, die na een half jaar hun rekeningen niet meer betalen als ze door de corona-crisis hun inkomen zijn kwijtgeraakt. 73.000 huishoudens komen zelfs al na drie maanden in de knel. Vooral zelfstandigen zijn kwetsbaar. Volgens de onderzoekers moet de overheid nadenken over extra steun, bijvoorbeeld om te voorkomen dat mensen zich diep in de schulden steken. Veel mensen van wie het inkomen wegvalt, komen al snel geld te kort voor noodzakelijke ‘normale’ uitgaven voor zaken als wonen en eten. En als hun wasmachine kapot gaat of als ze met onverzekerde ziektekosten te maken krijgen, komen ze nog verder in het rood te staan. De groep die in de problemen dreigt te komen, is divers. Het grootste risico lopen alleenstaanden, mensen die in hun eentje het huishoudinkomen verdienen, en mensen met kinderen – want die zorgen voor hogere maandlasten. Ook jongeren zitten vaak in de hoek waar de klappen vallen. Vaak gaat het om mensen die sowieso al niet veel verdienden en dus nauwelijks een buffer hebben kunnen opbouwen. Misschien komen de ramingen van het aantal huishoudens in de knel zelfs nog te laag uit, waarschuwen CPB en AFM. Want in hun berekeningen zijn zij ervan uitgegaan dat mensen die hun inkomen verliezen minder belasting gaan betalen en hogere toeslagen krijgen en zo hun tekort weten te beperken. Maar de ervaring leert dat niet iedereen die recht heeft op een hogere toeslag die ook daadwerkelijk aanvraagt. Bovendien moeten aanvragers vaak tot het nieuwe kalenderjaar wachten. De onderzoekers laten nóg een waarschuwing horen: ook huishoudens die genoeg reserves hebben om het ondanks hun inkomensverlies een tijdje uit te zingen, lopen risico. In zulke huishoudens worden misschien buffers aangesproken die bedoeld zijn om tegenvallers te kunnen opvangen of die opzijgezet zijn als pensioen. Begrijpelijk, vinden de onderzoekers, ‘maar de oplossingen van vandaag kunnen de problemen van morgen zijn’. Op korte termijn al moet er extra inkomenssteun komen voor de kwetsbaarste groepen, zeggen CPB en AFM. Daarnaast wijzen zij op het gevaar van schulden. Voor gewoon consumptief krediet komen degenen die nu in de knel zitten al niet meer aanmerking, en het gevaar bestaat dat zij in zee gaan met illegale kredietverstrekkers, die woekerrentes vragen. De onderzoekers vinden dat de overheid zelf coulant moet optreden bij het innen van schulden, bijvoorbeeld door de Belastingdienst. Ook pleiten zij ervoor dat er meer geld wordt uitgetrokken voor hulp bij schuldsanering. De steunprogramma’s van de overheid zijn vooral gericht op het bedrijfsleven incl de dienstverlening, maar nu ondernemers ook werknemers met een vast contract mogen ontslaan ontstaat een hele nieuwe groep die in financiële problemen kunnen komen. Daar moet de overheid dezelfde royale steun aan verlenen als aan de bedrijven in problemen.

Frontberichten

Na maanden van dalende productie door de coronacrisis begint de industrie uit het dal te klimmen. De NEVI-index van inkoopmanagers is in augustus gestegen naar 52,3. Een waarde boven de 50 wijst op groei van de productie. Inkoopmanagers signaleren als eersten of de industriële productie groeit of krimpt en stemmen daar de inkoop van grondstoffen en onderdelen op af. In augustus nam het aantal exportorders toe, onder meer door groei in de Duitse industrie. De productie ligt nog wel ver onder het niveau van voor de crisis. De vraag blijft beperkt en veel bedrijven verwachten een langdurig lagere omzet.

Het economisch herstel van de eurozone heeft afgelopen maand niet doorgezet. Dat komt doordat het in de dienstensector niet goed ging, blijkt uit nieuwe cijfers van de Britse marktonderzoeker Markit. De index die het bureau hanteert, wordt gezien als goede graadmeter van de economische ontwikkeling. De marktonderzoeker heeft de bedrijvigheid gemeten in de industrie en de dienstensector in de eurozone. In augustus kwam de stand van de index uit op 51,9. Een stand boven de 50 duidt op groei, daaronder is er sprake van krimp. In juli was de stand nog 54,9. Er was in augustus dus nog wel sprake van groei, maar de nieuwe cijfers suggereren dat de eurozone nog lang niet op het niveau zit van voor de corona-crisis. (bron: NOS) De inkoopmanagers suggereren dat de productie in augustus weer boven de norm van 50, hetgeen duidt op een groei. Dat zal wel zo zijn want juli is bij uitstek een vakantiemaand en daarbij komt dat na 3 zwakke maanden het hier en daar wel wat beter gaat.

Kleding- en schoenenwinkels in Nederland zullen in 2021 nog niet zijn hersteld van de corona-crisis. Dat schrijft ABN Amro in een gepubliceerd rapport over de detailhandel. De bank verwacht dat de omzet van fysieke kledingwinkels dit jaar met 15% zal dalen. Voor schoenwinkels gaat het om een omzetdaling van 10%. Dat heeft volgens de bank te maken met het thuiswerken: Nederlanders hebben minder behoefte aan formele kleding. Vanwege de pandemie bleven veel klanten bovendien weg uit de winkelstraat. De online verkoop ging daarentegen wel omhoog, maar dat is volgens ABN Amro niet genoeg om de verliezen uit de fysieke winkels te compenseren. Ook autodealers krijgen zware klappen: voor die branche verwacht de bank een omzetdaling van 15%. Door de corona-crisis nam de omzet van de auto- en motorbranche in het tweede kwartaal af met ruim 25%, meldde het CBS al. Het herstel volgend jaar schat ABN Amro op maar 8%. (bron: NOS)

De Franse regering heeft zijn stimuleringsplan voor de Franse economie gepresenteerd. Het land maakt voor de komende paar jaar €100 mrd vrij. “Het geld is bedoeld om ervoor te zorgen dat de economie niet instort”, zei premier Jean Castex op de radio. Een deel van het bedrag gaat naar belastingverlagingen voor bedrijven en naar loonsubsidies. Met het plan hoopt het kabinet volgend jaar zeker 160.000 nieuwe banen te creëren. Frankrijk is door de coronacrisis terechtgekomen in de hevigste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. De verwachting is dat de krimp dit jaar uitkomt op 11%. Het aantal nieuwe corona-besmettingen is gestegen naar 7000 per dag. (bron: NOS)

De corona-crisis bezorgt Nederlandse zorginstelligen een flinke financiële klap. Dat voorziet accountancykantoor EY op basis van de jaarverslagen van 453 zorginstellingen. Corona zorgt voor meer personeelskosten door extra zorg voor patiënten, uitval van personeel door ziekte, en door de inhuur van externe duurdere krachten. Tegelijkertijd leidt uitstel of afstel van behandelingen ertoe dat er minder geld binnenkomt. Ook is er minder ruimte door de anderhalvemeter-regel. Financieel gezonde instellingen gaan de crisis wel overleven denkt EY, maar wankele organisaties lopen wel risico. (bron: NOS) Dit nieuws komt niet als een verrassing, tijdens de eerste golf besmettingen met corona hebben zorginstellingen een topprestatie geleverd, maar tegelijkertijd viel veel van het ‘gewone werk’ een tijd stil. De financiële verliezen, die daar het gevolg van waren, werden niet dan wel niet helemaal gecompenseerd, waardoor de financiële reserves moesten worden aangesproken. EY meldt dat kennelijk niet alle getroffen zorginstellingen voldoende buffers hebben om de klappen op te vangen.

Sinds het begin van dit jaar staat de FED voor een grote uitdaging. De corona-crisis heeft de Amerikaanse economie hard geraakt, met als gevolg vraaguitval en een oplopende werkloosheid. Het gevaar bestaat dat de economie in een negatieve spiraal komt, die kan escaleren tot een deflatoire depressie. Een toename van het aantal faillissementen en wanbetalingen kan niet alleen de reële economie, maar ook de financiële sector onder druk zetten. De FED kondigde daarom nieuwe maatregelen aan om te voorkomen dat de economie in een deflatoire spiraal terechtkomt. Met steeds grotere opkoopprogramma’s voor staatsleningen en bedrijfsobligaties probeert ze de financiële markten in de juiste richting te duwen. Een bijkomend effect daarvan is de verwachting dat alles leidt tot meer inflatie. Daardoor zullen Amerikanen minder sparen en meer geld uitgeven, zo is de theorie. De praktijk blijkt echter een stuk weerbarstiger. Terwijl de stimuleringsprogramma’s van de FED de koersen van aandelen en obligaties naar recordhoogte brachten blijft de groei van de reële economie hopeloos achter. Door het corona-virus zijn economische vooruitzichten onzeker, waardoor consumenten de hand op de knip houden en ondernemers nieuwe investeringen uitstellen. De gevolgen daarvan zien we terug in de werkloosheid en een toename van het aantal wanbetalingen op hyputheken. De Amerikaanse centrale bank gooit het dus over een andere boeg om de economie te ondersteunen. Ze dreigt nu openlijk de inflatie aan te jagen, in de hoop dat consumenten meer gaan besteden en eindelijk dat geld van hun spaarrekening halen. De omloopsnelheid van het geld, dat een absoluut dieptepunt heeft bereikt, moet weer omhoog. Het probleem is dat de FED daar geen directe invloed op kan uitoefenen. Ze heeft niet de instrumenten om mensen te dwingen meer geld uit te geven. Daarom probeert ze de markt te imponeren, door te dreigen met een hogere inflatie. Hoe de centrale bank dat wil bereiken, dat blijft dan ook volstrekt onduidelijk. Het is dus nog maar de vraag of deze nieuwe strategie zal werken. (bron: Holland Gold)

Politiek leider van D66, Sigrid Kaag, stelt dat Nederland haar soevereiniteit moet opofferen aan Europa. Hoeveel politieke leiders zeggen haar dit na in verkiezingstijd? Ik breng in herinnering dat de Franse internationaal ambtenaar Jean Monnet, van 1919 tot 1923 was hij plaatsvervangend secretaris-generaal van de Volkenbond, voor WOII een mini Verenigde Naties, die, na WOII van oordeel was dat de nationale staten moesten opgaan in één groter Europees verband. Maar dat was toen nog niet haalbaar en het werd een overwegend intergouvernementeel instituut.
Overwegingen

In dit blog treft U een aantal beschouwingen aan van niet-politici over de stand van ons land, voorafgaand aan de Troonrede van 15 september aanstaande. Klaas Knot, die medeverantwoordelijkheid is voor het, in mijn ogen, desastreuze monetaire beleid van de ECB, deed ‘gewaagde’ uitspraken over het financiële beleid van de regeringsleiders en de relatie tot de EU. Dr Philipp Blom stelt dat onze Knappe Koppen (KK’s) besluiten nemen die op dat moment ‘slim’ lijken, maar achteraf het tegendeel blijken te zijn. “Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.“ De 10 topeconomen kijken naar de huidige problematiek met de kennis van gisteren, maar de actualiteit vraagt om een driedimensionale aanpak. We staan op een kruising van wegen, waaronder één doodlopende weg. Het CBS en AFM vragen de regering meer aandacht te besteden aan al die gezinnen die in financiële nood zijn geraakt en daar nog in terechtkomen. Daarom heb ik dit blog de titel meegegeven ‘Collector’s item’.

Het aantal corona-besmettingen blijft oplopen, dat signaal mogen we niet negeren. DFT meldt dat er een ontslaggolf op komst is, dat we door de euro van crisis naar crisis strompelen, dat KLM onder curatele van de moeder in Parijs is gesteld, eerder was er al een waarschuwing: Air France/KLM zwakke onderneming, veel indices staan in het rood. We leven in een tijd met grote onzekerheden en de vraag is hoe de Koning daarop, in de Troonrede met de visie van dit kabinet, daarop gaat reageren.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht dalend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in ‘onrustig water’ als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere beleggingsproduct zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs steeg weer wat maar de koers van €2040 half augustus j.l. is ver weg, de bitcoin daalde. De rentetarieven daalden opnieuw over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet, maar het is wel een wereldwijde trend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,297%; Duitsland -0,032%; Nederland -0,027%; Frankrijk 0,528%; Japan 0,6067%; VK 0,821%; Canada 1,0683%; Spanje 1,148%; VS 1,4022%; Italië 1,965%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,698%; Nederland -0,642%; België -0,589%; Frankrijk -0,58%; Denemarken -0,572%; Spanje -0,27%; Japan -0,0862%; VK -0,036%.

%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 5/6 09 2020/547 Collector’s item

UPDATE 29/30 08 2020/546 Trump: ik ben de enige die staat tussen de Amerikaanse Droom en totale anarchie, gekte en chaos

Dit blog verschijnt een dag later dan normaal. Ik downloadde zondagmorgen een nieuwe update van Win10 en daarna had ik geen internet meer. Enkele uren later kwam er een volgende update van Mictosoft maar ook daarmee was er nog geen internetverbinding. Maar maandagmorgen weer wel. Vandaar.

Gelooft een meerderheid van het Amerikaanse volk nog altijd in Donald Trump?

President Donald Trump overweegt naar verluidt een experimenteel coronavaccin in een stroomversnelling te brengen zodat het middel nog voor de verkiezingen van 3 november in noodgevallen kan worden gebruikt in de VS. Ook heeft toezichthouder FDA op aanwijzing van Trump de plasmatherapie tegen Covid-19 versneld goedgekeurd. Wall Street reageerde aan het begin van de week enthousiast: bedrijven in de reissector gingen flink omhoog. Luchtvaartbedrijven als American Airlines, United Airlines en Delta Air Lines klommen tot 8,5%. Cruisemaatschappijen Carnival, Royal Caribbean Cruises en Norwegian Cruise Line werden tot 8% hoger gezet. De hele week staat Trump in het middelpunt van de media. Hij zal de meest verrassende verzinsels, leugens en droombeelden als waarheid presenteren in een poging om zijn achterstand in de peilingen van 9% weg te werken.

Op de eerste dag van de Republikeinse partijconventie hebben uiteenlopende sprekers gewaarschuwd voor de gevolgen als de Democraat Joe Biden de nieuwe president wordt. Het land glijdt dan af naar chaos, anarchie en wetteloosheid, was de kernboodschap. Trump jr. zei in zijn speech dat de Democraten de kernwaarden van de VS aanvallen. Begin november staat het voortbestaan van de VS op het spel, aldus Trumps oudste zoon. Oud-ambassadeur bij de VN Nikkey Haley zei dat de Democraten hun ogen sluiten voor “rellen en razernij”. Biden zou goed zijn voor Iran, China en IS. (bron: NOS) De Republikeinse conventie is een verheerlijking van het Trumpisme. Daar wordt getracht het beeld van de President, het mislukte beleid over de bestrijding van de corona-pandemie en zijn reputatie van een harteloze pestkop, bedrieger en leugenaar. Op de conventie in Charlotte wordt campagne gevoerd, door vooral de Democraten af te schilderen als radicale socialisten, die het land haten en een programma presenteren van “rellen, plundering en vandalisme”. Waar U woont in dit land U zult niet veilig zijn in Joe Biden’s Amerika. De Democraten hebben ons alleen maar verwoesting gebracht en die u tot slaaf willen maken van de slappe slachtofferideologie, tot op het punt waarop u het land en uzelf nog zult herkennen. Trump: “Ze proberen onze verkiezingen te stelen”. De voorbije maanden hebben Trump en zijn campagneteam de Democraten afgeschilderd als mensen die uit zijn op de verwoesting van het land, die steden in brand willen zetten, burgers hun rechten willen afpakken en verruilen voor het socialisme, hetzij tiranniek staatstoezicht naar Chinees model. Daar komt nu bij dat ze God willen afschaffen. 2020 belooft voor de ene dan wel de andere helft van de Amerikaanse bevolking het jaar van de Apocalyps te worden. (bron: NRC) Een groots vuurwerkspektakel boven Washington met veel vlagvertoon. Luid applaudisserende fans die dicht op elkaar gepakt in de tuin van het Witte Huis leuzen scanderen: “Four more years!” Anderhalve meter afstand en mondkapjes? Vergeet het maar. De afronding van de Republikeinse conventie was in alle opzichten een Trumpiaanse show. De president gebruikte het Witte Huis als podium voor zijn acceptatiespeech. Ook dat was Trump ten voeten uit. Het is een ongeschreven regel dat “The People’s House” niet gebruikt wordt voor partijpolitieke campagnedoeleinden. Maar we weten inmiddels dat de president lak heeft aan zulke tradities, ook al heeft hij daarmee mogelijk de wet overtreden. Een week geleden nog had Trump aangekondigd dat het een vrolijke (upbeat) conventie zou worden, maar zijn toespraak was een mix van optimistische vergezichten (“Amerika is de fakkel die de hele wereld verlicht”) en hel en verdoemenis (“alles wat we bereikt hebben, is in gevaar”). Hij prees de prestaties van zijn regering, maar schetste ook een donker, dystopisch beeld van Amerika (een toekomststaat van een verwerpelijk karakter). Hij wees naar de gewelddadige straatprotesten, plunderingen en brandstichtingen in tal van Amerikaanse steden deze zomer. “Al deze steden worden bestuurd door Democraten.” Hij waarschuwde Amerikanen dat dit hun voorland is als ze Joe Biden als hun president kiezen. Hij voorspelde ook dat de Democratische presidentskandidaat miljoenen illegale en misdadige immigranten gaat binnenlaten. “Jullie stem zal beslissen of we gehoorzame Amerikanen kunnen beschermen of dat we ruim baan geven aan gewelddadige anarchisten, ophitsers en criminelen die onze burgers bedreigen. Niemand zal veilig zijn in het Amerika van Joe Biden,” zei Trump, die zich als de president van ‘law and order’ presenteerde. Over Bidens lange staat van dienst zei hij: “Niet eerder stonden kiezers voor een duidelijkere keuze tussen twee partijen, twee visies, twee filosofieën of twee agenda’s. We zijn de laatste vier jaar bezig geweest met het herstellen van de schade die Joe Biden in 47 jaar heeft aangericht.” Trump werd van tevoren met veel tromgeroffel aangekondigd als de man die meer voor elkaar had gekregen dan welke president ook in de Amerikaanse geschiedenis. In zijn toespraak roemde hij de stevige economische groei, de lage werkloosheid en de vele banen die terugkwamen naar de VS. “We hebben de beste economie in de geschiedenis van de wereld opgebouwd.” Maar het Amerika van Trump is opgehouden in maart 2020. Het land verkeert in de zwaarste economische crisis sinds de Grote Depressie van de jaren 30. Net als de meeste sprekers op de Republikeinse conventie sprak de president nauwelijks over de slachtoffers van de pandemie die al meer dan 180.000 Amerikanen het leven heeft gekost en waardoor tientallen miljoenen burgers hun baan hebben verloren. Trump wijdde enkele korte zinnen aan de slachtoffers. “Als natie rouwen we. In ons hart bewaren we de herinneringen van iedereen die zo tragisch het leven heeft verloren.” De Verenigde Staten is een van de zwaarst getroffen landen in de coronapandemie, maar Trump benadrukte in zijn toespraak dat zijn kabinet het beter doet dan welke regering dan ook in de wereld. “We hebben de kleinste economische krimp van alle grote westerse landen. We herstellen sneller dan wie dan ook.” Het is gebruikelijk dat je tijdens een conventie je politieke tegenstanders met rust laat. Maar die ongeschreven regel vloog vorige week al uit het raam, toen Trump tijdens de Democratische conventie bijna dagelijks een campagnebijeenkomst hield. Ook de Democraten hadden maling aan deze regel. Op de avond van Trumps acceptatiespeech zette Kamala Harris, de running mate van Joe Biden, de aanval in op de president. Volgens haar was de Republikeinse conventie alleen maar bedoeld om “het ego van Donald Trump te strelen”. Volgens Harris is Trump nauwelijks geïnteresseerd in de zorgen van Amerikaanse burgers. “Hij is de president van de Verenigde Staten. De conventie zou niet over hem moeten gaan. Het zou moeten gaan over de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van het Amerikaanse volk. In dat opzicht heeft Donald Trump gefaald.”

In haar boek ‘Teveel en nooit genoeg’ schrijft Mary Trump, een nicht van oom Donald, over hem en zijn familie, vanuit haar professie als klinisch psycholoog. Neef Donald groeide op in een wreed, liefdeloos gezin. Zijn grootvader, Fred Trump, een vastgoedmagnaat, stak geen energie in de opvoeding van zijn kinderen anders dan dat ze ‘killers’ moesten worden. Law and order: narcisme, pesten en grootheidswaanzin. Geen liefde, geen warmte, geen gezinsleven, nooit gewaardeerd. Het resultaat zijn persoonlijkheidsstoringen, mogelijk psychische gestoordheid. Donald kwam zoveel te kort dat hij er permanent door beschadigd werd: een spoor van faillissementen en zakelijke fiasco’s schiepen een mythe van de keiharde zakenman. Hij heeft er geen moeite mee iedere dag weer controleerbare leugens de wereld in te gooien om daarmee het volk en zijn tegenstanders te misleiden en hij manipuleert ze met beloftes die hij nooit nakomt of door ze angst aan te jagen. Hij heeft er geen enkele moeite mee de Amerikaanse wetten te overtreden, want hij waant zich boven de wet te staan. Hij is een president die altijd gelijk heeft en als dat niet zo is is het anderen hun schuld. Racisten zijn zijn vrienden, die hem steunen. Na lezing van de recensie van het boek in Trouw/de Verdieping op 31 augustus 2020 rijst de vraag is dit killer-instinct niet de wens van meer dan de helft van alle kiesgerechtigde Amerikanen? Dit weekend was burgemeester Ted Wheeler van Portland het volgende slachtoffer. Hij zei op een persconferentie dat president Trump de haat heeft gecreëerd die tot de grootste geweldsuitbarsting in de VS in tientallen jaren leidt. Ook beschuldigde hij Trump van racistische aanvallen op zwarte mensen. Trump beschuldigde eerder Wheeler en de Democraten van het creëren van chaos en geweld in hun steden. In Portland werd zaterdag een aanhanger van Trump doodgeschoten, nadat een stoet Trumpaanhangers met 600 voertuigen door de stad was getrokken. In Portland demonstreren al 3 maanden aanhangers van de Black Lives Matter-beweging. Trump noemde Wheeler via Twitter een “zwakke en zielige Democratische burgemeester”. (bron: NOS) Hier staat de leugenaar, de bedrieger, de straatvechter in de schijnwerpers. De President die ervoor kiest zich als een gezondene te profileren en zijn tegenstander van alles wat onwaar te beschuldigen. Natuurlijk zijn er verschillen in de tweestrijd van de kandidaten. Die mogen, nee moeten, ook aan de orde worden gesteld, maar op deze wijze? Hier krijg ik een heel vieze smaak van in mijn mond. Is deze man een bevriend staatshoofd van een beschaafd land, waar we mee samenwerken. Maar, krijgt deze pertinente leugenaar, oplichter en verdraaier van feiten het vertrouwen van een meerderheid van zijn volk voor nog 4 jaar? Moeten wij deze man behandelen als een bevriend staatshoofd van een beschaafd land? De American Dream die hij zijn bevolking voorspiegelt is een farce. Ieder gemiddeld Amerikaanse huishouding heeft 9 creditcards met een schuld van 3 jaarsalarissen en dat betalen wij. Die verkiezingscampagne is heel onsmakelijk en ik vrees dat het allemaal nog veel erger wordt. Hij is tot alles in staat. Melanie Trump hield een menselijk en vriendelijke toespraak.

Financieel/monetair en economisch nieuws

De aandelenbeurzen in New York gingen maandag verder omhoog, nadat de brede S&P 500 en technologiegraadmeter Nasdaq vrijdag naar nieuwe recordstanden stegen. Net als in Europa putten beleggers op Wall Street moed uit de positieve berichten over de behandeling van het coronavirus en een mogelijk versnelde goedkeuring van een vaccin in de Verenigde Staten.

De Amerikaanse luchtvaartmaatschappij American Airlines schroeft vanwege de coronacrisis zijn capaciteit voor de maand oktober met 55% terug op jaarbasis. Daarbij zal het concern de dienstverlening naar vijftien Amerikaanse steden beëindigen.

De Duitse luchtvaartreus Lufthansa werkt aan extra maatregelen om de kosten te drukken. Bij de onderneming staan daarbij nog eens 20.000 banen op de tocht, bovenop de al aangekondigde banenreducties, zo meldden verschillende Duitstalige media.

De omzet van de horeca is in het 2e wartaal met 51% gedaald ten opzichte van het 1ste kwartaal, meldt het CBS, dat spreekt van een ongekende omzetdaling. In het eerste kwartaal daalde de omzet al met 14%. De horeca is daarmee een van de zwaarst door de coronacrisis getroffen sectoren. Vooral hotels hadden met een daling van 75% in het 2e kwartaal dramatisch minder omzet. Cafés zagen de omzet met 60% dalen, restaurants met 51%. Het ondernemersvertrouwen in de horeca was in het begin van het 3e kwartaal nog erg laag. Wel was het groter dan aan het begin van het tweede kwartaal. (bron: NOS) Niet echt verrassende cijfers, maar wel dramatisch voor de bedrijven die erdoor werden getroffen.

Twee zwaargewichten trekken zich terug uit de grondstoffenhandel: die bulkhandel bekoort hen niet langer, schrijft Trouw. Het gaat om een van de grootste banken in de eurozone, de Franse bank BNP Paribas, en onze eigen halve staatsbank ABN Amro. Deze laatste heeft honderden miljoenen verloren met een failliete oliehandelaar en BNP Paribas kampt met een kwakkelende koffiehandelaar in de VS en een rijsthandelaar in Dubai. ABN Amro stopt definitief buiten Noord-West Europa en BNP Paris selectief. Hebben de beide banken mogelijk niet niet voldoende kritisch de risico’s ingeschat?

De beleidsmakers van de Europese Centrale Bank (ECB) hebben tijdens hun laatste rentevergadering aangegeven dat ze nog weinig zekerheid hebben wat betreft de economische vooruitzichten en de mate waarin ze monetaire stimuleringsmaatregelen moeten nemen. De ruime steun voor het bankwezen in de eurozone is, volgens de ECB, vooral opgenomen door Duitse (€160 mrd), Franse (€110 mrd) en Nederlandse (€82 mrd) banken (waaronder €20 mrd door RABO) en in veel mindere mate door de zwakkere Zuid-Europese banken. Dat geeft te denken. Aan de ene kant gaat het om gratis geld, anderzijds is de vraag waarom banken grote schulden aangaan als daar geen reden toe zou zijn. Verwachten ze nieuwe grote afschrijvingen te moeten plegen en trachten ze daarmee hun liquiditeiten op orde te houden, dan wel dekken ze zich in voor een investeringsexplosie van het bedrijfsleven? Maar hoe het ook zij, het eigen vermogen komt verder onder druk te staan.

De economie van China, de tweede van de wereld, kan dit jaar groei laten zien ondanks de impact van de coronacrisis. Dat verklaarde premier Li Keqiang op Chinese staatsradio zondag. In het tweede kwartaal groeide de Chinese economie met 3,2% in vergelijking met een jaar eerder. In het eerste kwartaal van dit jaar was nog sprake van een recordkrimp met 6,8% als gevolg van de lockdownmaatregelen tegen het coronavirus in China. De Chinese overheid heeft grote stimuleringspakketten doorgevoerd om de economie te helpen herstellen van de crisis. De premier zei verder dat Peking verwacht dat er dit jaar meer dan 9 miljoen nieuwe banen in stedelijke gebieden in China zullen worden gecreëerd. (bron: DFT)

De FED heeft laten weten dat ze geen probleem hebben als de inflatie gaat stijgen als gevolg van het stimuleren van de Amerikaanse economie. Dat betekent dat er meer dollars worden bijgedrukt en de waarde van de dollar ten opzichte van andere valuta, als de euro en de yen, zal dalen. Als het geld minder waard wordt stijgen de prijzen en de FED heeft daar geen moeite mee. Beleggers waren enthousiast want die trokken daaruit de conclusie dat de FED doorgaat met nieuw geld in de markt pompen. De bankaandelen stegen fors. Maar het is maar zeer de vraag of dat geld in de reële economie terechtkomt en niet bij de speculanten die de koersen op de aandelenmarkten nog verder opjagen. De ervaring die we hiermee in Europa hebben wijst in die richting. De ECB heeft haar loketten geopend voor de banken die geld willen lenen om daarmee investeringen te financieren van overheden en ondernemingen. Maar wat is de realiteit: de banken hebben grote hoeveelheden geld opgenomen om daarmee hun liquiditeiten te vergroten om klappen op te vangen van kredieten en leningen die moeten worden afgeschreven. Dat is verliesfinanciering en daarmee wordt de economische activiteit niet geactiveerd. Verliezen van banken moeten niet worden opgevangen door liquiditeiten van de centrale banken maar door het eigen vermogen en de opgebouwde vermogens van de bank. Het lijkt erop dat dat hele ECB-project gaat mislukken en dat het nog goed moeilijk wordt om uit de krimpeconomie te komen.

De officiële rente in de VS blijft mogelijk langer lager, maar de FED, de Amerikaanse centrale bank, is deels verantwoordelijk voor onverantwoorde koersstijgingen van aandelen, zegt Hendrik Jan Tuch van Aegon Asset Management. Als de rente een normaal niveau zou hebben, dan zou dat niet kunnen gebeuren.

Deze week is er overleg geweest tussen het kabinet de coalitiepartijen en de sociale partners over een akkoord over een derde steunpakket voor bedrijven die door de corona-crisis in de problemen zijn gekomen. Mogelijk wordt het pakket binnenkort aangekondigd. Het AD schrijft dat het kabinet in het nieuwe pakket enkel nog de zwaarst getroffen sectoren wil helpen, zoals de evenementenbranche, de horeca en de culturele sector. Op dit moment betaalt de overheid op grond van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) 90% van de salarissen bij ondernemingen die minstens 20% omzetverlies lijden. Dat blijft zo. Verder blijft het deel van loonsom die de overheid voor zijn rekening neemt 90%, met dien verstande dat werkgevers 10% moeten besteden aan (om)scholing. Bedrijven zouden meer ruimte krijgen om overtollig personeel te ontslaan. Ook de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO) en de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) zouden in het nieuwe steunpakket, met reducties, terugkeren. Het derde steunpakket treedt op 1 oktober in werking en gaat doorlopen tot 1 juli 2021. Mogelijk wordt de zelfstandigenaftrek, een belastingvoordeel voor kleine ondernemers, in stappen afgebouwd met een tijdelijke compensatieregeling. De steunregeling voor zzp’ers (de ‘TOZO’) wordt verlengd tot 1 juli 2021, maar wordt strenger. Er komt naast de partnertoets, waarbij wordt gekeken naar het inkomen van de partner, ook een controle op het eigen vermogen van de zzp’er, om voor de steun in aanmerking te komen. De speciale steun voor flexwerkers die niet voor bijstand of WW in aanmerking komen verdwijnt. Die was al bedoeld als eenmalige tegemoetkoming. In de begroting 2021 wordt een investering in de economie van €20 mrd voor de komende vijf jaar aangekondigd. Het gaat dan om innovatie en verduurzaming. Zorgmedewerkers krijgen ook volgend jaar een eenmalige bonus, dan van €500, zeggen bronnen in Den Haag. Er komt geen structurele extra loonsverhoging. Ook grote bedrijven krijgen te maken met een tegenvaller: de winstbelasting wordt niet zoals aangekondigd verlaagd. (bron: AD/NOS) Het kabinet kiest er dus voor trapsgewijs de lasten van de economische terugslag terug te draaien. Alleen gezonde bedrijven moeten in leven gehouden worden. Bedrijven mogen afscheid gaan nemen van vast personeel en bedrijven die momenteel in zwaar weer verkeren zullen geconfronteerd worden met de vraag in hoeverre hun bestaanszekerheid nog realiteit blijft. De vraag is hoe groot het financiële plaatje van dit noodscenario is en wat ermee in stand kan worden gehouden en hoe groot de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan zijn.

Nederlandse banken proberen met een aanklacht bij een rechtbank in New York bijna 245 miljoen dollar terug te krijgen van een failliete Argentijnse sojahandelaar. Het bedrijf Vicentin, een van de grootste sojaleveranciers ter wereld, ging in december plotseling failliet. De banken denken dat er door middel van fraude geld is weggesluisd. Het FD heeft documenten ingezien die bij de Amerikaanse rechtbank zijn ingediend. Daaruit blijkt dat ING nog $72 mln tegoed heeft en Rabobank $23 mln. De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO heeft $150 mln uitstaan. Die bank is grotendeels in handen van de overheid, maar is ook deels eigendom van Rabobank, ING en ABN Amro. Ook internationale banken zijn aangesloten bij de aanklacht, waarmee in totaal $500 mln is gemoeid. Vicentin spreekt de beschuldigingen tegen. (bron: NOS) Geen of wel fraude?

De auto- en motorensector kampt met een recorddaling van de omzet. In het tweede kwartaal zagen importeurs, dealers, garages, handelaren en onderdelenbedrijven hun omzet afnemen met meer dan 25%, meldt het CBS. Het is de grootste krimp in meer dan 25 jaar. Vooral de autoverkoop is getroffen: handelaars in motoren zagen de omzet met 5,7% het minst dalen. De importeurs van nieuwe personenauto’s krijgen de hardste klappen. De dealers zagen de omzet kelderen met ruim 40%. Door corona waren autofabrieken gesloten en kochten consumenten en leasebedrijven minder nieuwe auto’s. Door de sluiting van veel autofabrieken viel ook de handel in auto-onderdelen terug. Behalve minder personenauto’s werden ook minder bedrijfswagens en bussen verkocht. De omzet in deze sector daalde met 26%. Ondernemers in de auto- en motorenbranche waren bijzonder somber gestemd in het tweede kwartaal: hun vertrouwen zakte naar min 46,9. Voor het derde kwartaal zijn ze echter een stuk minder somber met een vertrouwenscijfer van min 9. Dat is ook beter dan de min 19,3 voor het hele bedrijfsleven. 3,2% van de automotive-ondernemers verwacht een omzetgroei in het 3e kwartaal. (bron: NOS) Laat ik duidelijk zijn: een omzetgroei ten opzichte van die in het 2e kwartaal. De resultaten vallen me helemaal niet tegen. In feite vallen ze me mee: ik had erger verwacht, in acht genomen dat het verkeer 2 maanden vrijwel plat heeft gelegen. Maar dat de zaken nu weer snel terugkeren naar voor corona, daar vertrouw ik ook weer niet op. We zitten wel in een krimp-economie, ondanks dat de overheid geld blijft pompen in de de economie.

De coronacrisis hakt er hard in bij Schiphol, en dat blijft waarschijnlijk nog jaren pijn doen, is de verwachting. Om kosten te besparen wil de luchthaven ‘enkele honderden’ banen schrappen. Dat werd bekend gemaakt bij de presentatie van de halfjaarcijfers van de Schiphol Group, waaronder ook de vliegvelden in Eindhoven en Rotterdam vallen. Die cijfers waren, zoals verwacht, dramatisch. Er werd een verlies in de boeken gezet van €246 mln. Niet vreemd, want in het eerste halfjaar van 2020 nam het aantal passagiers op de hoofdluchthaven bij Amsterdam af met 62,1% ten opzichte van een jaar eerder. Het aantal vliegbewegingen daalde met ruim 52%. Voor het hele jaar verwacht Schiphol dat het tussen de 55% en 72% minder reizigers gaat verwerken. De luchthaven gaat ervan uit dat pas op zijn vroegst in 2023 weer op het niveau van 2019 te komen. “De vooruitzichten voor de komende jaren zijn zeer onzeker en hangen af van de ontwikkeling van de pandemie, de komst van een vaccin, internationale coördinatie van reismaatregelen, het profiel van het economisch herstel en veranderingen in het gedrag van passagiers en bedrijven”, schrijft het bedrijf. En dus moeten de kosten omlaag. In 2021 en 2022 moeten die al met een vijfde tot een kwart zijn gedaald, en dat gaat dus ook gepaard met veel banenverlies. “De impact op de werkgelegenheid is nog onzeker, maar verwacht wordt dat het zal gaan om enkele honderden functies op het totale personeelsbestand van ongeveer 3000”, meldt Schiphol. Voor er daadwerkelijk mensen worden ontslagen, zal er eerst een sociaal plan gemaakt worden met de vakbonden. In een toelichting vertelt topman Dick Benschop dat hij verwacht dat het personeelsbestand met zo’n 10% moet gaan krimpen. Dat zou neerkomen op ongeveer 300 mensen die op zoek moeten naar een nieuwe baan. Het zijn vooral de banen achter de schermen die komen te vervallen. Zo zullen er bijvoorbeeld minder slotplanners nodig zijn. Hoe beroerd het ook gaat, de luchthaven staat nog niet op omvallen. Het heeft €500 mln aan eigen reserves liggen en kan nog €1 mrd lenen bij de bank, mocht dat nodig zijn. Daarmee denkt de luchthaven nog zeker een jaar te kunnen overleven. De verliezen hadden ook nog aanzienlijk groter kunnen zijn, ware het niet dat de overheid op meerdere fronten te hulp schoot. Zo kreeg Schiphol Group €37,6 mln aan loonkostensubsidie toegezegd door gebruik te maken van de NOW-regeling. Daarnaast maakte Schiphol gebruik van de mogelijkheid om het verwachte verlies over 2020 af te trekken van de winst van 2019. Daardoor stort de Belastingdienst tientallen miljoenen terug in de kas van de luchthavengroep. (bron: RTLZ) Het halfjaarresultaat is niet verontrustend, ik verwacht voor het hele jaar geen positief resultaat, maar Schiphol is een sterk bedrijf dat op eigen kracht moet kunnen overleven. De grote vraag is echter hoe de luchtvaart zich in de komende jaren zal ontwikkelen.

De strengere rekenregels voor pensioenfondsen die vorig jaar werden voorgesteld door de commissie-Dijsselbloem, worden komende jaren stapsgewijs ingevoerd. Dat heeft De Nederlandsche Bank (DNB) besloten. Hierdoor krijgt de financiële positie van pensioenfondsen komende vier jaar telkens een kleine tik, waardoor de kans toeneemt dat er dan gesneden moet worden in de pensioenuitkeringen. De commissie onder leiding van voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem zorgde vorige zomer voor ophef met het advies om bepaalde parameters voor de fondsen strenger te maken. Later zei Dijsselbloem daarover dat pensioenfondsen kortingen als die nodig zijn, niet telkens voor zich uit konden blijven schuiven. Hij wees erop dat de Nederlandse fondsen er al lang slecht voor stonden. DNB besloot destijds al om het advies te gaan doorvoeren, maar dit niet eerder te zullen doen dan op 1 januari 2021. Nu is ervoor gekozen om de implementatie gespreid, in vier gelijke stappen te doen. Daardoor zal de dekkingsgraad van pensioenfondsen, bij gelijkblijvende rente, komende vier jaar telkens met 1 tot 1,5 procentpunt lager uitpakken, laat een woordvoerder van DNB weten. De strengere rekenregels hebben nog geen gevolgen voor de mogelijke pensioenverlagingen die volgend jaar al dreigen bij diverse grote Nederlandse pensioenfondsen. Of er dan gekort moet worden, hangt namelijk af van hoe de fondsen er per 31 december dit jaar voorstaan. De nieuwe regels gaan pas op de eerste dag van het nieuwe jaar in. (bron: DFT)

De lage rente is en blijft de komende jaren een fors probleem voor pensioenfondsen. En dat probleem wordt niet verholpen met het nieuwe pensioenstelsel, waar in juni een akkoord over werd gesloten. Jongeren van nu doen er daarom goed aan om flink te sparen voor na hun pensionering, adviseert het Centraal Planbureau. Het is heel simpel, volgens de uitleg van één van de belangrijkste adviesorganen van het kabinet. Ouderen hebben het grootste deel van hun pensioenvermogen al opgebouwd, dus zij worden minder hard geraakt door de lage rente die op dit moment geldt in de financiële wereld. Wie nu nog jong is, heeft nog een lange weg te gaan om z’n pensioen op te bouwen en heeft er dus meer last van. Het CPB deed op verzoek van minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, D66) en de Tweede Kamer onderzoek naar de gevolgen van lage rente voor het Nederlandse pensioenstelsel. Dat is belangrijk, ook in het nieuwe stelsel waar vakbond FNV begin juli als laatste betrokken partij mee instemde. De Tweede Kamer moet nog wel stemmen, maar met de steun van oppositiepartijen GroenLinks en PvdA zal het plan er niet sneuvelen. De gevolgen van de lage rente zijn niet mals: pensioenfondsen moeten een deel van hun geld in veilige beleggingen steken, zoals staatsobligaties van landen met een gezonde financiële huishouding. Maar wie op dit moment geld uitleent aan Nederland, moet daar rente voor betalen. Kortom: beleggen kost pensioenfondsen soms geld. “Rendementen op de beurs bepalen nog veel van de opbrengsten”, legt Bert Smid, onderzoeker van het CPB, uit. En de rendementen op veilige beleggingen zouden de komende jaren wel eens laag kunnen zijn en blijven. Dat was al voor de corona-crisis het geval, en de honderden miljarden aan steunprogramma’s maken een langere periode van lage rente alleen maar waarschijnlijker. De lage rente is in het huidige stelsel ook een probleem omdat pensioenfondsen gebonden zijn aan de zogeheten rekenrente. Daarmee wordt bepaald of fondsen wel genoeg geld in kas hebben om in de toekomst alle pensioenen te kunnen betalen. Als die rekenrente onder een bepaald niveau ligt, moeten fondsen korten op de pensioenen. In het nieuwe stelsel geldt deze regel niet meer. Maar de lage rente blijft hoe dan ook een probleem. Om toch te zorgen dat ook op de lange termijn iedereen een pensioen heeft dat niet al te ver onder zijn inkomen ligt, geeft het CPB wat opties. De belangrijkste en tegelijkertijd meest vrijblijvende: extra sparen. En, ook handig maar je moet het wel zelf doen: langer doorwerken zodat je een hoger pensioen opbouwt. Of nu al meer gaan werken, met hetzelfde doel. Daarnaast zou er wat veranderd kunnen worden in hoe we het nu geregeld hebben. Daar geeft het CPB drie opties voor, die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. De eerste is om de AOW te verhogen, het pensioen dat iedere burger krijgt ongeacht of je hebt gewerkt of niet. Daar zitten twee fikse nadelen aan. Het eerste is dat dit miljarden zal kosten en dat geld zal ergens vandaan moeten komen. Dat betekent een belastingverhoging of een bezuiniging ergens anders. Het tweede nadeel is dat als de AOW omhoog gaat, de prikkel om te werken kleiner wordt. Optie twee is om de pensioenpremies die werkenden nu betalen verder te verhogen. Dan hebben fondsen meer geld in kas om de pensioenen van te betalen. “Dat ligt gevoelig, want het gaat ten koste van wat je uit kan geven”, zegt Smid. Optie drie is een geheel nieuwe extra regeling: de zogenaamde NDC. Dat staat voor notional defined contribution. Het is een pensioenregeling tussen onze AOW en het aanvullend pensioen in. “Dat stelsel bestaat al een tijdje, in andere landen staat de NDC ertussenin”, legt Smid uit. Alle werkenden betalen in dit systeem een premie en daarmee worden de pensioenuitkeringen betaald. De hoogte van de premie is gekoppeld aan het salaris, en de hoogte van je pensioen is weer gekoppeld aan je bijdrage. Iedereen doet eraan mee, ook zzp’ers. “Het voordeel is een stabiele aanvulling op het huidige systeem, die meegroeit met de welvaart”, vertelt Smid. Dat komt door de koppeling aan het loon: als die stijgen, stijgt ook de inleg en dus het uiteindelijke pensioen. Het grote nadeel: om dit systeem, dat bijvoorbeeld in Zweden en Italië gebruikt wordt, in te voeren vergt een grote hervorming en een nieuw systeem dat ook weer kosten met zich meebrengt. “Gratis oplossingen zijn er niet”, besluit Smid. (bron: RTLZ) Enkele kanttekeningen. Interessant artikel over de waarde van onze opgebouwde pensioenen. Jongeren moeten zelf extra gaan sparen omdat de pensioenuitkering onvoldoende zal zijn als bestaansminimum. Dat als gevolg van het monetaire beleid van de centrale banken van ruime geldhoeveelheden en vrijwel gratis geld. De relatieve zekerheid van een pensioenuitkering waarvoor werkgevers en werknemers ca 40 jaar premie betalen vervalt met het Pensioenakkoord van Koolmees. De pensioenuitkeringen worden gekoppeld aan de rendementen die in de markt gemaakt worden. Dalen de koersen dan dalen de pensioenen mee en stijgen de koersen dan gaan de uitkeringen omhoog. Wat meespeelt is dat bestaande contracten moeten worden opengebroken en de gevolgen daarvan zijn niet te overzien. Een NDC is ook een optie, maar dat vraagt om een grondige hervorming met veel onzekerheden.

Alle nertsenfokkerijen in Nederland moeten op 21 maart volgend jaar zijn gestopt. Dat bevestigen bronnen in Den Haag na berichtgeving door het AD. De vervroegde beëindiging is het gevolg van de uitbraak van het coronavirus op veel nertsenhouderijen. De afgelopen tijd zijn ruim 40 nertsenhouderijen getroffen door het coronavirus. Op die bedrijven zijn alle nertsen geruimd. Het kabinet ziet niets in het preventief ruimen van de laatste 120 bedrijven. Het kabinet trekt voor de maatregel €180 mln uit. De fokkerijen zouden in 2024 dicht gaan, maar dat is nu naar voren gehaald. (bron: NOS)

Er komt een nieuw steunpakket voor de cultuursector. Het kabinet trekt er €480 mln voor uit, voor zowel instellingen met een rijkssubsidie als met een gemeentelijke subsidie. Eerder trok het kabinet al €300 mln uit voor de cultuursector, die door de coronacrisis hard geraakt is. (bron: NOS)

De Amerikaanse overheid heeft een contract met Philips over de levering van beademingsapparatuur stopgezet. Philips heeft inmiddels 12.300 van de gevraagde 43.000 apparaten geleverd, maar de rest wil de VS niet hebben. Philips-topman Van Houten heeft het besluit in een persbericht gemeld. Van Houten lijkt erdoor verrast; de reden voor het besluit wordt niet duidelijk. Het contract met de VS werd in april getekend. De beademingsapparatuur was vooral bedoeld voor coronapatiënten op de IC’s. Van Houten wijst erop dat Philips flink heeft moeten investeren om de apparaten te kunnen leveren. (bron: NOS) Een strop voor Philips. Kennelijk hadden de Amerikanen veel meer apparaten besteld dan ze nodig hebben. Het aandeel Philips viel in Amsterdam en op Wall Street terug.

Willem Vermeend schrijft deze week in zijn column op DFT Medio augustus waarschuwde het Centraal Planbureau (CPB) dat de coronacrisis de Nederlandse economie hard zal raken en dat deze klap de komende maanden pas goed zichtbaar wordt. Dit jaar krimpt de economie met ruim 5%, waarbij bedrijven omvallen en de werkloosheid oploopt. Deze week publiceerde de rekenmeester van het kabinet twee onderzoeken. Daarin wordt geconcludeerd dat ook bij een snelle medische coronaoplossing de crisis in Nederland tot een langdurige economische schade zal leiden. Volgens het CPB zal, door de daling van de investeringen en een afnemende innovatie, de groei van de productiviteit de komende jaren lager uitvallen. Daardoor zal het groeivermogen van onze economie blijvend verminderen. Dat houdt in dat een nieuw kabinet zijn plannen moet baseren op een structureel lagere economische groei, die waarschijnlijk gemiddeld slechts rond de 1% zal liggen, terwijl tot voor kort 2,5% of hoger het uitgangspunt was. Daardoor zal de schatkist weinig ruimte bieden voor nieuwe overheidsuitgaven. Veel mooie ambities die de politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s willen opnemen, eindigen dan ook in de prullenbak. Tot op heden heeft het kabinet vooral lof geoogst voor het huidige coronasteunpakket, waarmee bedrijven overeind zijn gehouden en massaontslagen zijn voorkomen. Deze zomer pleitte de OESO al voor een versobering van de steunpakketten die veel landen na het uitbreken van de economische crisis hebben ingevoerd. De denktank waarschuwde dat zonder afbouw het gevaar bestaat dat bedrijven en banen in stand worden gehouden die niet meer levensvatbaar zijn. Wij voegen daaraan toe dat deze pakketten ook de noodzakelijke vernieuwingen, zoals extra bedrijfsinvesteringen en innovaties, in de weg kunnen staan of vertragen. Als we afgaan op de gedegen analyse van het CPB, zou Nederland zo snel mogelijk maatregelen moeten nemen om de economische groei aan te jagen en het groeivermogen van onze economie te versterken. Recent is door een adviesorgaan (het Comité voor Ondernemerschap) onder voorzitterschap van TomTom-baas Harold Goddijn, een goed doortimmerd groeiplan met 10 gerichte maatregelen gepresenteerd met een omvang van €8 tot €12 mrd. Het pakket omvat investeringen in groei en innovatie, waaronder versterking van eigen vermogens, stimulansen voor innovaties en tijdelijke fiscale kortingen voor bedrijfsinvesteringen. Voor de arbeidsmarkt wordt een nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen voorgesteld en voor een productiever MKB een versnelling van digitaliseringsprogramma’s. Een aantal van deze maatregelen kan op de korte termijn worden uitgevoerd. Volgens doorrekeningen verdient dit groeiplan zich op termijn terug in de vorm van extra economische groei en extra banen. Ook daarom mag dit plan niet op de Haagse stapel met niet uitgevoerde voorstellen terecht komen. (bron: DFT)

Politiek georiënteerd nieuws

De tabakslobby is er toch in geslaagd invloed uit te oefenen op de afspraken in het Nationaal Preventieakkoord. Dat concludeert platform The Investigative Desk, in een publicatie bij Follow the Money. Het idee was juist dat de lobby buiten de onderhandelingen zou blijven. Via de VVD zou het de tabaksector zijn gelukt om maatregelen af te zwakken, te vertragen of te schrappen. Daardoor zou de prijs van sigaretten minder snel stijgen en zou het ‘uitstalverbod’ nu veel beperkter zijn dan werd beoogd. VVD’er Veldman zei in het NOS Radio 1 Journaal dat hij als Kamerlid belangen moet wegen, zoals die van ondernemers. (bron: NOS) Die laatste uitspraak is maar de halve waarheid. Een politieke partij kan zich niet laten gebruiken als een belangenbehartiger van bepaalde sectoren in de maatschappij. Roken is slecht voor de gezondheid, daar sterven jaarlijks 20.000 rokers aan. Dan kan een politicus zich niet opwerpen als een lobbyist van ondernemers die tabaksproducten produceren en verkopen. Ik weet dat het in de VVD verdedigbaar is, want de premier heeft 3 kabinetten lang de grote bedrijven en zijn ‘vriendjes’ vrijbrieven, kortingen en aantrekkelijke fiscale regelingen aangeboden. De vraag is echter waarom de drie coalitiepartners, CDA, D66 en CU, daarin zijn meegegaan.

Woningbezitters kunnen investeringen in duurzaamheid amper terugverdienen, concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Hun bijdrage aan de klimaatdoelen zal daarom veel kleiner zijn dan waar het kabinet van uitgaat, Het kabinet wil dat alle woningen vanaf 2050 gasloos en energieneutraal zijn, zonder hogere woonlasten. Dat betekent dat er per jaar zo’n 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden. Het is de bedoeling dat daardoor de woonlasten niet omhoog gaan. Volgens het PBL is dat voor veel huishoudens niet mogelijk, of pas na tientallen jaren. Dat heeft te maken met de flinke investering die huiseigenaren moeten doen in bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen. Het PBL zegt dat dat voor de meeste eigenaren niet haalbaar is. Met de huidige subsidie kan het tientallen jaren duren voordat de investering is terugverdiend. Een gemiddeld huishouden met energielabel D moet bijvoorbeeld €35.000 investeren om de woning energieneutraal te maken. Daarmee wordt €50 per maand bespaard op energielasten. Dat betekent dus dat de investering pas na tientallen jaren is terugverdiend. Voor eenpersoonshuishoudens is de investering nog veel minder aantrekkelijk. Zij zijn min of meer hetzelfde kwijt aan het duurzamer maken van hun huis als een gezin met tweeverdieners, maar ze hebben maar één inkomen om de investering te bekostigen. Alleen bij een kleine groep grootgebruikers rendeert de investering op korte termijn. De enige investering die overduidelijk rendeert, ook zonder subsidie, is volgens het PBL de aanschaf van zonnepanelen. “Dat is een no-brainer. Ook zonder subsidie zijn zonnepanelen een gunstige investering.” De huidige subsidieregelingen zijn niet genoeg om overige verduurzamende maatregelen op de lange termijn financieel aantrekkelijk te maken, zegt het PBL. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de gebouwde omgeving – dat zijn zowel woningen als andere gebouwen – in 2030 3,4 miljoen ton CO2 minder mag uitstoten. Dat is 7% van de totale vermindering van CO2-uitstoot die in dat jaar behaald moet zijn. (bron: NOS) Een drietal kritische kanttekeningen: een vermindering van de CO2 uitstoot van slechts 7% over 10 jaar is, gezien de enorme en zware investering die huizenbezitters daarvoor moeten opbrengen, het rendement VEEL te laag. De vervuilende industrie zal een VEEL hogere bijdrage daarvoor moeten leveren, maar verwacht niet dat het Kabinet Rutte III daartoe zal besluiten. De pertinente uitspraak dat het plaatsen van zonnepanelen een rendabele investering is, zet ik vraagtekens. Ja, bij de huidige regeling, die in 2022 afloopt, kan teruggeleverde energie van zonnepanelen, tot een max van de afgenomen kWh stroom, worden gesaldeerd. Daar krijg je dus ca €0,22 voor terug. Maar in 2023 komt er een andere regeling: een aflopende schaal waarmee het aandeel van teruggeleverde energie afneemt: 2022: 100%; 2023 91%; 2024 82%; 2025 73%; 2026 64%; 2027 55%; 2028 46%; 2029 37%; 2030 28%; 2031 0%. Met ingang van 2023 gaat de terugleververgoeding voor niet meer gesaldeerde stroom van minimaal 70% naar 80% van de stroomprijs die je afspreekt met de energieleverancier. Stel je krijgt nu €0,225 per kWh dan zou in vanaf 2023 nog slechts €0,08 ontvangen. Daarmee stijgt de terugverdientijd en wordt de aanschaf van zonnepanelen minder aantrekkelijk. Het PBL noemt een prijs van €35000 voor de noodzakelijke verduurzaming van een woning met een D energielabel. Het gaat dan om woningen gebouwd voor 2008. Daarvoor worden echter prijzen genoemd van tussen de €40.000 en €80.000. Verder wordt een warmtepomp genoemd als vervanger voor de CV-ketel. Die beiden zijn niet vergelijkbaar. De CV-ketel is veel comfortabeler dan een warmtepomp, die slechts 16 graden warmte levert. Dat wordt dus kou lijden in de winter en met koud water douchen. Radar: warmtepompen zijn waardeloos.

Een echtscheiding, verbouwing of renteverlaging van de hypotheek: vanaf juni 2021 moeten huiseigenaren bij elke wijziging van de hypotheek verplicht een nieuwe taxatie van hun woning laten maken door een taxateur die ter plekke komt kijken. Het nieuwe Europese voorschrift kan mensen honderden euro’s extra kosten, staat in het Financieele Dagblad. Nu volstaat meestal een online – en goedkoper – taxatierapport, een WOZ-verklaring van de gemeente of helemaal geen taxatie. De wijziging is het gevolg van een nieuwe richtlijn van de Europese bankentoezichthouder (EBA) die volgend jaar van kracht wordt. De EBA wil daarmee de risico’s voor banken beperken. Zonder waardebepaling een hypotheek accepteren, kan ertoe leiden dat de hypotheek hoger wordt dan de waarde van het huis. De maatregel geldt niet voor andere hypotheekverstrekkers zoals verzekeraars. De Nederlandsche Bank (DNB) kan van de Europese richtlijn afwijken, maar lijkt dat vooralsnog niet van plan. Het kabinet, banken en huiseigenaren voelen weinig voor de richtlijn. Vereniging Eigen Huis (VEH) noemt de taxatieplicht een “slecht idee” dat huiseigenaren bovendien “onnodig op de kosten jaagt”. “Dit is disproportioneel. Bij iedere verandering van de hypotheek, hoe klein ook, zul je straks je huis opnieuw moeten laten taxeren door een taxateur. Ook als je oversluit naar een lagere rente, zoals veel mensen nu doen”, zei een woordvoerder. (bron: NOS) Kennelijk is het vertrouwen van de EBA zo gering in de banken dat ze nu met een onzinnige maatregel komen, zeker dat die €500 moeten worden gemaakt ‘bij elke wijziging’. Belachelijk.

Het aantal mensen in de bijstand is voor het eerst in 2,5 jaar gestegen. Het afgelopen half jaar kwamen er 12.000 mensen met een bijstandsuitkering bij. Vooral jongeren belandden meer in de bijstand. De toename is te zien onder mensen van alle achtergronden. Zowel mensen met een Nederlandse of westerse achtergrond als een niet-westerse achtergrond belandden meer in de bijstand. In totaal ontvangen 427.000 mensen een bijstandsuitkering. Tot en met het 3e kwartaal van 2017 was er jarenlang een toename en sindsdien nam het aantal mensen in de bijstand steeds af. (bron: NOS) We zitten in een economische krimp, waarin de rijken steeds rijker worden (de aandelenkoersen stijgen) en de armen en de de ondernemers o.a. in de horeca, kunst en cultuur, recreatie en vervoer (ter land, ter zee en in de lucht) zware klappen krijgen. Dat is de werkelijkheid.

Er zijn vorig jaar aanzienlijk meer cv-ketels verkocht. Het aantal verkochte ketels was met 450.000 5% hoger dan in 2018, ondanks de ambitie van het kabinet om miljoenen huizen in de komende tien jaar aardgasvrij te maken. De brancheorganisatie voor fabrikanten van warmtesystemen is niet verbaasd over de cijfers. Nieuwe cv-ketels zijn efficiënt en vervanging vergt flinke investeringen, aldus de Nederlandse Verwarmingsindustrie. Milieuorganisatie Natuur en Milieu pleit voor hogere belastingen op gas en meer subsidies om mensen te bewegen tot alternatieven voor cv-ketels. (bron: NOS) Dit is een signaal dat de burgers meer vertrouwen uitspreken voor verwarming door aardgas dan voor het kabinetsplan het land aardgasvrij te maken. Ik schreef hier deze week een opiniërend artikel over: Ik heb met belangstelling, als een onbevooroordeelde burger, de discussie gevolgd in Trouw en de media over de transitie van fossiel naar duurzaam. Het begon met de verdeling van de lasten over de samenleving zoals geregeld in het Klimaatakkoord, zoals dat door een meerderheid van het Parlement is goedgekeurd. Het Ministerie van EZK geeft daarover duidelijkheid: in 2030 bedragen die €3,411 miljard, waarvan de huishoudens €1,197 mrd betalen, de industrie slechts €0,55 mrd, de overheid €0,318 mrd en de landbouw €0,217 mrd. De burgers betalen dus 35% van de lasten en de industrie, die voor het grootste deel van de CO2-uitstoot verantwoordelijkheid is, 16%. De grote vervuilers betalen dus slechts in geringe mate voor de klimaatvervuiling, die ze veroorzaken. Wie heeft deze ‘geniale’ a-sociale verdeelsleutel door het Parlement gekregen? Milieudefensie rapporteerde vorige week daarover “De extra energiebelasting voor het verduurzamen van de industrie wordt met name door het midden- en kleinbedrijf (MKB) opgehoest. Zij betalen meer belasting dan de 12 grootste industriebedrijven”. Het Planbureau voor de Leefomgeving liet deze week weten dat ‘woningbezitters hun investeringen in duurzaamheid amper kunnen terugverdienen. Hun bijdrage aan de klimaatdoelen zal daarom veel kleiner zijn dan waar het kabinet van uitgaat, Het kabinet wil dat alle woningen vanaf 2050 gasloos en energieneutraal zijn, zonder hogere woonlasten. Dat betekent dat er per jaar zo’n 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden. Het is de bedoeling dat daardoor de woonlasten niet omhoog gaan. Volgens het PBL is dat voor veel huishoudens niet mogelijk, of pas na tientallen jaren. Dat heeft te maken met de flinke investering die huiseigenaren moeten doen in bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen. Het PBL zegt dat dat voor de meeste eigenaren niet haalbaar is, bij de huidige subsidieregelingen.’ Het consumenten programma Radar liet begin dit jaar al weten dat 20% van de mensen, die al zijn overgestapt, het huis niet warm genoeg krijgt met een warmtepomp en bij 17% valt de energierekening niet lager maar juist hoger uit na installatie van de warmtepomp.’ Daar spelen de isolatie van vooral oudere woningen een rol, ondeskundigheid bij installateurs en de lagere warmteafgifte van de warmtepompen in relatie tot de CV-ketel.

De opiniërende artikelen in Trouw van Simon Bos en Eric Spithoven en Arie Kroon benaderen energietransitie vanuit het standpunt en de ervaringen van de installatiesector. Kroon onderschrijft de stelling van Bos en Spithoven om huizen niet ondoordacht te verduurzamen met onnodig hoge kosten voor huiseigenaren, omdat er momenteel veel mis gaat op dat gebied. Ondeskundig advies – ook van grote en dure adviesbureaus – gebrekkige uitvoeringskwaliteit en politiek gedreven keuzes voor ineffectieve oplossingen zijn een bedreiging voor het slagen van de energietransitie. Niet de isolatienorm is het probleem, maar de doorgeschoten hype om alle huizen aardgasvrij te maken. Isoleren vergt altijd maatwerk, maar is essentieel voor beter comfort en maximale energiebesparing. Maar toch bepleit Kroon dat het project moet worden doorgezet. Hij wijst dan onder meer op de waardevermeerdering van de panden, als gevolg van de investeringen, die moeten worden gedaan, maar dat moet nog blijken. Mensen die instappen willen weten wat ze voor hun tienduizenden euro’s die ze daarvoor moeten lenen, aan kwaliteit terugkrijgen. Die waardevermeerdering treedt alleen op als het wooncomfort van de nieuwe verwarmingsmodellen groter wordt en de jaarlijkse kosten, voor energie, financiering en mogelijk hogere woz/ozb belasting, niet stijgen. En daar zijn, in deze fase, veel vraagtekens bij te stellen. Bij al deze onzekerheden staat de politiek voor moeilijke beslissingen, want bij de komende verkiezingen in maart beslist het volk of deze wetgeving wordt gerepareerd, de lastenverdeling socialer wordt vastgesteld en de burgers zelf de keuze krijgen of en wanneer ze willen overstappen naar duurzaam. Daarbij komt dat de laatste generatie CV-ketels veel minder CO2 uitstoten dan waarop de besluitvorming definitief en totaal af te stappen van aardgas, is gebaseerd (voortschrijdend inzicht).

De “Buffett Indicator” heeft ongeziene niveaus bereikt sinds de dot-com-bubbel in de aandelenmarkt. Volgens deze index komt er een aandelencrash aan en de kans is groot dat Bitcoin een grote reactie zal zien wanneer de aandelenmarkt ineenzakt. De ‘Buffett-indicator’ geeft aan dat de aandelenmarkt van de Verenigde Staten momenteel op knappen staat, meldt Yahoo Finance. Ondertussen investeerde Berkshire Hathaway, geleid door miljardair Warren Buffett, in Barrick Gold, de op een na grootste mijnwerker van edelmetalen ter wereld. Het historische gemiddelde van de indicator is 1 en vóór de dot-com-bubbel lag hij op 1,71. Momenteel staat de Buffett-indicator naar verluidt op 1,70, wat aangeeft dat de aandelenmarkt sterk overgewaardeerd is. Als de Amerikaanse aandelenmarkt inzakt omdat beleggers bang zijn voor overwaardering van aandelen, zal ook de Bitcoin te maken krijgen met hevige volatiliteit. Volgens Tom Essaye, de oprichter van Sevens Report Research, worden aandelen beschouwd als ‘fundamenteel overgewaardeerd’ wanneer de Buffett Indicator 1.3 bereikt. Het huidige niveau van 1,7 geeft aan dat het mogelijk is dat er een sterke neerwaartse trend op de aandelenmarkt plaats zal gaan vinden. Gedurende de afgelopen vier maanden heeft Bitcoin enige correlatie laten zien met de aandelenmarkt en goud. Sinds eind juli zien we echter dat de correlatie met goud groter is dan de correlatie met de aandelenmarkt. Dit is waarom sommige analisten verwachten dat een terugval op de aandelenmarkt het momentum van de Bitcoin zou kunnen versterken. Steeds meer grote instellingen zijn Bitcoin namelijk gaan beschouwen als een legitieme waardeopslag. De verslechterende correlatie tussen Bitcoin en de Amerikaanse aandelenmarkt, en de gelijktijdige inzinking van BTC en goud, ondersteunen de positieve vooruitzichten voor BTC wanneer de aandelen dalen. (bron: Newsbit) Dit is een marktbericht van een partij die handelt in crypto’s. Maar Warren Buffet is een serieuze groot-belegger, die strategische beleggingen doet. Dat de aandelenkoersen, niet alleen in de VS, overgewaardeerd zijn, ziet iedereen en de vraag is niet of maar wanneer er een forse correctie gaat plaatsvinden. Wat er daarna gaat gebeuren is heel onzeker, want er treedt dan wel een kapitaalvernietiging op (de aandelenmarkten dalen 40% in waarde als alle lucht eruit is), maar niet in die mate dat de overvloedige hoeveelheden geld zullen zijn verdwenen. Dus zullen die op zoek gaan naar andere beleggingsproducten. Tenzij de centrale banken geld uit de markt zouden gaan terughalen, waardoor de rente dan weer zou gaan stijgen, maar dan loop je het risico dat er chaos op de financiële markten gaat ontstaan, het bankwezen in zwaar weer terecht komt en in de samenlevingen anarchie en wetteloosheid gaat heersen. En dat wil ook niemand.

Corona gerelateerde berichten

De economische gevolgen van corona zullen op de arbeidsmarkt nog jaren nawerken. Mensen die nu werkloos raken en studenten die de komende jaren afstuderen, hebben minder kans op een baan. Als ze werk vinden,zal het loon 6% tot 12% lager zijn. Dat stelt het Centraal Planbureau, dat naar de economische gevolgen voor de lange termijn heeft gekeken. De kans is groot dat de economie over 5 jaar ondanks de groei niet het niveau haalt dat zonder corona zou zijn bereikt. De werkloosheid is over 5 jaar weer op het oude niveau, maar sommige mensen zullen moeilijk werk kunnen vinden. (bron: NOS)

De mondkapjesplicht in Amsterdam en Rotterdam vervalt op 31 augustus en wordt niet verlengd. Door het einde van het toeristische hoogseizoen wordt het makkelijker om afstand te houden, zegt de Amsterdamse veiligheidsregio. Komende maand wordt de proef geëvalueerd. De proef met de mondkapjes in delen van Amsterdam en Rotterdam begon op 5 augustus en gold voor iedereen van 13 jaar en ouder. Winkeliers klaagden over daling van de omzet omdat bezoekers wegbleven. Uit onderzoek bleek dat de Kalverstraat (Amsterdam) en de Lijnbaan (Rotterdam) bijna een derde minder klanten trokken. (bron: NOS) Dat de omzetten van de winkels in die straten zouden dalen door de mondkapjesplicht, die niet altijd werd gerespecteerd door iedereen, wisten we op voorhand, maar het is de vraag wie de verliezen voor de bedrijven, die daar gevestigd zijn gaan betalen.

Twee berichten over het gewone leven in twee vakantielanden in Zuid-Europa. In Griekenland komen deze zomer alleen Europese toeristen: geen Aziaten, Amerikanen of Russen. Een gewone dag in augustus in Athene. Kleine groepen toeristen slenteren door het wandelgebied rond de Akropolis. Een paar muzikanten proberen wat euro’s te verdienen, enkele oudere vrouwen verkopen sieraden. Het geluid van de krekels overstemt alles. Hier zouden normaal gesproken duizenden mensen zijn voor een bezoek aan de monumenten uit de Oudheid en het Akropolis-museum. Maar het toerisme in Athene heeft een harde klap gekregen door de coronapandemie. “Het is het slechtste seizoen dat we ooit hebben meegemaakt”, zegt ober Iraklis, die werkt in een café-restaurant in de Plaka, de toeristische wijk aan de voet van de Akropolis. “We hebben ongeveer 90% minder klanten. Van alle Europese landen is de Spaanse economie het hardst geraakt door het uitbreken van het coronavirus. Vooral de toeristensector krijgt ook daar harde klappen. Op de gevel van banketbakkerij La Genovesa staat nu een groot bord met ‘te koop’. “Het was de beste bakkerij van de wijk”, vertelt Helena Fernández weemoedig vanachter een mondkapje met tijgerprint. Zij bestiert even verderop bar La Esquina de Daniel, waar de buurtbewoners uit de Madrileense centrumwijk Retiro graag komen voor grote huisgemaakte porties tortilla en Russische salade, Maar door de coronacrisis krijgt Fernández nu ook maar weinig klanten over de vloer; op goede dagen haalt zij maar 40% van haar reguliere omzet. “Klanten durven niet binnen te zitten uit angst voor besmetting”, vertelt Fernández. Zo slaat de coronacrisis diepe gaten in de Spaanse economie. In het tweede kwartaal was er een krimp van maar liefst 18,5 procent, de zwaarste klap van alle EU-landen. Een groot deel van het economisch leven in Spanje kwam in het voorjaar dan ook met een schok tot stilstand, toen het land dat hard getroffen werd door het coronavirus een van Europa’s strengste lockdowns invoerde. De belangrijke service-industrie en het toerisme – goed voor bijna 13% van de Spaanse economie en een even groot percentage aan banen – kregen een ongekende knauw. Vorige maand kwamen 80% minder toeristen naar Spanje in vergelijking met vorig jaar. Spanje trekt nu miljarden uit om de noodlijdende economie onder handen te nemen. Onder meer uit de pot van €140 mrd die het land ontvangt uit het Europese noodfonds, dat moet worden aangewend voor een digitale en groene economische transitie, scholing en het aantrekken van investeringen. Fietsverhuurbedrijf Trixi in het centrum van Madrid liftte jarenlang mee op de bezoekersgroei die Spanje tot de tweede meest bezochte bestemming ter wereld maakte. Maar nu staan de tweewielers, en een rits pas aangeschafte elektrische fietsen, rijen dik niets te doen in de zaak van mede-eigenaar Michal Zasowski. “Wij hebben 90% minder klanten. Zijn vaste werknemers zitten met werktijdverkorting thuis, terwijl de zzp’ers het met nog minder moeten doen. In de arbeiderswijk Puente de Vallecas staat de Paraguayaan Carlos Genes met een winkelwagentje in de rij voor de voedselbank bij een kerkje, waar een strenge non met een thermometer in de hand de orde handhaaft. Hij zit nu al een half jaar zonder inkomen. Omdat hij geen verblijfsvergunning heeft maakt hij ook geen kans op een uitkering. (bron: Trouw)
Ruim een derde van de hulpverleners stelt dat de agressie op de werkvloer toeneemt door de coronacrisis. Dat zegt vakbond CNV na onderzoek onder 1150 leden in de publieke sector, onder wie zorgmedewerkers, ambulancepersoneel, gevangenispersoneel, ov-personeel en beveiligers. Van de ondervraagden wordt 40% vaker agressief benaderd door patiënten, cliënten en omstanders en heeft 15% vaker te maken met fysiek geweld. Zo’n 70% zegt dat mensen een korter lontje hebben door de coronacrisis. “Schokkend, schrijnend en ontluisterend”, zegt Patrick Fey, vicevoorzitter CNV. “Hulpverleners verdienen meer dan ooit onze waardering en steun.”
In het tweede kwartaal van dit jaar hebben toeristische accomodaties 72% minder gasten ontvangen dan een jaar eerder. De grootste daling was in Noord-Holland, meldt het CBS op basis van voorlopige cijfers. Maarten Bloem van het CBS spreekt van een absoluut record. De afgelopen 20 jaar was er een opgaande lijn. In 1985 was er ook een grote daling, maar die was met 10% veel kleiner dan nu. In april kwam de sector bijna geheel tot stilstand, met 95% minder gasten dan in het recordjaar 2019. In mei en juni was er enig herstel. Vooral buitenlandse gasten bleven weg.
(bron: NOS)
Overwegingen

Een aantal mensen die in de financiële wereld werken en daar een dik belegde boterham verdienen, doen natuurlijk alles om de huidige situatie in stand te houden. Ik hoorde deze week vanuit die hoek dat de centrale banken tot in eeuwigheid door kunnen gaan met het scheppen van nieuw geld. Een paar aanslagen op een toetsenbord en een druk op enter zijn daarvoor voldoende. Dat is mogelijk geworden toen de centrale banken de waarde van het geld hebben ontkoppeld. Geld is een product geworden en de markt bepaalt de prijs die ervoor wordt betaald. De zekerheden die aan geld waren gekoppeld zijn weg. Ik duid dan op het muntgeld toen ik jong was: toen de dubbeltjes, kwartjes, ½guldens, guldens en rijksdaalders een zilverwaarde hadden in relatie tot de waarde die ze vertegenwoordigden: 10 cent, 25 cent, 50 cent, 1 gulden en 2,5 gulden. In 1954 woog 1 gulden = 6,5 gram zilver, gehalte 720/1000 (4,68 gram fijn zilver) Bij een zilverprijs van nu (€742 per kg) zou die gulden fl 7,70 waard zijn. Daarnaast waren er, als wettig betaalmiddel, ook gouden vijfjes (1826-1912), tientjes (1808-1933)en twintigjes (1806-ca 1850). Ik wil daarmee aangeven dat in het verleden muntgeld een reële waarde vertegenwoordigden. Sinds een aantal jaren wordt de waarde bepaald door ‘de markt’. Daarbij komt dat de ECB geld ontdaan heeft van zijn waarde door de rente op nul te zetten. Op dit moment krijg ik nog voor €100.000 een rente van €10 per jaar. Een economie bouwen op gratis geld is nooit eerder gelukt. Dan is er een overvloed aan geld, waardoor het vastgoed, edele metalen en aandelenkoersen kunnen stijgen tot in het walhalla, maar het geld devalueert met als gevolg dat de inflatie gaat stijgen, flink gaat stijgen. En daarmee komt het einde van het festijn in zicht. Want vanuit de huidige monetaire situatie veroorzaakt een stijging van de rente (wat je mag verwachten bij oplopende inflatie) een complete financiële chaos, waarbij banken niet meer te redden zijn. Op zich kunnen de centrale banken de liquiditeiten van de banken verruimen, wat momenteel ook gebeurd, maar ze kunnen de vermogenspositie niet versterken. Dat geld moet van de aandeelhouders en overheden komen en of die dat doen aan banken die in zwaar weer verkeren, is niet aannemelijk. Daarna beginnen we weer bij af.

Ik heb vrijdagavond OP1 een optreden gezien van drie ministers die het 3e noodplan kwamen toelichten: Koolmees, Wiebes en Hoekstra. Het was een droevig optreden en toonde het niveau, waarop dit kabinet beleid maakt. Dit kabinet heeft een premier, die een lakei is van de neoliberale doelstellingen en de liberalen Koolmees, Wiebes en de calvinistische liberaal Hoekstra. Ze zijn allemaal uit hetzelfde hout gesneden. Een dieptepunt was de wijze waarop D66-er Wouter Koolmees het 3e noodplan verdedigde. Een lesje economie op het niveau van een 3e klas HAVO student. Er is een virus dat grote schade heeft aangericht en dat moet opgelost worden. Gelukkig hebben we onze begrotingsoverschotten de laatste jaren gebruikt om onze staatsschuld verder af te lossen: het slechtste beleid was mogelijk was. De OESO waarschuwde deze week met noodplannen heel zorgvuldig om te gaan en geen bedrijven in leven te houden die niet levensvatbaar meer zijn en die de arbeidsmarkt niet verstoren. Maar we hebben een liberaal kabinet die de belangen van ondernemers beschermt. Daar slaat het kabinet zich voor op de borst, maar in feite is het slecht management en het gevolg van gebrek aan visie van Rutte c.s. We hadden al jaren geleden moeten beginnen met te beginnen met opdracht te geven aan architecten voor de blauwdrukken van de samenleving voor onze jongeren en volgende generaties en de inrichting ervan. Het gaat niet alleen om de relatie van de robotisering tot de werkzaamheden van de arbeiders, voor de relatie van de samenleving tot algoritmen en kunstmatige intelligentie. Voor de sociale aspecten als veiligheid, privacy, de betaalbaarheid van woning, zorg en de oude dag, arbeidsrechten- en plichten, de positie van big data en de big techbedrijven. Maar ook hoognodige hervormingen in de EU, in zijn huidige inrichting is Europa kansloos in de nieuwe wereld. Daarbij komen ook de her- en bijscholing en omscholing van personeel aan de orde. Dit project is veel complexer dan de regering ons wil doen geloven. Het is niet zo simpel dat je iedereen even terug kan sturen ‘naar school’ en het probleem is opgelost. De vraag is hoe je alfa-geschoolden kunt omscholen naar beta-taken. En dan is de vraag wat gaat er gebeuren met laaggeschoolden die niet in te schalen zijn. Het kabinet voert een neoliberaal beleid, laat ‘mijn vrienden’, de ondernemers en beleggers dus, die problemen maar ter hand nemen en laat de markt de krenten uit pap pikken dan hoeven wij ons niet druk te maken over die, voor ons, te complexe problemen. Maar wie zet zich dan in voor de sociaal/maatschappelijke aspecten van dit proces? Op dit moment staat het parlement buitenspel.

De KK’s (Knappe Koppen) waren al eerder op de hoogte van de recessie waarmee wij zouden worden geconfronteerd. In 2015 is Mario Draghi al begonnen met het eerste opkoopprogramma van staatsobligaties. Hij wilde onder alle omstandigheden voorkomen dat we opnieuw terecht zouden komen in een krap geld beleid van de centrale bank, zoals in de Dertiger Jaaren, en ging de geldmarkten verruimen hetgeen leidde tot dalende rentetarieven. Hij adviseerde de 19 eurolanden om met goedkoop geld te gaan investeren in de toekomst. Maar de regeringsleiders gaven geen sjoegge, erger nog wij gingen onze staatsschuld terugbetalen. Toen niemand reageerde op dat initiatief, de overheden niet omdat er geen plan van aanpak was voor een nieuwe samenleving voor onze jongeren en toekomstige generaties en de ondernemers niet omdat er geen duidelijkheid was hoe die toekomst er uit zou gaan zien, had Draghi in 2017 de kraan weer dicht moeten draaien. Maar dat deed hij niet en dat is verwijtbaar. De KK’s hebben geen andere mogelijkheid meer dan steeds meer geld in de geldmarkt te pompen. Wat de centrale banken ook doen de geldmarkt verruimen dan wel verkrimpen: het financiële systeem stort in daar het bankwezen wereldwijd niet in staat zal zijn zo een omslag onder controle te houden. Geld heeft in zijn lange bestaan altijd een waarde gehad in enigerlei vorm, maar de waarde is het nu ontnomen. Spaargeld dat geen rente meer oplevert en vermogens die geen rendement op vastrentende waarden meer opleveren, zoals bij pensioenfondsen en verzekeraars, zullen een strop om het systeem leggen. Daar ontstaat rebellie uit. Een complete chaos zal het resultaat zijn.

Maar zo simpel is het niet. Het is een veel groter en complexer probleem. Er was al een een dalende economische activiteit door de handelsoorlogen van Trump en het stilvallen van eco 3.0 en de nog opstartende eco 4.0 met daarbij de afbouw van fossiele brandstoffen in het industriële productie. Dat is een langer lopend proces. Dan de corona-crisis. Dat is tussen 3 en 5 jaar een proces dat onder controle is. En dan een veel structureler dossier. In feite moeten wij afscheid nemen van de economische lange golf (1950-2008) die ons veel welvaart heeft gebracht. Aan die ontwikkeling is een einde gekomen en dat betekent dat alle ballast, ook de enorme hoeveelheden geld die in de markt zijn gepompt, vernietigd moeten worden omdat ze niet kunnen worden meegenomen naar de volgende lange structurele golf (2035-2100).

Veel economische effecten van het virus kunnen worden ingelopen. Maar niet alle, vooral doordat investeringen achterblijven, schrijft Jan Kleinnijenhuis in Trouw. Op korte termijn zorgt de uitbraak van het virus voor een flink verlies aan werkgelegenheid, maar het CPB gaat ervan uit dat de werkloosheid op middellange termijn weer terugkeert naar een ‘normaal’ niveau. Dat zorgt bij degenen die hun baan kwijtraken voor een langdurige terugval in inkomen, omdat vaardigheden en kennis verloren gaan bij een langere tijd van werkloosheid. Van invloed is ook de mismatch die ontstaat tussen sectoren waarin banen verdwijnen en sectoren waarin nieuw werk ontstaat. Ontslagen werknemers zijn vaak niet toegerust op werk in andere sectoren. Permanente schade aan de economie ontstaat volgens de onderzoekers vooral doordat investeringen achterblijven. Minder (toename van het) gebruik van bijvoorbeeld informatietechnologie en minder geld voor (fundamenteel) onderzoek en ontwikkeling zorgen voor een structureel achterblijvende productiviteitsgroei. Er vindt minder innovatie plaats en bedrijven missen de ervaringseffecten die werknemers opdoen in een normaal doorlopend productieproces. Hoewel de onderzoekers ervan uitgaan dat er sprake zal zijn van permanente economische schade, zorgt de crisis ook voor mogelijk positieve effecten. Bijvoorbeeld doordat zwakke en minder productieve bedrijven eerder failliet gaan, waardoor productiemiddelen vrijkomen die elders productiever ingezet kunnen worden. Of het feit dat de crisis zorgt voor een versnelling van de digitalisering van de economie – zoals het gebruik van videovergaderen of online winkelen. Wat mogelijk wel nog lang een rol kan spelen zijn aanhoudende gezondheidsklachten bij mensen die besmet zijn geweest met corona. Er zijn al signalen dat mensen lang last houden en misschien wel blijvend minder inzetbaar en minder productief zullen zijn.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 28 aug 2020; week 35: AEX 556,80; Bel20 3.378,60; CAC40 5.002,94; DAX30 13,033,20; FTSE 100 5.063,57; SMI 10.174,45; RTS (Rusland) 1265,62; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,80; DJIA 28.653,87; NY-Nasdaq 100 11.995,85; Nikkei 22.882,65; Hang Seng 25.422,06; All Ords 6.260,80; SSEC 3.403,81; €/$1,1904; BTC/USD $11.488,83; 1 troy ounce goud $1964,30, dat is €53.004,90 per kilo; 3 maands Euribor -0,477%; 1 weeks -0,538%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0, 302%; 10 jaar VS 0,7178%; 10 jaar Belgische Staat -0,154%; 10 jaar Duitse Staat -0,412%; 10 jaar Franse Staat -0,111%; 10 jaar VK 0,312%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,439%; 10 jaar Japan 0,0542%; Spanje 0,375%; 10 jaar Italië 1,028%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,576.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht stijgend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in een dalende trend als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van de voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs daalde weer wat, de bitcoin noteerde flat. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet, maar het is wel een wereldwijde trend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,267%; Duitsland 0,056%; Nederland 0,062%; Frankrijk 0,604%; Japan 0,618%; VK 0,88%; Canada 1,1644%; Spanje 1,201%; VS 1,4918%; Italië 1,998%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,687%; Duitsland -0,649%; Nederland -0,595%; Denemarken -0,524%; België -0,541%; Frankrijk -0,53%; Spanje -0,233%; Japan -0,0729%; VK -0,013%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 29/30 08 2020/546 Trump: ik ben de enige die staat tussen de Amerikaanse Droom en totale anarchie, gekte en chaos

UPDATE 22/23 08 2020/545 Economie krimpt minder dan gevreesd; CPB ziet alweer groei aan de horizon

Openingswoord

Het wordt steeds duidelijker dat we op weg zijn naar een economische crisis die vergelijkbaar is dan die van de Dertiger Jaaren. Ik sluit zelfs niet uit dat we op weg zijn naar een zwaardere ramp dan die ons toen heeft getroffen, ondanks dat de symptomen niet op alle aspecten dezelfde zijn. Toen voerden we een monetaire beleid van een krappe geldmarkt om toch vooral de waarde van onze munt, de gulden, te beschermen, nu voorzien de monetaire autoriteiten van enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld om ervoor te zorgen dat er geld in overvloed is voor iedereen die investeringen willen plegen. Het gevolg daarvan is dat ons geld ontdaan wordt van zijn waarde, vroeger noemden we dat ‘devalueren’. Vroeger kenden we vaste wisselkoersen van het geld, tegenwoordig zijn er zwevende noteringen die op ieder moment overal op de wereld tot stand komen. Geld heeft geen basiswaarde meer maar deze wordt bepaald door de prijs die daarvoor op de markt wordt bepaald en dan altijd in relatie van een andere valuta, zoals de $, ,£, ¥ en de Chinese ¥. Dus de waarde van de €1 is vandaag $1,18, maar morgen zal dat hoger dan wel lager zijn. Als beleggers hun vertrouwen in een valuta verliezen, verkopen ze hun waarden, waardoor die valuta in waarde daalt. Dat betekent dan wel dat export van goederen die in die valuta verhandelt worden goedkoper worden en de import duurder. In die situatie verkeert momenteel de Amerikaanse dollar, onder meer als gevolg van een economische krimp in het laatste jaar van 32,9%. Maar ook omdat zich gigantische hoeveelheden dollars op de markten bevinden, veel meer dan wenselijk worden geacht, als gevolg van een financieel beleid dat door politieke leiders wordt gevoerd om de welvaart te verhogen. Daardoor is het prijspeil van aandelenkoersen op een niveau aangekomen dat geen beeld meer geeft op basis van rendement dat wordt gemaakt. Rendement is een begrip van vroeger, de norm is nu: verwachtingen.

Toch herken ik in de mededelingen van de periode van 1 juli-24 oktober 1929 (de dag dat de DJIA 15% van zijn waarde verloor) en die van nu éénduidigheid. Zowel toen als nu hoor en lees ik financiële en monetaire autoriteiten, waaronder topbankiers en rekenmeesters geruststellende woorden spreken en verwachtingen uitspreken. “We hebben alles onder controle, niet ongerust worden, heb vertrouwen in ons, ga gerust slapen wij waken over jullie”. Dat betekende wel dat de DJIA op 8 juli 1932 een absoluut dieptepunt bereikte op 40,56 in bijna 3 jaar een verlies van bijna 90%. Ik stel dit om mijn verontrusting te uiten over de bobo’s van nu die omtrekkende bewegingen maken en de kern van de problematiek verhullen. Centrale bankiers die ons niet vertellen waartoe een monetair beleid kan leiden door het scheppen van overliquiditeiten en extreem lage dan wel negatieve rentetarieven. Wat een huidige negatieve rente voor 30-jarig papier betekent voor de toekomst. Welke financieel/sociaal/maatschappelijke gevolgen dat kan hebben voor de pensioenfondsen en onze pensioenen en spaargelden. Deskundigen hanteren rekenmodellen die in het verleden zijn ontwikkeld, maar we bevinden ons niet in een ‘bekend’ traject. De zaken die nu, tegelijkertijd, spelen zijn heel divers en daardoor complex. We bevinden ons in transitieperiode tussen twee lange economische golven (van eco 3.0 naar eco 4.0) die al 12 jaar loopt en waarin vrijwel geen voortgang is geboekt, we zijn geswitcht naar een monetair systeem waarmee we geen ervaring hebben en niet weten hoe we dat moeten aansturen (volgens mij doen we maar wat: steeds meer geld in de markt pompen zal de economie wel gaande houden), we hebben de waarde losgekoppeld van geld, hebben rendement losgekoppeld van bezit (effecten), verwachtingen worden hoger gewaardeerd dan de realiteit. Er was al een recessie op komst als gevolg van een teruggang van de wereldhandel (handelsoorlogen van Trump), maar daar kwam een corona-pandemie overheen, met grote gevolgen voor de economie wereldwijd. De staatsschulden stijgen snel en de gevolgen daarvan zijn onbekend. Er moet geïnvesteerd worden in de samenleving van morgen en overmorgen. Er wordt maar iets gedaan zonder dat er prioriteiten worden gesteld en de consequenties van het handelen worden beschouwd. Onze politieke leiders zijn daarvoor niet in charge en wat erger is niet in staat. Hoe groot moet de waardevermindering worden van ons geld, tot hoe hoog moet de inflatie stijgen en de koopkracht dalen, voordat er orde op zaken gesteld gaat worden. Ik ga dan uit van het positieve scenario dat dat nog mogelijk is, dat op dat moment al het geld nog niet vernietigd is. Ik verwijs naar wat zich bijna 100 jaar geleden afspeelde in de Weimarrepubliek, onze oosterburen: Wat kostte een brood daar van 800 gram in twee jaar tijd (dec 1921-nov 1923)? In dec 1921: 3,20 mark; dec 1922: 130,40 mark; jan 1923: 200 mark; apr 1923: 380 mark; aug 1923: 55,2 duizend mark; nov 1923: 160,8 miljard mark. Daarna normaliseerde de prijzen weer, maar alle (spaar)gelden waren verloren gegaan. Wij moeten accepteren dat ontwikkelingen zo complex zijn en de belangen zo divers, dat de gang van zaken onbestuurbaar wordt en leidt tot gevolgen die niemand zou hebben gewild. Wat ik vandaag waarneem is dat er grote onzekerheid is over welke waarden nog ‘te vertrouwen’ zijn, er is zo verschrikkelijk veel geld dat er op grote schaal op crypto-platformen wordt belegd, waar de centrale banken geen enkele macht uitoefenen. Op internet lees ik Paul Tudor Jones zegt ook: Bitcoin wapent mij tegen een inflatoir risico van het huidige financiële stelsel. Ik vermoed dat we de komende jaren een nieuwe periode van depressie ingaan met extreme armoede en rijkdom. Ik ben daar zeer bezorgd over. Eerst gaan we klappen zien op de aandelenmarkten. Doordat overheden en centrale overheden de afgelopen maanden zoveel geld hebben bijgedrukt, leidt dat tot massale geldontwaarding. Inflatie dus. Consumenten besteden minder. Misschien dat ze ‘één of twee’ naar een terrasje gaan, maar het geld is op. Alles wordt langer gebruikt, die nieuwe auto stelt men uit’. Ik lees op crypto websites dat de waarde van de ₿ (bitcoin) over een jaar $100.000 zal zijn, bij een huidige prijs van $12,360. Dan schudt U met Uw hoofd, maar dit is het koersverloop sinds de bitcoin, na de kredietcrisis van 2008 werd gepresenteerd door Satoschi Nakamoto: 3 jan 2009: $0,00; 5 okt 2009: $,000764; 12 okt 2009: $0,001; 22 mei 2010: $0,0025; 18 jul 2010: $0,07; 7 nov 2010: $0,36; 19 jun 2011: $17,77; 25 mrt 2013: $74,02; 18 nov 2013: $685,75; 29 nov 2013: $1242; 10 mrt 2017: $1201,86; 1 aug 2017: $2787,85; 4 sep 2017: $4780,12; 28 mrt 2018: $6926,02; 19 mei 2019: $8287,04; 19 jun 2019: $10.908,18: 20 jul 2020: $11.118,92. Ik wil er mee laten zien hoe schoksgewijs de koers van ₿1 in de loop van tien jaar is gestegen. Nu de waarde van onze valuta, die worden uitgegeven door de centrale banken, nauwelijks nog iets voorstellen (een opgeblazen systeem) presenteert de bitcoin zich als een reserve valuta, die wereldwijd verhandeld wordt. Het voelt fout aan want voor een dollar betalen we €0,847 en voor een bitcoin >€10.000 en over 3 maanden misschien wel €20,000. Wat is geld dan nog waard? De vraag is alleen wat er gebeurt met de bitcoin op het moment dat het monetaire geldsysteem instort? Ook waardeloos geld?

Op de voorpagina van Trouw van 18 augustus wordt mijn aandacht getrokken door de kop “Economie krimpt minder dan gevreesd; CPB ziet alweer groei aan de horizon” Ik frons mijn wenkbrauwen en vraag mij af of de rekenmeesters bij het CPB in de concept Macro Economische Verkenningen (cMEV), die door het kabinet worden gebruikt voor de begrotingsonderhandelingen 2021, wel voorbehouden hebben gemaakt, maar die in het basis-document niet hebben meegenomen als realistisch. Daardoor geeft het model het meest optimistische beeld, wat denkbaar is. De rekenmodellen die worden gebruikt zijn niet eerder getest op de complexe situatie van dit moment. Voordat corona uitbrak zaten we al in een afnemende economische groei door de dalende wereldhandel als gevolg van de handelsoorlogen die Trump voerde. Daaroverheen kwam de corona-pandemie, die zware verliezen veroorzaakten. Gezien het feit dat wij een rijk land zijn konden we ons veroorloven het bedrijfsleven en de arbeidsmarkt met subsidies en het vooruitschuiven van de afdracht van fiscale afdrachten, rente en aflossingen, waardoor de ergste klappen konden worden voorkomen. Onze economische krimp van 8,5% in het 2e kwartaal was daardoor lager van die van de 27EU en de 19euro. De derde variabele, een mogelijke tweede besmettingsgolf, wordt benoemd, maar niet meegenomen in de cijfers. Daarbij komen nog een aantal onzekere zaken: de ontwikkeling van de inflatie in de komende 16 maanden, de mogelijkheid van dalende pensioenuitkeringen, stijgende woonlasten, zorgpremies, ozb, TV/internet/bellen. Hoe het echte koopkrachtplaatje eruit gaat zien voor werkenden, niet-werkenden en gepensioneerden is heel onzeker alsmede hoe de omscholing van werknemers wordt aangepakt en betaald. Dan de vraag hoe een derde hulppakket eruit gaat zien en welke invloed dat gaat uitoefenen op financieel/economische en sociaal/maatschappelijke zaken. De steun aan de KLM wordt benoemd, maar de drukte op Schiphol is nog niet teruggekeerd en ook de rekenmeesters geven niet aan hoe lang deze situatie nog voortduurt. De steun voor de EU-begroting 2021-2027 en het EU-steunfonds wordt benoemd, maar Italië trekt nu al aan de bel dat zij meer steun nodig hebben. Er spelen verder op de achtergrond nog een aantal ontwikkelingen, die de verwachtingen van het cMEV 2021 kunnen beïnvloeden: de ontwaarding van ons geld (geen rente meer), de vraag of de overvloedige geldcreatie van de centrale banken straffeloos kan voortgaan, het ontbreken van de bouwtekeningen voor de samenleving voor onze jongeren en komende generaties, de aanpak van de klimaatvervuiling, ons milieu en de natuur. De rekenmeesters van het Centraal Plan Bureau zien de zon alweer gloren aan de horizon, ik hoop dat het geen fata-morgana is.

De coronaklap voor de economie is ’ongekend hard’

Maar het Centraal Planbureau (CPB) is optimistischer gestemd dan eerder dit jaar. De rekenmeesters gaan nu uit van 5,1% economische krimp dit jaar en een groei in 2021 van 3,2%. De werkloosheid loopt volgend jaar op tot 605.000, ofwel 6,5% van de beroepsbevolking. De economische vooruitzichten zullen echter verslechteren als er opnieuw een tweede corona-besmettingsgolf komt. Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) in de concept Macro-Economische Verkenningen (MEV), die het kabinet gebruikt voor de begrotingsonderhandelingen 2021, die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Een paar maanden geleden rekende het CPB nog op meer dan 6% krimp voor de Nederlandse economie, maar die verwachtingen zijn iets naar boven bijgesteld. Volgens de rekenmeesters groeit de Nederlandse economie weer sinds juli van dit jaar, maar zal de klap nadreunen. “Ten opzichte van sommige andere landen is Nederland minder hard getroffen. Maar geen misverstand: deze klap is ongekend hard, en moet zich nog grotendeels laten voelen. Werkloosheid en faillissementen reageren met vertraging op de crisis, die klap moet eigenlijk nog komen,” aldus CPB-directeur Pieter Hasekamp.

De werkloosheid zal in 2021 dan ook blijven stijgen, tot 6,5%. En in het sombere ’tweede-golfscenario’ dat het CPB ook heeft berekend zelfs tot 10%. In dat scenario voorzien de rekenmeesters overigens ook geen economisch herstel in 2021. Na een krimp van ruim 6% dit jaar, volgt dan volgend jaar nog een klap van 3,2%. Hasekamp waarschuwt mensen om voor de gevolgen van de corona-crisis zich blind te staren op de economische cijfers: „Burenhulp, familiebezoek, thuisonderwijs: het laat zich allemaal niet in economische groeicijfers vangen. De corona-crisis heeft grote gevolgen voor zaken die raken aan de kwaliteit van het bestaan: we missen het vieren van een bruiloft of jubileum, de theater- en concertpodia zijn leeg, en er zijn grote zorgen over eenzaamheid in verpleeghuizen.” De gevolgen van de corona-crisis komen pas volgend jaar tot uiting in de koopkrachtplaatjes. Het CPB rekent op een fors lagere loonstijging, waardoor de koopkracht ook maar met 0,4% zal plussen als het kabinet niet bijstuurt met lastenverlagingen. De koopkrachtplaatjes van dit jaar zijn nagenoeg ongewijzigd ten opzichte van voor de corona-crisis: door de bank genomen gaat een huishouden er met 2,2% op vooruit en 0,4% in 2021. Werkenden krijgen er als groep overigens meer bij dan uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden, die volgend jaar op de nullijn belanden. Dat komt omdat het planbureau rekent met zogenoemde statische koopkracht: dat betekent dat ervan wordt uitgegaan dat iemands situatie gedurende het jaar niet verandert. Een werkende houdt zijn baan, een gepensioneerde blijft gepensioneerd en een werklozen blijven werkloos. „Bij de interpretatie van deze cijfers dient bedacht te worden dat ontslagen en weggevallen omzet van zelfstandigen voor een groot aantal mensen een sterk inkomensverlies veroorzaken en dat de overheid een deel van de loonkosten heeft overgenomen”, waarschuwt het CPB dan ook. In de nieuwe voorspellingen heeft het CPB nog geen rekening gehouden met een eventueel derde steunpakket, voor de periode na 1 oktober. Het kabinet hakt hier binnenkort de knoop over door. Minister Wopke Hoekstra van Financiën zei al dat een aantal sectoren nog niet zonder steun van de overheid zal kunnen. Of er echter een nieuw pakket komt of dat er een aantal losse steunmaatregelen worden genomen moet volgens hem nog worden besloten. Het CPB is iets positiever dan in juli over de ontwikkeling van de overheidsfinanciën. Dit jaar voorzien de rekenmeesters een tekort van 7,1% en in 2021 van 4,1%. In juni ging het CPB nog uit van respectievelijk 8 en 5% tekort. De nationale schuld neemt als gevolg van de tekorten weliswaar toe, maar blijft beneden de marge van 60% die ooit in het Europese Stabiliteits- en Groeipact (SGP) is afgesproken. De tekorten zijn wel hoger dan de 3%-grens n.l. €68 mrd maar binnen Europa is eerder al afgesproken dat de overschrijdingen tijdens de corona-crisis door de vingers worden gezien. (bronnen: Parool en NOS)

Frontberichten

De oppositie heeft in het Kamerdebat over de zorg het kabinet aangevallen vanwege de afwijzing van hogere lonen voor zorgmedewerkers. De coalitie zegt dat er geen geld is voor structurele loonsverhogingen. GroenLinks-leider Klaver vindt de 3% loonsverhoging, die eerder is toegezegd, onvoldoende. Ook PvdA-voorman Asscher vindt dat zorgmedewerkers meer waardering verdienen. Toch krijgen medewerkers in de zorg geen structurele loonsverhoging. Coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en CU sloten zich in het Kamerdebat aan bij het kabinetsstandpunt dat de lonen al stijgen en dat een stijging op dit moment te duur is. Nadat de vier coalitiepartijen vorige week waren weggelopen van een stemming over dit onderwerp, stemden zij nu alsnog niet in met de wens van de oppositie om de beloning in de zorg te verbeteren. Wel vraagt de coalitie het kabinet te onderzoeken of er ruimte is om de arbeidsvoorwaarden te verbeteren. (bron: NOS)

Het aantal cruiseschepen dat in de havens van Amsterdam, Rotterdam en IJmuiden afmeert, is dit jaar drastisch afgenomen. Het waren er elf. Tegen de NOS zeggen alle drie de havens dat het daar dit jaar vermoedelijk bij blijft. Voor de corona-crisis werden er voor dit jaar 282 cruiseschepen verwacht. Begin dit jaar werden vanwege covid-19 alle cruises voor Azië opgeschort en na 13 maart werden alle cruises voor Europa en Noord-Amerika geschrapt. Het stilvallen van de sector is goed nieuws voor het milieu, maar betekent een grote economische strop. Er zou rond de 300 miljoen euro zijn misgelopen. “Eén cruiseschip brengt gemiddeld zo ongeveer €1 mln aan bruto omzet op, met alles van bunkers, water en onderdelen tot gidsen, horeca en vervoer” (bron: NOS)

In het vorige blog schreef ik “De extra energiebelasting voor het verduurzamen van de industrie wordt met name door het midden- en kleinbedrijf (MKB) opgehoest. Zij betalen meer belasting dan de 12 grootste industriebedrijven, concludeert Milieudefensie die via een Wob-verzoek informatie had opgevraagd.”. Daarover heb ik nu meer informatie van het Ministerie EZK. De Financiering van de energietransitie is als volgt ingeschat: De dienstverlening levert 35,1% van de lasten, de huishoudens 33,1%, de industrie slechts 16,1%, overheid, onderwijs en zorg maar 9,3% en de landbouw 6,3%. In exacte cijfers betaalt de dienstverlening in 2020 €847 mln en in 2030 €1.197 mln; de huishoudens €798 mln en €1,129 mln; de industrie €388 mln en €550 mln; de overheid, het onderwijs en de zorg tesamen €225 mln en €318 mln en de landbouw €153 mln en €217 mln. De cijfers spreken voor zich. Deze aanpak kan zo de papiervernietiger in.

Premier Rutte en minister de Jonge kondigden deze week nieuw maatregelen aan voor de beperking van corona-besmettingen. Maar van krachtig beleid is geen sprake. Noem het aanwijzingen/adviezen aan de burgers: een verjaardag thuis met hooguit 6 personen, als de 1½ meter in acht kan worden genomen; Geen feestjes en borrels en trouwerijen thuis maar in een zaal, die voldoet aan de corona-eisen, met max 100 personen, thuiswerken blijft ook na 1 september de norm en de thuis-quarantaine gaat terug van 14 naar tien dagen voor personen ouder dan 12 jaar. Nu het aantal besmettingen blijft oplopen legt de premier de bal bij de Gemeente Amsterdam, die moet het goede voorbeeld gaan geven hoe gemeenten de problematiek moeten aanpakken. Maar ook burgemeester Halsema reageert afhoudend. Ze komt weliswaar met aanvullende eisen: extra toezicht op de horeca, bij excessen volgt sluiting, meldplicht voor feesten van >100 personen en ze zegt toe dat de politie op iedere melding van overlast afgaat. Tegelijkertijd zegt ze dat de hoofdstad deze regels niet zomaar kan handhaven: we hebben 8000 horecagelegenheden en maar 5000 agenten. Het kabinet blijft in deze fase bij maatwerk, sussen, pappen en nathouden: geen sancties. Maar het is maar de vraag in hoeverre daarmee nieuwe brandhaarden kunnen worden voorkomen.

Corona-berichten

Dagrapport RIVM 19-08-2020: Het corona-virus rukt op in Nederland. Het kabinet adviseert daarom: organiseer thuis geen bijeenkomsten met meer dan zes mensen. En blijf zoveel mogelijk thuiswerken, ook na 1 september. Volg het laatste nieuws over de pandemie in de media. Het grote aantal besmettingen van de laatste twee weken vertaalt zich vandaag voor het eerst in een flinke toename van het aantal ziekenhuisopnamen. Het RIVM registreert 18 nieuwe ziekenhuisopnamen, het hoogste aantal sinds 19 mei. Op dinsdagmiddag lagen er 181 patiënten in het ziekenhuis, waarvan 42 op de intensive care. Het aantal positief geteste personen in Nederland is vandaag met 552 toegenomen. Dit blijkt uit cijfers van het RIVM. Een dag eerder werden nog 489 besmettingen gemeld. De meeste meldingen waren er in de gemeenten Amsterdam (93) en Rotterdam (61).

Zuid-Korea waarschuwt voor een nieuwe besmettingsgolf,nu voor de zesde dag op rij het aantal besmettingen boven de 100 uitkomt. Vandaag werden 297 nieuwe gevallen gemeld. De bron van 140 nieuwe besmettingen is terug te voeren op een kerk in de hoofdstad Seoul. Zeker 600 leden van het kerkgenootschap zijn besmet. Duizenden politiemensen zijn ingezet om alle 4000 kerkleden op te sporen en te testen. In Seoul en omgeving wonen 25 miljoen mensen. De autoriteiten spreken van een vreselijk gevaarlijke crisis. In maart kende het land een piek in besmettingen die ook was gelinkt aan een kerk. In de afgelopen week zijn 4013 nieuwe besmettingen met corona vastgesteld, meldde het RIVM. Dit cijfer is ongeveer gelijk aan dat van vorige week. Het aantal ziekenhuisopnames en sterfte’s als gevolg van covid-19 is gestegen. (bron: NOS)

De verplichting om een mondkapje te dragen op drukke plekken in Amsterdam blijft. Dat heeft de rechter in kort geding bepaald. De procedure was door de actiegroep Viruswaarheid en ondernemer Ab Gietelink tegen de Veiligheidsregio aangespannen. De rechtbank noemt het “noodzakelijk en geoorloofd” de kapjes te verplichten, zeker nu in Amsterdam het aantal besmettingen stijgt. (bron: NOS) Ik had ook niet anders verwacht.

Steeds meer artsen vragen zich af of het corona-virus geen agressieve vorm is van een griepvirus. Ook daar sterven er mensen aan. Ieder jaar vallen er ca 150.000 doden, dat is gemiddeld 2900 per week. Door corona zullen er in een tijdsbestek van 3 maanden meer ouderen zijn gestorven, maar een aantal daarvan zou ook zonder corona zijn gestorven. Op https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/70895ned?dl=35377 staan het aantal doden genoteerd in de eerste 11 weken van dit jaar en dat ligt gemiddeld >3000 per week, ook bij de 65-80 jarigen en >80 jaar liggen de getallen wel wat hoger maar zeker niet verontrustend. Maar de weken 12-22 (half maart/eind mei) zijn nog niet beschikbaar. En die moeten meer inzicht geven hoeveel mensen er meer zijn overleden dan in 2019 (totaal 151.588). Maar hoe verontrustend is dat? Wat ik mij meer afvraag is hoe ernstig de blijvende schade is mensen die het overleven?

Financieel/economisch nieuws

De Nederlandse industrie ging in het tweede kwartaal door een diep dal vanwege de coronacrisis. Gemiddeld werd er vergeleken met 2019 een zesde minder omzet gedraaid, concludeert het CBS op basis van nieuwe cijfers over de industrie. Vooral in april en mei was de daling groot. “In april kreeg de Nederlandse industrie een enorme klap”, zegt Albert Jan Swart, sectoreconoom Industrie, Transport en Logistiek bij ABN Amro. “Mei was ook een heel slechte maand. In juni ging het iets beter dankzij het einde van de lockdowns in veel Europese landen.” Vooral fabrikanten in de transportsector zagen hun omzet instorten. Vergeleken met een jaar eerder werd er bijna 40% minder omzet gemaakt. Ook de olie-gerelateerde industrie, zoals raffinage en de chemie, had veel minder omzet dan een jaar geleden: ruim 30%. De textiel-industrie zag de omzet teruglopen met ruim 27% ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2019. “De auto-industrie is heel hard geraakt door een gebrek aan onderdelen en een grote afname van de vraag naar auto’s”, zegt econoom Swart. “Dat raakt ook Nederlandse toeleveranciers, bijvoorbeeld in de metaalbewerking en in de chemie.” Er waren ook sectoren waar juist meer omzet werd gedraaid. Opmerkelijk was de stijging van ruim 10% bij tabaksproducenten. Verder boekten producenten van farmaceutische middelen en machines een hogere omzet. Voor de korte termijn verwacht Swart maar beperkt een opleving van de gehele industrie. “De Nederlandse industrie moet het vooral hebben van investeringen, bijvoorbeeld in machines of vliegtuigen. En die staan zwaar onder druk, zowel in Nederland als in de meeste andere landen.” (bron: NOS)

Uit de halfjaarcijfers van BAM blijkt dat de bouwer problemen heeft door de corona-crisis maar ook als gevolg van een aantal activiteiten in het buitenland. BAM Groep heeft in de eerste helft van 2020, zoals verwacht, een stevig verlies geleden. Dit bleek uit de cijfers van de bouwer, die in juli al een winstwaarschuwing gaf. “Dit is een uitdagend halfjaar geweest, in het bijzonder vanwege de impact van Covid-19 in combinatie met achterblijvende prestaties van enkele bedrijfsonderdelen”, zei Frans den Houter, CEO ad interim, in een toelichting op de halfjaarcijfers. “Onze gemiddelde operationele efficiency is in april en mei afgenomen tot ongeveer 65%. Dit verbeterde tot 80% in juni en is nu bijna terug op 90%”, lichtte de topman toe. In de eerste zes maanden daalde de omzet op jaarbasis van €3,5 mrd naar €3,1 mrd. Dit mondde uit in een gecorrigeerd verlies vóór belastingen van €134 mln. Een jaar eerder lag het verlies op €27,2 mln en in het eerste kwartaal van 2020 werd zelfs nog een bescheiden winst behaald van €1,3 mln. Als oorzaak van het verlies wees BAM vooral op de corona-crisis, maar de resultaten werden ook gedrukt door aanhoudende verliezen bij BAM International, de Keulse metroschikking die leidde tot een buitengewone last, en in mindere mate de achterblijvende prestaties van het Duitse bouw- en het Nederlandse infrabedrijf. Netto leed BAM een verlies van €235 mln. Dat is inclusief €116 mln aan papieren afwaarderingen. Het proces tot afbouw van BAM International is in gang gezet. In juli meldde BAM al dat de kaspositie in de eerste jaarhelft is gestegen tot circa €1,2 mrd, inclusief de volledig getrokken kredietfaciliteit van €400 mln. Vorige week maakte BAM bekend dat het een vrijstelling heeft gekregen van zijn kredietverstrekkers. Inmiddels is de kaspositie versterkt tot €1,3 mrd. “Op grond van de huidige markt- en Covid-19-omstandigheden en de sterke orderportefeuille verwacht BAM voor de tweede helft van 2020 een positief gecorrigeerd resultaat vóór belastingen”, zei Den Houter. De orderportefeuille steeg in het tweede kwartaal met 5% tot €13,3 mrd. (bron: aandeelhouder)

Het lijkt erop dat veel bedrijven in de transport en logistiek de schade van de corona-crisis te hoog hebben ingeschat of uit voorzorg te veel overheidssteun hebben aangevraagd. Dat constateert ABN Amro in een sectorprognose. Het aantal bedrijven dat van maart tot en met juli 20% minder omzet heeft geboekt – en daardoor recht had op een NOW-uitkering – is waarschijnlijk beperkt, zegt de bank. Het was ook een extreem gek half jaar voor de transportsector. Eerst viel er heel veel weg. De Chinese industrie lag door het corona-virus wekenlang voor 90% stil. De toeleveringsketen raakte ernstig ontregeld. Ook het vervoer naar de havens, vliegvelden en over het spoor in China was bijna helemaal gestopt. En in maart ging het helemaal mis voor de Nederlandse ondernemers toen het corona-virus hier om zich heen raasde. In deze hectische periode vroegen veel werkgevers financiële steun aan, maar nu blijkt volgens ABN Amro dat bijvoorbeeld de binnenvaart en het wegvervoer relatief weinig last hebben gehad van de crisis. Het transport in de zeevaart ging wel met 9% omlaag, op het spoor met 10% en in de luchtvracht ook met 10% .ABN Amro voorspelt dat de transportsector in 2020 in totaal met 5,5% krimpt. De sector zal in 2021 weer ‘groei’ laten zien, van circa 2,5%. Volgens de economen is de sector pas in 2022 volledig hersteld. Dat volledige herstel blijft nog even uit mede omdat er door corona een enorme toename van faillissementen wordt verwacht in het vierde kwartaal. Daarbij zal ook de stikstofcrisis in de herfst en winter gevolgen hebben voor het wegvervoer; er zal dan waarschijnlijk minder worden gebouwd, waardoor transportvolumes zullen dalen. De handelsspanningen tussen de VS en China en een harde brexit kunnen ook tot problemen leiden voor de sector. (bron: Trouw/ABN Amro)

De Japanse economie is in het tweede kwartaal met 7,8% gekrompen ten opzicht van een kwartaal eerder. Het is volgens analisten de grootste klap voor de op twee na grootste economie van de wereld in haar naoorlogse geschiedenis. Het betekent voor Japan het derde opeenvolgende kwartaal van krimp. De economische neergang van Japan is iets groter dan verwacht, maar nog altijd minder fors dan in veel andere landen. Dat komt omdat het Aziatische land niet al te beperkende corona-maatregelen heeft genomen. “De grote daling kan worden verklaard door de afname van de consumptie en de export”, zegt hoofdeconoom Takeshi Minami van onderzoeksbureau Norinchukin. De consumentenuitgaven daalden het afgelopen kwartaal met 8,2% en de export viel terug met 18,5%. “Ik verwacht in het kwartaal juli-september weer groei, maar wereldwijd is het herstel overal traag, behalve in China.” Verder werd bekend dat de industriële productie in Japan volgens een definitief cijfer in juni met 1,9% is gestegen op maandbasis. Bij een voorlopige raming werd nog een stijging met 2,7% gemeld. Op jaarbasis kromp de productie in de omvangrijke Japanse industrie met een bijgestelde 18,2%.

Berkshire Hathaway, het investeringsvehikel van de Amerikaanse superbelegger Warren Buffett, heeft al zijn aandelen in financieel fonds Goldman Sachs verkocht. Ook belangen in banken als Wells Fargo, met een kwart, en JPMorgan, met 62%, zijn flink teruggebracht, zo bleek uit documenten over het tweede kwartaal die zijn gepubliceerd. Buffett is de baas van Berkshire Hathaway, een Amerikaans conglomeraat (ter waarde van zo’n $503 mrd) en het vierde grootste bedrijf ter wereld. Buffett schudt wel vaker zijn aandelenportefeuille op. Zo deed de beleggers eerder dit jaar al zijn aandelen in vier grote luchtvaartmaatschappijen van de hand. Tegenover de verkoop van de bankaandelen, stond de aankoop van aandelen van goudproducent Barrick Gold. Aan het einde van het tweede kwartaal had Buffett een belang in het bedrijf van $564 mln. De investering in goud is enigszins opvallend, omdat Buffett een aantal jaren terug nog riep dat er betere investeringen voorhanden zijn. Berkshire verkocht verder ook al zijn aandelen in olieproducent Occidental Petroleum. (bron: iex)

Er gaat nog meer personeel op straat gezet bij Boeing. In 2018 brak deze vliegtuigmaatschappij alle productie- en omzetrecords. Maar nu, als gevolg van de twee neergestorte Boeing 737 Max toestellen en de corona-crisis regent het annuleringen en lopen de verliezen op. Eerder heeft de fabrikant al aan 16.000 werknemers te vertrekken, nu heeft het bestuur personeelsleden aangeboden te vertrekken met behoud van salaris. De cijfers over het eerste halfjaar laten een verlies zien van $3 mrd, voornamelijk veroorzaakt door de commerciële tak met een ½jaaromzet van $7,8 mrd. De defensie- en ruimtevaarttak met een ½jaaromzet van $12,6 mrd draaide winstgevend.

De grootste belegger ter wereld, het Noorse staatsinvesteringsfonds Government Pension Fund Global, met een vermogen van >10.000 mrd Noorse kronen (=€1057 mrd), dat is >3x het BNP van Noorwegen, verloot in het eerste kwartaal €128 mrd en verdiende in het tweede kwartaal €110 mrd, zodat een verlies resulteerde van €17,8 mrd. Het Fund heeft belangen in 9200 bedrijven ter waarde van 1½% van alle verhandelde aandelen ter wereld, die een waarde hebben van $83 biljard. Het Fund ziet een kleine kloof bestaan in koersvorming op de aandelenmarkten, die wordt toegeschreven aan de reële economie en de ingecalculeerde verwachtingen. Als gevolg van de wereldwijde economische crisis kan een beurscorrectie gaan plaatsvinden. Maar ik verwacht ook dat een verder dalende koers van de Amerikaanse dollar kan leiden tot een afwaardering van de beurswaarde.

We leven nog deels in de analoge wereld, deels in de digitale. We hebben de verliezen die we moeten nemen voor de ombouw van de analoge wereld naar de digitale nog niet genomen, maar de effectenbeurzen rekenen zich al rijk met de prognoses die de digitale samenleving in de komende tien jaar kan gaan opleveren. Maar we moeten nog wel beginnen met de opleiding en omscholing van de werknemers van de toekomst. Beleggers kijken niet naar de reële economie maar het droombeeld dat zij hebben over het walhalla van de toekomst. De vraag is nu of en zo ja wanneer dat walhalla werkelijkheid wordt? Dat kan best nog 10 tot 15 jaar duren.

Werkloosheid Amsterdam stijgt met meer dan 50%

Amsterdammers en regiobewoners worden ongenadig hard getroffen door de corona-crisis. De stijging van de werkloosheid is in groot-Amsterdam veel forser dan in de rest van het land. De hardste klappen vallen in de branches waar juist de economie van de hoofdstad sterk in is. Arbeidsbureau UWV keert inmiddels aan ruim 29.000 inwoners van de Amsterdamse regio de werkloosheidsuitkering WW uit, 53% meer dan een jaar geleden. Daarmee neemt het aantal mensen zonder werk hier veel sneller toe dan in de rest van het land. Landelijk steeg het aantal uitkeringen vergeleken met juli vorig jaar 29%. Afgelopen maand kwamen er in Amsterdam en omgeving bijna 4900 mensen bij die recht hebben op een werkloosheidsuitkering. De groei van het aantal uitkeringen in de afgelopen maand lijkt mee te vallen, maar dat komt ook doordat de eerste mensen die dit voorjaar vanwege corona hun baan kwijtraakten, hun WW alweer verliezen. Vooral jongeren tussen de 15 en 25 jaar worden zo getroffen. 90% van die groep had voordien een flexbaan, waardoor ze vanwege hun korte arbeidsverleden vaak maar recht hebben op drie maanden WW. Daardoor nam het aantal WW-uitkeringen onder jongeren landelijk af met 10%. De klappen vallen overal. Ondanks de grote vraag naar zorgpersoneel steeg de werkloosheid in de zorg- en welzijnssector bijna 2%. Dat is opvallend, omdat er in Amsterdam nog altijd 1700 zorgvacatures zijn. Ook in de horeca, dienstverlening en groothandel nam het aantal werklozen toe. In de cultuursector was er een krimp van het aantal banen met 3,7%. De vooruitzichten lijken somber. Het aantal vacatures in de Amsterdamse regio weegt lang niet op tegen het aantal mensen zonder baan. Momenteel staan bij het UWV 12.700 vacatures open. Er is vooral vraag naar technische functies, ICT’ers, zorgmedewerkers en administratieve medewerkers. Eerder bleek vooral in de horeca, dienstverlening en het toerisme het banenverlies het grootst, de branches waar normaal de hoofdstad sterk in is. Daar zijn ook de minste vacatures te vinden. Ook in de verkoop (winkels), schoonmaak, beveiliging, transport en logistiek zijn weinig banen. Het lijkt er sterk op dat we momenteel in het oog van de storm zitten. De verwachting is dat in het najaar, zeker als het kabinet corona-steun afbouwt, veel bedrijven het moeilijk zullen krijgen. Dat zal met name het geval zijn in branches waarop de Amsterdamse economie drijft: horeca, toerisme, logistiek en detailhandel. (bron: Parool) Een ander aspect is, als gevolg van de corona-beperkingen die zijn opgelegd aan de horeca, dat er signalen zijn dat de onderwereld met zwart geld belangen nemen in horecabedrijven die in zwaar weer verkeren. Begrijpelijk voor de ondernemers die op de rand van de afgrond staan, maar is het maatschappelijk wenselijk?

Overwegingen

Ik ben deze week in het geweer gekomen tegen de suggestie in het concept Makro Economische Verkenningen 2021 van het Centraal Plan Bureau. De rekenmeesters leggen het kabinet document neer over de financieel/economische ontwikkelingen voor het komende jaar, die in mijn ogen een veel te rooskleurig beeld schetsen over wat ons nog te wachten staat en nauwelijks rekening houden met achterliggende ontwikkelingen, die uiterst onzeker zijn. Lees daarvoor het Openingswoord. De vraag kan worden gesteld of het kabinet het advies van het CPB om niet te gaan bezuinigen en van een groep vooraanstaande economen om de steun aan het bedrijfsleven nog niet te beëindigen zal opvolgen. De materie is complex, laat dat duidelijk, zijn en in de laatste eeuw is een dergelijke ontwikkeling niet voorgekomen. In feite zijn er drie actuele problemen die nu moeten worden aangepakt en zijn er drie die moeten worden meegewogen in de besluitvorming. Actueel zijn: de economische terugval door de dalende wereldhandel, door de corona-crisis en door een gebrek aan investeringen voor de nieuwe samenleving voor onze jongeren en volgende generaties. De drie onderwerpen op de achtergrond zijn: is het monetaire beleid voldoende solide om deze crisis te overleven; is het financiële systeem (bankwezen) stevig genoeg om een grondige hervorming door te komen en slagen onze politici erin beleid te formeren om in de komende decennia voor een gezonder klimaat, milieu en onze natuur. Het CPB komt niet verder dan de economische krimp aan te pakken zonder rekening te houden met een mogelijke tweede corona-golf aan besmettingen. De realiteit is wel dat wij, als een rijk land, een wat langere adem hebben, maar het betekent niet dat wij de problematiek van de zwakkere EU-staten niet ook op ons bord krijgen. Met welk perspectief komt dit kabinet voor 2021 voor volk en vaderland ? ‘Hou vol’ is te weinig, er moet visie komen voor de komende 15 jaar. En als Rutte III daar niet in slaagt zal het volgende kabinet volgend jaar die opdracht moeten uitvoeren.

Hoe groot is de bedreiging van de 9 Amerikaanse techbedrijven voor ons land, Europa en de rest van de wereld. De 4 grootste in beurswaarden zijn Apple, $2000 mrd, Amazon $1700 mrd, Microsoft $1600 mrd en Google $1000 mrd. Die waardes zijn 7 keer zo groot als de hele Nederlandse economie is. Maar ook Facebook, IBM, Java/Oracle, Netflix en Twitter/Linkedin beschikken over big data. Daarbij spelen ook de Chinezen ook mee, maar Trump doet er alles aan hen te dwarsbomen. Europa speelt geen enkele rol op dit terrein.

Mr Dr Nout Wellink (Bredevoort, 1943), econoom, was jarenlang topambtenaar op het ministerie van Financiën voordat hij op 1 juli 1997 Wim Duisenberg opvolgde tot President van De Nederlandsche Bank N.V. en die functie 14 jaar uitvoerde. Van juni 2006 tot en met 2011 was Wellink voorzitter van het Bazel’s Comité voor bankentoezicht (BCBS), een internationaal orgaan dat toezichtregels ontwerpt voor banken. Sinds december 2018 is hij niet-uitvoerend lid van de raad van bestuur van de grootste Chinese staatsbank ICBC. Deze week presenteerde hij zijn boek Ontgelden, waarin hij zich afvraagt hoe het komt dat politieke besluitvorming en monetaire en economische maatregelen altijd te laat op stoom komen? De wereld is nauwelijks bekomen van de kredietcrisis of er dient zich alweer een nieuwe gamechanger aan. De corona-crisis zal de wereld – ook de financieel-economische – sterk veranderen. De uitgangspositie is precair nu de economisch beleidsmakers door de vorige crisis al veel kruit verschoten hebben. Een nieuwe schuldencrisis in Europa ligt op de loer. Technologische ontwikkelingen en verschuivingen in het mondiale economische en politieke machtsevenwicht hebben een ongeordende zoektocht op gang gebracht naar ieders plaats in de wereld van morgen. In Ontgelden blikt Nout Wellink terug op zijn lange internationale carrière in het geldwezen, maar hij kijkt ook vooruit. Vanuit zijn ervaringen als bestuurder van twee van de grootste (Chinese) banken ter wereld schetst hij het beeld van China als leidende (economische) wereldmacht in aantocht.

De nog niet tot stand gekomen overeenstemming tussen de Democraten en Republikeinen in de VS over de omvang van het corona-herstelprogramma drukt de koers van de Amerikaanse dollar. Er was deze week even hoop dat de deal eraan kwam, maar het bleef stil. De daling van bijna 10% in 6 maanden wordt toegeschreven aan het monetaire beleid van de centrale banken die, volgens Blackrock de grootste vermogensbeheerder, een ‘beleidsrevolutie’ heeft veroorzaakt doordat ze vrijwel ongelimiteerd de geldkraan voor gratis geld hebben opengedraaid. Als gevolg daarvan zijn beleggers op zoek naar veilige havens als de dollar dat niet meer is. Goud, ja, en omdat de economische vooruitzichten van de VS ‘slechter zijn dan die van andere economieën’ verschuift de interesse naar de Yen. Maar wat zijn de gevolgen van een duurdere euro en een zwakkere dollar. Niemand spreekt daar tot dusverre over, maar een dalende dollarkoers betekent voor onze institutionele beleggers, waaronder onze pensioenfondsen, dat daar verliezen moeten worden genomen op bestaande dollar-genoteerde fondsen.

Lusha en Simpler

In het vorige blog heb ik een artikel geschreven, uit Trouw, over het Joodse bedrijf Lusha, dat in de VS staat geregistreerd. Hier het vervolg ervan. Zodra mensen weten dat ze in de database van Lusha staan, kunnen mensen vragen om hun contactgegevens eruit te verwijderen. Volgens Tweede Kamerlid Kees Verhoeven – ook al via de onlinedienst te vinden – is dat precies waarom het bedrijf hen níét op de hoogte stelt. “Als je geen toestemming vraagt, is dat altijd omdat je bang bent voor het antwoord”, zegt de D66’er. “Ik voer al tien jaar discussies met commerciële internetjongens en meisjes. Zij weten dat mensen nou eenmaal geen toestemming geven. Waarom zou je gebeld willen worden door iemand aan wie je je nummer niet hebt gegeven? Een onbekend nummer is bijna altijd iemand die je lastig gaat vallen.” Lusha geeft op zijn website toe mensen niet op de hoogte te stellen. “Toestemming is niet de enige wettelijke grondslag om data te verwerken. Lusha’s grondslag is een gerechtvaardigd belang om zijn diensten aan gebruikers aan te bieden.” Maar volgens advocaat Zwenne verzaakt Lusha erbij te zeggen dat zo’n gerechtvaardigd belang (wat overigens niet puur commercieel mag zijn) altijd moet worden afgewogen tegen de privacy. Ook Kamerlid Verhoeven is er niet van onder de indruk. “Gerechtvaardigd belang wordt over het algemeen gebruikt om toestemming te ontwijken. En dat is waar het online om gaat. Het huidige verdienmodel van het internet is gebaseerd op geen toestemming vragen. Daarom is de AVG bedacht.” Blijkt Lusha de AVG te overtreden, dan kan de Autoriteit Persoonsgegevens actie ondernemen. Vooralsnog loopt hier geen onderzoek naar. Als de toezichthouder zegt dat Lusha in de haak is, wil Verhoeven er alsnog een discussie over in de politiek. “Als je een nummer niet kunt vinden via netwerk of openbare bronnen, is dat niet voor niets. Ik zie geen meerwaarde maar alleen schaduwkanten in een dienst die nummers openbaar maakt van mensen die dat niet weten én niet willen. We zouden er schriftelijke vragen over kunnen stellen. Dit is typisch een rechttoe rechtaan privacyvraagstuk waar de minister voor rechtsbescherming iets over zou moeten zeggen.”

De manier waarop het Amerikaanse bedrijf Simpler Apps privénummers vergaart doet denken aan Cambridge Analytica. Kan de privacywet mensen hiertegen beschermen? Onlinedienst Lusha verkoopt mailadressen en telefoonnummers. Een belangrijke bron voor die contactinformatie blijkt het bedrijf Simpler Apps Inc te leveren. De gratis mobiele apps van Simpler slurpen persoonsgegevens op, niet alleen van gebruikers, maar ook die van iedereen in hun contactlijsten. De zaak doet privacy-advocaat en -hoogleraar Gerrit-Jan Zwenne denken aan het Cambridge Analytica-schandaal. “Facebook stond toe dat dat bedrijf gegevens verzamelde, niet alleen van de gebruikers zelf, maar ook van hun vrienden. Facebook kreeg toen een boete van $5 mrd en overal waar de zaak werd onderzocht – zoals in Nederland en het Verenigd Koninkrijk – werd vastgesteld dat dit een overtreding was.” Overtreden Lusha en Simpler de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)? Volgens privacyjurist Jeroen Terstegge gaat daar een andere vraag aan vooraf: valt deze praktijk onder Europese wetgeving? “Om onder de AVG te vallen, moet een bedrijf aan minstens één van drie voorwaarden voldoen. Het bedrijf moet een vestiging in Europa hebben, gebruikers in Europa monitoren – bijvoorbeeld met cookies – of zijn diensten nadrukkelijk ook op Europese klanten richten.” Lusha lijkt aan geen van deze voorwaarden te voldoen. Europese toezichthouders kunnen dit bedrijf dus niet zonder meer aanpakken. Maar voor Simpler ligt dat ingewikkelder. Als de Simpler-apps die de persoonsgegevens verzamelen bewust op Europese gebruikers zijn gericht, treedt de AVG in werking. Anders staan waakhonden als de Autoriteit Persoonsgegevens buitenspel. “Als je iets koopt op de Nederlandse website van een Chinees bedrijf, valt dat onder de AVG”, geeft Terstegge als voorbeeld. “Maar als je door China reist en incheckt bij een plaatselijk hotel, gaat de AVG niet op. Uiteindelijk vallen de contactlijsten van Europese gebruikers wel onder de AVG, denkt Terstegge. De reden: Simpler biedt zijn apps aan in diverse Europese talen, waaronder Nederlands. En dat betekent problemen voor Simpler, want in tegenstelling tot de minder strenge Amerikaanse privacyregels, zegt de AVG dat het bedrijf toestemming nodig heeft van de contactpersonen wier gegevens het doorverkoopt. Dat een app als Simpler bijna buiten de AVG valt, zou je volgens Terstegge een omissie van de AVG kunnen noemen. “De wet weerspiegelt de kwesties die speelden toen zij tot stand kwam. Toen de AVG werd opgesteld tussen 2009 en 2016, waren er geen voorbeelden van bedrijven als Simpler bekend.” Mocht de Europese regelgeving toch tekortschieten, dan ligt hier volgens Terstegge een taak voor de Nederlandse wetgever. “Je hebt in Nederland de UAVG, met aanvullende bepalingen bij de privacywet. Die wordt nu geëvalueerd en tussen nu en volgend jaar aangepast. Deze kwestie zou daarbij wellicht geregeld kunnen worden. Daar zou minister Sander Dekker voor rechtsbescherming dan wat van moeten vinden.”

Aan de wieg van verschillende Simpler-apps staat Yoni Tserruya, een van de oprichters van Lusha. Hij bedacht bijvoorbeeld ook de apps ‘Contacts Manager’, ‘Easy Backup’ en ‘Dialer’. Bij elkaar zijn de Simpler-apps voor Android-telefoons al meer dan zeventien miljoen keer geïnstalleerd. Om welke apps gaat het eigenlijk en hoe werken ze? Het beheren van contacten kan een tijdrovende bezigheid zijn. Vaak is een contactlijst dan ook een rommeltje met dubbele contacten, ongeldige nummers, of alleen een e-mailadres. De apps van Simpler helpen particulieren om orde te scheppen in die chaos. Voor de iPhone en iPad maakt Simpler twee apps: Contacts Manager en Easy Backup. Voor Android-telefoons zijn dat er vier: Dialer, ‘Dutch beller-ID, contacten en telefoon’, ‘Cleaner’ en Easy Backup. Alle apps zijn gericht op de contactlijst van de gebruiker, maar bieden een net iets andere service. De Contacts Manager en Cleaner speuren dubbele contacten op en helpen bij het samenvoegen, Easy Backup bewaart alle contacten extern, met Dialer kan vanuit de contactlijst snel een belletje, sms, of WhatsApp-bericht worden verzonden en met Beller-ID kun je zien wie er belt, ook zonder dat degene als contact in de telefoon staat. Bij alle apps moet de gebruiker toestemming geven om in de contactlijst te kijken. Die informatie wordt vervolgens uitgelezen en opgeslagen. In de voorwaarden is te lezen dat de persoonlijke informatie, waaronder de contactenlijst, zal worden gedeeld met derden. Niet alleen met partners zoals Lusha, maar ook met andere commerciële partijen waarmee ze samenwerken. Voor Simpler zijn het dus niet de apps waarmee het geld wordt verdiend, maar doen de gebruikers de kassa rinkelen. En het verklaart ook waarom de informatie van Trouw-redacteuren die zelf nooit een Simpler-app hebben geïnstalleerd, toch via Lusha kon worden gevonden. Om te controleren of ook uw gegevens via Lusha kunnen worden gevonden installeert u de Lusha-extensie en kijkt u op uw eigen profielpagina op LinkedIn. Via www.lusha.co/privacy_policy en www.simplercontacts.com/opt-out kunt u uw gegevens laten verwijderen. In de instellingen van de Simpler-apps zit ook een knop waarmee u het delen van contacten kunt stoppen. Daarmee voorkomt u dat het bedrijf informatie uit uw contactlijst kan actualiseren. De gratis onlinedienst Simpler Apps Inc. maakt smartphone-apps die bijvoorbeeld back-ups maken van je contactenlijst en namen van onbekende bellers voor je achterhalen. Dat doet Simpler gratis, maar ondertussen wordt de contactinformatie verkocht via de Amerikaans-Israëlische dienst Lusha. Er is een opvallende connectie tussen de twee bedrijven: Yoni Tserruya, de oprichter en CEO van Lusha, ontwikkelde de apps die Simpler aanbiedt. Volgens jurist en technologiedeskundige Danny Mekić is dit geen ongebruikelijke samenwerking. “Je hebt honderdduizenden gratis apps met handige functies voor je telefoon. Dat blijken vaak bronnen van dit soort data. Aan de ene kant heb je een gratis backup-dienst voor je contacten, aan de andere kant een betaalde dienst waarmee je nummers kunt achterhalen.” De samenwerking met Simpler verklaart mogelijk waarom Lusha privénummers heeft van mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun contactgegevens nooit zomaar ergens delen. In Simplers privacyvoorwaarden staat dat het bedrijf niet alleen de informatie van gebruikers met derden kan delen, maar ook hun hele contactenlijsten. Zo kunnen data van mensen die nergens mee hebben ingestemd alsnog in Lusha’s handen terechtkomen. “Daar zit het probleem”, zegt Mekić. “Een vriend, collega of journalist hoeft maar te denken ‘fijn, een backup maken van m’n lijst’ en hoppa, Kajsa Ollongren gaat mee de database in. Ik denk dat beide bedrijven daar een taaie discussie over gaan krijgen met toezichthouders, want ik zie niet hoe dit door de beugel kan.” Lusha en Simpler hebben niet gereageerd op vragen voor dit artikel. Op vragen voor een eerder artikel antwoordde Lusha per mail dat het voldoet aan alle relevante wetgeving.

Syp Wynia is publicist, journalist en essayïst en uitgever van Wynia’s Week. Hij werkte eerder als columnist en commentator voor Elsevier, Buitenhof en BNR Nieuwsradio. Voor Het Parool werkte hij in Den Haag en Brussel. Geliefde onderwerpen: migratie, klimaat, lobbycratie en Europa. Op https://tpo.nl/2020/08/01/syp-wynia-het-klimaatbeleid-brokkelt-zienderogen-af-logboek-van-een-teloorgang/ staat zijn logboek over de ontwikkelingen van het klimaatbeleid. Enkele citaten: de ministers Kajsa Ollongren en Eric Wiebes gaan hardnekkig door met hun klimaatbeleid. Wiebes zegt dat het subsidiëren van houtstook (‘biomassa’) nodig is om ‘de doelen te halen’. En Ollongren gaat koppig door met het opdringen van het gasverbod, dat beoogt om huizen en gebouwen in hoog tempo van het gasnet te halen. Ondertussen zakt de steun voor dat beleid weg. Burgers willen het steeds vaker niet meer. Instanties zeggen dat het niet werkt, dat het te duur is. Zelfs klimaatactivisten bedenken zich. Opmerkelijk is het wegvallen van de steun van de regeringspartijen voor het klimaatbeleid. En dan vooral voor het wegvallen van de steun voor onderdelen van het beleid die de burgers het meest raken. Uit alle enquêtes blijkt dat er geen meerderheid is voor het gasverbod en dat er veel weerstand is, ook al omdat het te duur wordt gevonden. Opvallend is de draai die Urgenda maakte. Deze klimaatgroep ijverde met succes bij de rechter voor een sneller klimaatbeleid. Maar directeur Minnesma keert zich nu tegen houtstook, wil voorlopig gas blijven gebruiken en is ook kritisch op warmtenetten en zonneweiden. Het kabinet Rutte Drie staat gaandeweg bijna alleen met het eigen klimaatbeleid. D66 en ChristenUnie gooiden de eerste steen naar de houtstook – het CDA trok de handen er ook al een beetje van af – en de VVD viel tot twee keer toe met enig succes het gasverbod van het kabinet aan. Het heeft er alle schijn van dat er nauwelijks nog politici te vinden zijn die met dit beleid de kiezer onder ogen durven komen. Dat geldt ook voor politici van linkse oppositiepartijen, die het klimaatbeleid van het kabinet steeds gesteund of zelfs gedicteerd hebben. GroenLinks trok de handen in etappes af van de gesubsidieerde houtstook, die door GroenLinkse politici in tal van provincies en gemeenten was gepromoot. Overal gaat het mis. De gesubsidieerde houtstook is al op weg naar de uitgang. Het is een kwestie van tijd, voordat het aardgas als een teruggekeerde verloren zoon wordt omarmd. De energievoorziening van Nederland zal immers ergens op moeten draaien. En als je af wilt van de vieze kolenstook en de zo mogelijk nog viezere houtstook en wind, zon en aarde te weinig opleveren en kernenergie uit zicht blijft is gas verreweg het beste. Het is schoner en vriendelijker voor het klimaat dan enige andere brandstof. Gas is goedkoop, overal te krijgen en Nederland heeft in binnen- en buitenland de beste infrastructuur voor gas. Toch is de kans niet groot dat het gasverbod opzichtig wordt afgeblazen. Het gasverbod vormt de kern van het klimaatbeleid, dat van het kabinet het groenste kabinet ooit en Nederland klimaatkoploper van de wereld moest maken. Het is mislukt, het gaat niet gebeuren. Er is nauwelijks iets te bedenken dat werkt aan het Nederlandse klimaatbeleid. Het gasverbod al helemaal niet. Maar de schande van het debacle is te groot. Wie gaat er excuses aanbieden? Al voor de verkiezingen? Eind februari maakte Wynia’s Week een eerste logboek van het gasverbod, waarvan toen al te zien was dat het wel ten gronde moest gaan. Dat relaas staat hier. Nu het tweede Logboek Gasverbod, waarin de onttakeling verder gaat. De debacles stapelen zich op. Dat is zonde van de miljarden aan weggegooid belastinggeld. Maar het is ook een zegen voor het land, omdat zo erger kan worden voorkomen.

22 juli 2020 – Steeds minder Nederlanders willen van het gas af. De steun voor het gasverbod neemt steeds verder af en de weerstand neemt steeds meer toe, zo blijkt uit de jaarlijkse peiling van de klimaatstichting ‘Hier’. Voorstanders van het gasverbod geven nu ‘het klimaat’ aan als reden. ‘Groningen’ is steeds minder een reden voor de voorstanders van het gasverbod. De onderzoekers zeggen: ‘Er zijn nauwelijks succesverhalen in de bestaande bouw en de meeste gemeenten slagen er niet in om de bewoners een aantrekkelijk bod te doen.’ De coronacrisis heeft de animo om van het gas af te moeten verder verminderd.

18 juli 2020 – Deel van nieuwbouwwoningen nog steeds aan het gas. Het gasverbod geldt al twee jaar – met ingang van 1 juli 2018 – voor nieuwe woningen. Dat onderdeel van het gasverbod voor woningen en gebouwen werd door minister Ollongren versneld ingevoerd. Maar uit het jongste kwartaalbericht van de drie grote netbeheerders blijkt dat 15% van de nieuwbouwwoningen nog steeds op het aardgasnet wordt aangesloten. Het betreft dan wel eerdere bouwvergunningen, dan wel uitzonderingen die door gemeenten zijn bedongen. In Limburg wordt zelfs 30% van de nieuwbouw aan het gasnet gekoppeld. Maar ook in Amsterdam wordt 22% van de nieuwbouw op het aardgasnet aangesloten. In Muiden is er een nieuwbouwwijk van 1300 woningen in aanbouw, waarvan 450 met een gasaansluiting.

14 juli 2020 – Urgenda: tegen houtstook, voor aardgas, tegen meer warmtenetten, tegen zonneweilanden. Marjan Minnesma van de klimaatstichting Urgenda zet vraagtekens bij nieuwe biomassacentrales in Zaanstad en Purmerend. ‘Nog meer huizen aansluiten op een warmtenet lijkt mij geen goed idee.’ Urgenda dwong de kabinetten-Rutte de afgelopen jaren met gerechtelijke uitspraken tot het verscherpen van het klimaatbeleid. Zowel de gesubsidieerde houtstook als het gasverbod worden daar mede mee in verband gebracht.

7 juli 2020 – Woningbouwverenigingen verliezen op het gasverbod. Woningcorporaties lijden verlies als ze hun huizen van gas afkoppelen, meldt het vakblad Energeia. De huur van een gasloze woning mag 250 euro per jaar hoger worden, maar de kosten stijgen 600 euro per jaar. Volgens het Klimaatakkoord moeten er in 2022 al 100.000, en in 2030 450.000 sociale huurwoningen van het gas af zijn als onderdeel van het totale gasverbod: 1,5 miljoen huizen in 2030, alle meer dan 8 miljoen huizen in 2050. Grote steden – die vaak heel ambitieus van het gas af willen – hebben juist de meeste moeite om hun sociale huurwoningen van het gas af te koppelen.

2 juli 2020 – Er is helemaal geen personeel voor woningisolatie. Het gasverbod kan nooit doorgang vinden zonder woningisolatie. De alternatieven (warmtepompen, met name) zorgen namelijk voor te weinig warmte, met name in echt koude periodes. Er zijn echter veel te weinig mensen om dat isolatieprogramma door te voeren, zegt CE Delft. In plaats van de 1,5 miljoen woningen die het kabinet in 2030 van het gas af wil hebben, is er maar personeelscapaciteit voor 150.000 woningen. Als er wordt opgeschaald zouden dat er 500.000 kunnen worden, maar dat is nog steeds maar een derde van het beoogde doel. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Milieudefensie, een van de bedenkers van het gasverbod voor woningen.

1 juli 2020 – SER: van het hout af. De Sociaal-Economische Raad wil af van gesubsidieerde biomassa-stook. Het advies werd, hoe curieus, opgesteld door een commissie onder leiding van Ed Nijpels, die als voorzitter van het Energieakkoord (2013) en het Klimaatakkoord (2019) het subsidiëren van houtstook en dergelijke juist als hèt alternatief voor aardgas zag. Overigens mogen volgens het advies kolencentrales nog tot 2027 doorgaan met gesubsidieerde houtstook. Voor biomassacentrales is er zelfs helemaal geen deadline. Niettemin: gesubsidieerde houtstook wordt afgebouwd. Gas wordt als alternatief gezien, waar houtstook eerder als alternatief voor gas gold. Ook warmtenetten zouden (weer) op gas moeten draaien.

30 juni 2020 – Gemeenten botsen op hoge kosten en beperkt draagvlak voor het gasverbod. Gemeenten moet van het kabinet uiterlijk volgend jaar een ‘transitievisie warmte’ klaar hebben ‘om van het gas af te gaan’. Website nu.nl deed onderzoek onder de gemeenten en kwam tot de slotsom dat ‘betaalbaarheid en het daarmee samenhangende draagvlak’ het grootste obstakel zijn. De woordvoerder van de gemeente Venlo noemt het ‘de grootste verbouwing van Nederland’. Dit zijn slechts fragmenten van de enorme hoeveelheid data die Wynia in het artikel op The Post Online https://tpo.nl/2020/08/01/syp-wynia-het-klimaatbeleid-brokkelt-zienderogen-af-logboek-van-een-teloorgang/feed/ heeft gezet. Lezers van dit blog weten dat ik zeer veel waarde hecht aan een beter klimaatbeleid maar niet door gasverwarming uit de huizen te halen. Misschien moeten oudere ketels vervangen worden door energiezuinigere en effectievere ketels met minder CO2 uitstoot, maar geen enkel alternatief product kan evenaren aan de warmte en het comfort van aardgasverwarming. Dus overheid stop hiermee, niet straks maar nu. Zeker voor de komende verkiezingen zodat de kiezers deze keer echt iets te kiezen hebben.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 21 aug 2020; week 34: AEX 551,37; Bel20 3.302,92; CAC40 4.896,33; DAX30 12.764,80; FTSE 100 6.001,89; SMI 10.218,20; RTS (Rusland) 1262,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 365,09; DJIA 27.930,33; NY-Nasdaq 100 11.555,16; Nikkei 22.920,30; Hang Seng 25.113,84; All Ords 6.270.70; SSEC 3.380,68; €/$1,18; BTC/USD $11.530,76; 1 troy ounce goud $1942,40, dat is €52.894,81 per kilo; 3 maands Euribor -0,487%; 1 weeks -0,533%; 1 mnds -0,517%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,378%; 10 jaar VS 0,6388%; 10 jaar Belgische Staat -0,23%; 10 jaar Duitse Staat -0,502%; 10 jaar Franse Staat -0,199%; 10 jaar VK 0,217%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,519%; 10 jaar Japan 0,03%; Spanje 0,298%; 10 jaar Italië 0,95%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,54.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht dalend. De data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal stemmen tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de voortdurende corona-crisis. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs noteerde stabiel, de bitcoin noteerde lager. De rentetarieven noteerden dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,354%; Duitsland -0,074%; Nederland -0,063%; Frankrijk 0,485%; Japan 0,6156%; VK 0,794%; Canada 1,0874%; Spanje 1,088%; VS 1,3632%; Italië 1,893%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,702%; Nederland -0,643%; Zwitserland -0,48%; Denemarken -0,569%; België -0,574%; Frankrijk -0,571%; Spanje -0,252%; Japan -0,0863%; VK -0,036%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 22/23 08 2020/545 Economie krimpt minder dan gevreesd; CPB ziet alweer groei aan de horizon

UPDATE 15/16 08 2020/544 Het waren tien warme dagen met een hittegolf

Privénummers zijn online te koop

Van kunstenaars tot kabinetsleden en van influencers tot onbekenden: online dienst Lusha deelt contactinfo ván iedereen, mét iedereen, schrijft Rufus Kain in Trouw. Anita de Bruijne begrijpt niet waarom de krant haar op haar privénummer belt. “We hebben een hele communicatieafdeling voor dit soort zaken”, zegt de directeur juridische zaken van de Autoriteit Persoonsgegevens. “En hoe komt u eigenlijk aan dit nummer?” Trouw belde De Bruijne om te vragen of haar organisatie weleens onderzoek heeft gedaan naar Lusha, een browerextentie waarmee je mailadressen en telefoonnummers van mensen kunt achterhalen. De Bruijne’s nummer is één voorbeeld, maar met een klik op de knop onthult Lusha ook mobiele nummers van kabinetsleden, misdaadverslaggevers, influencers en vele anderen. Hoe Lusha, een Amerikaans-Israëlisch bedrijf, dat achter de schermen precies doet, is een mysterie. Maar voor de gebruiker werkt de dienst simpel: installeer de extensie en ga naar iemands profiel op LinkedIn. Daar kijkt Lusha hoe de persoon heet en waar die werkt, om vervolgens allerlei digitale databases af te struinen naar contactinformatie. Soms vindt Lusha niks, en soms klopt de info niet, maar regelmatig rolt er een nummer uit dat de eigenaar, voor zover die zich dat herinnert, nooit publiekelijk heeft gedeeld. Lusha illustreert een bekende trend: als je onlinemedia gebruikt, is het onmogelijk precies te weten wat er met je data gebeurt. Maar volgens Kees Verhoeven van D66 gaat Lusha verder dan veel andere techbedrijven. “Bij sites als Facebook weet je dat je data geeft in ruil voor een gratis dienst. Dan is er wel discussie omdat mensen niet precies weten wat de gevolgen zijn, maar in het geval van Lusha weten ze überhaupt niet dat hun nummers worden verzameld.” Lusha zegt grote bedrijven als Apple, Google en Amazon tot zijn klanten te rekenen. Maar iedereen kan de dienst toevoegen aan zijn of haar internetbrowser. Wanneer gebruikers naar iemands profiel op netwerksite LinkedIn gaan, surft Lusha in allerlei onlinedatabases naar verborgen contactinformatie – de eerste paar zoekopdrachten zijn gratis. Het bedrijf beweert in overeenstemming met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te handelen, maar privacy-advocaat en hoogleraar Gerrit-Jan Zwenne betwijfelt dat. “Als je persoonsgegevens verwerkt en aanbiedt, moet je de eigenaren hebben geïnformeerd”, zegt hij. Lusha doet dat niet. Tenzij dat een ‘onevenredige inspanning’ zou vergen, maar dat lijkt hier niet aan de orde, zeker omdat er e-mailadressen worden verzameld.”Uit navraag door Trouw blijkt ook dat mensen in veel gevallen niet weten waar het bedrijf hun privénummer vandaan kan hebben. Lusha is overigens niet het enige bedrijf dat via LinkedIn contactgegevens achterhaalt. Snovio (populair onder journalisten) doet het bijvoorbeeld ook. Maar Snovio verkoopt alleen mailadressen, geen telefoonnummers. Beide diensten kunnen door iedereen worden gebruikt: de pers, marketeers, maar in potentie ook stalkers. De eerste paar zoekopdrachten zijn gratis, dus laagdrempeliger kan haast niet. “We weten dat zulke diensten bestaan”, zegt Silvia Pilger, woordvoerder van de Autoriteit Persoonsgegevens. “En via Facebook waren vroeger ook veel gegevens van mensen te vinden. Maar naar dit specifieke bedrijf hebben we nog geen onderzoek gedaan.” De waakhond kan daarom nog niet zeggen of Lusha de privacy van burgers schendt. Zwenne kan zich wel voorstellen waarom Lusha die informeerplicht verzaakt. “Als ze eraan voldoen, kunnen mensen direct gebruikmaken van hun recht om uit de database verwijderd te worden. Je krijgt de indruk dat ze mensen liever niet informeren omdat daarmee hun verdienmodel stukgaat.” Maar goed, een zakkenroller komt ook niet ver door aan te voeren dat zijn verdienmodel instort als hij doelwitten netjes om hun portemonnees vraagt. Lusha heeft dan ook een andere grondslag nodig. Daarom noemt het bedrijf op zijn website niet instemming als wettelijke basis voor zijn handelen, maar ‘gerechtvaardigd belang’. Gerechtvaardigd belang is een breed en vaag begrip. Het betekent eigenlijk gewoon ‘een heel goede reden’. De Europese privacywet, de AVG, zegt dat zo’n belang niet puur commercieel mag zijn. Dus wat bedoelt Lusha precies? Helaas reageert het bedrijf niet wanneer Trouw deze vraag per mail stelt, en is het evenmin bereikbaar voor telefonisch contact. Dat niet alle contactgegevens op Lusha kloppen, blijkt uit de data die de dienst toont bij Zwenne’s LinkedIn-profiel. Een van de mailadressen is onjuist, een ander mailadres is van zijn vorige werkgever. “Dat kan ook duiden op een overtreding”, weet de advocaat. “Volgens de AVG horen de data juist te zijn, en moeten ze zonodig worden geactualiseerd. Anders kunnen mensen die mij zoeken bijvoorbeeld terechtkomen bij een concurrent of een partij waar ik niet meer mee geassocieerd wil worden.” Zo onderstreept Lusha’s bestaan nog een algemene wijsheid over onlinemedia: kijk uit met wat je online zet, want het kan je altijd achtervolgen. Lusha’s eigen medewerkers lijken zich van dat adagium bewust te zijn. Als je de directie en andere medewerkers met hun eigen dienst opzoekt, komen er geen privénummers tevoorschijn. In veel gevallen verschijnt wel één algemeen nummer. Het lijkt gevestigd te zijn in New York – interessant, want de oprichters en hun personeel zitten bijna allemaal in Israël. Wanneer je het nummer belt, begint een bandje met een Amerikaanse vrouwenstem te spelen. “Hi, welkom bij Lusha. Stel je voor dat je meer tijd zou kunnen besteden aan verkopen, en minder aan het zoeken naar contactinformatie van je klanten.” Daarna legt de vrouw uit hoe Lusha deze droom een realiteit kan maken. “Klaar om te beginnen?” Dan wordt het stil; er komt niemand aan de lijn. Ook op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1017/articles/1187446/1/1 staat interessante informatie: Whatsappen met Wopke Hoekstra? Bellen met Kajsa Ollongren of Carola Schouten? Het kan dankzij Lusha, een onlinedienst waar talloze mobiele nummers te vinden zijn, bijvoorbeeld van kabinetsleden, maar net zo goed van influencers, misdaadverslaggevers en directeuren van de Autoriteit Persoonsgegevens. De vraag is of en hoe je je privacy nog kunt beschermen? Is de Autoriteit Persoonsgegevens wel in staat de data van burgers te beschermen. De AP bestaat al ruim 2 jaar, maar wat ze doen is onduidelijk. Ik had daar gemeld dat ik op telegraaf.nl een abonnement wilde afsluiten, maar dat was alleen mogelijk als ik mijn personalia en surfgedrag aan hen afstond zodat zij daarmee konden gaan handelen, Toen ik daar bezwaar tegen maakte kreeg ik te horen dat zij een commercieel bedrijf waren, die winst moest maken. Ik reageer op de laatste uitspraak van Verhoeven vanuit twee kanten: het is goed dat de politiek aandacht vraagt van het Ministerie van Justitie en Veiligheid over de wijze waarop de AP de machtsgreep aanpakt van bedrijven op internet die van bezoekers van hun website eisen dat ze hun personalia en surfgedrag aan hen overdragen voordat ze hun website kunnen bekijken en op de tweede plaats of de AP wel zwaar genoeg geëquipeerd is om een zo zware taak tegen slimme en sluwe juristen, die worden ingehuurd door ondernemers, in te tomen en de privacyrechten van burgers te beschermen. Mijn ervaring met de AP is dat ze waarnemen maar niet beetpakken.
Financiële berichten
De goudprijs daalde 11 augustus fors (>5%) en belandde ver onder de $1200, op een bericht dat er in de VS een deal wordt verwacht over het coronaherstelplan tussen de Democraten en Republikeinen en dat nieuwe dollars een dekking in goud krijgen.

De economie is in het tweede kwartaal met ‘maar’ 8,5% gekrompen ten opzichte van een kwartaal eerder. Dat meldt het CBS op basis van de eerste cijfers. CBS-hoofdeconoom Van Mulligen spreekt over een “catastrofale” krimp die “met niks te vergelijken is”. De daling is voor meer dan de helft het gevolg van huishoudens die minder uitgeven. Sinds 1987 houdt het CBS de cijfers per kwartaal bij. Nog nooit was een daling zo groot. Het vorige dieptepunt lag in het eerste kwartaal van 2009, in de kredietcrisis. Wel is in andere landen de klap groter. De daling van het bruto binnenlands product (bbp) in het tweede kwartaal, het eerste volledige kwartaal tijdens de coronacrisis, is voor meer dan de helft toe te schrijven aan een afname van bestedingen door consumenten. “Maar eigenlijk zit de krimp overal”, zegt Van Mulligen. “Met name in de sectoren die het zwaarst door de lockdown geraakt zijn, zoals cultuur en recreatie, vervoer en horeca.” Daar valt bijvoorbeeld ook de reis- en luchtvaartsector onder. Maar ook de lagere productie in de zorg, door uitgestelde en vermeden zorgbehandelingen, droeg bij aan de krimp. Consumenten gaven in het tweede kwartaal 10,4% minder uit dan in de eerste drie maanden van 2020 en de investeringen daalden met 12,4%. “De uitvoer en invoer van goederen en diensten daalden met respectievelijk 9,8% en 8,3%. De overheidsconsumptie tenslotte daalde met 3%.” (bron: NOS, nu.nl en iex.nl)

Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is niet geschrokken van de recordkrimp van 8,5% in het tweede kwartaal. De krimp is volgens hem “heftig”, maar was ook verwacht. “Niet voor niets zijn er noodpakketten om de zwaarste klappen op te vangen”, zei Koolmees voorafgaand aan de eerste ministerraad sinds juli. De minister maakt zich wel zorgen over de arbeidsmarkt. Zo verloren met name veel flexwerkers de afgelopen maanden hun baan. Nieuws over eventuele nieuwe steunmaatregelen komen volgens Koolmees op z’n vroegst op Prinsjesdag, op 15 september. (bron: NOS) De uitspraak van een catastrofale krimp die met niets is te vergelijken doet geen recht. Een economische krimp van 8,5% in een kwartaal is in de laatste 70 jaar niet meer voorgekomen (ook niet in de Dertiger Jaaren) maar daarmee scoren we minder slecht dan het VK met -20,4%, Spanje -18,5%, Frankrijk -13,8%, België -12,4%, euro19 -12,1%, EU27 -11,7% en Duitsland -10,1%. Bij ons cijfer moeten we wel in acht nemen dat de overheid een kleine €100 mrd in subsidies en hulpprogramma’s heeft gestoken en de banken ook nog eens veel ondernemers hebben behoed voor een snelle ineenstorting. Volgens de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) zou het gaan om 32.400 consumenten en 129.000 bedrijven. Nu de overheid de corona-maatregelen gaat evalueren en gaat overwegen of ze met dit beleid doorgaan en zo ja hoelang nog is het de vraag in welk kwartaal een volgende lading financiële problemen boven water komen. Ondanks de NOW-regeling gaat in het komende jaar de arbeidsmarkt overstroomd worden met werklozen die nog niet omgeschoold zijn dan wel niet omgeschoold kunnen worden voor de nieuwe vacatures. Verder zal de overheid tot het inzicht komen dat lang niet alle steun aan het bedrijfsleven ook tot het beoogde doel leidt. Daarbij moet Nederland, een land met een open economie, een doorvoerhaven voor Europa en een exportland is, dat ook geconfronteerd wordt met de gevolgen van de economische terugslag in de andere EU-landen met een grotere krimp dan de 8,5% die wij in het 2e kwartaal hadden. Daarbij komt dat wij geen zicht hebben op de ontwikkeling van de tweede corona-besmettingsgolf hier en elders.

De NS heeft in de eerste helft van het jaar een nettoverlies van €185 mln geleden. In 2019 was dat nog een winst van €94 mln. Het verlies is te wijten aan de daling van het aantal reizigers in de corona-crisis. Na de aankondiging van maatregelen om de virusuitbraak in te dammen, 15 maart, daalde het aantal reizigers met 90% Dat aantal ligt nu weer op 40% van wat het normaal is. Zonder overheidssteun was het verlies bijna €1,1 mrd geweest, meldt het spoorwegbedrijf. Topman Van Boxtel verwacht dat de reizigersaantallen na 2024 weer op het niveau van 2019 zijn. (bron: NOS) Het halfjaarresultaat valt tegen maar is anderzijds wel verklaarbaar. De vraag is hoeveel geld er tot 2024 nog in de NS gepompt moet worden om het OV overeind te houden.

RTL Group, het moederbedrijf van onder meer een aantal Nederlandse televisiezenders, kampt met teruglopende reclame-inkomsten door de coronacrisis. In het tweede kwartaal werd daarmee 40% minder geld opgehaald. RTL rekent erop dat die inkomsten in het derde kwartaal weer flink aantrekken. Het bedrijf laat weten de helft van de gemiste inkomsten te compenseren met kostenbesparingen, zonder dat te concretiseren. De omzet kwam ruim ¼ lager uit op bijna €1,2 mrd. RTL Nederland, eigenaar van onder meer RTL 4, RTL 5 en Videoland zag de winst met 90% dalen naar €2 mln. De inkomsten namen af naar iets meer dan €200 mln. (bron: Trouw)

Reisorganisatie en luchtvaartmaatschappij TUI heeft in het afgelopen kwartaal vrijwel geen inkomsten gegenereerd. TUI exploiteert hotels, voert vluchten en cruisereizen uit en verkoopt pakketreizen via zijn reisbureaus, maar al die activiteiten kwamen door de pandemie stil te liggen. De omzet daalde afgelopen kwartaal met bijna 99% ten opzichte van een jaar eerder tot €71,8 mln. Het nettoverlies bedroeg meer dan €1.400 mln. Om aan zijn financiële verplichtingen te blijven voldoen, krijgt TUI hulp van de Duitse staat. Het reisconcern heeft al €3.000 mln aan noodkrediet gekregen. In mei maakte TUI al bekend achtduizend banen te schrappen. (bron: Trouw)

De Britse economie is in het tweede kwartaal met meer dan 20% gekrompen als gevolg van de corona-crisis. Het is daarmee de sterkste economische terugslag in een groot Europees land in de afgelopen periode. De economie van het Verenigd Koninkrijk kreeg zelfs een zwaardere dreun dan die van Spanje. Eerder kwam al uit gegevens naar voren dat honderdduizenden Britten door de crisis hun baan hebben verloren. Volgens deskundigen lijkt Groot-Brittannië economisch een hoge prijs te betalen voor de trage instelling van lockdownmaatregelen in maart. Het land heeft ook het hoogste aantal doden door het corona-virus in Europa. Door soms plotse lokale besmettingshaarden nemen de zorgen over extra lockdownmaatregelen de laatste tijd weer toe. Wat economisch gezien ook meespeelt is dat de Britse overheid regelingen voor loonondersteuning weer aan het afbouwen is. Daarnaast zorgt de brexit voor veel onzekerheid. Britse bedrijven krijgen te maken met hoge handelstarieven als de regering in Londen er niet in slaagt om voor het einde van het jaar een handelsovereenkomst met de Europese Unie te sluiten. Onlangs stelde de Bank of England al dat de Britse economie waarschijnlijk meer tijd nodig zal hebben om te herstellen van de corona-crisis dan gedacht. Zoals de situatie er nu uitziet, lukt het waarschijnlijk pas om de Britse economie op zijn vroegst eind volgend jaar weer op het niveau van december 2019 te hebben, voorzag de centrale bank. Maar de recessie pakt waarschijnlijk wel iets minder scherp uit, zo kwam vorige week ook naar voren uit de voorspellingen. De Britse economie leek op koers te liggen voor een algehele krimp van 9,5% in 2020, de slechtste prestatie in 99 jaar – oftewel, sinds de zware jaren na de Eerste Wereldoorlog. In mei hield de Bank of England nog rekening met een economische dreun van 14%. Dat had de ergste economische klap betekend in meer dan drie eeuwen. (bron: RTLZ)

ABN Amro gaat zijn internationale zakentak (CIB) ingrijpend reorganiseren. De bank trekt zich terug uit niet-Europese landen. Ook gaat de stekker uit de spaartak van Moneyou. ABN Amro belandde het tweede kwartaal flink in de rode cijfers. De omzet van de bank daalde in het tweede kwartaal 15% naar €1,9 mrd. Onder de streep bleef een verlies over van €5 mln, terwijl vorig jaar nog een winst werd behaald van €0,693 mrd. Het verlies van ABN Amro komt niet als een verrassing. Het verlies komt voor een groot deel door een eenmalige last van €703 mln. De bank kent meerdere probleemgevallen. Zo is de bank betrokken bij het Duitse Wirecard-boekhoudschandaal, waar €1,9 mrd verdwenen is. Volgens Bloomberg heeft ABN Amro €200 mln uitgeleend aan Wirecard. Het financiële concern trekt zich met zijn grootzakelijke tak terug uit activiteiten buiten Europa. In de reorganisatie die wordt uitgesmeerd over drie tot vier jaar verdwijnen 800 banen bij de zakenbank, heeft topman Robert Swaak laten weten. Bij de zakenbank werken nu nog 2500 mensen, ABN Amro telt in totaal bijna 18.700 banen. De zakenbank (CIB) houdt zich onder meer bezig met beursgangen, fusies en overnames van grote bedrijven. “De activiteiten van Trade & Commodity Finance worden volledig beëindigd en in Natural Resources en Transportation & Logistics gaan we ons uitsluitend richten op Europese klanten.” De afbouw van de zakentak moet bijdragen aan een gematigder risicoprofiel, volgens Swaak. “De kredietvoorwaarden en -limieten worden aangescherpt.” De bank stopt ook met de spaartak van Moneyou, blijkt uit een verklaring op de website van de dochteronderneming. De hypotheektak blijft wel overeind. “De spaarrente is al langere tijd erg laag en de economische verwachting is dat dit in de nabije toekomst niet zal veranderen. Daarmee valt enerzijds de mogelijkheid voor ons weg om ons goed te onderscheiden. Anderzijds wil ABN AMRO met het stopzetten van alle activiteiten van Moneyou in Nederland en Duitsland, het hoofd bieden aan het aanhoudende lage renteklimaat. De verwachting is dat de dienstverlening van Moneyou in 2021 volledig is afgebouwd.” De bank heeft het al langer moeilijk. Er waren onder meer twee ‘uitzonderlijke klantdossiers’ die de bank noopten tot de voorziening van ruim €1 mrd. Het gaat hierbij om een mogelijk geval van fraude bij een klant van de bank in Singapore, werd al eerder bekend. Het bedrijf dat actief is in de maritieme handel zou in de problemen zijn gekomen door de lage olieprijs. Verlieslatende transacties werden vervolgens buiten de boekhouding gehouden. De andere tegenvaller gaat om een Amerikaanse klant van ABN Amro Clearing. Die kwam in de problemen door tegenvallers op de beurs, goed voor een strop van €183 mln. De ingreep staat volgens Swaak los van de coronacrisis. ABN Amro nam de grootzakelijke activiteiten al langer onder de loep. In de Verenigde Staten, Azië en Australië bedient de bank nu nog klanten in de olie- en gassector, grondstoffenbranche en transport en logistiek. Maar het lukte ABN Amro al jaren niet om met dit werk aan de eigen doelstellingen voor winstgevendheid te voldoen, vandaar dat de grootzakelijke activiteiten al enige tijd onderzocht werden. “Bij mijn aanstelling eerder dit jaar heb ik de review van de zakenbank meteen tot een van mijn topprioriteiten gemaakt”, geeft Swaak aan. In Europa ziet hij nog wel kansen voor de zakenbank. “Dit is een gebied dat we goed kennen en waar we schaal kunnen ontwikkelen. Vooral schaal is erg belangrijk.” Er is besloten buiten Europa wel met zogeheten clearing-werk, activiteiten rondom het verwerken van financiële transacties, door te gaan. “Clearing is eigenlijk typisch Nederlands, en daar willen we mee doorgaan”, aldus de bestuursvoorzitter. Ondanks de reorganisatie is de topman niet ontevreden. “Het operationeel resultaat was goed, ondanks aanhoudende druk op de netto rentebaten. De kosten waren lager dankzij verdergaande kostenbeheersing.” “De kredietvoorzieningen waren weer hoog als gevolg van een uitzonderlijk klantdossier, Covid-19 en de olieprijs. Het operationele resultaat, hoewel veerkrachtig, zal de kredietvoorzieningen voor 2020 naar verwachting niet volledig compenseren.” Overigens had de bank ook geen goed eerste kwartaal. Er werd toen een verlies geleden van €395 mln genoteerd. Dat kwam omdat de bank €1.1 mrd opzij moest zetten voor de stroppenpot. Het gaat om leningen waarvan het onzeker is of ze ooit worden terugbetaald. De reorganisatie van de zakenbank moet nog worden goedgekeurd door toezichthouders.

Rabobank heeft in het eerste halfjaar een fiks lagere winst geboekt. De Nederlandse grootbank vulde ten opzichte van een jaar eerder zijn stroppenpot aan met ruim €1 mrd, vanwege verliezen die de bank voorziet op leningen die door de coronacrisis nooit worden terugbetaald. In totaal omvat de stroppenpot van Rabobank nu €1,4 mrd. De voorziening voor mogelijke kredietverliezen had vorig jaar nog een omvang van ruim €400 mln. Het nettoresultaat daalde mede door deze stap met 81% tot €227 mln. Economen van Rabobank houden rekening met een krimp van de wereldeconomie van ruim 4% dit jaar en met een neergang van 5,7% in Nederland. Voorafgaand aan de coronacrisis had Rabobank volgens Draijer een „gezonde” kapitaalpositie. In het tweede halfjaar voert wat Rabobank betreft onzekerheid nog altijd de boventoon, omdat het niet duidelijk is hoe lang de pandemie aanhoudt. Voor de bank is het ook niet bekend of er een boete aankomt van toezichthouder De Nederlandsche Bank. Die droeg de bank op om voor 1 april 40.000 klantdossiers nog eens door te lichten op mogelijke witwasrisico’s, omdat de eerdere onderbouwing daarvan onvoldoende was. Rabobank geeft aan dat het nog niet bekend is wat het oordeel van DNB zal zijn en hoopt zelf op meer duidelijkheid in het najaar. (bron: DFT) Dat de RABO zelf zegt dat ze voor corona een gezonde kapitaalpositie hadden, roept de vraag op aan welke normen zij dit toetsen. Hoe groot is het eigen vermogen in relatie tot de omvang van de kredietverlening? De gezondheidsratio’s die de ECB voor de grootbanken hanteert kijkend naar de klimaat, milieu en natuur problematiek in de agrarische sector en naar de corona-pandemie, moeten mogelijk wel kritisch worden beoordeeld. Twee kanttekeningen: 80.000 klanten, waarvan 72.000 zakelijke, hebben van de RABO bank uitstel van betaling (rente en aflossing) gekregen om de gevolgen van de corona-crisis te kunnen beperken. Daarmee zou de RABO 55% van de bedrijven ondersteunen die door alle Nederlandse banken worden geholpen. De hoeveelheid spaargeld nam toe en daarboven leende de bank ook nog een €20 mrd extra van de ECB terwijl de leningenportefeuille niet steeg. Is dat een duiding dat ze zelf vinden dat ze ondergekapitaliseerd zijn voor tijden dat het vertrouwen in de euro gaat afnemen?

Aegon heeft zijn financiële verwachtingen voor dit jaar en volgend jaar ingetrokken. De verzekeraar ziet zich daartoe genoodzaakt vanwege de vele onzekerheden in de markt, onder meer door de coronacrisis. Ook werd het dividendbeleid aangepast, waarbij aandeelhouders op een lagere uitkering moeten rekenen. De nieuwe topman Lard Friese, die aantrad in mei, maakte bij zijn eerste cijferpresentatie bij Aegon een onderliggende winst van €700 mln bekend. Dat betekende op jaarbasis een daling met 30% De nettowinst daalde van €617 mln tot €202 mln. DFT-verslaggever Edwin van der Schoot: Een zeer-slecht-nieuws-show met een Amerikaans tintje bij Aegon. Het dividend wordt met 60% verlaagd, het slotdividend over 2019 ingehouden. Aegon wordt zwaar geraakt door de coronacrisis vanwege zijn grote Amerikaanse bedrijf, dat goed is voor bijna twee derde van de omzet. De coronapandemie liet het uit te keren bedrag aan levensverzekeringen in de VS oplopen van $57 mln in de eerste zes maanden van 2019 naar $165 mln in 2020. Ook ligt de verkoop van nieuwe verzekeringen via tussenpersonen een stuk lager. Beleggingsresultaten vielen ook nog eens tegen, en de lagere rente zorgt nog eens voor extra druk op het Amerikaanse bedrijf. Alle verdere verwachtingen en doelstellingen gaan de deur alvast uit, in december komt Friese met een nieuwe strategie.” Aan het einde van het jaar zal Aegon zijn nieuwe financiële doelen presenteren. De kapitaalbuffer van de onderneming viel lager uit. Eind 2019 had Aegon een zogeheten Solvency II ratio van 201%, tegen 195% eind juni.

Frontberichten

Het wapenembargo tegen Iran wordt niet voor onbepaalde tijd verlengd. Een Amerikaans voorstel daartoe werd in de VN-Veiligheidsraad verworpen. China en Rusland stemden tegen en veel andere landen onthielden zich van stemming. In 2015 sprak Iran met zes grote landen af dat het zijn nucleaire programma zou afschalen in ruil voor verlichting van de sancties. Onderdeel daarvan is de afschaffing van het wapenembargo in oktober van dit jaar. President Trump heeft zich een paar jaar geleden teruggetrokken uit het akkoord met Iran en wil de sancties juist weer verzwaren.

De maximale rente voor het kopen op afbetaling is verlaagd van 14% naar 10% Minister Hoekstra heeft de rente voor aankopen op krediet verlaagd tot volgend jaar maart. De regeling is bedoeld om kwetsbare mensen die door de coronacrisis in de problemen komen tegemoet te komen, zodat zij bijvoorbeeld een kapotte wasmachine toch kunnen vervangen. De renteverlaging geldt ook voor rood staan en gespreid betalen met een creditcard. De vereniging voor schuldhulpverlening NVVK zegt dat het iets helpt, maar het verschil niet kan maken. “Mensen moeten hun eigen verantwoordelijkheid nemen.” (bron: NOS) Ook 10% is nog altijd een woekerrente. Stel iemand moet een aankoop doen van €1000. Daarover betaalt hij dan €100 rente per jaar. Stel een spaarder zet €1000 op een spaarrekening, die krijgt daarop €0,10 rente per jaar. Ja, ik realiseer mij dat mensen aan de onderkant van de samenleving in een financiële wanorde verkeren en dat, naar liberale normen de terugbetaalrisico’s groot zijn en arbeidsintensief, maar dat los je niet op door hen te “helpen” door ze woekerrentes te laten betalen. Dit is a-sociaal beleid. (bron: NOS)

KLM gaat de loonsverhoging die deze maand zou ingaan voor het personeel schrappen. Die verhoging van 2,5% was vorig jaar na lang onderhandelen overeengekomen met de vakbonden. Maar nu KLM zo in de problemen zit en.000en banen verdwijnen, heeft de vliegmaatschappij er eenzijdig een streep doorgehaald. De salarisverhoging voor alle 33.000 medewerkers zou KLM €50 mln extra hebben gekost. KLM zegt in een verklaring dat het niet gaat om afstel maar om om uitstel. Tot wanneer is niet duidelijk. De maatschappij zegt niet anders te kunnen, omdat de situatie tijdens de salarisonderhandelingen vorig jaar totaal anders was dan nu. KLM was vorig jaar winstgevend en verliest nu €10 mln per dag. ‘’KLM bevindt zich in een crisis van ongekende omvang sinds de uitbraak van het COVID-19-virus. Het halfjaarresultaat is het slechtste ooit”, zo zegt KLM. Het bedrijf maakte 2 weken geleden bekend dat er massaontslag volgt en er 1500 banen worden geschrapt. KLM moet in oktober een plan presenteren om overheidssteun te krijgen. Het maakt al voor honderden miljoenen euro’s gebruik van de NOW-regeling om salarissen te betalen, maar er zijn ook miljarden toegezegd door de overheid aan leningen en garantiestellingen. Daarvoor moeten wel de kosten omlaag, zegt KLM. “In deze context kan KLM het zich nu niet veroorloven om in augustus de salarisverhoging door te voeren. Maatschappelijk niet, financieel niet.” KLM heeft de vakbonden gevraagd in te stemmen met het bevriezen van de lonen. Maar die zijn het daar niet allemaal mee eens, zegt KLM: “De vakbonden hebben echter niet (onvoorwaardelijk) kunnen instemmen met uitstel van de loonsverhoging. Daarom kan KLM niet anders dan dit eenzijdige besluit nemen.” FNV liet weten dat er niet aan het maandsalaris over de hele breedte gezeten mocht worden. “2,5% is voor alle medewerkers dezelfde bijdrage, terwijl nu het nu juist zou moeten zijn: de breedste schouders dragen de zwaarste lasten.” De FNV stapt naar de rechter. Er zijn acht bonden die KLM-personeel vertegenwoordigen. Robert Swankhuizen van vakbond voor luchtvaarttechnici NVLT reageerde verbijsterd: ” Door de warmte kan iedereen wel eens vreemde dingen gaan zeggen. Eenzijdig een cao-afspraak opzeggen is vreemd. De bonden worden zo door KLM buiten spel gezet.” Hij denkt dat de eenzijdige actie van KLM ‘puur een gebaar is naar de politiek.’ Voorzitter Willem Schid van pilotenbond VNV noemt het een logische stap maar hekelt de manier waarop die is gezet. “Hiermee wordt de overlegverplichting en het arbeidsrecht terzijde geschoven zonder een goede reden.”

De extra energiebelasting voor het verduurzamen van de industrie wordt met name door het midden- en kleinbedrijf (MKB) opgehoest. Zij betalen meer belasting dan de 12 grootste industriebedrijven, concludeert Milieudefensie die via een Wob-verzoek informatie had opgevraagd. De extra belasting gaat naar een fonds waar bedrijven een beroep op kunnen doen als ze willen verduurzamen. De pot wordt voor 80% gevuld met geld van het mkb, zegt Milieudefensie. De grootverbruikers, zoals Shell en Tata Steel, betalen de rest, maar zijn wel verantwoordelijk voor twee derde van de uitstoot van de Nederlandse industrie. (bron: NOS) Wat al eerder werd vermoed blijkt nu bewaarheid te worden. Voor de kosten van de verduurzaming van de grootverbruikers, die 66% van de uitstoot veroorzaken, hoeven ze zelf maar 20% te betalen. De rest moeten de kleinere bedrijven te betalen. Nee, Rutte, hier kom je niet mee weg.

De Democratische vice-president wordt de 55-jarige gekleurde Amerikaanse Kamala Devi Harris (1964), dochter van een Zuid-Indias (tamil)e medische onderzoeker en een Jamaicaanse econoom die elkaar op de Berkeley Universiteit in 1960 ontmoetten. Ze werd geboren in Oakland, Californië, is afgestudeerd aan de (zwarte) Howard University en de University of California, Hastings College of the Law. Ze is minister van Justitie in Californië geweest en hoofdaanklager bij het OM in de staat Californië. Momenteel vertegenwoordigt ze Californië in de Senaat. Ze is geen doetje en goed van de tongriem gesneden. Trump ‘verwelkomde’ haar als ‘vals een gemeen’ mens, een eretitel waarmee hij vrouwen karakteriseert, ook journalisten, die kritische vragen stellen over zijn falend beleid. Als het duo Joe Biden (78)-Kamala Harris (56) als de 46ste President van de VS sinds 1788, wordt gekozen dan is het aannemelijk dat Harris president Biden in de uitoefening van zijn taak zal ondersteunen om in 2025 hem als eerste vrouwelijke President op te volgen. Althans dat zullen de Democraten trachten te realiseren.

De tabaksprijzen zijn dit jaar in Nederland flink gestegen. Sigaretten werden in 20 jaar drie keer zo duur. In juli 2020 lag de prijs voor rookwaren 19% hoger dan in dezelfde maand vorig jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. De prijsverschillen zijn met name het gevolg van twee accijnsverhogingen eerder dit jaar. Zo werd in april de prijs van een pakje sigaretten met €1 verhoogd. De accijnsverhoging volgde op de verhoging eerder dit jaar van €0,14 en geldt ook voor andere tabaksproducten. In juli 2020 was de prijs voor een pakje sigaretten 15,7% hoger dan een jaar eerder, terwijl de prijs van shag met liefst 27,3% steeg. Voor sigaren moet 4,2% meer worden betaald dan vorig jaar. Voor 1 januari 2021 staat een nieuwe verhoging van nog eens €0,12 gepland, waarna de prijs van een pakje sigaretten in 2023 uit moet komen op een bedrag van €10. (bron: nu.nl)

De Europese beleggersvereniging European Investors (EI) sleept accountantskantoor EY (Ernst & Young 1849, 1989) voor de rechter vanwege de schade die haar leden hebben geleden als gevolg van het faillissement van het Duitse fintechbedrijf Wirecard. EY keurde als accountant de jaarrekeningen van Wirecard goed, terwijl inmiddels duidelijk is geworden dat er sprake was van fraude, stelt European Investors in een bericht, waarmee ze de gang naar de rechter aankondigen. Door een handtekening te zetten onder de jaarrekeningen heeft EY zijn zorgplicht geschonden, vindt EI, waar ook de Nederlandse beleggersvereniging VEB lid van is. EI vindt vooral dat het gedrag van EY sinds het verschijnen van het onderzoeksrapport van KPMG naar mogelijke boekhoudfraude bij Wirecard niet kunnen. Daar komen uitspraken van de ceo van het bedrijf nog bovenop. Door daar geen publieke reactie op te geven, heeft EY zich volgens de belangenvereniging schuldig gemaakt aan opzettelijke koersmanipulatie. De Duitse rechter moet nu beslissen of dat ook daadwerkelijk zo is. European Investors wil een schadevergoeding voor haar leden, maar wil ook duidelijkheid of EY tijdens zijn jaren als controlerend accountant zijn verantwoordelijkheden heeft verzaakt. (bron: RTLZ) Voormalig Wirecard-bestuurder Jan Marsalek staat op de internationale opsporingslijst van Interpol. De internationale politieorganisatie verzoekt politie wereldwijd om hem te arresteren. De oud-bestuurder wordt gezocht vanwege zijn rol in het grote fraudeschandaal bij het gevallen betaalbedrijf. Wirecard stortte in juni in elkaar toen bleek dat er bijna €2 mrd kwijt was en mogelijk nooit had bestaan. Daarnaast had het bedrijf €3,5 mrd aan schulden. Het gaat om een van de grootste fraudegevallen in de moderne Duitse geschiedenis. Wirecard maakte bij de fraudehandelingen onder meer gebruik van partners in landen waar het zelf geen vergunning had om betalingen af te handelen. (bron: Trouw)

Er is al ruim €1,3 mrd overgemaakt aan bedrijven die een beroep hebben gedaan op de nieuwe regeling voor loonsubsidie. Het loket voor de regeling Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) 2.0 is begin juli opengegaan. Inmiddels zijn er meer dan 36.435 aanvragen ingediend, meldt uitkeringsinstantie UWV. Met de regeling kunnen werkgevers, die in de problemen zijn gekomen door de coronacrisis, tot 90% van de loonkosten voor hun werknemer ontvangen. Tot eind augustus kunnen werkgevers een aanvraag indienen. Het kabinet hoopt met de noodregeling te voorkomen dat bedrijven failliet gaan. Via de eerste NOW-regeling werd tot eind juni €8 mrd aan voorschotten uitbetaald aan werkgevers.

Als de overheidssteun aan de evenementensector in oktober niet wordt verlengd, zal dit jaar ruim de helft van de werknemers in die sector zijn baan kwijtraken. Daarvoor waarschuwen organisatoren van congressen en festivals en hun leveranciers. Met een publieksvriendelijke actie”, zegt ondernemer Gert-Jan Gomes, mede-eigenaar van DSL Geluid- en Lichtverhuur en voorzitter van de Vereniging Technisch Toeleveranciers Evenementen (VTTE) luiden wij de alarmbel: het is Code Rood, en 5 voor 12. Die boodschap bracht entertainmentkeizer André Rieu ook. Tijdens een interview met het AD in zijn Limburgse kasteeltje stelde Rieu dat zijn bedrijf met 120 werknemers in vaste dienst volgend jaar bankroet zal zijn, als de overheidssteun voor de sector dit najaar niet wordt voortgezet. “Houdt dit nog een jaar aan, dan ben ik failliet. En met mij 95% van alle entertainmentbedrijven.” Als gevolg van de maatregelen om het coronavirus tegen te gaan, zit de evenementenbranche in de hoek waar de zwaarste klappen vallen. Sinds maart ligt de branche vrijwel volledig plat. Dat geldt voor zowel de zakelijke evenementen zoals congressen en beurzen, als voor de publieksevenementen als festivals en concerten. Gomes van de VTTE, die de belangen behartigt van vooral technische toeleveranciers van publieksevenementen, wijst op het enorme economische belang van de sector. “Er werken 100.000 werknemers, die samen goed zijn voor een omzet van 7,4 mrd.” Volgens de ondernemer wordt dat niet altijd begrepen. “Het publiek ziet alleen de mensen op het podium; er zit echter een hele piramide van toeleveranciers achter.” Die worden vrijwel allemaal hard geraakt, aldus de ondernemer. “Uit onderzoek bleek dat hun gemiddelde omzet sinds maart 85% lager ligt dan normaal. Wij bezorgen onze bezoekers een prachtige belevenis, maar dat kan grotendeels verdwijnen. Bedrijven vallen om, mensen gaan elders werken en het is maar de vraag of je die ooit nog terugkrijgt.”

In tegenstelling tot andere door corona zwaar getroffen sectoren als de horeca en het toerisme, heeft de versoepeling van de maatregelen in juni en het goede zomerweer voor deze sector weinig soelaas gebracht. “Je kunt wel weer wat, maar met een fractie van de normale bezoekersaantallen zijn evenementen niet rendabel te maken”, aldus directeur Riemer Rijpkema van CLC-vecta, de branchevereniging van bedrijven in de zakelijke evenementenbranche. “Als dit veel langer gaat duren, moet het hele bedrijfsmodel veranderen. Dat gaat sowieso leiden tot afslanking en verdwijning van bedrijven die de balans niet juist krijgen.” Dat is de afgelopen maanden al zichtbaar in ontslagrondes en faillissementen. Zo verdwenen honderden banen bij bedrijven als het Amsterdamse congrescentrum RAI, cateraar Maison van den Boer, concertorganisator Mojo en poppodia Ziggo Dome, Afas Live en Paradiso. Dat reorganisaties niet alle bedrijven konden redden, bleek uit een golf van faillissementen in de sector. Naast kleinere toeleveranciers gingen ook grote evenementenbedrijven als JMT, een van de grootste verhuurbedrijven van meubilair voor beurzen, op de fles. Rijpkema van CLC-vecta zegt er momenteel van uit te gaan, dat 30% van de werkgelegenheid zal verdwijnen. Maar als de steunmaatregelen van de overheid die lopen tot oktober niet worden verlengd, kan dat percentage véél hoger uitvallen. “Wij denken dat dan nog voor het eind van dit jaar minstens 50% van de mensen hun baan verliest.” Die inschatting maakt ook Gomes voor de technische toeleveranciers van de publieksevenementen. “Wij zitten dan zeker ook op 50%. Het is eigenlijk al knap dat bedrijven het zo lang uithouden. Dat is te danken aan de steun, maar komt ook omdat het vaak gezonde bedrijven zijn. Veel ondernemers hebben hun spaarpotten aangesproken, maar die beginnen nu leeg te raken. Voortzetting van de steun is gewoon noodzaak.” (bron: RTLZ)

Door de coronacrisis is het aantal werknemers met een flexibel contract fors gedaald. In het tweede kwartaal nam het aantal flexwerkers af met 119.000, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Bijna een vijfde van deze werknemers werkte in de horeca als barmedewerker of als kelner. Daarnaast kwamen ook tienduizenden winkelmedewerkers, chauffeurs en schoonmakers in de afgelopen maanden thuis te zitten. Het aantal werknemers met een vaste baan nam de afgelopen periode juist toe, maar die stijging is lager dan het aantal flexwerkers dat werkloos werd. (bron: NOS) In het tweede kwartaal van 2020 waren er 322.000 banen minder dan een kwartaal eerder, een afname van 3,0%. Dit cijfer geeft nog een geflatteerd beeld van de ontwikkeling van de werkgelegenheid, omdat als gevolg van de corona-crisis in een deel van de banen niet of minder gewerkt kon worden. Geraamd wordt dat het daadwerkelijk aantal gewerkte uren in het tweede kwartaal 6,1% lager lag dan in het eerste kwartaal. Tegelijkertijd steeg het aantal werklozen met 72.000 (+26%) naar 349.000. Aan het einde van het tweede kwartaal waren er 26.000 vacatures minder dan een kwartaal eerder. In een half jaar tijd is het aantal openstaande vacatures met 30% afgenomen. Dit meldt het CBS op grond van nieuwe cijfers over de arbeidsmarkt. Tot en met het eerste kwartaal van 2020 nam het aantal banen nog gestaag toe en liep het aantal werklozen terug. Als gevolg van de coronacrisis is de situatie op de arbeidsmarkt nu omgeslagen. Door de afname van het aantal openstaande vacatures en het oplopend aantal werklozen is de spanning op de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal afgenomen tot 57 vacatures per 100 werklozen. Een kwartaal eerder waren dat er nog 81. Het aantal banen bij de uitzendbureaus daalde met 130.000 van het eerste op het tweede kwartaal, een daling van 17%. Zo’n grote daling is nooit eerder voorgekomen. Het aantal banen schiet met deze daling onder het niveau van het tweede kwartaal van 2015, toen de arbeidsmarkt zich nog aan het herstellen was van de economische crisis. Ook in de bedrijfstakken handel, vervoer en horeca en zakelijke dienstverlening (exclusief uitzendbureaus) was de daling fors. Daar gingen respectievelijk 123.000 en 28.000 banen verloren. Naar verhouding was ook de daling in de kleinere bedrijfstak cultuur, recreatie en overige diensten aanzienlijk: 17.000. De enige bedrijfstakken die nog een lichte banengroei kenden, waren de overheid (2.000), en informatie en communicatie (1.000). Vanwege de steunmaatregelen van de overheid is het banenverlies nog relatief beperkt gebleven. In deze banen werden echter aanzienlijk minder uren gewerkt dan gebruikelijk. Het daadwerkelijk aantal gewerkte uren in het tweede kwartaal lag, gecorrigeerd voor seizoeninvloeden, 6,1% lager dan in het eerste kwartaal. Ook in het eerste kwartaal was het aantal gewerkte uren al met 1,4% afgenomen. In het tweede kwartaal hadden 1,7 miljoen werknemers een flexibele arbeidsrelatie. Dat zijn er 272.000 minder dan in het tweede kwartaal van 2019. De daling deed zich voor bij vrijwel alle groepen flexwerknemers. Vooral het aantal uitzendkrachten nam relatief veel af. Het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie is in vergelijking met het tweede kwartaal van vorig jaar met 157.000 toegenomen. Eind juni 2020 was het aantal openstaande vacatures afgenomen tot 200.000, 26.000 minder dan een kwartaal eerder. In het voorgaande kwartaal was het aantal vacatures al teruggelopen met 60.000. Hierdoor is het totaal aantal openstaande vacatures in een half jaar tijd afgenomen met 30%. Dat het aantal openstaande vacatures afneemt, betekent niet dat er geen nieuwe vacatures ontstaan. Ook in het tweede kwartaal ontstonden er 217.000 nieuwe vacatures. Dat is het laagste aantal sinds eind 2015. Anderzijds werden er 243.000 vacatures vervuld (inclusief vervallen vacatures). Het aantal vervallen vacatures was met ongeveer 33.000 hoger dan gebruikelijk. (bron: CBS) Deze cijfers wijken niet af van de verwachtingen. Waar we rekening mee moeten houden is dat de NOW-regeling waarbij 90% van de loonkosten werd gesubsudieerd, heeft voorkomen dat personeel niet ontslagen is, waarvoor in feite geen werk was. Ik verwacht dat zodra de overheid hiermee stopt dan wel het percentage van 90% gaat verlagen, b.v. tot 60%, het aantal werkelozen zal toernemen. Dat het aantal vacatures stijgt is positief, maar dat betekent wel dat er werknemers omgeschoold moet gaan worden voor banen waarvoor een hogere opleiding wordt vereist. Een probleem blijft laaggeschoolden die werkzaam zijn aan de onderkant van onze samenleving en aan dat proces niet kunnen aanhaken.

Wat is sexuele intimidatie?

Het wetsvoorstel om seks tegen de wil en tegen seksuele intimidatie strafbaar te stellen is te vaag, stelt de Raad voor de Rechtspraak. Minister Grapperhaus wil vastleggen dat mensen bij seks checken of de ander fijn vindt wat er gebeurt. De Raad vraagt zich af wanneer iemand moet weten dat de ander geen seks wil en vindt het ook niet duidelijk wat de ondergrens is. “Is iets te dicht tegen iemand aan zitten in het ov strafbaar seksueel handelen of niet? Of een bovenbeen aan de binnenkant aanraken?” Ook keert de Raad zich tegen een verbod op taakstraffen voor misbruik. “De rechter moet maatwerk kunnen leveren.” (bron: NOS) Het is maar zeer de vraag of een check kan bepalen of mannen en vrouwen wel uitsluitsel kunnen geven over hun diepe wensen en verlangens op sexueel gebied. En voor ieder mens zal dat anders zijn op ieder tijdstip. Daar spelen hormonen een hoofdrol in en die zijn weer afhankelijk van de cyclus, waarin ze verkeren. Mensen kunnen aangeven naar vanille-sex te verlangen, maar slechts met harde seks een orgasme te kunnen bereiken, wat de grootste wens is. Ook een rechter kan in dat subtiele spel daar achteraf nooit objectief over beslissen. Misschien is het zinvoller in onze cultuur een wisseling in het rollenspel door te voeren. Niet de mannen betalen nog voor seks, maar vrouwen nemen het initiatief. Als ze seks willen kopen ze dat gewoon bij mannen. Mannen worden dan de afwachtende partij.

Corona Berichten

Waarschuwende woorden van de experts, een quarantaineplicht die uit de lucht kwam vallen, de GGD die het contactonderzoek niet meer aankan: het lijkt alsof Nederland alsnog is verrast door de toch ruimschoots aangekondigde tweede coronagolf. Is dat ook zo? (bron: VK)

Finland, Estland en Litouwen hebben voor Nederlanders reisbeperkingen ingesteld vanwege het toegenomen aantal coronabesmettingen. Voor reizigers die noodzakelijk naar deze landen moeten, geldt een quarantaineplicht en voor Estland is een coronatest verplicht. Het reisadvies van Buitenlandse Zaken voor deze landen staat nu op oranje. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies voor delen van Spanje per direct gewijzigd van code geel naar code oranje. Het gaat om de provincies Barcelona en Lerida in Catalonië, Huesca, Zaragoza en Teruel in Aragón en Soria in Castilië en León. In heel Spanje neemt het aantal covid-19-besmettingen toe. Code oranje wil zeggen dat wordt aangeraden om alleen noodzakelijke reizen te maken naar een bepaald gebied. Vakantiereizen zijn dat niet. Reizigers die terugkomen uit deze provincies wordt dringend gevraagd om 14 dagen in quarantaine te gaan. (bron: NOS) Deze aanbevelingen zijn veel te vrijblijvend en kunnen a-sociale gevolgen hebben in een periode van toenemende corona-besmettingen.

Reizigers uit Nederland die naar het Verenigd Koninkrijk reizen moeten vanaf

vandaag 14 dagen in quarantaine bij aankomst. Dat heeft de Britse minister van Transport bekendgemaakt. Ook reizigers uit Frankrijk, Monaco, Malta en Aruba moeten in zelfisolatie. (bron: NOS)

De Franse regering heeft Parijs en het gebied rond de zuidelijke havenstad Marseille weer aangemerkt als “rode zones”. In die zones is er een hoog risico besmet te raken met het virus. Door het stempel kunnen de lokale autoriteiten de bewegingsvrijheid van mensen en voertuigen makkelijker inperken en de toegang tot bijvoorbeeld het ov limiteren. De afgelopen 2 weken nam het aantal besmettingen in de twee regio’s sterk toe. Verder heeft Frankrijk besloten dat Britse reizigers in quarantaine moeten bij binnenkomst. Het VK stelde gisteren

dezelfde plicht in voor Fransen. (bron: NOS)

De Duitse autoriteiten hebben voor Spanje een reiswaarschuwing afgegeven. Aanleiding is het toegenomen aantal besmettingen. Alleen voor de Canarische Eilanden geldt een uitzondering. Omdat de Balearen en het vasteland van Spanje risicogebied zijn, moeten mensen zich bij terugkeer in Duitsland laten testen en in quarantaine blijven tot de uitslag er is. De waarschuwing heeft gevolgen voor het toerisme. Vooral Mallorca is populair bij de Duitsers. Spanje sluit nachtclubs om verspreiding van het virus tegen te gaan. Ook is roken in de buitenlucht niet toegestaan als afstand houden niet mogelijk is. (bron: NOS)

23 van de 47 deelnemers aan een dispuutsreis van studentenvereniging SSR in Rotterdam naar Griekenland zijn met het coronavirus besmet. De Erasmus Universiteit heeft om die reden SSR volledig uitgesloten van de introductieweek. bron: NOS)

Het ministerie van Buitenlandse Zaken scherpt het reisadvies aan voor nog 9 gebieden. Vanaf middernacht geldt code oranje voor onder meer Brussel, Parijs, Madrid, Marseille en omgeving en de Balearen, zoals Mallorca en Ibiza. (bron: NOS)

Nederland stelt weer een inreisverbod in voor reizigers uit Marokko. Veiligheidsminister Grapperhaus schrijft dat het besluit is genomen op basis van een risico-inschatting “met zo objectief mogelijke criteria over de gezondheidssituatie in Marokko”. Niet-noodzakelijke reizigers komen door de maatregel Nederland niet meer in. EU-burgers en reizigers uit een aantal uitzonderingslanden komen dat nog wel. Vorige week schrapte de EU Marokko al van de lijst met veilige landen, omdat de verspreiding van het virus er hoger ligt dan het EU-gemiddelde. Een eerder inreisverbod werd op 1 juli opgeheven. (bron: NOS)

Het aantal mensen dat positief is getest op het coronavirus is de laatste week opnieuw gestegen. Er kwamen tussen 4 augustus en 11 augustus 4036 patiënten bij, zei RIVM-directeur Jaap van Dissel tijdens een briefing in de Tweede Kamer. De week ervoor waren 2588 besmettingen vastgesteld. Toen was 2,3% van de afgenomen tests positief, nu is dat 3,5%. Het aantal ziekenhuisopnames is gedaald naar 38 in de afgelopen week. De week ervoor waren dat er 44. 9 mensen zijn aan covid-19 overleden, dat waren er de week ervoor 6. De GGD heeft vorige week bij 30% van de met het coronavirus besmette personen geen bron- en contactonderzoek gedaan, zei Jaap van Dissel van het RIVM op een briefing in de Tweede Kamer. Tot vorige week lukte het de GGD altijd om bij meer dan 90% van degenen die waren besmet het onderzoek uit te voeren. Maar door de toename van het aantal besmettingen en gebrek aan personeel lukte het vorige week niet meer. Koepel GGD GHOR Nederland zegt dat een aantal GGD’en achterloopt met het doorgeven van de cijfers. (bron: NOS)

Mensen die op basis van bron- en contactonderzoek worden aangemerkt als mogelijk besmet met het coronavirus, worden verplicht om in quarantaine te gaan. Dat zegt minister De Jonge. Ook wil hij reizigers uit oranje gebieden de plicht opleggen. Nu is dat een advies. Wie zich niet houdt aan de quarantaine, kan een straf tegemoetzien. Wat voor straf dat is,wordt nog besproken met het OM. Verder wordt het ook verplicht mee te werken aan het contactonderzoek. De minister krijgt van GGD’s signalen dat mensen niet goed meewerken met onderzoeken. “Dit is de dijkversterking tegen een tweede golf”, zegt De Jonge. De GGD heeft voor de handhaving van het plan van minister De Jonge geen pasklaar plan liggen. “Wij hebben daar nog geen uitgewerkt plan voor. Daar komen we graag op terug, maar vermoedelijk niet deze week”, reageert een woordvoerder van de landelijke GGD. De quarantaineplicht zou moeten gelden voor mensen bij wie niet is vastgesteld door de GGD dat ze het virus hebben, maar die wel in nauw contact zijn geweest met iemand die besmet is, blijkt uit de brief die minister De Jonge aan de Kamer verstuurde. Het opleggen van een quarantaine kan volgens De Jonge binnen de huidige wetgeving: de voorzitter van de Veiligheidsregio mag op advies van de GGD een beschikking tot gedwongen quarantaine uitvaardigen. Wel onderzoekt de minister of er aanvullende wetgeving nodig is om de verplichting juridisch makkelijker op te leggen. (bron: NOS)

De onduidelijkheid omtrent de registratieplicht in de horeca, die het kabinet in de persconferentie van 6 augustus aankondigde, blijft bestaan. Volgens privacywaakhond AP is het een beetje grijs en onduidelijk gebied of horeca klanten mogen weigeren als ze geen persoonsgegevens opschrijven. Die persoonsgegevens worden niet gecontroleerd aan de hand van een ID. Het opslaan van de gegevens mag ook onder voorwaarde, zei een woordvoerder van AP. “Op grond van de wet mogen die gegevens verwerkt worden als er een grondslag voor is. Bijvoorbeeld voor bron- en contactonderzoek van de GGD en als die persoon toestemming geeft.” Dat betekent wel dat de gegevens alleen door GGD’en gebruikt mogen worden, niet door de ondernemer zelf maar ook niet door gemeentes of de politie. Er is veel onduidelijkheid bij de horeca-uitbaters, maar ook bij de AP die over de bescherming van privacy-gegevens gaat. (bron: Parool)

Het aantal lokale uitbraken van het coronavirus is gestegen tot 333. Bij een zogenoemd cluster kunnen minstens drie coronagevallen met elkaar in verband worden gebracht. De grootste groep bestaat uit 43 mensen, zei Jaap van Dissel van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). In bijna de helft van de clusters hebben mensen elkaar thuis besmet, maar dat zijn relatief kleine groepen van gemiddeld zo’n vier personen. Dertien clusters hebben te maken met de horeca en die bestaan uit gemiddeld meer dan tien mensen. De grootste groep, een cluster van 43 mensen, heeft te maken met een verpleeghuis.

De afgelopen 24 uur zijn 655 mensen positief getest op het coronavirus. In 7 dagen zijn 4508 besmettingen vastgesteld. De 7 dagen daarvoor waren dat er 3255. De afgelopen 24 uur waren er 7 nieuwe ziekenhuisopnames, en de afgelopen zeven dagen 56. Ook dat zijn er meer dan de week daarvoor, toen 34 covid-patiënten werden opgenomen.

Overwegingen

De week werd beheerst door een tweede corona-golf in delen van Europa ook in Nederland, door de gevolgen van de humanitaire ramp in Beiroet en door de financiële resultaten van onze banken. Trouw schreef daarover een artikel met een geruststellende tekst “De banken hebben genoeg vet op de botten voor deze schok” en op TV bij Op1 sprake Marieke de taal van economen. Die dringen er bij de overheid op aan de financiële ondersteuning aan het bedrijfsleven te blijven voortduren zolang dat nodig is, ook als we worden getroffen van een tweede aanval van corona-besmettingen en zolang we in een periode van economische krimp verblijven. Op een vraag hoe lang we dit vol kunnen houden kwam geen concrete reactie ‘we waren voor corona uitbrak een rijk land met een lage staatsschuld, dus kunnen we ons wel het nodige permitteren, dan wel woorden v.g.s.’ Wat ontbrak was een discussie op een hoger niveau. Ad hoc werden wel 2 zaken aan de orde gesteld die van essentieel belang zijn: 1. in welke mate zijn structurele hervormingen van belang en 2. hoe groot is de schade die tot dusverre is aangericht in meerdere economische/financiële en maatschappelijke sectoren en de invloed daarop voor de werkgelegenheid? Daarover kwam geen (toekomst)visie op tafel, wel werd gememoreerd dat er 320.000 banen zijn verdwenen, waardoor vooral zzp’ers, flexbanen en uitzendkrachten met tijdelijke contracten worden getroffen. Geruststellende woorden kwamen er niet, terecht want niemand weet waar dit proces naartoe gaat en waar en wanneer het eindigt. En visie heeft dit kabinet niet. Over de banken een vrijwel gelijke reactie. Ook al verkeren banken in zwaar weer dan nog zullen ze dat nooit naar buiten brengen. De ECB steekt aan alle banken, ongeacht hun solvabiliteit, de helpende hand toe met vrijwel onbeperkte hoeveelheden gratis geld. Dit om te voorkomen dat banken in liquiditeitsproblemen geraken. De vraag daarbij is echter op welk punt beleggers hun vertrouwen in hun geld verliezen. Het grootste probleem is namelijk de kapitalisatie van de banken: in welke mate de kredietverlening wordt gedekt door het eigen vermogen. Die ‘zekerheden’ zijn bij meerdere grootbanken veel te gering. Hier en daar zelfs onder de 1%. Daar zit de zwakte van de banken en daar kan de ECB niets aan doen. De enige optie is dat de ‘zwakke broeders’ worden overgenomen door ‘sterkere partijen’ dan wel door overheden door er staatsbanken van te maken en de lasten/verliezen op het bordje te leggen van belastingbetalers. Overigens of dit laatste wel een reële optie is betwijfel ik, want overheden zelf hebben de kennis niet in huis grootbanken aan te sturen. Als het Europese bankwezen na de bankcrisis van 2008 geconsolideerd was, net zoals het Amerikaanse, dan zou Europa nu niet opgescheept zitten met veel bankjes, onder meer in Italië en Duitsland, die een gezondmakingsproces verstoren. Veel grotere banken hebben, door de huidige crisis, het kapitaal niet voorhanden hun actieradius te vergroten voor overnames juist nu ze activiteiten aan het afbouwen zijn. In 2008 werkten in het Nederlandse bankwezen nog 103.000 mensen, nu nog maar 66.000, volgens de NVB. Volgens het Adviesbureau Oliver Wyman, een Amerikaanse consultantsbureau, opgericht in 1984 in New York City, met meer dan 60 kantoren in Europa, de VS, het Midden-Oosten en Azië-Pacific en 5.000 professionals in dienst, is een groot gevaar voor Europese banken dat ze zo slecht in staat zijn om geld te verdienen. Het bureau verwacht dat over 2 jaar maar 17% van de Europese banken in staat zal zijn voldoende geld te verdienen om het kapitaal weer op een niveau te krijgen waarmee een volgende crisis te overleven. De vraag rijst dan en die andere 83% dan?

In de media wordt melding gemaakt dat Facebook afbeeldingen van Zwarte Piet op de verboden lijst heeft geplaatst, waarop ook blote vrouwenborsten staan, van FB en Insta. In de visie van Mark Zuckerberg is de wereld een grote gelukkige familie, waarin iedereen zich thuisvoelt dankzij Facebook. FB moet helpen mensen samen te brengen, maar de vraag is of hij daarin slaagt, want hij duwt ons (de wereld) nu Amerikaanse normen door de strot door ons discriminerende stereotyperende kenmerken te verbieden. Bloot is een taboe, dat zijn Amerikaanse puriteinse waarden, maar de VS overstromen wel de hele wereld met de grofste porno-video’s, waar ze goed geld aan verdienen. En de Joodse wereldheerschappij mag niet bekritiseerd worden (tekst Nienke Schipper/Linda Duits/Trouw) Kristel van Teeffelen schrijft daarover in Trouw onder andere dat het uitingen zijn die Facebook niet meer tolereert. Het bedrijf noemt Sinterklaas ‘een feest voor iedereen’ en vindt het onacceptabel dat mensen zich gediscrimineerd voelen door bepaalde berichten. De nieuwe regels zijn het gevolg van het besluit van het Amerikaanse bedrijf om ‘blackface’ wereldwijd te verbieden. De donker gemaakte gezichten zijn ‘onderdeel van een doorlopende geschiedenis van dehumanisering en ontzegde burgerrechten’, aldus Facebook. Ook bepaalde Joodse stereotyperingen worden verboden, bijvoorbeeld dat Joden de wereld regeren of de dienst uitmaken in de belangrijkste instituties. Die uitingen worden volgens het bedrijf gebruikt om antisemitisme aan te wakkeren. Voor Zwarte Piet betekenen de nieuwe richtlijnen dat foto’s, video’s of tekeningen met zwarte schmink, grote lippen en een pruik met krullen uit den boze zijn. Facebook en Instagram gaan overigens niet actief afbeeldingen van Zwarte Piet verwijderen. Gebruikers kunnen het melden als zij beelden zien die in strijd zijn met de richtlijnen, die worden dan verwijderd. Dat zorgt geregeld voor discussie, omdat het bedrijf op die manier een conservatieve Amerikaanse zedennorm zou opleggen. In een verklaring zegt Facebook niet over één nacht ijs te zijn gegaan bij het verbod op Zwarte Piet. Uiteindelijk gaat het Facebook erom dat alle ‘drie miljard gebruikers zich veilig en welkom voelen’ en ‘vrij zijn om hun stem te laten horen’. Het bedrijf staat echter al langer onder druk om juist steviger in te grijpen op het platform. Zo kondigden grote bedrijven als Unilever, Coca-Cola en Starbucks in juni aan tijdelijk niet meer te adverteren op Facebook tot het bedrijf concrete stappen zet tegen de verspreiding van hatelijke en racistische boodschappen. Advertenties zijn verreweg de belangrijkste inkomstenbron voor Facebook. Hiervan kennis te hebben genomen komt bij mij de vraag op in welke relatie dit beleid geplaatst moet worden tot beperking van de vrijheid van meningsuiting, wat toch onmiskenbaar een van de belangrijkste mensenrechten is. Ik wil hier heel duidelijk stellen dat ik een tegenstander ben van fascisme en racisme. Dat ik discriminatie van mensen op basis van hun ras, taal, uiterlijk verwerp en mensen met dezelfde opleiding en kennis van zaken gelijke kansen moeten hebben, tegen gelijke betaling, op de arbeidsmarkt. Maar ik realiseer mij ook dat er sprake kan zijn van culturele verschillen op meerdere gebieden. Dat respecteer ik, maar daarbij kom ik ook op voor een onschuldig kinderspel, dat al zeker een eeuw oud is, waarbij kinderen worden terechtgewezen met overtreding van de grenzen van de waarden en normen waarmee ze later in de grote boze wereld zullen worden geconfronteerd, waarin een witte goedaardige kerkleider en een zwarte helper, Pedro of Piet genaamd, de hoofdrollen vervullen met een schoorsteen, wortels, een boot, een paard en kleine cadeautjes. Daar is helemaal niets mis mee. Ook niet met de witte mensen die zich zwart laten schminken en de zwarte mensen, die geheel vrijwillig, participeren in de amateuristische toneelspel. Twee andere aspecten die hier meespelen zijn dat er voor FB kennelijk een commercieel belang meespeelt: een daling van de inkomsten uit advertenties. Ook dat bepaalde Joodse stereotyperingen worden verboden, als daar anti-semitische zaken bij een rol spelen, onderschrijf ik volledig, edoch niet als daarbij wordt gesteld dat Joden de wereld regeren of de dienst uitmaken in de belangrijkste instituties. Dat behoort namelijk tot de vrijheid van meningsuiting dat daarop gewezen wordt. Dat alle Joden bedriegers zijn is natuurlijk niet zo, net zo min als dat alle zigeuners slecht volk zijn. Maar de realiteit is wel zo dat Joodse banken de meest geslaagde vermogensadviseurs waren en zijn en dat veel drugs worden gefabriceerd in kampen en door kampbewoners zwart worden verhandeld, laten de media en statistieken zien. Daar moeten we onze ogen niet voor sluiten.
Ik las in het NRC twee artikelen: een over de emissie van bedrijfsobligaties en de ander over een vloedgolf van faillissementen, zo wordt verwacht. In het eerste artikel is de allerlaatste zin het meest interessant: ‘Hoe centrale banken in de toekomst uit hun zelf gecreëerde gevangenis kunnen ontsnappen? ‘ De vraag is te herleiden tot het groeiend aantal emissies van bedrijfsobligaties, zowel de veilige investment grades als de high yields, de junk bonds. Deze laatste zijn bedrijfsobligaties aan financieel zwakke bedrijven, die door de Fed mogen worden opgekocht. Daardoor daalde de rente voor deze risicovolle obligaties, omdat de Fed door aan te kondigen dat ze opgekocht kunnen gaan worden in het omvangrijke (corona) opkoopprogramma. Maar die opkoopprogramma’s veroorzaken ook een verschuiving op de markt van bedrijfsobligaties. Die markt in de eurozone zou, volgens de RABO, €2.000 mrd groot zijn waarvan €1.150 is gekwalificeerd om opgekocht te mogen worden door de ECB. Dat betekent dat de rentes op die beleggingen zijn gedaald en institutionele beleggers op zoek moeten naar hoger renderende beleggingen met zwaardere risico’s. En dan komt aan de orde of de centrale banken nog ooit die enorme beleggingen terug kunnen brengen naar de markt zonder een enorme verschuiving van panelen te veroorzaken met ongewisse ontwikkelingen. Het tweede artikel gaat over de vrees dat we aan de vooravond staan van een grote golf van faillissementen in het bedrijfsleven. Het feit dat het aantal faillissementen de laatste maanden achterblijft is volledig toe te schrijven aan de steunregelingen van de overheid en de banken in het kader van corona. Bedrijven waarvan al langer duidelijk was dat zij deze crisis niet zouden overleven, werden overeind gehouden door de royale steun van de overheid onder meer de NOW-regeling en e regeling om fiscale betalingen en rente en aflossingen aan (hypotheek)banken naar de toekomst te verplaatsen.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 14 aug 2020; week 33: AEX 560,84; Bel20 3.422,00; CAC40 4.962,93; DAX30 12.901,34; FTSE 100 6.090,04; SMI 10.163,60; RTS (Rusland) 1323,80; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,07; DJIA 27.931,02; NY-Nasdaq 100 11.164,45; Nikkei 23.289,36; Hang Seng 25.183,01; All Ords 6.261,70; SSEC 3.360,10; €/$1,184; BTC/USD $11.664,93; 1 troy ounce goud $1944,80, dat is €52.753,83 per kilo; 3 maands Euribor -0,482%; 1 weeks -0,526%; 1 mnds -0,519%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,291%; 10 jaar VS 0,7004%; 10 jaar Belgische Staat -0,144%; 10 jaar Duitse Staat -0,414%; 10 jaar Franse Staat -0,123%; 10 jaar VK 0,247%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,475%; 10 jaar Japan 0,0448%; Spanje 0,369%; 10 jaar Italië 0,998%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,549.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht stijgend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in een dalende trend als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de voortdurende corona-crisis. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs daalde binnen enkele uren fors naar een noering <$1950, de bitcoin noteerde flat. De rentetarieven noteerden dalend over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,296<

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 15/16 08 2020/544 Het waren tien warme dagen met een hittegolf

UPDATE 08/09 08 2020/543 Op 4 augustus 2020 noteerde goud >$2000

Op de avond van 4 augustus en de ochtend van 5 augustus schoot de prijs van goud en de bitcoin omhoog en daalde de waarde van de dollar tot boven de 1,18 tegenover de euro. Nog nooit was goud zo duur: €1716 per 31,1 gram. Volgens analisten komt dat doordat de Democratische partij in de VS heeft gezegd dichter bij een deal met president Trump te zijn over stimulering van de economie. Sinds het uitbreken van de coronacrisis is de goudprijs fors gestegen: eind december 2019 kostte een troy ounce nog $1517, de koers aan het einde van deze week noteerde $2034,80.

In de persconferentie van donderdagavond riep Rutte de jongeren op zich te houden aan de regels om besmetting met het coronavirus te voorkomen. Maar de taal die hij sprak tegen hen kwam lang niet bij iedereen aan. De meest besmette doelgroep in de tweede ronde zijn jongeren tussen de 15 en 30 jaar en hoe zien zij de premier? Als een leider die ook hun belangen behartigt, nee zeker niet. Hij is voor hen de minister-president die vooral gaat voor het behoud van het ‘oude’: van de rijkdom van zijn vriendjes en van het instandhouden van wat ‘vroeger’ tot stand is gekomen. Zij zien in hem geen voorvechter van de belangen van hun generatie en de volgende. Dat beeld hoorde ik op de media ook van een ‘deskundige’, die stelde dat Rutte teveel bezig is met onderhoud en niet met de grotere belangen voor de inwoners: de toekomst van morgen. Ik herken dat beeld als de doe-het-zelver en niet dat van de architect. Inmiddels is er een twee-sporen-beleid ingesteld: het kabinet behartigt de commerciële belangen van het bedrijfsleven en de burgemeesters worden opgezadeld met de beheersing van de volksgezondheid.

Het virus is bezig met een gevaarlijke opmars, daarom moet er meer getest en gecontroleerd worden. Maar in Amsterdam en Rotterdam is er onvoldoende geschoold personeel beschikbaar om contactonderzoeken uit te voeren. Dus is die taak lang niet overal uitvoerbaar. Het kabinet stelt nu dat de GGD’s een grote mate van zelfstandigheid krijgen om te handelen met de beschikbare mogelijkheden. Restaurants, pretparken en musea waar bezoekers besmet zijn geraakt moeten verplicht 14 dagen dicht. Burgemeesters mogen cafés en nachtwinkels om middernacht sluiten en …………………… bezoekers in de horeca, onduidelijk is of dat ook geldt voor cafés, terrassen en strandtenten, in ieder geval wel voor restaurants (incl reserveren), maar ook voor de afhaalchinees en bij streetfood wordt niet aangegeven. Wel worden test voor reizigers uit het buitenland aanbevolen. Mondkapjes worden landelijk niet verplicht en daar waar ze verplicht zijn wordt er maar mondjesmaat gehandhaafd door boa’s. De studenten-introductie dagen mogen wel, met inachtneming met de 1½ meter regel, maar geen drank en andere orgieën. Trouw meldt zaterdag op de voorpagina dat het virus niet langer onder controle is, dat de communicatie tussen het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de GGD’s ondermaats is en dat een sluitend bron- en contactonderzoek niet meer uitvoerbaar is bij alle GGD’s.

De verspreiding van het coronavirus neemt weer toe. Vooral onder jonge mensen, tussen de 17 en 30. Dit is nu de grootste besmette groep. Niet zo gek, want er zijn jongeren die denken: ik hoef me geen zorgen te maken, echt ziek word ik niet. Een griepje, twee weken uitzieken, en weer door. Maar dat valt tegen. Een relatief grote groep coronaherstellers kampt maanden na hun eerste symptomen nog met klachten. Zij lijken moeizaam te herstellen. Artsen maken zich hier zorgen om. De klachten lijken vooral bij mensen met in eerste instantie milde klachten lang aan te houden. En dus ook bij jonge mensen. (bron: NOS)

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer vinden dat het kabinet te weinig doet tegen het corona-virus en vinden ook dat alleen een oproep aan jongeren om zich aan de regels te houden onvoldoende is. PVV-leider Wilders zegt dat het kabinet slecht voorbereid is op een nieuwe piek van besmettingen. “Het contactonderzoek is nog steeds niet op orde, maximaal 1600 IC-bedden is veel te weinig. “Ook vindt hij dat het kabinet besmetting via aerosolen onvoldoende erkent. SP-leider Marijnissen en Asscher van de PvdA vinden dat het kabinet meer moet doen. “Anders dreigt een ramp voor economie en gezondheid”, zegt Asscher.

Een nieuwe bankencrisis is onafwendbaar: Willem Middelkoop en Paul Buitink

Paul Buitink en Willem Middelkoop gingen dit weekend in gesprek over de economische gevolgen van de coronacrisis en de komende noodzakelijke reset.  Met name in de VS wordt de economische situatie steeds nijpender, nu de werkloosheid is opgelopen tot meer dan 10%. De komende verkiezingen zullen daarom essentieel zijn. De door Trump opgestarte ‘oorlog’ met China is in potentie zeer bedreigend. Het is inmiddels duidelijk dat de VS aanstuurt op sanering van de Amerikaanse staatsschuld. De groeiende vraag naar goud is nu wereldwijd op gang gekomen, maar de vraag lijkt nu vooral uit de VS te komen. Als gevolg hiervan is de goudprijs door de $2000 gebroken en lijkt nu hard op weg naar $3000. De huidige revaluatie van de goudprijs, feitelijk een dollardevaluatie, is volgens Willem nog slechts de eerste fase ingegaan. Het lijkt er bovendien sterk op dat centrale bankiers bewust aansturen op het laten oplopen van inflatie. Veel bedrijven verhogen prijzen nu ze minder omzet kunnen realiseren. Het huidige monetaire beleid helpt vooral de rijken, waardoor de ongelijkheid toe blijft nemen.   De economische schade van de huidige coronacrisis zal de komende tijd tot een stroom van faillissementen gaan leiden, waardoor een nieuwe bankencrisis aanstaande lijkt. Overheden zullen zich hierdoor gedwongen voelen belangen te gaan nemen in banken en bedrijven. Het staatskapitalisme gaat daarmee een volgende fase in. Een mondiale schuldsanering wordt dus het komende decennium noodzakelijk, net als het vinden van een opvolger van de dollar, als anker voor het mondiale systeem. Zelfs het World Economic Forum in Davos lijkt het dit keer met Willem eens. Het nieuwe thema voor de bijeenkomst in 2021 luidt: The Great Reset. Federik Niemeijer gaf en volgende commentaar: De Fed is al sinds eind maart onderdeel van het ministerie van financiën, de privé eigenaren kunnen er niet meer bij. Jullie zijn zo gehersenspoeld over Trump, dat jullie niet bewust kunnen worden wat het voor genie is. Trump werkt al sinds het begin van zijn termijn aan een parallelle economie er komt een nieuwe dollar door goud gedekt, waren we wijs in Europa! sloten wij daar bij aan. Veel Bankwerk kan goedkoper zonder centrale banken. Worden we niet meer straatarm van de rente betalingen. Al het maatschappelijke onrust gebeuren is Fake, dat zijn door Soros gefinancierde groepen ze worden betaald voor het demonstreren. word eens wakker alsjeblieft. Willem Middelkoop geeft een realistisch beeld van ontwikkelingen op financieel/economisch en monetair terrein. De wereld is in beweging en een reset is dringend nodig. Komende generaties kunnen niet verder met de puinhopen die eco 3.0 met zijn industriële productie uitgevoerd met fossiele brandstoffen. De lange golf theorie van Kondratieff is actueler dan ooit. De ballast van de golf van 1950-2008 moet worden opgeruimd. De neoliberale doelstellingen zijn aan hervormingen toe. Klimaat, milieu en natuur, sociaal/maatschappelijke waarden en een rechtvaardiger verdeling van opbrengsten moet worden hersteld. Wij zijn doorgeslagen in de verkeerde richting en moeten een heel andere richting inslaan: The Great Reset. Naar aanleiding van de reactie van Niemeijer vraag ik mij af of Trump werkelijk een genie is en in wiens voordeel zijn genialiteit gaat werken? Blanke rijke Amerikanen? De VS in in 1944, in Bretton Woods, had de VS het wereldleiderschap geaccepteerd (75 jaar geleden) en nu is de energie die erin is gestopt uitgewerkt en moet er een nieuwe wereldleider opstaan met een nieuwe aanpak en nieuwe uitdagingen. Trump tracht met een slimme en sluwe aanpak, de dollar te devalueren en de rekenwaarde van goud fors op te hogen zijn aftocht nog even uit te stellen, door zijn concurrenten/tegenstanders, niet alleen China, ook zijn ‘vrienden’ Europa en Japan op achterstand te zetten. Is dat geniaal of gewoon dom? Het hele interview met Willem Middelkoop, van een uur, is te zien op https://www.youtube.com/watch?v=iH58FS-SLYY&feature=youtu.be

Is dit de (gedeeltelijke) afrekening van de boedel die Ralph Hamers achterliet bij zijn vertrekbij ING?

ING heeft in het tweede kwartaal de winst met bijna 80% zien dalen. De bank moest €1,336 miljard opzij zetten voor verwachte kredietverliezen door de coronacrisis. In vergelijking met het eerste kwartaal van dit jaar moest ING twee keer meer in de stroppenpot stoppen. De bank denkt wel dat dit bedrag de rest van het jaar aanzienlijk minder zal zijn. Onder aan de streep bleef de nettowinst voor ING in het tweede kwartaal steken op €299 miljoen. Dat is een daling van 79,2% in vergelijking met dezelfde periode van een jaar geleden. Naast de extra reserveringen voor kredietverliezen, boekte ING ook €310 miljoen aan zogenoemde goodwill af. Door de coronacrisis nam de waarde van enkele overnames uit het verleden af. Dit werd weggeboekt onder de operationele kosten, die hierdoor met maar liefst 14% stegen in het tweede kwartaal. Klanten zetten in het tweede kwartaal €20,9 miljard extra op hun spaarbankboekjes. Hoewel consumenten normaal in deze periode hun vakantiegeld uitgekeerd krijgen, reflecteert de groei aan spaargeld volgens ING vooral dat mensen tijdens de coronamaanden minder zijn gaan uitgeven. Voor aandeelhouders van ING kwam de bank donderdag met meer slecht nieuws. ING maakte bekend het verzoek van de Europese Centrale Bank (ECB) aan Europese banken in te willigen om tot zeker 1 januari 2021 geen dividend uit te keren. Eerder had de ECB verzocht om de winstuitkering tot eind juli op te schorten. Verzekeraars zoals NN en ASR hervatten hun dividenduitkering juist weer. De zakenbank van ING zakte in het tweede kwartaal voor €302 miljoen diep in de rode cijfers. Hier boekte ING €260 miljoen aan goodwill af. Daarbij was de zakenbank met €882 miljoen goed voor tweederde van de reserveringen voor kredietverliezen. De divisie stelt met ‘enkele grote zaken’ te kampen in Duitsland, Amerika, Azië en Nederland. ING zou naar verluidt voor €180 miljoen het schip in zijn gegaan door de fraude en het faillissement van Wirecard. Concreet noemt ING de Duitse betalingsdienstverlener echter niet in het kwartaalverslag, maar spreekt wel van een ‘omvangrijke voorziening voor een vermoedelijke externe fraudezaak’. (bron: DFT) Ik vraag mij af in hoeverre het beleid onder de vertrokken CEO Ralph Hamers de grote verliezen van de zakenbank toegeschreven kunnen worden. Heeft ING bij buitenlandse kredietverlening te grote risico’s genomen, dan wel te graag met de grote jongens mee willen doen in het ‘grote werk’ en is daarbij geen grondig onderzoek gedaan naar mogelijke ‘lijken in de kast’? Wat mij verbaast is dat dat de koers van ING na de bekendmaking van de cijfers: die steeg de laatste 5 dagen. Mogelijk hadden beleggers op nog slechtere resultaten gerekend. Maar er kan ook een andere monetair beleid aan ten grondslag liggen. De politiek wilde, na de bankencrisis van 2009, niet nog eens de belastingbetaler opzadelen met de redding van banken. Dat houdt de monetaire autoriteit in de eurozone, de ECB en de 19 nationale centrale banken, buiten beeld door de banken te overstelpen met geld, waarmee ze voor de financiering van verliezen niet meer bij de politiek hoeven aan te kloppen. Beleggers weten dat als er banken in problemen komen de ECB die wel weg zal poetsen. Dus beleggers hoeven niet ongerust te zijn als banken slechte resultaten presenteren. Maar daar zit een keerzijde aan, die niemand in beeld brengt. Door de enorme geldexplosies van de centrale banken daalt de waarde van het geld, dat zichtbaar wordt door de extreem lage rentetarieven, dan wel negatieve rentes. En daardoor wordt de werknemers, gepensioneerden en spaarders wel degelijk geraakt. De dekkingswaarden van de pensioenreserves nemen verder af, waardoor de pensioenreserves afnemen en pensioenuitkeringen toch gekort moeten gaan worden. Daarbij komt dat op wat langere termijn de inflatie zal gaan toenemen, waardoor de koopkracht gaat afnemen. Ook al omdat de coronahulp aan ondernemers terugverdiend zal moeten worden en investeringen voor de toekomst dringend noodzakelijk zijn. Het lijkt erop alsof de euro in waarde stijgt omdat de dollar in waarde daalt. Dat is waarneembaar. Ik verwacht dat die ontwikkeling doorzet, maar het betekent alleen dat als de waarde van de dollar sterker daalt (kijk naar de stijging van de goudprijs) dan die van de euro het niet zo is dat het eurogeld niet in waarde daalt (zie de lage cq negatieve rentetarieven). Uiteindelijk wordt Jan met de pet toch de grote verliezer. Dat is mede te wijten aan het loslaten van de vaste wisselkoersen, de verruiming van de geldhoeveelheden en de veel te lage rente. Uiteindelijk zal die combinatie ertoe leiden dat het financieel/monetaire neoliberalistische systeem ineen zal storten.

De prijzen voor een verblijf in een vakantiepark waren in juli maar liefst 11,8% hoger dan in dezelfde maand vorig jaar. Mede daardoor is het gemiddelde prijspeil van diensten en goederen in Nederland vorige maand met 1,7% gestegen, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek. Een verblijf op een vakantiepark was in juni 2020 nog 1,4% duurder dan in dezelfde maand vorig jaar. Vermoedelijk steeg de prijs in juli zo hard doordat veel Nederlanders vrij laat hebben besloten deze zomer alsnog op vakantie te gaan, maar dan in eigen land. Naast de prijs voor een verblijf op een vakantiepark was ook de gemiddelde woninghuur hoger dan in juli vorig jaar, al ging het om een bescheidenere plus van 2,9%. Ook voeding werd duurder. Nederlanders betaalden daar in juli 1,9% meer voor dan in juli vorig jaar. Sommige goederen en diensten werden juist goedkoper. Zo daalde de gemiddelde prijs van pakketreizen en losse vluchten naar het buitenland. In vergelijking met andere Europese landen stegen de prijzen in Nederland harder. Om de verschillende landen met elkaar te kunnen vergelijken, wordt een iets andere rekenmethode gebruikt. Volgens die methode was de gemiddelde inflatie in de eurozone vorige maand 0,4%, terwijl dat in Nederland volgens deze methode 1,6% was.

VS: hoogste staatsschuld van alle landen met AAA

Kredietbeoordelaar Fitch, is een gerenommeerd bureau dat ratings toekent aan landen, heeft de vooruitzichten van de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten veranderd van stabiel in negatief. Het land behoudt vooralsnog wel zijn AAA-rating. De verlaging van de outlook van stabiel naar negatief is ingegeven door de verslechtering van de overheidsfinanciën. Ook is er volgens de kredietbeoordelaar geen geloofwaardig plan voor de belastingen en het gebrek aan financiële middelen om de coronacrisis tegen te gaan.. Bij de vorige beoordeling gaf Fitch al aan dat er fiscale tekorten waren en dat de staatsschuld ver op dreigde te lopen. Dat was nog voor de economische schok die de coronacrisis veroorzaakte. Volgens Fitch tast de oplopende staatsschuld de traditioneel hoge kredietwaardigheid van de VS aan. Hoewel het land voorlopig nog de hoogste AAA-rating behoudt, lijkt een ratingverlaging in de komende periode niet uitgesloten. De VS hadden al de hoogste staatsschuld van alle landen met een AAA-rating voor de coronacrisis. Door deze crisis dreigt de staatsschuld volgend jaar echter meer dan 130% bbp te gaan bedragen. Fitch wijst er verder op dat er duidelijk fiscaal beleid moet komen. Als zowel de Democraten als de Republikeinen geen meerderheid van 60 zetels in de Senaat krijgen bij de verkiezingen in november, blijft er een politieke patstelling bestaan en zal die duidelijkheid uitblijven. (bron: o.a. nu.nl) Bij de opening van de week op Wall Street noteerden de aandelen in de plus.

De boodschapper van het slechte nieuws werd ontslagen

Veertig jaar geleden kreeg ik opdracht om uit te zoeken of één van de leden van de hoofddirectie van de NMB zich bezighield met het witwassen van geld van cliënten om met hun ‘zwarte’ geld in Spanje ‘wit’ vastgoed te kopen met hulp van een Nederlandse notaris en een (spaar)kantoor van de NMB. Ik ontmaskerde het directielid en stond een maand later op straat (met een handdruk). DNB heeft daar toen nog onderzoek naar gedaan. Wim Scherpenhuijsen Rom was toen voorzitter van de directie. Hij is later één van de oprichters van ING geworden. Hij overleed op 31 juli 2020 op 87-jarige leeftijd. Scherpenhuijsen Rom begon in 1967 bij NMB Bank (de meedenkbank, met grote belangen in het MKB), één van de voorgangers van ING. In 1992 werd hij CEO van ING Group. De voormalige CEO was een van de drijvende krachten achter de fusie tussen de NMB Bank en de Postbank in 1989. Ook bundelde NMB Postbank Group onder zijn leiding begin jaren negentig de krachten met Nationale-Nederlanden.

De Britse bank HSBC heeft de winst in het afgelopen halfjaar fors zien dalen

De gevolgen van onder meer de coronacrisis, lagere rentes en toegenomen geopolitieke spanningen zijn daar volgens topman Noel Quinn de reden van. HSBC zette een winst voor belasting in de boeken van $4,3 mrd. Dat is 65% minder dan een jaar eerder. De opbrengsten daalden met 9% tot $26,7 mrd. Quinn noemde specifiek de spanningen tussen de Verenigde Staten en China als een uitdaging voor de bank voor de langere termijn. “De huidige spanningen creëren onvermijdelijk uitdagende situaties voor een organisatie als HSBC”, aldus Quinn. De topman kondigde ook aan dat de in februari aangekondigde reorganisatie versneld zal worden. Die omvat bijvoorbeeld het samenvoegen van activiteiten en het verkleinen van het Amerikaanse kantorennetwerk. Ook wil HSBC in totaal 35.000 banen schrappen de komende jaren, zo bleek destijds. In de eerste helft van het jaar zijn daar al 4000 van verdwenen. Bij het financiële concern werken momenteel iets meer dan 230.000 mensen.

Aan de coronasteun hangt een peperduur prijskaartje

De 19 centrale banken van de eurozone hebben de afgelopen maanden allerlei steunmaatregelen aangekondigd om de economie te beschermen tegen het coronavirus. Daardoor zijn hun balansen gegroeid tot boven de €6000 mrd. Dat bedrag is meer dan de helft van het bruto binnenlands product van de eurozone, heeft De Nederlandsche Bank (DNB) bekendgemaakt. De balans van DNB zelf is ook meegegroeid tot ruim een derde van de Nederlandse economie. Door ingrijpen van de ECB zijn de financiële markten gestabiliseerd en zijn de rentes weer gedaald naar het niveau van voor de crisis, schrijft DNB. Door het ruime beleid van de ECB worden rentes omlaag geduwd. Overheden in het eurogebied moeten extra geld ophalen om alle coronamaatregelen te betalen. De Europese Unie komt met een steunprogramma van €2390 mrd. Om te zorgen dat die schulden betaalbaar blijven, koopt de ECB sinds maart extra obligaties op. Tot eind van het jaar koopt de ECB €1350 miljard aan obligaties op. Daarnaast is er ook een nieuw pakket met goedkope leningen voor banken. Banken kunnen goedkoop geld (1% negatieve rente) lenen bij de ECB, met de bedoeling dat zij dat weer uitlenen aan bedrijven. „Zo is in het eurogebied de afgelopen maanden van dit jaar een recordhoeveelheid aan krediet verstrekt.” Dat de balans van de gezamenlijke centrale banken nu zo hoog is opgelopen, noemt DNB ’niet uniek’. Ook bij eerdere crises, zoals grote recessies en oorlogen, nam de balans van centrale banken in onder meer de Verenigde Staten, Japan en het Verenigd Koninkrijk toe. Maar DNB benadrukt wel dat dit tijdelijke maatregelen moeten zijn, anders heeft dat ruime beleid allerlei vervelende bijwerkingen. Het kopen van obligaties betekent dat de rente omlaag gaat, waardoor er veel minder druk is op landen om te hervormen of de staatsschuld niet te ver op te laten lopen. DNB-president Klaas Knot geldt binnen het Eurosysteem als een van de criticasters van het ECB-beleid. Onder de vorige ECB-president Mario Draghi is er van alles uit de kast getrokken om de eurozone na de vorige crisis bij elkaar te houden. Maar die steun is niet of nauwelijks afgebouwd, ook niet toen de economie van de eurozone weer groeide. Daardoor had de ECB minder slagkracht op het moment dat de coronacrisis losbarstte. De rente, een van de belangrijkste instrumenten van een centrale bank, stond al onder de 0%. (bron: DFT) De koersen op de aandelenbeurzen schoten omhoog, alles op korte termijn prognoses. Beleggers redeneren dat als er voldoende geld in de markt beschikbaar is, de huidige tegenslagen zonder veel problemen opgelost worden. Maar daar maken ze een grote denkfout. Al dat nieuwe geld in de markt wordt op enig moment een strop om de nek, want wat Knot ook stelt de verruiming ‘gaat om tijdelijke maatregelen’. Een groot deel van het overtollige geld moet weer terug en die operaties gaan veel pijn doen voor beleggers. Want het tomeloze enthousiasme, wie maakt ons iets met zulke ruime liquiditeiten, gaat over enige tijd omslaan in diepe ellende. Daarbij komen de monetaire en financiële gevolgen van een minder krachtige dollar als gevolg van een dalend vertrouwen in de wereldvaluta. Ik hen al eerder aangegeven welke economische gevolgen dat kan hebben bij een duurdere euro.

Frontberichten

Het Amerikaanse Booking.com ontslaat wereldwijd een kwart van het personeel. Volgens het FD gaat het om 6600 van de in totaal 26.000 werknemers bij de hotelboekingssite. In Amsterdam werken op het hoofdkantoor en een tiental andere kantoren 5500 mensen. Ook in Nederland wordt personeel ontslagen, maar het is nog onduidelijk om hoeveel mensen het gaat. Booking.com is een van de grootste werkgevers in Amsterdam. Het bedrijf maakte gebruik van de NOW-regeling en ontving €64,5 mln. Het aantal boekingen viel in april door de coronacrisis terug met 85%. (bron: NOS)

Het Duitse Lufthansa schrapt 22.000 banen als gevolg van de coronacrisis. De onderneming vervoerde in het tweede kwartaal 4% van het aantal reizigers ten opzichte van vorig jaar en leed ruim 1,5 mrd verlies. De afgelopen maanden bracht Lufthansa de kosten al met 59% omlaag en kreeg het bedrijf miljardensteun van de Duitse overheid. Duizenden banen werden al geschrapt. Lufthansa verwacht nu dat het tot zeker 2024 duurt voordat er  weer net zoveel tickets als voor de crisis worden verkocht. Het totale banenverlies bij Lufthansa komt neer op 1 op de 6 banen. (bron: NOS)

Reisverzekeringen dekken niet altijd extra kosten die te wijten zijn aan de coronacrisis. Het klachteninstituut financiële dienstverlening Kifid waarschuwt hiervoor, na tal van klachten van vakantiegangers en van mensen die gedwongen werden thuis te blijven. In zaken rond drie van die klachten deed de rechter uitspraak. De verzekeraars werden in alle gevallen in het gelijk gesteld. Het Kifid ziet mensen geregeld denken dat hun verzekeringen meer dekken dan ze op basis van de voorwaarden kunnen verwachten. Het instituut adviseert de voorwaarden goed te controleren. (bron: NOS) Deze uitspraak staat niet op zich. In de Kamer zijn op 28 januari j.l. door de SP vragen aan de Minister van Financiën gesteld over de wijze waarop het Kifid, dat gefinancierd wordt door de banken en verzekeraars, haar uitspraken doet. Het Kifid baseert haar uitspraken veel op de kleine lettertjes van de polissen, voorwaarden en contracten zoals die door de juristen van de financiële bedrijven worden geredigeerd. Die ontkennen de financiële en sociaal/maatschappelijke gevolgen voor al de mensen die juridisch niet geschoold zijn de beperkingen van, in dit geval, een verzekering te kunnen inschatten. Het is zelfs de vraag of de tekst die de beperkingen van de dekking in de polis wel helder aangegeven worden in de marketing waarop het product wordt gepresenteerd. De Minister heeft het Amsterdamse bedrijf SEO Economisch Onderzoek opdracht gegeven daar een onafhankelijk onderzoek naar te doen doen, meldden de media op 18 mei 2020. Ik heb bij het SEO de vraag neergelegd of bedrijven wel voldoende duidelijk zijn over de beperkingen van de polis over, in dit geval, een reisverzekering.

Vouchers voor pakketreizen die na 16 maart geboekt en geannuleerd zijn, zijn wel gedekt, nadat eerder was gemeld dat niet te zijn.

Scheepsbouwer Damen Shipyards schrapt wereldwijd 1.050 banen, waarvan 173 in Nederland, meldt een woordvoerder van het bedrijf. De banen verdwijnen bij een van de zes divisies van het bedrijf uit Gorinchem. Het gaat om de tak die veerboten en zogenoemde medium-sized vessels voor de offshore- en baggerindustrie maakt. “In die sectoren ging het al langer slecht”, zegt de woordvoerder van Damen Shipyards. “In deze coronatijd is het er niet beter op geworden en de vooruitzichten zijn ook niet goed.” Het bedrijf kan dan ook niet uitsluiten dat in de toekomst verdere ingrepen nodig zijn. In Nederland wordt op de locaties in Gorinchem, Schiedam en Bergum gewerkt aan de middelgrote schepen, dus daar gaat werkgelegenheid verloren. Maar vooral de twee werven in Roemenië worden hard geraakt door de reorganisatie. Daar verdwijnen bijna negenhonderd banen. Damen Shipyards telt wereldwijd 13.000 werknemers. (bron: nu.nl)

Optiekbedrijf GrandVision, eigenaar van ketens als Pearle en Eye Wish, is in de eerste helft van het jaar stevig in de rode cijfers gedoken. Vanwege de corona-uitbraak waren veel winkels van het concern tijdelijk gesloten en dat drukte flink op de verkopen. Wel is er volgens GrandVision de laatste tijd, sinds het heropenen van de filialen in diverse landen, sprake van een stevig herstel. De omzet over de eerste zes maanden van het jaar zakte met meer dan 27% vergeleken met een jaar eerder, tot minder dan €1,5 mrd. Daarbij ging een bedrijfsresultaat (ebita) in de boeken van €24 mln negatief. Een jaar terug kwam dit resultaat nog €237 mln in de plus uit. Onder de streep resteerde nu een tekort van €212 mln, tegen een nettowinst van €74 mln in de eerst helft van 2019. Het bedrijf is in verband met de onzekerheid rond de coronacrisis niet met nieuwe financiële verwachtingen gekomen. (bron: RTLZ) Het optreden herstel, dat wordt gerapporteerd, neem ik vooralsnog met een tikkeltje zout. Het wordt niet cijfermatig onderbouwd, waardoor het stevige herstel wel gerelateerd aan de 27% omzetdaling in het eerste halfjaar. Maar het kan nog wel betekenen dat die omzetdaling nog wel steeds in de min zit. Afwachten dus maar.

De losse corona-aanpak van Zweden heeft niet kunnen voorkomen dat het land de ergste economische klap sinds het begin van de metingen heeft doorgemaakt. De economie kromp maar met 8,6% in het tweede kwartaal, in vergelijking tot de eerste drie maanden van dit jaar. Toch is de klap die de Zweedse economie kreeg minder hard vergeleken met de krimp in andere Europese landen, allemaal met een veel strengere corona-aanpak dan Zweden en deden het economisch gezien slechter in het tweede kwartaal. (bron: RTLZ)

De winst van Toyota Motor Corporation is in het eerste kwartaal van het gebroken boekjaar met ruim 74% gedaald tot ¥158,8 mrd (1,27 mrd). Daarnaast verdampte de operationele winst vanwege de coronacrisis bijna volledig, want die ging met 98,1% omlaag naar ¥13,9 mrd, zo laat het bedrijf weten. De omzet gedurende het eerste kwartaal – dat van 1 april tot 30 juni 2020 liep – kwam uit op ¥4,6 biljoen yen, een daling van 40,4%. Toyota rekent voor het huidige boekjaar, dat tot 31 maart 2021 loopt, op een winst van ¥730 mrd. Dat zou 64% minder winst betekenen voor het Japanse merk. De omzet zal naar verwachting zo’n 20% lager uitvallen, zo blijkt uit de gepresenteerde cijfers. Het bedrijf verwacht in het huidige financiële jaar daarentegen wel meer te verkopen. Het concern verhoogt zijn verkoopdoelstelling met 300.000 stuks naar een totaal van 8,3 miljoen exemplaren. De groei moet vooral in het vierde kwartaal van het gebroken boekjaar gerealiseerd worden. Wel optimistisch, maar we zullen zien hoe dat uitvalt in het eerste kwartaal 2021.

Waar gaat het bij TikTok over?

TikTok is een sociaal medium voor het uitwisselen van geinige korte filmpjes, in de VS en Europa vooral populair bij tieners en twintigers. De app is het afgelopen jaar hard gegroeid en is inmiddels ruim 2 miljard keer gedownload. De eigenaar is een Chinees bedrijf, ByteDance, en daar worden veel regeringen zenuwachtig van. Ik kom hier en daar een aansporing tegen toch vooral deze app te downloaden. Maar ik val ver buiten de doelgroep: tieners en twintigers. Er is verzet tegen deze app: India, vanwege een schermutseling aan de Chinese grens, waarbij ook doden vielen. India, de grootste afzetmarkt voor TikTok met zo’n 200 miljoen downloads, haalde de app eind juni uit de lucht. Het Amerikaanse leger had TikTok al verboden, zaterdag zei president Trump dat hij de app helemaal uit de lucht wil halen. In Japan en Australië hangen er ook verboden in de lucht, in de EU lopen verschillende onderzoeken naar hoe TikTok met gebruikersdata omgaat. Oogst TikTok zoveel data van gebruikers? Ja. TikTok heeft bovendien een paar versleutelingen ingebouwd die het lastig maken om te achterhalen wat er precies doorgegeven wordt. Maar niet per se meer data dan andere sociale media, concluderen de meeste experts. Neem Facebook: dat blijft zijn gebruikers zelfs volgen als ze alweer elders op het internet zijn, dat lijkt TikTok niet te doen. Europa heeft sinds een paar jaar uitgebreide wetgeving over het opslaan van gebruikersdata, de AVG. De Europese onderzoeken zullen TikTok langs die meetlat leggen. Maar in de VS, dat zulke wetgeving helemaal niet kent, hebben techbedrijven normaal gesproken vrij spel. Waar zijn de Amerikanen dan bang voor? China kan Chinese bedrijven verplichten om gebruikersdata over te dragen aan de overheid. Bovendien is de VS bang voor censuur op politiek gevoelige onderwerpen. TikTok is een charme-offensief begonnen om zulke angsten weg te nemen. Het huurde een Amerikaanse CEO in, en trok zich zelfs ostentatief uit Hongkong terug, nadat China daar een nieuwe veiligheidswet doordrukte. De opmerkelijkste concessie: TikTok bood vorige week aan om zijn algoritmen open te stellen voor inspectie. Dat is het tech-equivalent van Coca-Cola dat zijn geheime recept prijsgeeft. Hoe groot is de speelruimte voor Trump om deze Chinese rivaal de voet dwars te zetten? Waarschijnlijk niet groot. Achter alle bezwaren zit ook nog een harde economische en geopolitieke realiteit. Data is macht: daar bouwen alle echt grote techbedrijven tegenwoordig hun imperium op. Tot nu toe zijn al die bedrijven Amerikaans. Als TikTok dat ook was geweest, was er minder aan de hand geweest. En Microsoft is geïnteresseerd in de Amerikaanse tak van het bedrijf, vanwege de data waarover het beschikt. Vergelijk het met de Amerikaanse lobby tegen telecombedrijf Huawei: die wordt in het openbaar gevoerd met argumenten over privacyspionage, maar wordt daarnaast ook gebruikt om overwicht te verkrijgen in de grote handelsruzie tussen China en VS, die zich nu al jaren voortsleept. Kan Amerika de app zomaar uit de lucht halen? Niet zo makkelijk als India dat heeft gedaan, namelijk door de communicatie tussen de gebruikers en de TikTok-servers gewoon ‘uit te zetten’. Dat ligt juridisch gezien een stuk lastiger in de VS. Maar de meeste juristen zijn het erover eens, dat Trump uiteindelijk wel manieren heeft om zijn zin door te kunnen zetten. De vraag is of hij dat ook écht wil. Dan heeft hij bij de aankomende verkiezingen iets uit te leggen aan tientallen miljoenen teleurgestelde TikTokkers. Hoe kan dit dan eindigen? Misschien wil Trump vooral druk zetten op TikTok om akkoord te gaan met een overname. Microsoft maakte zondag bekend dat het in de running is voor overname van de Amerikaanse afdeling van TikTok. Microsoft, ooit computerkoning, is afgelopen jaren wat overvleugeld door datagestuurde bedrijven als Facebook en Google. Na de overname van LinkedIn kan het met TikTok ook een datagigant worden. Bij het Chinese techbedrijf ByteDance ligt zo’n overname naar verluidt gevoelig. Maar het zou weleens de makkelijkste manier kunnen zijn om, met behoud van TikTok in de rest van de wereld, van een hoofdpijndossier af te komen. (bron: Trouw)

Argentinië heeft met drie groepen van schuldeisers een overeenkomst bereikt, waardoor de hoge schuld wat draaglijker wordt. Het Zuid-Amerikaanse land Argentinië, dat op de rand van een faillissement verkeert, weet de hoge schuld een stuk kleiner te laten worden. Het land heeft overlegd met de verschillende groepen buitenlandse investeerders. Deze hadden een deel van de schuld van het land opgekocht. Met hen zou zijn afgesproken dat niet het volledige bedrag van $65 mrd aan schuld wordt terugbetaald. “Van elke dollar zal 55 dollarcent worden terugbetaald”, aldus Bert Colijn, senior econoom bij ING Bank. “Dat scheelt een slok op een borrel, want de totale schuld ligt boven de 300 miljard dollar”, aldus Colijn. Dat betekent dus dat >$135 mrd wordt afgeschreven. De schuldeisers zijn handelaren in junk bonds en die hebben het Argentijnse schuldpapier voor een habbekrats gekocht en maken dus nog steeds grote winsten op deze transactie als Argentinië erin slaagt deze schuldenlast, met steun van het IMF, terug te betalen. Al acht keer eerder is Argentinië failliet gegaan. Mogelijk helpt dit Argentinië om een faillissement te voorkomen en de economie weer wat lucht te geven. Het land heeft het economisch moeilijk, het zit al twee jaar lang in een recessie. Dit jaar krimpt de economie mogelijk 12%. Argentinië heeft een lange historie van financiële problemen. Het probleem is nu dat de schulden in buitenlandse valuta’s zijn, onder meer in dollars, terwijl in het begin van de corona-crisis de waarde van de dollar steeg. Omgerekend in de eigen munt, de Argentijnse peso, werden de schulden dus hoger. Door de corona-crisis hebben investeerders in tijden van onzekerheid liever dollar, waardoor zij hun geld terugtrekken uit opkomende landen en omruilen naar dollars, legt Colijn uit. Dat standpunt van Colijn deel ik niet. Op 13 maart noteerde de $ t/o de € 1,11 terwijl die koers nu al tot boven de 1,18 is gestegen. Dat is een daling van de dollar van 6% tijdens de corona-periode. De ontwikkeling is juist dat het vertrouwen in de dollar afneemt, dat edele metalen stijgen en dat de bitcoin uit zijn as schijnt te herrijzen. Argentinië is niet het enige land dat in de problemen komt, aldus Colijn. In totaal zijn al honderd landen naar het IMF (Internationaal Monetaire Fonds) gestapt voor steun, aldus Colijn. “In Nederland hebben we het al zwaar met de coronacrisis, maar in opkomende landen is dat nog steviger”, zegt hij. (bron: RTLZ)

Aan het dossier Cum/Ex-transacties heb ik al eerder aandacht besteed, maar op 4 augustus is het Duitse Openbaar Ministerie weer actief opgetreden. RTLZ meldt dat het Duitse Openbaar Ministerie invallen heeft gedaan bij de Duitse vereniging voor Banken (BdB) in Berlijn en Frankfurt. Bij de belangenvereniging van Duitse banken is mogelijk bewijs te vinden voor wat Duitse media omschrijven als de grootste belastingfraude ooit in het land. Een medewerker van de persvoorlichting van het OM in Keulen, dat het onderzoek leidt, bevestigt de inval. Het Bankenverband meldt dat de invallen niet op hen zijn gericht. De BdB laat weten volledig mee te werken aan het onderzoek. Het gaat om een huiszoeking in het kader van een al jarenlang durend onderzoek naar zogenoemde Cum/Ex-transacties. Dat zijn verkopen van aandelen rond het uitbetalen van dividend. De truc was dat zowel de koper als de verkoper vervolgens dividendbelasting terugvroegen waardoor er geen belasting werd betaald over die transacties. Deze praktijken, waar tal van banken en andere financiële instellingen aan mee zouden hebben gedaan, kostte de Duitse fiscus €12 mrd aan misgelopen belastingen. Het kantoor van ABN Amro in Frankfurt is al twee keer doorzocht door de Duitse autoriteiten in verband met deze zaak. De inval van deze week met politieagenten en it-experts is om uit te vinden wie er betrokken is/zijn geweest bij het mogelijk maken van de belastingfraude. Het OM zoekt volgens bronnen van het Handelsblatt vooral naar communicatie die als bewijs kan dienen in zaken tegen andere verdachten. Toch is de BdB niet helemaal onverdacht. De fraude is mede mogelijk gemaakt door een wetswijziging in 2007, waar vanuit deze lobbygroep, flink voor gepleit is. Stukken tekst die in de wet stonden, waren letterlijk gekopieerd uit lobbybrieven die het Duitse ministerie van Financiën ontving van de BdB. De wetswijziging maakte het veel makkelijker om de belasting te ontduiken. In maart van dit jaar zijn voor het eerst twee personen veroordeeld voor de fraude. Twee Britse investeringsbankiers kregen respectievelijk 12 en 22 maanden celstraf opgelegd van het Gerechtshof in Bonn. Dat is de hoogste rechter in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, waar Keulen in ligt. Het was het eerste proces tegen verdachten van de Cum/Ex-fraude. Er zullen er nog vele volgen, voorspelt het Handelsblatt.

Corona berichten

Het coronavirus is volgens premier Mark Rutte bezig aan een “gevaarlijke opmars, de cijfers liegen er niet om”. Dat zei hij donderdagavond tijdens een persconferentie. Rutte riep op om drukke plekken in Amsterdam te vermijden. “Het aantal besmettingen neemt al een paar weken toe en we dreigen de winst te verspelen die we hebben geboekt”, zei de premier. “Een tweede lockdown hoeft er niet te komen, maar dat gebeurt niet vanzelf.” Rutte richtte zich vooral op jongeren en riep hen op zich aan de coronamaatregelen te houden en dus 1,5 meter afstand te houden, handen te wassen en binnen te blijven bij klachten. “Corona is niet voorbij, het is geen grap.” Jongeren die zich de afgelopen tijd niet aan de maatregelen hebben gehouden, riep Rutte op om niet in de buurt te komen van mensen met een kwetsbare gezondheid. “Dat risico mag je niet nemen”, aldus de premier. Daarnaast benadrukte Rutte ook het belang van meewerken aan het bron- en contactonderzoek van de GGD’s. De laatste dagen klonken steeds meer geluiden vanuit de GGD’s dat mensen niet altijd bereid zijn medewerking te verlenen.

Het aantal nieuwe besmettingen is in een week tijd bijna verdubbeld, meldt het RIVM. In de week van 29 juli tot 4 augustus zijn 2588 mensen positief getest, tegenover 1329 een week eerder. Het percentage positieve tests is gestegen van 1,1% in de week van 20 juli naar 2,3% afgelopen week. Dat betekent dat meer mensen die zich bij een teststraat hebben gemeld, daadwerkelijk besmet waren. Het totale aantal tests dat is afgenomen, is met ongeveer 10.000 gedaald. De afgelopen week werden slechts 44 patiënten met corona in een ziekenhuis opgenomen, de week ervoor waren dat er 23. Het RIVM maakt zich zorgen over de nieuwe coronacijfers. Volgens epidemioloog Susan van den Hof van het rijksinstituut is de epidemie nog redelijk geconcentreerd, vooral in de regio’s Amsterdam en Rotterdam. Maar ook in West-Brabant en in de regio Haaglanden is het percentage positief geteste mensen met meer dan 4% behoorlijk hoog, zegt Van den Hof. “Dat het niet stabiliseert, dat is zorgelijk”, zegt Van den Hof. Haar advies blijft om drukte te vermijden. (bron: NOS) GGD’s: ‘Het is dweilen met de kraan open als mensen zich niet aan de regels houden’. Het lukt de GGD’s nauwelijks het coronavirus in te dammen met bron- en contactonderzoek. Vooral mensen onder de 40 zijn laks geworden. ‘Het is dweilen met de kraan open’, zegt een woordvoerder van GGD GHOR, de koepel van de 25 GGD’s. (bron: VK) Corona rukt op in West Nederland. Frankrijk vreest Spaans corona-scenario. Op trouw.nl/coronacijfers staan de meest actuele cijfers en achtergronden. Voormalig corona-patiënten krijgen na hun ziekte vaak psychiatrische klachten zoals posttraumatische stressstoornis, angsten, slapeloosheid en depressie. Dat zeggen wetenschappers in Italië, die ruim 400 ex-corona-patiënten van een ziekenhuis in Milaan onderzochten, ruim een maand na hun behandeling. Meer dan de helft had een psychische stoornis, vooral angststoornissen. De onderzoekers denken dat de klachten worden veroorzaakt door een reactie van het immuunsysteem, mogelijk gecombineerd met onder meer stress, sociale isolatie en de angst om anderen te besmetten.

Donald Trump, president van de VS

Er is een nieuwe stap gezet in het onderzoek naar mogelijke belastingfraude door de Amerikaanse president Donald Trump. Openbaar aanklager Cyrus Vance van Manhattan heeft er bij de rechter wederom op aangedrongen de belastingpapieren van Trump en zijn bedrijf snel in handen te krijgen. Dit blijkt uit stukken die zijn ingediend bij de rechtbank. De openbaar aanklager zegt dat hij “langdurig crimineel gedrag bij de Trump-organisatie” wil onderzoeken, zo schrijft persbureau AP. “Iedere dag die verstrijkt, vergroot de kans dat bewijsmateriaal verloren gaat”, schrijven de advocaten van Vance. Rechter Victor Marrero heeft de volgende zitting gepland voor half augustus. (bron: RTLZ)

Trump wordt ook verdacht van bank- en verzekeringsfraude. De openbaar aanklager in New York die probeert inzage te krijgen in de belastingaangifte van de Amerikaanse president Donald Trump, hij onderzoekt ook mogelijke bank- en verzekeringsfraude van Trump en zijn bedrijf. Volgens openbaar aanklager Cyrus Vance gaat het om ‘mogelijk grootschalig en langdurig crimineel gedrag’ bij het bedrijf, de Trump Organization. Uit documenten die bij de rechtbank in New York zijn ingediend, blijkt dat Vance vindt dat er ‘openbare beschuldigingen zijn van mogelijke criminele activiteiten, met mogelijk ook bank- verzekeringsfraude’ bij Trumps bedrijf, die ‘een periode van tien jaar omvatten’. In de documenten worden ook diverse krantenartikelen geciteerd, onder meer uit The Washington Post. Volgens die krant zou Trump de gewoonte hebben om financiële gegevens aan zakenpartners en banken rooskleuriger voor te stellen dan ze in werkelijkheid waren. Ook zou hij de het mogelijke rendement van financiële projecten hoger voorstellen. Een ander artikel gaat over Trumps voormalige advocaat Michael Cohen. Hij verklaarde vorig jaar in een hoorzitting in het Amerikaanse Congres dat Trump de waarde van zijn bezittingen hoger voorstelde dan in werkelijkheid als het hem uitkwam en juist lager om minder belasting te betalen. Cohen noemde zijn voormalige baas ‘een oplichter’ en ‘een bedrieger’. Trump schreef daarop via twitter dat Cohen ‘een rat is’, die ‘liegt om een lagere straf te krijgen’. Cohen zit momenteel onder huisarrest de laatste twee jaar van een driejarige celstraf wegens het overtreden van de regels voor campagnefinanciering, liegen tegen het Congres en belastingfraude. Vance suggereert dat de verdenkingen tegen Trump en zijn bedrijf mede ten grondslag liggen aan het opeisen van de belastingaangiftes van Trump door een zogeheten grand jury. Dat is een jury van burgers die in het Amerikaanse strafrecht bevoegd is om gerechtelijke procedures te voeren, mogelijk crimineel gedrag te onderzoeken en te bepalen of strafrechtelijke vervolging moet worden ingesteld. Aanklager Vance wil Trumps persoonlijke belastingaangiftes en die van de Trump Organization van de laatste acht jaar op tafel hebben. De president verzet zich daartegen. Het opeisen van de belastingaangiftes gaat volgens Trumps advocaten te ver en zou ‘te kwader trouw’ zijn. Het Hooggerechtshof oordeelde begin juli dat Trump, als president, niet vrijgesteld is van de verplichting om op verzoek bewijs te leveren in strafprocedures. Trumps verweer berust volgens Vance ‘op de foutieve veronderstelling dat het onderzoek slechts om betalingen van zwijggeld gaat’. Daarmee verwijst hij naar Cohen. Hij bekende in 2018 dat hij in 2016 namens Trump zwijggeld betaalde aan pornoactrice Stormy Daniels, in ruil om niets te vertellen over haar vermeende seksuele contacten met de getrouwde Trump. Daarmee handelde Cohen in strijd met de wetgeving omtrent verkiezingen. De woordvoerder van Vance wil geen commentaar geven op de gerechtelijke documenten. Wat door een grand jury wordt besproken, is strikt geheim. Trump reageerde maandag wel, door te zeggen dat de ingediende documenten onderdeel zijn van een ‘heksenjacht’ op hem. “Democraten-gedoe. Ze faalden met Mueller. Ze faalden met alles. Ze faalden in het Congres. Dit gaat al drieënhalf, vier jaar door,” aldus de president op een persconferentie, daarmee verwijzend naar het onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller naar de vermeende Russische inmenging in de verkiezingen van 2016. (bron: NOS) Voor mij is het de vraag of Trump met de zogenaamde ‘heksenjacht van de Democraten’ wegkomt. Hij zal alles in het werk stellen om te voorkomen dat hij zijn belastingaangiftes zal overleggen want daarvan kent hij de gevolgen. Daarom zal hij om dat te voorkomen, voortijdig terugtreden.

Geen werk en bijna dakloos, zijn de gevolgen van de economische terugval in de VS voor veel laagbetaalden. Een golf van huisuitzettingen komt eraan.

Trump draagt een FED-critikaster voor als bestuurder van de FED. Ze heet Judy Shelton (66) is geboortig van Los Angeles en studeerde aan de Universiteit van Utah. Ze staat bekend om haar uitspraken op met monetaire beleid van de FED: ‘ingrijpen door de centrale banken is het begin van de malaise’; ‘inflatie is immoreel, de overheid die haar schulden financiert met belastinggeld van haar burgers, is ook immoreel’; ‘de beste waarborg voor de stabiliteit van de munt is de koppeling aan een vast gewicht in goud of zilver’. Het zijn redelijk klassieke denkbeelden die erop duiden dat ze geld bindt aan een onderliggende waarde. Ze wordt gerekend tot de monetaristische school van Milton Friedman. Ze schreef in 2015 onder meer dat om een volgende meltdown te voorkomen er geen ongerechtvaardigde geldschepping zou moeten plaatsvinden. (bron: NRC) Het tegendeel gebeurde, de dollar verliest zijn waarde in het geldverkeer op een moment van enorme geldschepping en lage rentetarieven, waardoor de aandelenkoersen worden opgeblazen. Ik vrees daarvoor het ergste scenario.

Overwegingen

Toen ik dinsdagavond een forse, snelle stijging van de goudprijs zag en een verdere daling van de dollar vs de euro, vroeg ik mij af, welke ontwikkeling daaraan ten grondslag zou kunnen liggen. Zou Trump weer iets heel onverantwoords hebben gezegd? Ik vond niets. Toen ik woensdagmorgen voor dag en douw de goud en dollarprijs checkte had die ontwikkeling zich in de handel in het Verre Oosten doorgezet. ??? Na de opening van de Europese beurzen las ik op RTLZ dat de reden zou kunnen zijn dat ‘de Democraten zicht bij een deal met Trump/Republikeinen zouden zijn over stimulering van de Amerikaanse economie’. De ??? bleven. Hebben beleggers daar geen enkel vertrouwen in en zijn ze dollarwaarden gaan verkopen en de opbrengst gaan steken in goud? Dan zou die mogelijke deal een negatief effect hebben op het vertrouwen in de Amerikaanse economie en de dollar? Maar dat leek niet logisch want de DJIA en de Nasdaq waren nog in de plus gesloten. Kortom, afwachten maar even wat er de komende dagen nog gaat plaatsvinden.

Beiroet, 4 augustus 2020: een enorme ontploffing in de Libanese hoofdstad: honderden doden, vele duizenden gewonden, 300.000 inwoners dakloos. Een complete chaos. Trump spreekt als enige van een aanslag, Lang was Libanon een populaire vakantiebestemming in het Midden-Oosten, met mooie stranden en een bruisende clubscene. Nu zit het land met een ongekende economische crisis, veel werkelozen, een hyperinflatie, een hoge staatsschuld, politieke en militaire spanningen met Israël en Hezbollah en een pandemie. Daar kwam dinsdagavond nog een klap bij toen een groot deel van de haven in de hoofdstad Beiroet compleet werd weggevaagd door een kolossale explosie. Wat betekent dat voor het land? Het is een complete ramp. De bevolking zag het Libanese pond de afgelopen maanden enorm in waarde dalen, met als gevolg een inflatie van 120%. “Dat is funest voor ontzettend veel mensen. En we hebben de coronacrisis. We waren net weer begonnen aan een lockdown, omdat het aantal besmettingen omhoog gaat. En dan nu dit.” Volgens de Libanese president is de zware explosie in Beiroet veroorzaakt door ammoniumnitraat, een stof die onder meer in bepaalde soorten kunstmest zit. Het was al een paar jaar bekend dat in de haven van Beiroet een gevaarlijke hoeveelheid ammoniumnitraat lag opgeslagen. Dat meldt de Arabische nieuwszender Al Jazeera op basis van berichten van ambtenaren. De explosieve stof kwam volgens de nieuwszender van een schip dat in 2013 onderweg was naar Mozambique en voor de kust van Libanon pech kreeg. De lading werd daarop van boord gehaald en opgeslagen in een loods in de haven. Ambtenaren zouden er herhaaldelijk bij de verantwoordelijke autoriteiten op hebben aangedrongen om de gevaarlijke lading weg te halen, maar hun vijf waarschuwingsbrieven zouden nooit zijn beantwoord. (bron: NOS)

De vraag is actueel of het kabinet er nog in slaagt de regie over de stijgend aantal corona-besmettingen weer in eigen hand te nemen. Hopen op een goede afloop is niet meer mogelijk na de wekelijkse rapportage die het RIVM publiceerde, schrijft Trouw op de voorpagina. De GGD’en verliezen in delen van Nederland het zicht op het virus en het aantal besmettingen is in een week verdubbeld. Daarom onderbraken premier Mark Rutte en zorgminister Hugo de Jonge hun vakanties om donderdagavond weer een persconferentie te geven, op verzoek van de oppositiepartijen. Het virus is alleen te controleren als GGD’en zo veel mogelijk besmette personen vinden en isoleren. Vervolgens moeten GGD’en van de positief geteste personen zo veel mogelijk de bron van de besmetting opsporen. Dat lukt steeds minder. Vorige week was van ruim 58% de locatie van de besmetting onbekend, deze week is dat gestegen naar 70%. Bij dat percentage van het aantal positief geteste personen heeft het virus zich dus onttrokken aan het zicht. Om dat zicht terug te winnen, is contactonderzoek cruciaal. Met wie heeft een besmet persoon contact gehad? Bij het opsporen van deze personen is haast geboden, en dat is een zwak punt in de bestrijding van het virus. Tussen het moment van het eerste belletje naar de GGD en de uitslag van het bron- en contactonderzoek kan soms wel een week zitten. Gevolg is dat de inspanningen van de contactopspoorders slechts voor een deel effectief zijn. Wie het virus oploopt, krijgt pas na een paar dagen verschijnselen, terwijl de geïnfecteerde persoon in die periode wel besmettelijk is. Soms zijn de symptomen zo mild dat de virusdrager nauwelijks iets merkt en er geen reden is om naar de teststraat te rijden. Vooral bij jongeren speelt dat, precies de groep die nu voor de besmettingen zorgt. Worden zij na een week door de GGD gebeld, dan hebben zij alle tijd gehad om anderen te besmetten. Om het virus te controleren moet de welbekende R, het reproductiegetal, zich rond de 1 bewegen. Onder de 1 dooft het virus uit, boven de 1 breidt het zich uit. Het goede nieuws: de R is gedaald van 1,4 naar 1,2. Maar de R is het getal van drie weken geleden. Recentere schattingen van de R geven een onzuiver beeld. Daarbij is de R een landelijk gemiddelde. De R in Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Holland zal dichter bij de 2 liggen, of zelfs daar boven, terwijl die in het noorden van het land waarschijnlijk onder de 1 ligt. Dat maakt het werk van de speurders in het westen van het land nog zwaarder, want er is een relatie tussen de R en het percentage bronnen en contacten dat opgespoord moet worden. Bij een R van 1,5 moet rond de 50 procent van de contacten opgespoord worden om het virus onder controle te krijgen, laat een model zien dat eerder in wetenschappelijk tijdschrift The Lancet is gepubliceerd. Bij de R van 2,5 moet zelfs 70% van de contacten worden opgespoord. De cijfers van het RIVM laten zien dat juist minder bronnen en contacten worden gevonden. Dat is in combinatie met een stijgende R – wellicht in Rotterdam en Amsterdam het geval – zorgelijk. Rutte en De Jonge zullen het land weer op scherp willen zetten bij het naleven van de anderhalve meter afstand. De hervatting van de persconferentie is ook een reactie op kritiek van vooral de linkse oppositie dat het kabinet te weinig zichtbaar was de afgelopen weken. Mogelijk gaat het kabinet morgenavond ook nieuwe maatregelen aankondigen, waarschijnlijk vooral lokale.
Ook de discussie over mondkapjes zal weer losbarsten nu de PvdA op een verplichting aandringt. De burgemeesters Ahmed Aboutaleb (Rotterdam) en Femke Halsema (Amsterdam) namen daar al een voorschot op door woensdag in bepaalde delen een mondkapjesplicht in te voeren. Een andere optie is dat alle vliegtuigpassagiers uit risicolanden standaard een corona-test moeten ondergaan. Naar deze optie heeft het kabinet onderzoek laten doen, de uitkomst wordt elk moment verwacht.

Lees ook mijn overwegingen op https://nkestein.nl/De%20wereld%20op%20drift/Financieel_Economische_Monetaire_ontwikkelingen.html

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 07 aug 2020; week 32: AEX 559,57; Bel20 3.340,10; CAC40 4.889,52; DAX30 12.674,88; FTSE 100 6.032,18; SMI 10.085,30; RTS (Rusland) 1271,43; SXXP (Stoxx Europe 600) 363,55; DJIA 27.433,48; NY-Nasdaq 100 11.139,39; Nikkei 22.329,94; Hang Seng 24.531,62; All Ords 6.144,90; SSEC 3.354,04; €/$1,179; BTC/USD $11.609,26; 1 troy ounce goud $2.034,80, dat is €55.456,82 per kilo; 3 maands Euribor -0,474%; 1 weeks -0,527%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,399%; 10 jaar VS 0,546%; 10 jaar Belgische Staat -0,246%; 10 jaar Duitse Staat -0,514%; 10 jaar Franse Staat -0,218%; 10 jaar VK 0,133%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,543%; 10 jaar Japan 0,0054%; Spanje 0,28%; 10 jaar Italië 0,932%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,509.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS nog steeds verstorend en voor de slechte economische prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, de forse recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders voor een krachtig EU-beleid. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabiele factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. Ook de dalende dollarkoers blijft de aandacht trekken. De goudprijs steeg fors en noteert nu >$2030, de bitcoin noteerde flat. De rentetarieven noteerden licht dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,36%; Duitsland -0,105%; Nederland -0,089%; Frankrijk 0,404%; Japan 0,5455%; GB 0,668%; Canada 0,9378%; Spanje 1,05%; VS 1,2189%; Italië 1,857%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,702%; Nederland -0,655%; Zwitserland -0,69%; Denemarken -0,567%; België -0,548%; Frankrijk -0,566%; Spanje -0,24%; Japan -0,1102%; VK -0,067%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 08/09 08 2020/543 Op 4 augustus 2020 noteerde goud >$2000

UPDATE 01 / 02 08 2020/542 Goud en de bitcoin stijgen explosief

In blog 541 had ik aandacht besteed aan de dalende dollarkoers versus de euro, de stijging van de bitcoin en de grote sprongen die de goudprijs in week 30 had gemaakt. Die trend zette zich bij het prille begin van de week door. Zondag steeg de bitcoin verder naar $9.850 en ‘s avond om 23 uur, bij het openen van de financiële markten in het Verre Oosten en Oceanië, schoot de goudprijs omhoog. Om 6 uur meldde de NOS al dat de goudkoers het alltime high van $1921,41 (van 6 september 2011) was gepasseerd (niet-gecorrigeerd voor inflatie) en toen al $1930 noteerde per troy ounce. Twee uur later was die verder aangetrokken naar $1940 maar toen noteerde de dollar al 1,17 voor een euro en werd de bitcoin al verhandeld >$10.000. De eerste berichten van die ochtend lieten weten dat deskundigen verwachten dat de verwachting is dat de economische groei in de VS in het 2e kwartaal met >30% (op jaarbasis) zal zijn gedaald en dat de reserveringen voor slechte leningen van de grootbanken in het 2e kwartaal fors zullen moeten worden verhoogd. Daarover verderop meer informatie.

Frontberichten

Het aantal passagiers van Ryanair daalde in de maanden april tot en met mei met 99% en de omzet met 95% naar €125 mln. Daardoor werd er een flink verlies geleden. De luchtvaartmaatschappij denkt langzamerhand meer vluchten te kunnen uitvoeren. Zoals bij alle luchtvaartmaatschappijen hakt het corona-virus er flink in bij Ryanair. De kosten konden weliswaar ook flink worden gedrukt, met 85%, maar desondanks was er een verlies van €185 mln, tegen een winst van €243 mln in dezelfde periode van 2019. Inmiddels is een deel van het vluchtschema hervat. Het bedrijf verwacht deze maand 40% van het normale aantal vluchten te vliegen, in augustus 60% en in september ‘hopelijk’ 70%. Het bestuur zegt dat een tweede corona-golf in het late najaar, als het jaarlijkse griepseizoen begint, nu de grootste angst is. Het hoopt dat een nieuwe lockdown kan worden voorkomen. Ryanair maakt zich kwaad over de steun van Europese overheden voor nationale luchtvaartmaatschappijen. Die ‘illegale’ staatssteun verstoort de concurrentie en zal ertoe leiden dat niet-levensvatbare nationale luchtvaartmaatschappijen nog jarenlang onder de kostprijs vluchten kunnen blijven vliegen, aldus Ryanair. Bovenop corona blijft brexit een gevaar, aldus Ryanair en dan vooral een no-deal brexit. Het verwacht sowieso nadelen van brexit, welke vorm het ook wordt. Maar Ryanair ziet ook kansen, doordat veel luchtvaartmaatschappijen in het aantal vluchten snijden. Daar zal Ryanair van kunnen profiteren, denkt het bedrijf. In de maanden juli tot en met september verwacht Ryanair wederom verlies te lijden, maar wel kleiner dan in de voorgaande drie maanden. Een preciezere uitspraak over het resultaat durft de onderneming nog niet aan. (bron: RTLZ) Ryanair is een financieel gezond bedrijf, maar of ze ook sociaal zijn voor hun personeel is voor mij een vraag. Hoe is het bedrijf erin geslaagd 85% van de kosten te drukken zonder enige vorm van overheidssteun. Hebben ze hun personeel met onbetaald verlof naar huis gestuurd? De prognoses voor de vluchtschema’s zegt iets over de vliegbewegingen maar niets over de bezettingsgraad van de toestellen. En daar gaat het om bij de opbrengsten. Het is ook de vraag hoe ze het doen in relatie tot de concurrentie. Want laten we niet vergeten ‘de luchtvaart verkeert in zwaar weer’.

De piloten van luchtvaartmaatschappij KLM willen dat er opnieuw onderhandeld wordt over de voorwaarden van het steunpakket van de overheid. Ze vallen over de voorwaarde dat medewerkers die ruim 3x modaal verdienen, zeker 20% salaris moeten inleveren. De piloten, die ook aandeelhouder zijn, vinden de salariskorting in strijd met het internationaal arbeidsrecht. Ze hebben zich verenigd in een stichting. In juni werd het kabinet het eens over de steun. Die bestaat uit een lening van € 1 mrd en €2,4 mrd als garantie voor commerciële leningen. In ruil daarvoor moet KLM reorganiseren. (bron: NOS) We praten over werknemers/aandeelhouders met een bruto inkomen >€9.000 per maand. Plus emolumenten. Van hen wordt gevraagd, als tegenprestatie voor het behoud van hun riante positie een loonoffer te brengen van minimaal €1800 per maand bij 3x modaal. Waar bij alle maatschappijen grote ontslagrondes plaatsvinden komen de piloten van KLM met eisen. Zij behoren tot de duurst betaalde piloten in de wereld met een inkomen van ca €250.000 en dan praten we over een korting van €50.000 per jaar en daar ageert de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers tegen omdat die ingreep in strijd is met het arbeidsrecht. Maar daar ging de kantonrechter niet in mee. De VNV heeft nu een spoedappel aanhangig gemaakt bij het Gerechtshof. Enige realiteitszin mag van deze mensen worden verwacht. Luchtvaartmaatschappij KLM is in het tweede kwartaal nog harder getroffen door de corona-crisis dan in het eerste kwartaal. Het verlies van het bedrijf is opgelopen tot €493 mln. De omzet duikelde met meer dan 75%. KLM deed het beter dan haar grote zus: Air France. Het zusterbedrijf zag de omzet met 87% dalen, onder meer door de strengere lockdown-regels in Frankrijk. Heel Air France-KLM haalde een omzet van €1,2 mrd, tegen €7 mrd vorig jaar. Het nettoverlies bedroeg €2,6 mrd, onder meer door extra afschrijvingen vanwege het eerder uit de vaart nemen van delen van de vloot. KLM schrapt in de komende jaren in totaal tussen de 4500 en 5000 banen. Het gaat om 1.800 flexwerkers van wie het contract wordt stopgezet vanwege de coronacrisis, om ongeveer 2200 mensen die vrijwillig vertrekken en zo’n 500 door natuurlijk verloop. Daarnaast worden nog eens 1500 banen geschrapt: 1100 bij KLM en 400 bij KLM-dochters en bij moedermaatschappij Air France-KLM. Er staan banen op de tocht in de cockpit, de cabine, op kantoor en op de grond. Maar er spelen ook andere problemen bij KLM. Er moet in het personeelsbestand worden gesneden. KLM moet terug van 35.000 naar 27.000. De Nederlandse bond van Luchtvaart Technici (NVLT), die vooral de belangen van de oudere personeelsleden vertegenwoordigt, stelt voor de ontslagen te doen op basis van ‘Last in, first out’. Het FNV, die meer jongere leden heeft, wil dat juist niet, omdat er, om dezelfde bezuiniging te realiseren, meer jongeren moeten worden ontslagen dan ouderen. Het bedrijf zou daardoor ook ‘verouderen’. Daarbij speelt voor het bedrijf nog mee dat flexwerkers goedkoper zijn dan vaste krachten. De vakbonden hebben overleg gevraagd met minister Hoekstra omdat hij op de stoel is gaan zitten van de vakbonden, die belast zijn met het loonoverleg met de werkgevers. Die is door de minister beperkt in de onderhandelingsruimte. De minister zelf is daar niet voor beschikbaar en heeft daarvoor thesaurier-generaal Rebergen aangewezen. Het laatste woord is hier nog niet over gesproken.

De resultaten van KPN in het 2Q 2020 vielen nieten tegen afgezet tegen die van een jaar geleden. De omzet daalde met 4,1% naar €1,3 mrd en de winst bedroeg €135 mln +5,4%.

Drie grote automerken krijgen harde klappen. Nissan verwacht in het boekjaar dat tot 31 maart loopt een operationeel verlies te maken van €3.800 mln. In het eerste kwartaal (april-juni) maakte de autofabrikant al een verlies van €1.200 mln. Ook de PSA Groep (Citroën, Peugeot en Opel) De omzet van de PSA Groep is over het afgelopen halfjaar met 34,5% gedaald naar €25,1 mrd. Het nettoresultaat van de groep komt uit op €595 mln, waar dit in 2019 nog €1800 mln. Het wijt de dalende omzet aan de negatieve impact van de coronacrisis. De PSA Groep verwacht in de tweede helft van 2020 een daling van 25% van de automobielmarkt in Europa. Voor de Russische en Zuid-Amerikaanse markt voorziet het bedrijf een afname van 30%. In China verwacht PSA een daling van maar 10%.

Citi: stroppenpotten banken moeten omhoog. De boodschap was duidelijk: gemeten aan de voorzieningen in het 2Q 2019 prognosticeert Citi voor 2Q 2020 voor Credit Suisse een verhoging van 1250%, voor Nordea, een Finse bank actief in Noord-Europa, en Swedbank, van oorsprong een Zweedse Spaarbank, die nu ook actief is in de Baltische Staten, beiden 1000%. Zowel voor ING en ABN Amro is de aanwijzing 250%. In cijfers betekent dat voor ABN Amro een stijging van €129 mln naar €451 mln in het 2e kwartaal en voor ING van €209 mln naar €731 mln. In totaal voor alle banken wordt een voorzieningen geïndiceerd van $23 mrd in het 2e kwartaal. Voor de komende kwartalen worden ook verhoogde buffers noodzakelijk omdat de bulk van bedrijven, die de crisis niet zullen overleven, nog moet komen. (bron: RTLZ)

De Volkswagen Group heeft over de eerste zes maanden van dit jaar een verlies van €800 mln geleden. De rode cijfers zijn volgens Volkswagen te wijten aan de lagere verkoop als gevolg van de coronacrisis. De groep verkocht tot en met juni 3,9 miljoen voertuigen, terwijl dat een jaar eerder nog 5,4 miljoen stuks waren. Vooral in april hadden de merken van de Volkswagen Group het zwaar, aangezien de verkoop die maand 45% lager lag ten opzichte van april vorig jaar. Uiteindelijk kwam de daling in het eerste halfjaar uit op 27,4%, wat volgens het Duitse concern vooral te danken was aan het herstel van de verkoop in juni, toen het aantal registraties nog 18% lager lag. Vanwege het aantal nieuwe modellen dat op de markt komt en het herstel dat ingezet is, is de Volkswagen Group bij monde van bestuursvoorzitter Frank Witter “voorzichtig optimistisch” over de tweede helft van dit jaar. Het merk Volkswagen zag de verkoop teruglopen van 1,9 miljoen stuks in de eerste helft van vorig jaar naar 1,1 miljoen exemplaren dit jaar. Bij Audi daalde de verkoop van 632.000 naar 258.000 personenwagens, terwijl het aantal registraties bij Skoda met 33,6% onderuit ging tot 372.000 exemplaren. Seat presteerde met een verkoopdaling van 46,9% het minst. Het Spaanse merk verkocht 197.000 auto’s. Bij Porsche kwam de verkoop uit op 116.000 voertuigen, een daling van slechts 14,8%, terwijl Bentley met 4.569 exemplaren de verkoopdaling beperkt hield tot 3%. Ook het aantal registraties van Volkswagen bedrijfswagens en vrachtwagens van Scania en MAN liep in de eerste helft van dit jaar achter op die van vorig jaar. Daarnaast was de Volkswagen Group opnieuw veel kwijt aan de afwikkeling van het dieselschandaal. Daar gaf het bedrijf in de eerste zes maanden van dit jaar €700 mln aan uit. (bron: nu,nl) De gepresenteerde resultaten roepen vragen op. Het verlies is €800 mln, maar €700 mln is toe te schrijven aan de (juridische) afwikkeling van de sjoemelsoftware. De terugval van de verkoop met een ruim een kwart leverde dus maar een verlies op van €100 mln. Dat valt reuze mee. Maar door een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie waardoor in alle landen van de Europese Unie claims, die betrekking hebben op het dieselschandaal bij Volkswagen, kunnen worden ingediend, zullen die vooralsnog het resultaat beïnvloeden.

De voltallige raad van bestuur van ABN AMRO is afgelopen maanden door de FIOD verhoord in het lopende witwasonderzoek. Tijdens de verhoren werden de bestuurders niet bepaald met fluwelen handschoentjes aangepakt. De bij de verhoren aanwezige aanklagers dreigden de topbankiers persoonlijk te dagvaarden en voor de rechter te slepen als zij in de ogen van het Openbaar Ministerie (OM) niet voldoende zouden meewerken aan het witwasonderzoek bij ABN AMRO, zo melden ingewijden aan De Telegraaf. Het verhoren van de individuele bestuurders door rechercheurs van de fiscale opsporingsdienst (FIOD) vond in de afgelopen maanden plaats. Wegens de coronacrisis werden zij ondervraagd per videoverbinding. De sfeer tijdens de verhoren was grimmig, zo melden directbetrokkenen. De bestuurders zou zwaar de duimschroeven zijn aangedraaid om verwijtbare feiten te erkennen. Daarnaast worden de bankiers onder druk gezet om hun wettelijk verankerde zwijgrecht, als vertegenwoordigers van de verdachte bank, tijdens de verhoren op te geven. Ook het verschoningsrecht, bedoeld om vertrouwelijke correspondentie tussen de bank en haar advocaten te beschermen, kwam tijdens de verhoren onder vuur te liggen. (bron: iex)

Banken, waarschijnlijk in hoofdzaak de RABO-bank, vragen zich af of het nog wel verstandig is om boeren te financieren. De kosten die boeren maken stijgen, onder meer door strengere regels op milieugebied. Maar hun inkomsten stijgen niet mee. Dat zegt de Nederlandse Vereniging van Banken in een notitie die zij op verzoek van de Tweede Kamer heeft opgesteld. De NVB wijst ook op nieuwe regels voor banken. Vanaf 2023 moeten zij bij het financieren van ondernemers meer letten op rendement, en minder op de waarde van grond en gebouwen. Dat is lastig voor boeren: die hebben vaak weinig rendement, maar wel een goede vermogenspositie, dankzij hun grond. De bankenvereniging roept de overheid daarom op te zorgen voor eerlijke prijzen. Alleen dan kunnen agrarische bedrijven renderen, en alleen dan kunnen banken hen blijven financieren. (bron: Trouw) Hierdoor wordt het verdienmodel van de RABO zwaar getroffen. Door deze maatregelen, de marktwerking door te magere prijzen van agrarische producten voor de boeren en de politieke wens, terwille van klimaat en milieu, om onze positie als tweede exportland in de wereld, na de VS, van agrarische producten op te offeren, komt de relatie boeren versus banken onder druk te staan. Willen we dit als land wel, willen we wel insecten gaan eten in plaats van een biefstuk of karbonade?

De Britse bank Lloyds heeft in het tweede kwartaal verlies geleden. Het financiële concern hield geld over voordat een voorziening van £2,4 mrd, omgerekend ruim €2,6 mrd, voor slechte leningen in de boeken ging. (bron: iex)

Het Vlaamse FNG, moederbedrijf van de modeketens Miss Etam, Claudia Sträter en Steps, heeft faillissement aangevraagd. Voor de Nederlandse tak is uitstel van betaling aangevraagd. Het bedrijf probeerde nog extra geld te krijgen van banken, maar dat is mislukt. Banken hebben daarna kredieten opgeëist en rekeningen geblokkeerd, meldt FNG. Daardoor is er nu niet genoeg geld om rekeningen te voldoen. Er werken 3000 mensen, vooral in Nederland en België. De problemen bij FNG waren er al voor de coronacrisis. In januari werd bekend dat de Promiss-winkels en veel van de Steps-vestigingen zouden sluiten. (bron: NOS)

De Duitse economie is in het tweede kwartaal van 2020 met 10,1% gekrompen ten opzichte van het kwartaal ervoor. Het cijfer valt slechter uit dan wat de economen hadden verwacht en het is de grootste krimp van de Duitse economie die ooit is gemeten, meldde het Duitse federale statistiekbureau op basis van een voorlopige raming. Door de coronacrisis gaven consumenten plotseling een stuk minder uit en werden de Duitse auto-industrie, investeringen en export hard geraakt. In het tweede kwartaal kwam de Duitse economie door de coronacrisis voor een groot deel stil te liggen. De verwachting is dat het tot minimaal 2022 duurt voor het niveau van voor de coronapandemie is bereikt. Om het leed te verzachten is door de Duitse overheid een steunpakket van miljarden euro’s ingesteld. Het vorige negatieve record was tijdens de financiële crisis. Van april tot juni 2009 werd toen 7,9% krimp genoteerd. Daardoor is bijna 10 jaar aan economische groei in drie maanden tijd weggevaagd. “Nu is het officieel, het is de recessie van de eeuw”, zegt Andreas Scheuerle van de Duitse DekaBank. “Wat crashes op de aandelenmarkten of oliemarkt tot nu toe niet voor elkaar kregen, is een klein wezentje van 160 nanometer groot,, COVID-19, wel gelukt.” In vergelijking met het tweede kwartaal van vorig jaar kromp de Duitse economie met 11,7%. (bron: nu.nl en NOS) Deze krimp komt niet onverwacht, maar is ook niet alleen toe te schrijven aan het corona-virus. Ook zonder zouden we in een mildere economische groei terecht zijn gekomen als gevolg van de handelsoorlogen die Trump voert, de teruglopende wereldhandel en een gebrek aan investeringen in de toekomst.

In het tweede kwartaal daalde de economische activiteit bij onze zuiderburen ook fors. De negatieve impact van de lockdown op de economische activiteit is wel minder groot dan verwacht. De maatregelen tegen de verspreiding van het corona-virus hebben de Belgische economie in het tweede kwartaal een enorme klap gegeven. De economische activiteit zakte met 12,2% na een achteruitgang van 3,5% in het eerste kwartaal, zegt de Nationale Bank. Alle belangrijke sectoren werden zwaar getroffen. De toegevoegde waarde zakte met 13,3% in de bouw, met 13% in de industrie en 11,8% in dienstensector. (bron: de Tijd)

De economieën van Spanje, Frankrijk en Italië zijn in het tweede kwartaal elk met meer dan 10% gekrompen ten opzichte van het eerste kwartaal, als gevolg van de coronacrisis. De Spaanse economie werd het hardst geraakt. Die kromp met 18,5%. Dat was meer dan de centrale bank verwachtte. Volgens het Spaanse statistiekbureau heeft de krimp de volledige groei van na de financiële crisis tenietgedaan. In Frankrijk ging de economie van april tot en met juni met 13,8% achteruit, in Portugal 14,1% en in Italië met 12,4%. In Italië viel de krimp iets mee. In de eurolanden bedraagt de krimp 12,1%. In de komende maanden verwachten de landen weer groei. (bron: NOS) Die verwachting is wel te plaatsen want als in het 3e kwartaal de economische krimp afneemt van 15% naar 12% dan is er sprake van groei.

De Europese economie is in het tweede kwartaal gekrompen met 11,9% in vergelijking met het eerste kwartaal van dit jaar, meldt statistiekbureau Eurostat. Het is grootste daling sinds Eurostat de metingen begon in 1995. In het eerste kwartaal was er ook al een krimp van 3,2%, waardoor nu sprake is van een recessie. Als de economie in het tweede kwartaal wordt vergeleken met dezelfde periode vorig jaar, is de schade zelfs 14,4%. De daling van de economische activiteiten in de 19 eurolanden is groter van die van de 27 EU-lidstaten n.l. 12,1% in vergelijking met het voorgaande kwartaal. Eurostat voegt eraan toe dat het gaat om voorlopige cijfers. Oorzaak is uiteraard ook de uitbraak van COVID-19 en de daaropvolgende lockdown-maatregelen die werden ingevoerd. Tegelijkertijd bracht Eurostat ook cijfers naar buiten over de inflatie. Die bedroeg in juli 0,4%. Onder meer de prijzen voor voeding, alcohol en tabak gingen omhoog, terwijl de prijzen voor energie juist fors daalden. (bron: nu.nl) De cijfers zijn redelijk conform de verwachtingen. De inflatiecijfers vallen mij mee. Wat ik deze week zie hoe de prijzen in de supermarkten en op de markt voor voeding stijgen en hoe de brandstofprijzen bij benzinepompen nauwelijks bewegen verwacht ik een verdere stijging van de inflatiecijfers tot ver boven het niveau van het 2e kwartaal in Nederland.

Het economisch vertrouwen in de eurozone is in juli verder aangetrokken ten opzichte van een maand eerder. De vertrouwensindex van de Europese Commissie kwam uit op 82,3 ten opzichte van een bijgestelde stand van 75,8 in juni. De index geeft beneden de 100 punten een negatief vertrouwen aan. Volgens de commissie ging in de industrie, detailhandel en dienstensector het vertrouwen omhoog (ten opzichte van de extreem lage stand van 75,8), maar was een daling te zien in de bouw. Bij consumenten bleef het vertrouwen vrijwel onveranderd. (bron: iex)

De Amerikaanse economie is in het tweede kwartaal op jaarbasis met een ongekende 32,9% gekrompen als gevolg van de coronacrisis. Dit cijfer lijkt dramatisch maar als we berekenen op kwartaalbasis wijkt dat nauwelijks af van de Europese krimpcijfers die op dit moment bekend zijn. Zo kun je dat benaderen, maar je kunt ook stellen dat de economische activiteiten in de VS in de periode 1 juli 2019 tot 30 juni 2020 met 32,9% zijn gedaald en de $ 5% in waarde is gedaald t/o €. En dat schetst een heel ander beeld, maar daar trekt de handel op Wall Street zich niets van aan. Het handelen daar tekent het beeld van ‘de muziek speelt door terwijl het schip zinkt’.

Olieconcern Shell heeft in het tweede kwartaal van dit jaar onder de streep een verlies van $18,1 mrd (zo’n €15,4 mrd) geboekt, waar vorig jaar in dezelfde periode nog een winst van €2,5 mrd werd gerealiseerd. Het forse verlies wordt vooral veroorzaakt door een afschrijving van $16,8 mrd; die waardevermindering is te wijten aan de coronacrisis. Het resultaat uit de normale bedrijfsvoering bedroeg $638 mln. Dat is een daling van 82% ten opzichte van de maanden april, mei en juni vorig jaar. De afschrijving van €16,8 mrd is volgens een woordvoerder ingegeven door “aanpassingen op de marges, de ontwikkelingen rond COVID-19 en de macro-economische omstandigheden”. Het grote verlies komt ook door eenmalige afschrijvingen op onder meer olie- en gasvelden en raffinaderijen. Als gevolg van de corona-crisis vielen grote delen van de wereld in het afgelopen kwartaal stil. Zo was er veel minder vraag naar brandstof voor vliegtuigen en voertuigen, wat impact had op de olieprijs. Volgens Shell-topman Ben van Beurden is de prijs van een vat olie in het hele tweede kwartaal niet boven de $30 geweest. Dat is historisch laag. Ben van Beurden liet in een toelichting op de cijfers weten dat Shell het hele bedrijf onder de loep neemt en dat het daarbij “waarschijnlijk” is dat het aantal werknemers zal worden verminderd. De kosten moeten in ieder geval fors omlaag, met €3 tot €4 mrd voor maart volgend jaar. Het Brits-Nederlandse concern heeft nu circa 83.000 mensen in dienst, maar maakt ook veel gebruik van externe inhuur zoals contractors en consultants. Van Beurden kon nog geen aantallen noemen voor het verkleinen van het werknemersbestand. “We hebben al een vrijwillige vertrekregeling opengesteld, verminderen het aantal expats en huren minder mensen in. Het is te vroeg om te zeggen wat de exacte consequenties zijn.” (bron: nu.nl en NOS) Het aandeel daalde 6,9% op dit nieuws. De AEX daalde donderdag 2,64%.

Ook Total heeft zijn winst in het tweede kwartaal zien kelderen. Net als branchegenoten lijdt het Franse olie- en gasbedrijf onder een afgenomen vraag door de coronacrisis en gedaalde olieprijzen door overaanbod. Toch handhaaft Total zijn dividend. Het bedrijf rapporteerde een daling van 96% in de nettowinst vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder, en hield $126 mln over. Een jaar geleden bedroeg de nettowinst nog ruim $2008 mln. Total had in het tweede kwartaal een omzet van $25,7 mrd tegen $51,2 mrd een jaar eerder. De aandeelhouders van Total kunnen ondanks het zeer zware kwartaal rekenen op een interimdividend van €0,66 per aandeel. Total zei dat de productieverlagingen en een verhoogde vraag bijdragen aan een herstel op de oliemarkt sinds juni. “Het olie-klimaat blijft echter wisselvallig, gezien de onzekere omvang en snelheid van het wereldwijde economische herstel na de coronapandemie”, aldus topman Patrick Pouyanne. Vanwege de moeilijke marktomstandigheden zet Total het mes in zijn investeringen. Die bedragen nu dit jaar maximaal $14 mrd, een kwart minder dan eerder gepland. Ook worden de kostenbesparingen voor dit jaar opgevoerd naar $1 mrd. Daarnaast noteert het oliebedrijf een waardevermindering van de activa van $8 mrd, die voornamelijk bestaan uit Canadese oliezand-projecten. (bron: iex)

Chevron heeft in het tweede kwartaal meer verlies geleden dan voorzien. Een lagere vraag naar olie vanwege de corona-uitbraak en een lagere olieprijs speelden Chevron parten. CEO Michael Wirths zei dat het bedrijf zich de afgelopen maanden geconfronteerd zag met “ongeziene uitdagingen”. “Gezien de onzekerheden die gepaard gaan met het economisch herstel hebben we onze prognoses voor de grondstofprijzen neerwaarts bijgesteld”, voegde hij toe. Dit betekende dat Chevron stevige afwaarderingen moest doen. De omzet van de oliereus daalde van $38,9 mrd in het tweede kwartaal van 2019 naar $13,5 mrd het afgelopen kwartaal. Chevron boekte een nettoverlies van $8,3 mrd, ofwel een verlies van $4,44 per aandeel, in vergelijking met een winst van $4,3 mrd in dezelfde periode een jaar eerder. Afgelopen kwartaal boekte Chevron voor $1,8 mrd aan afschrijvingen. Daarbovenop kwamen nog eens ontslagvergoedingen ter waarde van $780 mln. Ook schreef Chevron zijn investeringen ter waarde van $2,6 mrd in Venezuela volledig af. Wisselkoerseffecten tot slot drukten het resultaat met $437 mln. De verkoop van eigendommen in Azerbeidzjan leverde een boekwinst op van $310 mln op. Op aangepaste basis kwam het resultaat uit op een verlies van $1,59 per aandeel. De operationele kasstroom bedroeg het afgelopen halfjaar $4,8 mrd, in vergelijking met $13,8 mrd in dezelfde periode vorig jaar. (bron: de aandeelhouder)

De omzet van de detailhandel was in juni bijna 10% hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. Volgens het CBS gaat het om de grootste groei sinds het in 2005 begon. Het zijn koopdag-gecorrigeerde cijfers, data die rekening houden met dagen waarop traditioneel veel of weinig wordt verkocht. In de non-foodsector deden voornamelijk meubelzaken, elektronicawinkels en de doe-het-zelfzaken het goed. Kleding- en schoenenwinkels verloren nog wel omzet, maar minder dan in maart, april en mei. Er werd massaal online gekocht: in juni 45,1% meer dan een jaar eerder. Alleen in april en mei was de groei nog hoger. (bron: NOS) Op zich is het een mooi cijfer, Maar de schoenen en kleding sector scoort slecht. Ik kocht deze week in de sale vier overhemden (katoen/linnen) bij een webshop van €104 voor €46, gratis afgeleverd. Verder moeten we er rekening mee houden dat de aangekondigde ontslaggolf in de komende 2 jaar de kooplust zal beperken.

Het producentenvertrouwen is in juli verbeterd ten opzichte van juni. Het CBS noteerde een stijging van –15,1 naar -8,7. De indicator laat zien hoe fabrikanten denken dat hun productie zich gaat ontwikkelen. In april was er met -28,7 nog een recorddieptepunt. Vooral fabrikanten van textiel, kleding en leer zien het zonniger in dan vorige maand. Producenten van materialen voor de bouw en hout zijn als enige vaker positief dan negatief. De productie in fabrieken nam iets toe, maar ligt nog altijd relatief laag. De bezettingsgraad van machines is bijna 77%, de op een na laagste in 7 jaar. (bron: NOS) Deze uitspraken gaan niet over de dienstensector. Dat de doe-het-zelver sector enthousiast is is toe te schrijven aan een riante stijging van de omzet en het bedrijfsresultaat. Waar de toename van het producentenvertrouwen op gebaseerd is, is niet duidelijk. Mogelijk zijn we het dieptepunt van de economische krimp gepasseerd en zetten we weer pasjes vooruit, dat is normaal, maar zolang we nog 1,5 meter afstand moeten houden en met mondkapjes op moeten winkelen, blijft er een rem op groei zitten.

Onthulling van ING: 2e kwartaal 2020 wordt rampenkwartaal voor banken op https://www.telegraaf.nl/financieel/552982165/waarschuwing-ing-onthult-rampkwartaal-banken

ING schrijft circa €300 mln af, omdat bepaalde bezittingen op de balans volgens de bank door de corona-crisis een stuk minder waard zijn geworden. Dat kondigde het financiële concern een week voor de presentatie van zijn halfjaarcijfers aan. Het gaat om een zogeheten afschrijving op goodwill. Daarbij wordt gekeken naar de te verwachten winst die met bepaalde eerder overgenomen onderdelen te behalen zou zijn. Door de virusuitbraak en de bijkomende slechte macro-economische vooruitzichten is deze onder druk komen te staan, vandaar dat ING zijn waarderingen in de boeken aanpast. De afschrijving drukt op de winst van ING in het tweede kwartaal. Maar de bank benadrukt dat het om een boekhoudkundige aanpassing gaat. Er verdwijnt dus geen geld uit de kas. Ook heeft de ingreep geen invloed op de kapitaalratio’s van ING. De corona-crisis heeft grote impact op de winstgevendheid in de bankensector. De winst van ING is in het eerste kwartaal al flink gekelderd. Net als andere grote banken zag het financiële concern zich genoodzaakt veel geld opzij te zetten voor leningen die mogelijk nooit worden terugbetaald. Vanwege de economische neergang en onzekerheid die gepaard gaan met alle corona-maatregelen komen veel klanten, bijvoorbeeld bedrijven in de olie- en gassector, in de problemen. Ook had de bank in de eerste fase van de crisis al meer dan 100.000 klanten betalingsuitstel gegeven. (bron: DFT) Dit behoeft enige toelichting met name over deze uitspraak “de bank benadrukt dat het om een boekhoudkundige aanpassing gaat. Er verdwijnt dus geen geld uit de kas. Ook heeft de ingreep geen invloed op de kapitaalratio’s van ING.” Stel: ING heeft een bedrijf overgenomen met een waarde van €700 mln, maar betaalt daarvoor €1.000 mln. Dan wordt dit bedrijf voor €700 mln op de balans gezet onder de bezittingen. Die €300 mln wordt verantwoord als goodwill op de balans ook onder bezittingen. Deze goodwill is een verwachting dat dit bedrijf, in de ING-organisatie goedkoper kan gaan werken en een betere marktpositie krijgt en daardoor hogere resultaten gaat boeken. Nu heeft ING moeten vaststellen dat die aanname niet kan worden waargemaakt en kondigt nu aan dat ze die goodwill van de balans afhaalt. Ze noemen dat een boekhoudkundige aanpassing, maar het eigen vermogen daalt wel met die €300 mln. Het heeft niets te maken met de reserveringen/afschrijvingen die ING in het 2e kwartaal ook nog gaat doorvoeren omdat ze op leningen/kredieten voorzieningen moeten treffen wegens oninbaarheid. Dat cijfer komt 6 augustus. In het eerste kwartaal bedroeg de winst €670 mln, dat was 45% lager dan een jaar eerder. De verwachtingen voor het 2e kwartaal zijn niet optimistisch.

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft banken formeel gevraagd om ten minste tot het einde van het jaar nog geen dividend uit te keren of eigen aandelen in te kopen. Daarmee moeten ze hun financiële slagkracht in de corona-crisis beter in stand houden. Volgens veel beleidsbepalers bij de centrale bank is de economische situatie door de corona-crisis nog te onzeker om te rechtvaardigen dat kredietverstrekkers weer kapitaal aan hun aandeelhouders teruggeven, zo bleek eerder al. De ECB riep banken in de eurozone in maart al op om in ieder geval tot 1 oktober geen dividend uit te keren zolang de corona-pandemie blijft duren. Ook inkoopacties van eigen aandelen, waar aandeelhouders ook indirect van profiteren, werden voorlopig uit den boze. De aanbevelingen van de ECB hadden betrekking op de dividenden over de jaren 2019 en 2020. Daarmee gaat het dus om de winsten van vorig jaar en de winsten dit jaar die voorlopig niet uitgekeerd zullen worden. Uit een analyse van de centrale bank blijkt dat banken in het eurogebied veerkrachtig zijn en momenteel bestand tegen de financiële stress die de corona-pandemie veroorzaakt. Maar een waarschuwing is er ook. Als de situatie blijft verslechteren, treedt er mogelijk “een materiële verslechtering van het bankenkapitaal op”, aldus de onderzoekers. Dat zou onder meer aangejaagd kunnen worden door blootstelling aan slechte kredieten en verliezen op de financiële markten. (bron: DFT) Er zijn ook andere geluiden te horen onder andere op https://esb.nu/esb/20059912/systeemrisico-grootbanken-onveranderd-hoog, die er niet om liegen. De hele financiële wereld is er niet bij gebaat dat er dringende waarschuwingen naar buiten komen over de gedegenheid van het monetair/financiële stelsel. Maar de suggestie wekken dat er niets aan de hand is en alles onder controle, is weer een heel andere kant.

De plannen van het kabinet voor de groei van Schiphol zijn niet concreet genoeg om te beoordelen op de gevolgen voor het milieu. Dat stelt de commissie MER, dat milieurapportages onderzoekt. Volgens de commissie is het onmogelijk iets te zeggen over de milieu-effecten van de plannen voor Schiphol, omdat het kabinet geen concrete doelen stelt. Er is wel een doel voor CO2-vermindering, maar in de kabinetsplannen staat niets over luchtkwaliteit, geluid of natuur. De commissie adviseert het kabinet nu concrete doelen te stellen en heldere milieugrenzen op te stellen voor nieuwe luchtvaartnormen die worden opgesteld. (bron: NOS) Typische liberaal beleid: zeggen dat je je inzet voor het klimaat, maar in de uitvoering het af laten weten.

Corona berichten

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies voor Barcelona en omliggende gemeenten aangepast van geel naar oranje. Niet-noodzakelijke reizen worden afgeraden. Toeristische reizen vallen daar ook onder. “Het aantal COVID-besmettingen in de stad Barcelona en haar randgemeenten is gestegen”, laat het ministerie weten. “Het risico op besmetting in dit gebied is hierdoor toegenomen.” Wie terugkomt uit de regio, krijgt het advies om 14 dagen thuis in quarantaine te gaan.” Als u nu in het gebied bent, bedenk dan of u uw verblijf eerder wilt beëindigen”, meldt het ministerie. (bron: NOS)

Het RIVM meldde zaterdag 431 nieuwe corona-besmettingen, het hoogste aantal sinds 7 mei. Vrijdag ging het om 338, donderdag om 342 en woensdag om 247. Het aantal tests is wel fors hoger dan drie maanden geleden. De helft van de nieuwe besmettingen is in Zuid-Holland, vooral in Rotterdam, maar ook in Amsterdam (als gevolg van het toerisme of omdat toeristen zich niet houden aan de mondkapjes en de 1½ meter discipline. Verder wordt als reden opgegeven besmettingen in de familie en als gevolg van seks binnenshuis. Ik hoorde deze week dat België zelf opnieuw nieuwe lockdown beperkingen heeft ingevoerd. En Nederland de code oranje zou hebben gegeven.

In Rotterdam en Amsterdam wordt het op bepaalde drukke plekken verplicht om een mondkapje te dragen. Dat hebben de burgemeesters van de grootste steden van het land besloten. De maatregel gaat op 5 augustus in. In Amsterdam zal de maatregel gelden in het Wallengebied, in de Kalverstraat, de Nieuwendijk, de markten op Plein ’40-’45 en de Albert Cuyp. In Rotterdam onder andere in delen van het centrum, zoals de Coolsingel, Lijnbaan, Meent en het Binnenwegplein. De veiligheidsregio’s benadrukken dat de mondkapjesplicht geen vervanging is van de anderhalvemetermaatregel.

In China zijn gisteren 127 nieuwe corona-besmettingen geteld, het hoogste aantal in een dag sinds begin maart. Vier besmettingen werden ontdekt bij mensen die vanuit het buitenland naar China waren gereisd, bij de rest werd het virus lokaal overgedragen. Verreweg de meeste zieken verblijven in de noordwestelijke provincie Xinjiang. In de hoofdstad Urumqi zijn strenge maatregelen genomen. Zo ligt het overal vrijwel stil en worden veel inwoners die hun huis verlaten, gecontroleerd. (bron: NOS) Dit aantal corona-besmettingen valt in het niets in vergelijking tot de 9.556 in Mexico op één dag, de 5.474 in India, de 5.427 in Rusland, de 5.032 op de Filipijnen, de 2.004 in Bolivia, de 1.519 in Indonesië, de 1.226 in Kazakstan en de 1.112 in Oekraïne. In de VS lijkt de storm te gaan liggen met 270 nieuwe gevallen, 431 in Nederland en 651 in België. (bron: worldometers.info)

In het NRC wordt de tweede corona-golf toegeschreven aan familie- en sexcontacten binnenshuis in de leeftijdsgroep tussen de 20 en 40 jaar. Bij Op1 zag ik Ab Osterhaus die aangaf dat binnen een jaar de problemen niet zijn opgelost en quartaine een must wordt en niet langer slechts een aanbeveling. Er moet gehandhaafd gaan worden, was zijn standpunt. Maar daarmee heeft het kabinet het zichzelf moeilijk gemaakt door de bestrijding van de corona-besmettingen neer te leggen bij de veiligheidsregio’s. Ik begrijp wel dat corona in grote delen van Nederland momenteel geen probleem is, maar mondkapjes en de 1½ meter discipline heeft wel een negatieve invloed op economische activiteiten. En hoe reageren we op toeristen afkomstig uit risicogebieden?

Overwegingen

In het vorige blog heb ik al geschreven over de mogelijkheid van een uitstel van de Amerikaanse verkiezingen, gezien in het licht van de achterstand die Trump heeft in de peilingen op zijn rivaal Joe Biden.

Op 30 juli werpt Trump op Twitter de vraag op of het niet beter is om de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november uit te stellen. Hij acht de kans groot dat de stembusgang niet eerlijk verloopt, doordat veel mensen door de coronacrisis per post gaan stemmen. Trump zegt al langer dat stembiljetten makkelijk kwijt kunnen raken als er per post wordt gestemd. Ook zegt hij dat ze illegaal geprint kunnen worden en dat stemmen per post makkelijker te beïnvloeden is door andere landen. In zijn tweets geeft Trump opnieuw geen onderbouwing voor zijn claims over de gevaren die hij ziet bij briefstemmen. Maar een dag later laat Trump op een persconferentie weten dat hij de verkiezingen niet wil uitstellen. De optie van uitstel maakte al weinig kans omdat niet de president erover beslist, maar het Congres. De Democraten zeiden meteen er niet voor te voelen. En ook de Republikeinen namen afstand van de suggestie van hun president. De krimp in Europa is nog niet zo erg als in de Verenigde Staten. Daar werd donderdag bekendgemaakt dat de economie maar liefst 32,9 procent was gekrompen in het tweede kwartaal in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

Nog niet alle hoop is verloren voor het bereiken van de Brexit-deal: ingewijden zeggen dat Barnier achter gesloten deuren iets optimistischer is over een mogelijk handelsakkoord. De eerstvolgende onderhandelingsronde, nummer zeven, staat gepland voor 17 augustus. Dan zal de Britse onderhandelingsdelegatie het Kanaal oversteken voor een weekje Brussel.

Als ik deze week naar ontwikkelingen kijk op de financiële markten dan vallen een aantal zaken in het oog. De economie in de VS draaide de afgelopen 12 maanden een stuk slechter dan de Europese namelijk 2,3 keer minder. Dat is verontrustend maar niet geheel onverwacht. Dat waren ook niet de reacties op de effectenbeurzen, behalve dan de voortzettende daling van de dollar en de stijgende goudprijs en de snel aantrekkende koers van de bitcoin. Maar beleggers bleven bij al het negatieve economische nieuws, de economische krimpcijfers, de recessie, de waarschuwingen en cijfers van het bankwezen en de bedrijfsresultaten van de gas- en oliereuzen opvallend rustig. Zij werden toch gesteund door het overvloed aan gratis geld, waarmee alle tegenslagen zouden kunnen worden opgevangen. Althans voor de kortere termijn. Wat opvalt is dat op grote schaal bezittingen op de balans worden afgewaardeerd, meestal gaat het dan om opgevoerde bezittingen op basis van ‘verwachtingen’. De resultaten van ING en ABN Amro moeten in de komende 2 weken komen. Mijn verwachtingen zijn niet hooggespannen, maar er zijn zeker Europese grootbanken die in zwaarder weer verkeren. Daarbij laten aandelenhandelaren zich niet verleiden de koersen naar een meer realistisch koersniveau te verlagen. Daarbij wil ik nog wel een aantekening plaatsen. Google, Apple, Amazon en Facebook moesten deze week voor het Congres verschijnen. Deze bedrijven lijken immuun te zijn voor de economische malaise in de VS. Maar hoe kan dat nu? De Congrescommissie doet onderzoek naar monopolievorming en machtsmisbruik van Google (zoekadvertenties), Facebook (sociale media), Amazon (online winkelen) en Apple (app-economie). Zij worden ervan verdacht concurrentie onmogelijk te maken en innovatie te blokkeren. Volgens de WSJ gebruikt Amazon data van ondernemers, waarmee ze samenwerken om daarmee zelf concurrerende producten te gaan verkopen. Daardoor worden kleinere bedrijven de kop omgedraaid. Ook aan de andere drie gedaagde Big Tech bedrijven werden kritische vragen gesteld. Het probleem speelt ook zeker in Europa, waar tech bedrijven een vrijwel onaantastbare hebben door gebrek aan een gezamenlijke visie van de 27 EU-landen over een beleid van de EC. Ierland blokkeert veel omdat zij commerciële belangen hebben bij de aldaar gevestigde Europese hoofdkantoren van de tech bedrijven. Daarnaast is er een ander aspect waardoor deze bedrijven hun macht onbeperkt kunnen uitbreiden. We weten dat in eco 4.0 data van enorm belang zijn bij ‘internet of things’. Ik heb al meerdere malen erop gewezen dat onze politieke leiders nauwelijks aandacht hebben voor de financieel/economische en sociaal/maatschappelijke gevolgen hiervan rechten van burgers niet worden beschermd. Maar zolang de politieke leiders geen opdracht geven aan architecten de blauwdrukken te maken voor de samenleving van morgen voor komende generaties gaan de Big Tech’s gewoon hun gang en trekken zich van niets en niemand iets aan. Onder andere betalen ze nauwelijks belasting voor de activiteiten die ze in Europa bedrijven. Wat de Amerikaanse reuzen doen past in het neoliberale systeem: bedrijven de ruimte geven te doen wat hen goeddunkt (en dikke winsten oplevert).

Trek onmiddelijk de stekker uit de wet die de ggz verlamt

Chefren ten Noever de Brauw, geneesheer-directeur van Fivoor, instelling voor forensische en intensieve psychiatrie schrijft op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1006/articles/1179679/18/1 een reactie op “Paniek in de geestelijke zorg: er moet ineens zorg worden geboden aan mensen die misdrijven hebben begaan”. Van dit kritische artikel over de Wet verplichte ggz, die dit jaar is ingegaan, is geen woord gelogen. Dit bureaucratische monster verlamt langzamerhand de geestelijke gezondheidszorg. Het meest zorgelijke is wel dat een geneeskundestudent, nota bene onze toekomstige zorgverlener, in het artikel haar kritiek alleen anoniem wil uiten, uit angst voor verlies van haar baan. Terwijl zij zich volstrekt terecht afvraagt of alleen al een klein onderdeel van de nieuwe wet wel leidt tot goed besteed zorggeld. Het gaat dan om de onzinnige ‘hoorservice’, de plicht om mensen voor een gedwongen opname eerst hun verhaal te laten doen aan de burgemeester van hun woonplaats, werk dat de gemeente weer uitbesteedt aan bijvoorbeeld uitzendbureaus. Deze toekomstige collega verdient juist een pluim omdat ze de vinger op de zere plek legt. Van dichtbij heb ik met collega’s gepoogd een bijdrage te leveren aan deze wet, juist om te voorkomen dat we in een bureaucratische chaos terecht zouden komen. Maar met ons commentaar is nauwelijks wat gedaan. Alle waarschuwingen ten spijt. Ook ons uiteindelijke advies om de wet in deze vorm niet in te voeren, was gericht aan dovemansoren. De wet moest en zou er komen, onder politieke druk, mede door de publieke opinie over de ggz. Zeker, er vinden ernstige incidenten plaats met ‘verwarde personen’, maar deze wet gaat dat niet oplossen. Wij geneesheer-directeuren, maar ook al onze psychiaters en andere personeelsleden die in de wet ‘zorgverantwoordelijken’ heten, worden wanhopig van de veelal onzinnige bureaucratie. En van de volstrekt onduidelijke regelgeving, waardoor de wet terecht als onwerkbaar wordt gezien. Als wij er al niet goed van worden, wat heeft dat dan voor gevolgen voor de patiënt om wiens belang het daadwerkelijk gaat? De geestelijke gezondheidszorg, ook het forensisch deel dat werkt vanwege het strafrecht, moet achter de computer achterlijke lijstjes en brieven fabriceren. Die verhogen de zorgkwaliteit niet, maar kosten juist tijd waarin wij het gesprek met patiënten zouden moeten voeren. Organisaties die net als wij met de wet te maken krijgen, zijn te stil in de media. Denk aan het Openbaar Ministerie, gemeenten en de rechterlijke macht. Gelukkig komt hun rol ook aan bod in het artikel. Ik begrijp dat de rechterlijke macht zich moeilijk kan uiten in de media over politieke keuzes, vanwege de scheiding der machten, maar ik weet dat ook rechters erg worstelen met deze onwerkbare wet. Ze moeten nu te goeder trouw oordelen uitspreken die ons weer opzadelen met nog meer bureaucratische ellende en inhoudelijke problemen. Ik zou zeggen: trek de stekker uit de nieuwe wet en ga terug naar de tekentafel. We blijven het dan voorlopig doen met de huidige wet, de zogeheten BOPZ. Doe dit voor het te laat is. Mijn collega Remco de Winter van GGZ Rivierduinen tracht in een artikel nog een positieve draai te geven aan de situatie, als hij stelt: “Theoretisch zit die wet echt prachtig in elkaar”. Ik geef hem daar geen ongelijk in. Het is echter een wet gemaakt door Utopianen in hun ivoren torens, die mijlen afstaan van de praktijk van de geestelijke gezondheidszorg. En die ook niet hebben bedacht hoe dit nieuwe werk van de ggz betaald moet worden. Onderzoeksjournalisten, kijk ook naar de nieuwe ggz-wetten voor zorg en dwang bij ouderen en mensen met een verstandelijke beperking, en naar de wet voor de forensische zorg. Ook die leveren inmiddels al een aanzienlijke bijdrage aan de verlamming van de zorg. Deze noodkreet van iemand, die aan het front werkt en vanuit zijn positie kan overzien welke gevolgen deze extra bureaucratische lasten teweeg gaat brengen, bedacht en in wetgeving gegoten door Utopianen (mooi woord!). We moeten in deze moeilijke tijden onszelf geen extra lasten opleggen en daarbij het nut en de uitvoerbaarheid uit het oog verliezen. Weg met al die overbelasting door bureaucraten alleen maar om werk voor ambtenaren te scheppen, waarvan niet duidelijk is in welke mate die efficiënt is en welk doel het dient.

Enquête EenVandaag

Het vertrouwen in premier Rutte en zijn corona-aanpak neemt af. Ook zijn partij, de VVD, verliest de afgelopen twee maanden gestaag zetels. Hoe komt dit vroeg de redactie van EenVandaag zich af? En hoe wordt gedacht over het gegeven dat zowel Rutte als De Jonge momenteel vakantie hebben terwijl het aantal corona-besmettingen toeneemt? Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag en de nieuwe zetelpeiling van Ipsos en EenVandaag. Sinds de corona-crisis steeg het vertrouwen in Rutte naar zeldzame hoogtes. Middenin de eerste golf van de corona-crisis stond 75% van het volk achter Rutte als premier, waar voorheen maximaal 40% hem steunde. In juni was dat al gedaald naar 71% en in juli naar 64%. Deels heeft dat ook te maken met de ontevredenheid over het vorige week gesloten EU-akkoord, waar hard getroffen landen financieel worden geholpen door de EU. Ondanks lof voor de kritische houding van Rutte tijdens de onderhandelingen, zijn de meesten niet te spreken over de uitkomst. Maar de meest genoemde reden voor het dalende vertrouwen is de onzichtbaarheid van de premier nu het corona-virus de afgelopen weken is opgeleefd. Veel mensen wachten op geruststelling of nieuwe maatregelen van de premier. Iemand die het vertrouwen is verloren zegt in het onderzoek: “Als manager van de corona-crisis deed hij het goed, maar in deze fase laat hij het er bij zitten.” Zowel premier Rutte als minister De Jonge, van Volksgezondheid, hebben een paar weken vakantie. Hoewel veel mensen (66%) vinden dat dat moet kunnen na de intensieve eerste helft van het jaar, is daar toch ongemak over bij een grote groep van 43%, die vindt dat, met het stijgende aantal corona-besmettingen, op zijn minst één van de twee terug moet keren. Met het tanende vertrouwen in Rutte valt ook de steun voor de overheidsaanpak van het corona-virus terug, van 69% eind juni naar 59% nu. Niet alleen premier Rutte verliest krediet bij de burger. Ook De Jonge, minister van Volksgezondheid, doet het volgens minder mensen goed. In juni stond nog 66% achter zijn optreden; in juli 55%. Ook hem wordt verweten weinig zichtbaar te zijn op dit moment. Daarnaast heeft een deel steeds meer de indruk dat hij kennis mist en een rol speelt om dat gebrek aan kennis op te vangen. Het tanende vertrouwen in de premier doet ook zijn partij, de VVD, geen goed. In twee maanden tijd verliest de partij vijf zetels en komt nu uit op 39 zetels, blijkt uit de nieuwe zetelpeiling van Ipsos en EenVandaag. Voor corona stonden ze op 27 zetels.

Zo slecht doet Italië het helemaal niet

In een column in Trouw schrijft Prof. Dr. Irene van Staveren, (1963) is hoogleraar pluralistische ontwikkelingseconomie aan het Institute of Social Studies (ISS) van de Erasmus Universiteit Rotterdam, over de financiële status van Italië en hoe Rutte zwaar heeft overdreven met zijn waarschuwingen. Welk land denk u dat al dertig jaar lang minder uitgeeft dan er aan belastinggeld binnenkomt? Nederland? Nee, bij lange na niet. Duitsland dan? Nee ook niet. Het is Italië. Het land waarvan Rutte eiste dat het eerst maar eens hervormingen moest doorvoeren voor het hulp mag krijgen van Europa. Waar Rutte hooguit geld aan wilde lenen in plaats van doneren om de economie te herstellen na de hevige impact van de coronacrisis. Veel Nederlanders steunden Rutte’s redenering (zie enquête EenVandaag). Maar ze trappen allemaal in dezelfde misplaatste metafoor van het huishoudboekje. Het is het idee dat een land net zoals een huishouden zijn inkomsten en uitgaven netjes in balans moet houden. Maar een land kan niet failliet gaan en een huishouden wel. Belangrijker verschil is dat een hoge overheidsschuld niet te vergelijken is met hoge schulden van een huishouden. Bij een huishouden staat tegenover schuld vaak niets (het geld is opgesoupeerd) of een woning die minder opbrengt dan de hypotheek. Maar de overheid kan zijn schulden op termijn altijd weer aflossen, mits die in de eigen valuta zijn. Dat lukt omdat met nieuwe tienjaarleningen oude afbetaald kunnen worden die dankzij inflatie na tien jaar niet zo veel meer zijn ten opzichte van de belastinginkomsten. Natuurlijk is het niet gunstig dat Italië zo’n hoge staatsschuld heeft opgebouwd – deels al voor de introductie van de euro. Want de jaarlijkse rentekosten daarvan zijn hoog: rond de 4% van het Italiaanse nationale inkomen. Voor de EU gemiddeld is dat zo’n 2%. En dat is ook precies de reden dat Italië na aftrek van deze rentelast geen begrotingsoverschot meer heeft. Om van die rentelast af te komen moet de staatsschuld naar beneden. Dus de eis vanuit de ‘vrekkige vier’ (Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden) dat het EU-fonds vooral leningen moet bevatten in plaats van subsidies is heel onverstandig: het zou de Italiaanse staatsschuld alleen maar hoger maken met een nog hogere jaarlijkse rentelast. De moderne monetaire theorie gaat een stap verder. Die laat zien dat een tekort juist goed is voor de veerkracht van een economie. Hoe minder de overheid bespaart, des te meer huishoudens en bedrijven een spaarpotje kunnen aanleggen. En aangezien die twee wel failliet kunnen gaan is sparen voor hen heel verstandig. Nu de rente in Europa vrijwel nul is kan het Europese Herstel-fonds bijna gratis geld lenen om de zuidelijke landen te helpen er weer bovenop te komen. Over tien jaar is die schuld plus renteaflossing kleiner in verhouding tot het Europese inkomen dan nu: een win-win- situatie. En door het opkopen van staatsschulden door de centrale bank kan tegen lage rente geleend blijven worden, zo laat de theorie zien, zonder dat de inflatie oploopt zolang de werkloosheid nog hoog is. Tot slot zijn de giften uit het corona-fonds ook in het belang van de grootste exporteurs binnen Europa: Nederland en Duitsland. Hoe sneller de koopkracht in het zuiden herstelt, des te minder onze exporten te lijden hebben. De vrekkige vier begingen een enorme economische blunder met hun metafoor van het huishoudboekje. Gelukkig komt het fonds er toch dankzij de visie van Merkel en Macron. Zij begrijpen heel goed dat de metafoor van het huishoudboekje schadelijk is en dat alleen flinke gezamenlijke financiële steun de hele Europese economie er weer bovenop kan helpen. Met 80% interne handel profiteren we daar allemaal van en vormen we een serieus blok tegenover China. Interessante stelling, met een voorbehoud dat Italië de lire niet meer heeft en nu te biecht moet bij de andere 18 andere eurolanden en de aanname dat de schuldenpositie moet blijven stijgen. Dat betekent nu wel dat het evenwichtig is verbroken door de enorme geldstromen die in de markten zijn gepompt, waardoor de waarde van het geld is ontnomen. Voor Rutte is dit abracadabra: het is het gevolg van het beperkte scala dat hij kan overzien. Hij was daar op 2 september 2013 in de Rode Hoed in zijn H.J. Schoo-lezing heel duidelijk over. “VISIE: ik geloof niet in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in één klap op te lossen zouden zijn. Daar word ik als liberaal altijd een beetje wantrouwend van”. Rutte heeft de ballen verstand van monetair en financieel beleid. Hij komt niet veel verder dan optellen en aftrekken. Voor alles daarbuiten valt hij terug op deskundigen, specialisten of de ‘polder’. Hij is een briljant spreker, een debater van topklasse, maar zijn dossierkennis is uiterst beperkt. Als Europees leider schiet hij zwaar tekort en zijn zijn standpunten niet gedegen en weloverwogen. Sorry, Mark, meer kan ik er niet van maken. Je bent een lakei van het neoliberalisme met een gebrek aan solidariteit met landen die niet in jouw straatje meelopen.

In hoeverre is de huidige generatie voor de verdienmodellen en de gevolgen daarvan voor mensenrechten, gemeten met de huidige maatstaven, verantwoordelijk?

De laatste tijd vindt er een levendige discussie plaats over racisme. We kunnen terugkijken in de geschiedenis op welke wijze de elite zich in de Gouden Eeuw heeft verrijkt. De Gouden Eeuw was in de 17de eeuw. Het was een tijd waarin Nederland uitgroeide tot één van de belangrijkste landen op aarde. Daarnaast staat de Gouden Eeuw bekend om de wetenschap en de kunst, maar er was ook oorlog en slavernij. In de Gouden Eeuw ging het goed met Nederland, maar toch waren er ook veel arme mensen. Er waren dan ook grote verschillen tussen arm en rijk. Er woonden ongeveer 2 miljoen mensen in Nederland. Nederland was rijk en machtig geworden. De kunst en de wetenschap bloeiden op. Rijken behoorden tot de hoogste stand. Dit waren vaak burgemeesters, politici en handelaren. De rijken hadden veel geld. In de grote steden kochten ze dan een huis dat vaak aan een gracht stond. Deze grachtenpanden waren vaak rijk gesierd, hadden veel verdiepingen, waren diep en smal (er werd toen alleen belasting betaald op de breedte van zo’n pand). Rijken konden vaak specerijen en zout kopen. Deze kwamen helemaal uit (Oost) Indië. Ook hadden ze veel luxe spullen, zoals schilderijen, zilverwerk, porselein en boeken. Daarnaast waren er nog de hoge armen, deze stonden onder de rijken. De armen waren de mensen die weinig verdienden. De armen woonden vaak in eenvoudige huizen en hadden weinig spullen. Echter hadden de armen vaak wel een huis en hadden vaak genoeg te eten. Ze woonden vaak in simpele huizen. Voorbeelden van armen waren boeren, mensen die standaard producten maakten (zoals textiel en hout) en mensen die op schepen werkten. Vaak werkte de man en zorgde de vrouw voor de kinderen. De derde groep waren de lage armen, deze hadden het slechter dan de hoge armen en ze deden zwaar werk. Arbeiders en huisbedienden vielen hier onder. Arbeiders waren vaak mannen, zij werden ingeschakeld bij bouwproject, zoals het uitgraven van grachten. Huisbedienden waren vaak vrouwen en werkten bij de rijken thuis. Ze zorgden daar voor de huishouding (wassen, schoonmaken en dergelijke). Dan was er nog de laatste groep, de paupers. Paupers waren arme mensen die geen vast werk hadden, rond liepen in oude kleren en niet meer aten dan een oude homp brood. Op het platteland waren de huizen van hout en er was meestal maar 1 kamer in te vinden. Daarin leefden de mensen met de dieren. De rook die van het vuurtje, dat in de kamer brandde, afkwam was erg ongezond. Het water haalde ze uit putten, maar meestal was dat water vies. Dit is een tijdsbeeld van de Gouden Eeuw. De elite was slechts een kleine groep bevoorrechten, waarvan de kooplieden de handel dreven. Het centrum van de macht speelde zich af binnen een beperkte elite. Daarbij speelde de VOC en de WIC de hoofdrollen. Hier een terugblik.

De Verenigde Oost-Indische Compagnie was het enige Nederlandse bedrijf dat handel mocht voeren met Azië(Oost-Indië). Ze was onze eerste multinational, dit is een bedrijf dat in meerdere landen actief is. De tegenhanger van de VOC was de WIC, de West Indische Compagnie. Dat waren de mensen die in slaven handelden. De VOC werd opgericht op 20 maart in 1602. De VOC handelde in specerijen (zoals nootmuskaat, peper en kruidnagel) en andere producten die bijna niet of moeilijk in Europa te krijgen waren. Het ging er niet altijd (bijna nooit) zachtzinnig aan toe. Er is namelijk veel geweld gebruikt om toegang te krijgen tot de Aziatische markt. Wanneer de lokale bevolking niet akkoord ging met de Nederlanders, werden er soms hele volksstammen vermoord. Ook heeft de VOC een dubbel karakter. De VOC werd geschetst als handelsorganisatie, maar de werkelijkheid was dat Nederland steeds meer bezit nam in Azië. De handelsposten in Azië werden bezit van Nederland en de VOC regeerde daar. Zij namen als het ware de hele stad of een heel gebied over.

De West-Indische Compagnie (WIC) was een bedrijf uit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, dat in 1621 werd opgericht als privaatrechtelijke onderneming met publiekrechtelijke taken; de WIC was verantwoording schuldig aan de Staten-Generaal van de Nederlanden. De Republiek bestond uit acht soevereine staten: Stad en Lande (Groningen), Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Holland, Zeeland en Drenthe. Elke staat bestuurde zijn eigen gebied. Vertegenwoordigers van zeven staten (Drenthe viel hierbuiten) stuurden hun vertegenwoordigers naar de Staten-Generaal in Den Haag. Gebiedsdelen die zich buiten de acht provinciën bevonden maar wel tot het grondgebied van de confederatie behoorden, de zogenaamde generaliteitslanden, bevonden zich in de huidige Nederlandse provincies Noord- Brabant (Staats-Brabant en Limburg (Staats-Overmaas en Staats-Opper-Gelre), in het huidige Zeeuws-Vlaanderen (Staats-Vlaanderen) en in het zuidoosten van Groningen (Wedde en Westerwolde).

Het belangrijkst was de Trans-Atlantische driehoekshandel op West-Afrika, de Caraiben en Noord- en Zuid Amerika. In de zeventiende en achttiende eeuw bezat de WIC dit staatsmonopolie op de handel en scheepvaart op West-Afrika ten zuiden van de Kreeftskeerkring, op Amerika, alsmede op alle eilanden tussen Newfoundland en Straat Magellaan. In 1623 kreeg een commissie binnen de WIC opdracht de slavenhandel in Angola te onderzoeken. Naast de vier Amsterdamse afgevaardigden Albert Coenraetsz Burgh, Guilliemo Bartolotti, Joris Adriaensz. en Samuel Blommaert werden ook Jochem Althingh burgemeester van Groningen, Florisz. van Teylingen burgemeester van Alkmaar Samuel Godijn van Amsterdam, Adriaen van der Goes van Delft, Pieter Meunix van Middelburg , Gommer Spranger van Amsterdam, en Kiliaen van Rensselaer en een gedeputeerde van de Staten-Generaal werden in die commissie benoemd. Er is een Eerste en een Tweede WIC.

De Tweede heeft zich vooral beziggehouden met de Trans-Atlantische slavenhandel, er werd echter meer verdiend aan de goudhandel. De trans-Atlantische handelsvaart bracht – nadat Afrikaanse slaven naar Guiana, Suriname en het Caribisch gebied waren vervoerd – producten als ivoor, goud, kleurstof, tabak en beverbont weer naar de Republiek. Van hieruit werden de producten verder vervoerd naar binnen- en buitenland. De slavenvaart – waarin de bewindhebbers een zeer groot deel van het bedrijfskapitaal hadden geïnvesteerd – vormde de omvangrijkste scheepvaartactiviteit van de WIC. In de periode 1674-1740 heeft de compagnie 383 schepen uitgereed. Van alle slavenreizen die zijn gemaakt, werden er 235 met eigen vaartuigen, 134 met gehuurde schepen en 14 met in beslag genomen smokkelschepen uitgevoerd. Op21 mei 1683 werd de Geoctroyeerde Sociëteit van Suriname een particuliere onderneming van de WIC samen met de familie van Aerssen van Sommelsdijck en de stad Amsterdam. Deze drie participanten hadden elk een gelijke stem in de onderneming. De Sociëteit van Suriname kreeg in datzelfde jaar het beheer over de kolonie Suriname. In februari 1685 verkreeg Balthasar Coymans van Spanje het asiento de negros, een handelsdeal waarbij een van tevoren hoeveelheid slaven door het land werd ingekocht. Na het verkrijgen van dit recht stegen de koersen van de WIC. In 1688 nam Spanje dit recht terug, maar deze periode van 1685 tot 1688 bleek het hoogtepunt in de slavenhandel naar Curaçao. Op hun jaarlijkse bijeenkomst in de herfst stelden de Heren XIX het aantal uit te reden schepen vast. De verdeling van de schepen over diverse kamers gebeurde aan de hand van de zogenoemde ‘negensleutel. De kamer van Amsterdam nam 4/9 deel van het werk voor haar rekening. Dat hield in dat zij vier van de negen scheepsreizen organiseerde. Voorts werden de vertrekdata en de plaatsen waar de slaven in Afrika gehaald en in Amerika afgeleverd moesten worden, vastgesteld. In het bijzonder werd er op gelet dat de schepen niet te snel na elkaar werden uitgereed. Te veel schepen voor de kust van Afrika betekende lange wachttijden, waardoor het risico van sterfte van de reeds aan boord zijnde slaven aanzienlijk werd vergroot. Ten slotte stelde het college de waarde van de naar Afrika te vervoeren lading vast, waarbij ook werd aangegeven hoeveel slaven daarvoor in Afrika ingekocht moesten worden. De eigenlijke organisatie van de slavenreizen berustte bij de verschillende Kamers van de WIC die daarvoor speciale commissies in het leven hadden geroepen. Zo telde de ‘’commissie tot de saaken van de slavenhandel’’ in de Kamer Amsterdam vijf leden, waarmee zij de grootste commissie van deze kamer was. De reis begon in een van de vele Nederlandse havens. Vandaar voeren de Hollanders langs de Afrikaanse kust en hielden halt in een van de Nederlandse forten aan de Goudkust. De belangrijkste waren Elmina en Accra. Aan de slaven werden nauwkeurige eisen gesteld. Voor leverbare slaven werden gehouden: degene die niet blind, lam nog gebroken sijn, ende ook dewelke geen besmettelijke siekte hebben. Verder werd bepaald welke leeftijd de slaven mochten hebben en wat hun marktwaarde was. Volwaardige slaven waren vijftien tot en met zesendertig jaar oud, slaven ouder dan zesendertig kwamen niet in aanmerking voor transport, slaven van zes tot vijftien jaar telden als drie voor de prijs van twee en van twee tot zes jaar twee voor de prijs van een. Voor een slaaf moest volgens het contract tweehonderd gulden worden betaald. Planters van suikerplantages kregen korting. De rekening moest voor een derde voldaan worden in suiker. De betaling diende te gebeuren veertien dagen na de ontvangst van de gekochte slaven, waarbij het deel suiker belangrijker was dan het geld, dat eventueel later voldaan mocht worden. De grootste schepen die voor de slavenvaart werden uitgerust, waren fluiten, pinassen en fregatten. Dergelijke vaartuigen waren tussen de 100 en 120 voet lang en vervoerden gemiddeld zeshonderd slaven per reis. Bij het vaststellen van de ‘toerbeurten’ hanteerden de Heren Tien de standaard van vijfhonderd slaven voor grote schepen. In de praktijk viel het aantal vervoerde slaven altijd hoger uit dan de standaard aangaf. Deze grote slavenschepen werden bewapend met vijftien tot twintig stukken geschut en hadden een bemanning van vijfenveertig tot zestig man. De gemiddelde reisduur van een slavenschip was 516 dagen, inclusief de wachttijd in Afrika en Amerika en de terugreis naar de Republiek. De slaven werden voor 200 gulden (ongeveer een jaarloon voor een arbeider) verkocht aan tussenhandelaren en deze brachten ze onder andere naar Suriname, Berbice, Essequibo of Sint Maarten, waar ze aan plantage-eigenaren verkocht werden. De schepen van de WIC nam suiker mee terug naar Nederland, waarna ze weer naar West-Afrika gingen, het werd daarom ook wel de driehoeksvaart genoemd. (bron: wiki) Tot zover de historie, nu terug naar het heden. Hoeveel mensen dragen verantwoordelijkheid voor de uitbuiting van andere volken en de slavenhandel. Kunnen de nazaten daar nu nog aansprakelijk voor worden gesteld, ook zij die in die tijd tot de armen behoorden en daar ook slachtoffer van waren. Die slaven werden gebruikt als handelswaar en daar verdienden wij geld aan in de vorm van het gewilde suiker. Ook vandaag de dag worden volken nog uitgebuit door handelaren en bedrijven. En gaan die over 300 jaar hun verhaal dan ook halen bij die volgende generaties omdat hun over-, over-, over- en overgrootouders daarvan in de 20ste en 21ste eeuw steenrijk zijn geworden? Ben ik op enigerlei wijze (mede)verantwoordelijk voor hoe mijn voorouders, die leenmannen van de Bisschop van Utrecht waren, in de omgeving van Doorn, Amersfoort en Neerlangbroek de landerijen van de Bisschop hebben bewerkt en bestuurd? Of zij mensenrechten wel hebben geëerbiedigd en de boerenjongens en -meiden die op de landerijen werkten niet hebben onderbetaald?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 31 juli 2020; week 31: AEX 545,29; Bel20 3.273,37; CAC40 4.783,69; DAX30 12.313,36; FTSE 100 5.897,76; SMI 10.005,90; RTS (Rusland) 1234,44; SXXP (Stoxx Europe 600) 365,33; DJIA 26.428,32; NY-Nasdaq 100 10.905,88; Nikkei 21.710,00; Hang Seng 24.595,35; All Ords 6.058,30; SSEC 3.310,01; €/$1,1778; BTC/USD $11.654,78; 1 troy ounce goud $1.976,10, dat is €53.907,82 per kilo; 3 maands Euribor -0,463%; 1 weeks -0,523%; 1 mnds -0,51%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,401%; 10 jaar VS 0,5413%; 10 jaar Belgische Staat -0,22%; 10 jaar Duitse Staat -0,531%; 10 jaar Franse Staat -0,196%; 10 jaar VK 0,1%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,559%; 10 jaar Japan 0,0098%; Spanje 0,33%; 10 jaar Italië 1,015%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,50.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht dalend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS nog steeds verstorend en voor de slechte economische prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders voor een krachtig EU-beleid. Ook de dalende dollarkoers trekt de aandacht. De goudprijs steeg fors door en noteert richting de $2000 en naarmate de dollar verzwakt stijgt de koers van de bitcoin (deze week +28%). De rentetarieven noteerden dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,395%; Duitsland -0,11%; Nederland -0,091%; Frankrijk 0,452%; Japan 0,5234%; GB 0,62%; Canada 0,9194%; Spanje 1,12%; VS 1,2121%; Italië 1,958%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,726%; Nederland -0,678%; Zwitserland -0,65%; Denemarken -0,591%; België -0,585%; Frankrijk -0,573%; Spanje -0,224%; Japan -0,1324%; VK -0,13%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 01 / 02 08 2020/542 Goud en de bitcoin stijgen explosief

UPDATE 25/26 07 2020/541 Zijn wij onderweg naar morgen?

Het is zover: op dinsdagmorgen om 05:15 uur was er overeenstemming over de Meerjarenbegroting van de EU over 2021-2027 en het Corona-herstelfonds van €750 mrd. Ik heb al eerder laten noteren dat deze regeerstijl van de Regeringsraad hoognodig op de schop moet en dat gaat gebeuren schrijven Guus Wieman en Jasper Simons. Nu het Verenigd Koninkrijk sinds dit jaar geen zeggenschap meer heeft in de Europese Unie, heeft zich een significante machtsverschuiving voorgedaan. Een voorstel van de Europese Commissie wordt aangenomen door de Raad van de Europese Unie bij instemming van 15 van de 27 van de lidstaten als die samen minstens 65% van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Hoewel de meerjarenbegroting en het beleid omtrent gevoelige thema’s met unanimiteit worden afgehandeld, wordt zo’n ‘gekwalificeerde meerderheidsbeslissing’ (QMV) gebruikt voor 80% van alle Europese wetgeving. Denk hierbij aan visserij, asielbeleid of milieuwetgeving. Zo’n QMV kan geblokkeerd worden door een blokkeringsminderheid. Deze moet uit minimaal vier staten bestaan die samen 35% van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Met het uittreden van het Verenigd Koninkrijk wordt het vormen van zo’n coalitie voor Nederland aanzienlijk moeilijker. De coalitie van vier zuinige/vrekkige landen Nederland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk omvat nog geen 10% van de Europese bevolking. Zelfs wanneer ze Duitsland en Finland meekrijgen gaat het om nog geen 30 procent. Deze coalitie zal niet meer in staat zijn EU-wetgeving te blokkeren, in tegenstelling tot een coalitie van bijvoorbeeld Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal (samen 41%). Mocht Nederland een rol van betekenis willen blijven spelen binnen Europa, dan zal het Frankrijk én Duitsland te vriend moeten houden. Nu ging het op de EU-top om een besluitvorming op basis van uniformiteit en daardoor om belangenbehartiging van 27 EU-lidstaten en helemaal niet om een krachtig Europees beleid met visie. Wat afgelopen weekend in Brussel heeft plaatsgevonden is nastreven van de nationale belangen van de kleine mannetjes. Maar een aanpak van de grote problemen is opnieuw niet van de grond gekomen. Of het succes dat Rutte claimt terecht is zal pas over een jaar blijken. Het Coronafonds van €750 mrd zal in de praktijk, einde dit jaar, veel te laag te zijn ingeschat en het herstel van de economische activiteiten zal veel meer tijd vergen met hogere lasten.

De EU-leiders hebben eindelijk een akkoord bereikt, maar door Nederlands houding zijn de Europese relaties beschadigd, stellen Guus Wieman en Jasper Simons. De gevolgen zijn groter dan een bot imago. In het steunfonds zitten minder giften in plaats van leningen dan werd voorgesteld, hogere kortingen op onze overdracht aan de meerjarenbegroting en enige afdwingbaarheid van hervormingen in met name zuidelijke lidstaten. De Nederlandse hoofdrol als dwarsligger lijkt uitbetaald. Maar helaas, dit akkoord is slechts een pyrrusoverwinning. De Nederlandse positie in Europa is aanmerkelijk verzwakt. Zeker in het licht van dat andere spook dat door Europa waart: de brexit. Juist het geduld van Frankrijk en Duitsland is onnodig lang op de proef gesteld tijdens deze top. De zuinige/vrekkige vier, onder aanvoering van Nederland, hebben de onderhandelingen onwenselijk lang gedwarsboomd. De botheid en diplomatieke onhandigheid van Rutte en Wopke Hoekstra konden al niet op sympathie rekenen bij de zuidelijke lidstaten, maar hun halsstarrigheid zal Nederland door de Fransen en Duitsers niet in dank afgenomen zijn. Veel lidstaten zullen minder geneigd zijn Nederlandse belangen te steunen of met Nederland coalities te vormen. De Europese politiek is er een van geven en nemen. Nederland heeft weliswaar financiële voordelen behaald, maar er zal ook gekort worden op uitgaven die belangrijk zijn voor Nederland. Politiek krediet en een constructieve houding kunnen zich uitbetalen via dezelfde mechanismen. Het weglopen van Macron en de Duitse kanselier Angela Merkel afgelopen zaterdag is er een uiting van dat het krediet van Nederland op begon te raken. De tijd zal leren waar en hoe deze onvrede zich zal uiten, maar de ervaring leert dat het geheugen van Brussel erg goed is. Rutte of diens opvolger, en daarmee Nederland, zal op termijn last ondervinden van de reputatieschade. Deze schade is al geleden door de niet constructieve opstelling van Nederland omwille van de staatshuishouding en de hijgende adem in Ruttes nek van zijn politieke concurrenten. Het kabinet moet zich realiseren wat dit ‘succes’ Nederland heeft gekost en zijn houding constructiever vormgeven, voordat Nederland zichzelf in de Europese Unie volledig buitenspel zet. (bron: Parool)

Moet ik de Europese Raad nu feliciteren of condoleren met het resultaat van de EU-top van 17-21 juli 2020? Laat ik daarover duidelijk zijn: de praeses van de EU-Raad, Charles Michel, heeft een wanprestatie geleverd. Hij heeft de relatieve belangetjes van alle 27 regeringsleiders behartigd ten koste van de toekomst van jongeren en komende generaties. De regeringsleiders hebben zich gedragen als (her)verdelers van de buit en budgetten opengebroken om die onder elkaar te verdelen. In de verdeling van de gelden binnen de nieuwe begroting is minder ruimte voor innovatie en klimaat dan in het oorspronkelijke voorstel. Zo daalt het zogeheten Just Transition Fund, bedoeld om vervuilende sectoren te ondersteunen bij een overgang naar een duurzamere economie, van €30 mrd in eerdere versie naar €10 mrd. Er is ook gesneden in het programma Horizon Europe, ter ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling. In de meerjarenbegroting is een eerder voorgesteld bedrag van €80,9 mrd teruggeschroefd naar €75,9 mrd. In het gedeelte dat onder het corona-herstelfonds valt, wordt Horizon Europe zelfs gehalveerd, van €10 naar €5 mrd. Wij staan aan de vooravond van een samenleving die ingericht moet worden op basis van robotisering, algoritmen en KI (kunstmatige intelligentie) met het herschrijven van de sociaal/maatschappelijke fundamenten. Wij zouden prioriteit moeten geven aan de opbouw van de kennis die daarvoor nodig is. Schande voor wat er nu is besloten! Om dat proces open te breken had Michel de EU-top moeten laten mislukken, opdat staatsmannen (m/v) de troep op hadden kunnen gaan ruimen. Moet nu het Europees Parlement de regie in handen nemen? En dat gebeurde donderdag al en dat is een klap in het gezicht van de 27 regeringsleiders, die dinsdagmorgen dachten een overeenkomst over de herverdeling van geld in de begroting 2021-2027 te hebben gesloten op basis van handjeklap.

Het Europees Parlement vindt dat de gesloten deal over de Europese begroting voor de komende jaren moet worden aangepast. 5 van de 7 fracties in het Europees Parlement vinden dat er meer geld moet gaan naar gezondheid, wetenschap, klimaat en jeugd. Verder wil het parlement de garantie dat landen die een loopje nemen met de rechtsstaat geen subsidies krijgen. Het parlement dreigt de begroting weg te stemmen, als er niets verandert. De Europese meerjarenbegroting heeft een omvang van €1074 mrd voor de periode 2021-2027. Tot eind september moet nu onderhandeld gaan worden met de EC en de Europese Raad over de gewenste wijzigingen. Daarna stemt het EP over de dan voorliggende 6-jaar begroting. (bron: NOS) Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, vindt dat het coronaherstelfonds ruimte biedt voor toekomstige investeringen in Europa. Dat stelt de Raadsvoorzitter in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Michel verdedigt daarmee het herstelfonds van 750 mrd waarover Europese leiders deze week een akkoord bereikten. Het herstelfonds moet lidstaten ondersteunen in het herstel na de coronacrisis. Het Europees Parlement liet zich kritisch uit over Michel, het herstelfonds en de meerjarenbegroting. Europarlementariërs wezen de Belgische Raadsvoorzitter erop dat miljarden die in eerste instantie waren vrijgemaakt voor zaken als digitale innovatie, klimaatbestrijding en het Erasmus-programma (hoger onderwijs) vanwege het herstelfonds waren verminderd. Het noodpakket biedt volgens Michel echter de kans om veel geld te lenen en Europa zo te moderniseren. Daarbij zou circa 30% van het herstelfonds en de Europese begroting worden ingezet voor klimaatbestrijding. Bovendien onderstreept de Raadsvoorzitter in de Duitse krant dat er ook meer geld zal worden geïnvesteerd in het Erasmus-programma. (bron: nu.nl) De klap is hard aangekomen bij de Voorzitter van de Europese Raad, de oud-Belgische premier Charles Michel. Niet onverwacht. Zijn aanpak kan worden benoemd als gerommel in de marge: niet structureel, niet transparant, niet krachtig.

Maar dit is niet het enige probleem, waar we mee kampen. Er dreigt een heel andere bedreiging, waar de regeringsleiders geen aandacht aan hebben besteed. Die waren veel meer bezig met hun eigen ego’s. In de media blijven ‘deskundigen’ maar roepen dat de bitcoin naar de $100.000 gaat, bij een huidige koers van <$9.700 per bitcoin. Een van de redenen daarvoor is het financieel/monetaire beleid dat Donald Trump voert om zijn herverkiezing te verwezenlijken. Eerder heb ik al laten weten dat dit de laatste maand is dat de Republikeinse Partij Trump kan vragen zich terug te trekken voor herverkiezing en een nieuwe kandidaat voor te dragen. Als dat verzoek niet komt dan wel Trump daar niet mee instemt zal hij andere tools gaan inzetten om zijn achterstand op Joe Biden in te lopen en aan de finish alsnog de race te winnen. Hij verwacht dat hij kan overwinnen als hij erin slaagt de koersen op Wall Street verder omhoog te stuwen. Het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat de bedrijfsresultaten van de daar verhandelde fondsen daartoe impulsen zullen genereren. Dus zal hij meer, veel meer dollars in de markt gaan pompen in een poging handelaren en speculanten te stimuleren de aandelenkoersen in een stijgende trend te houden. Dan zullen de Amerikaanse kiezers het vertrouwen in hem bevestigen. Edoch dat geeft bijwerkingen in de financiële wereld. Ik blijf vrezen voor de stabiliteit van het Europese en wereldwijde bankwezen. Zo daalt de waarde van de dollar versus de euro momenteel en ik hou er rekening mee dat we op weg zijn naar een waarde van $1,20, $1,30 of misschien op termijn wel naar $1,40 voor een euro en een stijgende goudprijs naar $2000 per troy ounce. Gecombineerd met stijgende aandelenkoersen op Wall Street versterkt de exportpositie van de VS omdat Amerikaanse producten goedkoper worden voor de rest van de wereld. En dat is wat Trump nastreeft: zijn tegenstrevers in het Oosten met China en India, de Westerse machtsblokken Europa en het VK en Oceanië op achterstand zetten. Hou er dan rekening mee dat een goedkopere dollar ook grote verliezen op dollar-beleggingen veroorzaken voor euro- yen- en pondenlanden. Onderschat daarbij niet de mogelijkheid dat de panelen op financieel/economisch/monetair terrein kunnen gaan verschuiven. Ik voorzie wel chaos, maar welke richting het uitgaat staat mij nog niet helder voor de geest.

Het bedrag aan giften/subsidies aan de arme lidstaten van €390 mrd is hoger dan de ‘zuinige vier’ plus Finland wilden. Die wilden eigenlijk alleen maar leningen verstrekken en geen giften en al helemaal niet zonder een streng bestedingsregime, waar ze controle over zouden moeten kunnen uitvoeren. Daarnaast kunnen de Europese lidstaten leningen krijgen ter waarde van €360 mrd. Om deze financiering rond te krijgen, gaat de Europese Commissie geld lenen op de kapitaalmarkt, met garantie van alle lidstaten. Volgens premier Rutte zijn het geen eurobonds, maar leningen voor een noodsituatie, waar een grens aan zit. Het herstelfonds zal maar een beperkte tijd bestaan en de leningen moeten binnen 25 tot 30 jaar worden terugbetaald. Dit gezamenlijke lenen is een wezenlijke stap in het trage proces van verdere eenwording van de Europese Unie, een stap die Nederland eigenlijk niet wil zetten. Want wie samen leent, zal ook samen aan voorwaarden moeten voldoen. Tot nu toe was de Europese Unie vooral afhankelijk van bijdragen van de lidstaten, die konden klagen als ze het niet eens waren met de besteding van de gelden. Gezamenlijk lenen maakt op den duur ook meer eigen beleid mogelijk voor de EC. Er komt nog geen blauwe envelop met Europese sterren erop, maar er komen wel eigen middelen voor de Europese Unie. Geld dus dat rechtstreeks naar de Europese begroting gaat. Vanaf volgend jaar zal er een heffing op plastic komen en voor de toekomst staan heffingen op de uitstoot van CO2 en een zogenoemde digitax op stapel. Verder gaat de Europese Commissie onderzoeken welke mogelijkheden er nog meer zijn om de begroting met eigen middelen te voeden. Er komt ook een noodrem procedure, door sommigen wel de ‘super-noodrem’ genoemd. Dat is een mogelijkheid om in te grijpen als een project niet aan de voorwaarden voldoet of als een land geen hervormingen doorvoert. Op zo’n moment kan een land z’n vinger opsteken en zeggen dat de financiering stopgezet moet worden. Dat kunnen landen ook tegen Nederland gebruiken. Premier Rutte verwacht dat er weinig gebruik van de noodrem zal worden gemaakt. Zo’n procedure bestaat al voor de EC, maar echt veel macht is daar nooit van uitgegaan. Wel dreigen maar zelden harde ingrepen.

Naast het coronaherstelfonds kwamen de lidstaten ook tot een akkoord over een nieuwe begroting voor de komende zeven jaar. In de besteding van €1.072 mrd die dan uitgegeven worden zit minder modernisering dan Nederland wel zou willen. Minder geld voor innovatie en klimaatplannen, terwijl de traditionele uitgaven als landbouwsubsidies en geld voor arme regio’s gespaard blijven. Een andere tegenvaller, die Rutte zelf toegaf, is dat landen minder streng gecontroleerd worden op het handhaven van de rechtstaat dan eerst het plan was. Voor de Hongaarse premier Viktor Orbán, die zo boos was op die bemoeizuchtige ‘man uit Nederland’, is dit een overwinning.
Italië ontvangt ruim een kwart uit het coronapakket, waar de EU-leiders na 4 dagen onderhandelen een deal over sloten. Premier Conte zei dat het land €208 mrd van de €750 mld krijgt. €81 mrd daarvan is subsidiegeld. De rest zijn leningen. Conte zegt dat zijn land “autonomie en waardigheid” heeft behouden. De Franse president Macron noemt het akkoord historisch; hij verweet Rutte dat hij een eurokritische houding om nationale politieke redenen heeft uitgebuit. De crisis kan nu gezamenlijk worden aangepakt, zei hij. Bondskanselier Merkel vindt dat de EU zich laat zien als een sterk blok, maar ze moet zich hebben gerealiseerd dat als zij Rutte als ‘vriend’ niet had laten vallen en zich bij het kamp Macron had aangesloten de EU-top in een complete chaos was geëindigd. (bron: NOS) Iedereen slaat op zich de borst hoe goed ze het wel niet hebben gedaan: dat is uiterlijk vertoon. De vraag is echter tot welke ontwikkelingen het gaat leiden en in welke mate de economische en financiële problemen opgelost gaan worden. De belangen van Europa liggen in de toekomst: de inrichting van een samenleving voor deze en volgende generaties. Corona is heel vervelend maar het toch maar een tijdelijke verstoring, die veel schade aanricht en zakken met geld kost maar straks komt er een vaccin en dan wordt corona geschiedenis. Maar het Europese volk van 741 miljoen mensen moet verder in een sterk veranderende wereld. En wie wordt hun leider?

Wat staat gepensioneerden te wachten na oudjaar 2020?

Miljoenen Nederlanders moeten alsnog rekening houden met een verlaging van hun pensioenuitkering. De drie grootste fondsen hebben te weinig geld om aan de overheidseisen te voldoen. Als dat tot het einde van het jaar zo blijft, volgen kortingen voor ruim 7 miljoen mensen. Minister Koolmees zei een goede week geleden nog dat de meeste kortingen van de baan zouden zijn, na het pensioenakkoord. Vanwege de coronacrisis versoepelde hij de eisen voor pensioenfondsen, maar zelfs met die versoepelingen is er te weinig geld. De fondsen moeten een dekkingsgraad van 90% hebben. ABP had eind juni 85%. PFZW en PMT zitten ook onder de 90%. (bron: NOS) Die 90% van Koolmees norm is niet van deze maand maar al van half november vorig jaar, alhoewel DNB daar toen nog niet mee had ingestemd. Ik heb vorige weekend al geschreven dat de uitspraken van Koolmees in de Tweede Kamer volksverlakkerij waren. De norm van 90% dekkingsgraad werd alleen maar gedaan omdat er in maart verkiezingen zijn. Hij wist wel degelijk, voordat de coalitie en de PvdA, GL en de SGP voor de

Wet stemden, wel degelijk dat de grote pensioenfondsen al enkele maanden <90% dekkingsgraad zaten. Vooral het grootste ambtenarenpensioenfonds ABP scoort slecht. Het betekent dus wel dat de pensioenen in 2022 gekort gaan worden als de dekkingsgraad dan onder de 100% ligt. Tenzij een nieuwe regering anders beslist en daarin hebben de stemgerechtigden een vinger in de pap. Dat U dat maar weet. In de Kamer is gesuggereerd dat zodra de nieuwe Pensioenwet in werking treedt er geen kortingen meer zouden worden doorgevoerd. Dat is pure misleiding want er is dan geen opgebouwd pensioenvermogen meer op basis waarvan het pensioen wordt berekend. Werknemers moeten wel 40 jaar lang maandelijks pensioenpremie betalen maar hoeveel dat aan pensioen gaat opleveren is gekoppeld aan het rendement van de beleggingen. Doen de effectenkoersen het goed dan stijgt het pensioen, maar dalen de koersen dan krijgen gepensioneerden minder dan het jaar daarvoor. En dat laatste noemen ze dan niet meer dat de pensioenen verlaagd worden. En voor die onzekerheid wordt de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd vertraagd doorgevoerd. Citaten uit het debat over het Pensioenakkoord in de 2e Kamer op 14 juli 2020. Met dit “solide akkoord” wordt de pensioenregeling in Nederland weer begrijpelijk en komt er weer uitzicht op indexatie, constateert Van der Linde (VVD). Maar hij hoopt wel dat het mogelijk is om werknemers eerder dan in 2026 inzicht te geven in hun individuele pensioen. Ook Van Weyenberg (D66) is tevreden: er zullen niet langer beloftes worden gedaan die niet kunnen worden waargemaakt. Het akkoord is een “gigantische bende”, vindt De Jong (PVV), en er is nog niks uitgewerkt. “Er ligt alleen maar ellende op tafel”, meent Van Brenk (50PLUS). Wassenberg (PvdD) ziet dat er met gespaard pensioengeld “een gokje op de beurs” wordt gedaan en wil ouderen meer zekerheid bieden. Ons “rechtvaardig, sociaal en uitstekend renderend pensioenstelsel” wordt bij het oud vuil gezet, constateert Krol (GKVK). Van Kent (SP) hekelt de onzekerheid die het nieuwe stelsel voor werknemers creëert: zij moeten geld inleggen en maar afwachten hoeveel pensioen dat uiteindelijk oplevert. De werkgevers zijn volgens hem de winnaar, want zij gaan stabiel lage premies betalen. Van Brenk (50PLUS) maakt zich grote zorgen over de verdeling van de pensioenreserves van €1.500 mrd. Die reserves zijn bij elkaar gespaard door de huidige gepensioneerden, die nu “permanent onteigend” dreigen te worden. En zij zullen ook de komende zes jaar geen indexatie krijgen, vreest Krol (GKVK). In het huidige pensioenstelsel was de kans op hoge kortingen heel reëel geweest, benadrukt Koolmees. De pensioenen zullen in het nieuwe stelsel bij economische voorspoed eerder worden geïndexeerd. Daarnaast is er een collectieve solidariteitsreserve, die wordt gevuld met premies en overrendement en vervolgens wordt verdeeld over de verschillende leeftijdsgroepen. Geef de pensioenuitvoerders ruimte om in de transitie naar het nieuwe stelsel maatwerk te leveren, adviseert Bruins (ChristenUnie). Die transitie zal evenwichtig plaatsvinden, zegt Koolmees. Hij wijst erop dat de pensioenfondsen een transitieplan moeten maken waarin duidelijk wordt hoe adequate compensatie wordt geboden aan werknemers en gepensioneerden. In de Kamer worden door Kamerleden van de coalitie uitspraken gedaan die vooralsnog ver beneden de waarheid en realistische prognoses worden gedaan. Een “solide akkoord” wordt de pensioenregeling in Nederland weer begrijpelijk en komt er weer uitzicht op indexatie. En er zullen niet langer beloftes worden gedaan die niet kunnen worden waargemaakt. En dan minister Koolmees: in het huidige pensioenstelsel was de kans op hoge kortingen heel reëel geweest. Wie spreekt hier nu met verstand van zaken. Opgeblazen ballonnen-talk. De deelnemers en de werkgevers betalen maandelijks een forse premie en welke pensioenuitkering ze straks op de pensioenleeftijd krijgen is onzeker en variabel al naar gelang de beleggingsresultaten, maar zolang de rente op vastrentende waarden geen redelijk rendement oplevert levert dat geen zekerheid over de oudedagsvoorziening. De gepensioneerden worden bestolen: die hebben al 40 jaar gewerkt en premie betaald voor het pensioen op basis van een polisovereenkomst. Dat contract wordt éénzijdig opengebroken. En dat allemaal omdat de liberale D66-minister Wouter Koolmees en het kabinet Rutte-III een neoliberaal (vroeger geheten kapitalistisch) beleid voeren: gedienstig aan de vrije markt, waarin geld hun waarde wordt ontnomen en de pensioenreserves en (spaar)geld worden opgeofferd aan het opgeblazen monetaire systeem.

Consumenten blijven somberen over de economie, maar zijn wel iets positiever over de komende maanden

Net als vorige maand is het consumentenvertrouwen in juli laag, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het consumentenvertrouwen ligt met min 26 in juni ten opzichte van min 27 in juli nog altijd ver onder het gemiddelde van de afgelopen 20 jaar. Hoewel de bereidheid tot kopen in juli niet groot is, vinden consumenten het doen van grote aankopen minder ongunstig dan in juni. Als het over de consumentenuitgaven in mei gaat, dan spreekt het CBS van de op een na grootste krimp ooit gemeten. (bron: Business Insider)

Wat gaan consumenten doen met de berg geld die ze in de coronamaanden april en mei hebben overgehouden? Er lekker mee smijten? Nee. Dat gaan ze voorlopig niet doen. De Nederlandse economie krijgt dus nog geen impuls van mensen die met geld strooien. “Nederlanders zijn voorzichtig”, zegt Nora Neuteboom, senior econoom bij het Economisch Bureau van ABN Amro. “Tijdens een crisis geven mensen minder geld uit. Dat is overal zo. Gaat het ietsje beter, dan trekken ze hun portemonnee weer. Maar in Nederland niet, leert de ervaring van eerdere crises. Nederlanders geven pas meer uit als het echt aantoonbaar beter gaat; als de economie drie kwartalen lang is gegroeid.” Dat typische gedrag heeft een reden. Crises hebben relatief veel invloed op de bedragen die Nederlanders vrij kunnen besteden. Nederlanders zijn, in vergelijking met bewoners van andere landen, veel geld kwijt aan hun pensioenvoorziening en aan de hypotheek van hun huis, er is geen land met zulke hoge hypotheekschulden als Nederland. Het zijn uitgaven waaraan niet valt te ontkomen. Als Nederlanders in crisistijden inkomsten kwijtraken, dreigen kwijt te raken of bang zijn om die kwijt te raken, zetten ze dus, langer dan anderen, de tering naar de nering. Dan bezuinigen ze op uitgaven die niet onontkoombaar zijn. Dat patroon is ook in coronatijd zichtbaar. In april gaven consumenten ruim 17% minder uit dan in april 2019, een ongekend groot maandelijks verschil. In mei, zo meldde het CBS, lagen de uitgaven bijna 13% lager dan in mei 2019. Dat zou erin kunnen hebben geresulteerd dat consumenten in april en mei een kleine €9 mrd minder uitgaven dan in april-mei 2019. Vreemd is dat niet: in cafés, restaurants, hotels, pretparken, stadions, sportscholen, theaters en concertzalen viel weinig of niets te spenderen. Aan vervoer (trein, bus, benzine, vliegtickets) werd veel minder uitgegeven dan vorig jaar: de tol van het slot dat vanaf 15 maart op Nederland zat. Ook aan kleding en schoenen ging veel minder op. Goede zaken deden wel de supermarkten, doe-het-zelfwinkels, elektronica- en onlineverkopers. Aan voedings- en genotmiddelen gaven consumenten in mei 6,3% meer uit dan in mei 2019. Wat doen consumenten, naast eten kopen, dan wel met hun geld? Sparen. De rente mag ultralaag zijn en soms negatief – diverse banken rekenen een ‘boeterente’ van 0,5% op bedragen boven de €100.000 – het weerhoudt de Nederlander er niet van zijn bankrekening aan te vullen. In april en mei dikten de spaarrekeningen van alle Nederlanders volgens De Nederlandsche Bank met €13,2 mrd aan. Een jaar eerder was dat €7,7 mrd, in april/mei 2018 €5,5 mrd. Extra afgelost op hypotheken wordt er niet, meldt de Nederlandse Vereniging van Banken. Wel wordt er, denkt Neuteboom van ABN Amro, weer meer belegd in obligaties, aandelen en andere producten nu de rust op de beurzen lijkt weergekeerd. En de komende maanden? Dat de kooplust, na de megadip in april, toeneemt, ligt voor de hand, berekend van maand op maand. De detailhandel verkocht volgens het CBS in mei 8,2% meer dan in april. In juni zullen de verkopen verder toenemen. Maar de Nederlander, stelt Neuteboom, blijft de Nederlander. Daarbij blijven consumenten somber over hun eigen vooruitzichten en over de economie. Voor grote uitgaven is het geen goede tijd, vinden ze. Bovendien is de coronacrisis niet voorbij. De werkloosheid neemt snel toe, al is die historisch gezien nog altijd laag. De industriële productie was in mei nog lager dan in april en voor juli zijn de vooruitzichten volgens het CBS nog somberder. Dikke kans dat de spaarrekeningen in juli, normaal een vakantiemaand waarin ze worden geplunderd, verder aandikken. En dat de economie een potentiële opkikker – consumentenuitgaven zijn goed voor 43% van het bruto nationaal product – nog een tijdje moet missen. (bron: Trouw) De rust op de beurzen zou zijn teruggekeerd zegt de ABN Amro woordvoerder. Dat is maar hoe je ernaar kijkt en op welke wijze de koers/winst verhoudingen van de genoteerde ondernemingen worden beoordeeld. De Nederlandse overheid heeft enorme programma in de markt gezet om het bedrijfsleven te ondersteunen in moeilijke tijden en om te voorkomen dat er een enorme hoeveelheid werklozen zouden ontstaan. Maar dat betekent niet dat een aantal bedrijven geen zware omzetverliezen en resultaten moeten meldden en onduidelijk is hoe lang dat proces nog voortduurt en hoe lang de overheid werknemers nog van de straat houdt. Verder wordt de koersvorming op de effectenmarkten sterk verstoord door het ruime en goedkope monetaire beleid, waarvan ik mij afvraag hoe lang dat nog stand houdt. Daarom stel ik dat de stijgende koersen slechts tot stand komen in een relatieve rust. Verder de activiteiten in veel winkels en in de horeca te laag. De winkelstraten lijken weer voller, toch blijven de verkoopcijfers nog altijd achter. Deze week trokken ook de installatiebedrijven aan de bel. Die verwachten in het najaar een terugval van werkzaamheden.
Veel musea hebben moeite om het hoofd boven water te houden. Na een enquête onder de leden zegt de Museumvereniging dat ¼ van de musea binnen een jaar dreigt om te vallen door de coronacrisis. Vooral particuliere en gemeentemusea hebben het moeilijk omdat zij niet of nauwelijks in aanmerking kwamen voor het steunpakket voor kunst en cultuur van €300 mln. De Museumvereniging wil dat daarom alle musea een tegemoetkoming krijgen voor de kosten tijdens de sluiting en voor de maatregelen die ze nu moeten nemen. Ook zou het fiscaal aantrekkelijk moeten worden om te schenken aan musea. (bron: NOS)

Er is bij de publieke omroep in het eerste halfjaar bijna 30% minder geld binnengekomen met de verkoop van reclame dan in dezelfde periode vorig jaar. Dit jaar was het €69 mln, in 2019 was dat nog €95 mln. Ster, de organisatie die voor de publieke omroep de reclamezendtijd verkoopt, zegt dat de corona-crisis veel impact heeft gehad. Veel adverteerders hebben hun budgetten gekort of ze willen het geld nog niet uitgeven. Er waren juist hoge verwachtingen van de reclameverkoop, door het EK voetbal, de Olympische Spelen en het Eurovisie Songfestival. Maar alles is geschrapt. (bron: NOS)

Hanne Obbink, schrijft in Trouw over de actuele stand van zaken in de winkelgebieden en de terugval in omzet en resultaat van retailers. Wie op een zonnige dag over de Oudegracht in Utrecht of door de Amsterdamse Kalverstraat wandelt en ziet hoe druk het daar alweer is, denkt waarschijnlijk dat de winkels hier omzet draaien als vanouds. “Maar dat lijkt maar zo”, zegt directeur Jan Meerman van INretail, de branchevereniging van winkeliers. “Deze winkelgebieden trekken nog steeds maar 50 tot 60 procent van de bezoekersaantallen van voor de coronacrisis.” Onderzoek van de Retailagenda, een samenwerkingsverband van zo’n beetje alle partijen die bij het winkelaanbod betrokken zijn, zet Meermans waarneming in breder verband. De onderzoekers vroegen winkelbedrijven in de non-foodsector, klanten, gemeenten en vastgoedbedrijven naar hun verwachtingen. Dat leverde een helder beeld op. Klanten zijn van plan om, zolang er geen vaccin tegen corona is, minder te winkelen. Winkelbedrijven hadden de afgelopen tijd 35% tot 80% minder aanloop en verwachten dat binnen twee jaar 20% tot 40% van de winkels verdwijnt. Ook gemeenten en vastgoedondernemers rekenen op meer leegstand. De coronacrisis brengt scherp aan het licht wat de betrokken partijen al langer erkennen: Nederland heeft te veel winkels. Onder meer door de opkomst van online winkelen kan Nederland toe met misschien wel 30 procent minder. Dat liet zich tot nu toe vooral voelen in kleinere en middelgrote steden: daar bleven klanten weg, groeide de leegstand en boetten de centra aan levendigheid in. Dat beeld staat vanwege de coronacrisis op z’n kop, blijkt uit het Retailagenda-onderzoek. De binnensteden van Amsterdam en Utrecht en van eigenlijk alle steden met meer dan 100.000 inwoners zijn veel van hun aanloop kwijtgeraakt. Daarom kwam INretail al met een ‘grotestedenplan’. Zorg dat klanten weten op welke tijden het niet druk is en wanneer ze veilig kunnen winkelen, luidt een advies. Maak parkeren op die tijden goedkoper. En houd winkels op drukke dagen langer open, om de aanloop te spreiden. “Veiligheid staat voorop”, zegt Meerman. “Maar vaak genoeg kan je prima naar binnenstad komen.” Nee, dat is geen oplossing voor het onderliggende probleem, zegt Hub Bloem van de Stec Groep, een adviesbureau dat ook onderzoek deed naar de coronacrisis. Maar misschien zet die crisis de zaken op scherp. Wat er moet gebeuren – ook daarover is weinig discussie – is: transformatie. “Vooral in aanloopstraten naar de binnensteden kunnen winkelpanden omgezet worden in iets anders”, zegt Bloem. “Liefst woningen, want dat mes snijdt aan twee kanten: daar is in de meeste binnensteden veel vraag naar én nieuwe bewoners doen hun boodschappen in het centrum.” Een hindernis voor zo’n transformatie is de waarde van het vastgoed. Die neemt sterk af als winkels veranderen in woningen, omdat daarvoor veel minder huur gevraagd kan worden. Daar staan vastgoedondernemers niet om te springen. Bloem: “Maar uiteindelijk ontkomen ze er niet aan.” Laat je de boel op z’n beloop, dan ontstaan ‘spooksteden’, zegt Cees-Jan Pen, lector aan hogeschool Fontys. Hij zag al veel ‘prima plannen’ voorbijkomen voor binnensteden. “Maar de stap van plan naar uitvoering blijft uit”, zegt hij. Of de coronacrisis daar iets aan verandert? “Gemeenten hebben iets anders aan hun hoofd, winkeliers zijn bezig met overleven en vastgoedondernemers wachten af.” Of zullen de gevolgen van de crisis meevallen? Winkelcentrumonderzoeker Hans van Tellingen denkt van wel. 19% leegstand, zoals het Retailagenda-onderzoek voorspelt? Hij gelooft er niet in. “Dat getal ligt nu op 7%, dat zal wel iets groeien”, zegt hij. “Maar al die kleinere winkelcentra met, laten we zeggen, een supermarkt, een slager, een bakker, misschien een kledingzaak: die doen het nu goed.” Een paar weken geleden, toen ze door de retailonderzoekers ondervraagd werden, waren veel mensen misschien ‘wat sombertjes’. Van Tellingen: “Maar het herstelt zich sneller dan verwacht. Uiteindelijk wil de consument toch gewoon shoppen.” Hoe optimistisch, hoe pessimistisch ben je en vanuit welke invalshoek kijk je naar de problematiek. De een zegt: het herstel komt sneller dan verwacht want de consument wil shoppen. Maar er spelen meer ontwikkelingen een rol in dat proces. We moeten niet onderschatten wat er gaat gebeuren als de overheid de steunprogramma’s gaat stoppen met bedrijven in de problematische sectoren, met grote bedrijven die gaan reorganiseren, met de snelheid waarin werknemers omgeschoold moeten gaan worden, met de gevolgen van de stijgende werkloosheid. Maar ook zijn er macro-economische ontwikkelingen op wereldniveau die het gedrag van de Nederlandse consument kunnen beïnvloeden. Wij staan aan het begin van grote hervormingen, die geld gaan kosten en terugverdiend moeten gaan worden.

Corona-perikelen

Het blijkt voor Nederlanders steeds lastiger om voldoende afstand tot elkaar te houden in de coronacrisis. Een onderzoek van het RIVM onder 50.000 mensen toont aan dat de 1,5 meter afstand minder goed wordt nageleefd. Eind april zei nog 63% van de ondervraagden zelden tot nooit dicht bij vrienden of familie te komen. Nu is dat nog 28%. Ook blijkt uit het onderzoek dat er beperkt gehoor wordt gegeven aan het advies thuis te blijven met klachten. 89% deed minimaal een keer boodschappen met klachten. Bijna de helft is naar het werk gegaan.

Onder anderen burgemeesters hebben gevraagd een algehele mondkapjesplicht

te overwegen. Verder wil een meerderheid in de Tweede Kamer een nieuw advies van het OMT over het nut van mondkapjes. Het RIVM ziet geen reden om het dragen van mondkapjes ook buiten het ov verplicht te stellen. Volgens het instituut ontbreekt er nog altijd hard bewijs, waaruit blijkt dat mondkapjes in de openbare ruimte besmettingen met het coronavirus voorkomen. Een RIVM-woordvoerder zegt wel dat er voortdurend naar nieuw onderzoek wordt gekeken. “Maar tot op heden is er geen aanleiding het advies aan te passen.”

Een medewerker van een slachthuis in Duitsland heeft het coronavirus over zeker acht meter overgedragen. Dat is aanzienlijk meer dan de maximale overdraagbare afstand waar normaliter in de wetenschap van uit wordt gegaan. Dat het virus zo’n afstand kon afleggen had waarschijnlijk te maken met de bijzondere omstandigheden in het slachthuis, schrijven onderzoekers. In de ruimte werd de lucht gecirculeerd en was er weinig toevoer van verse lucht. Verder was het er koel: 10 graden. Volgens virologen werpt het onderzoek nieuw licht op de verspreiding van het virus onder bepaalde omstandigheden. (bron: NOS) Een vreemde reactie van het RIVM en minister Grapperhaus: wij geen de maatregelen voor het dragen van mondkapjes niet uitbreiden, ondanks het verzoek daartoe van de burgemeesters van de grote steden en een aantal virologen, die daartoe hebben aangedrongen. Naar de reden moet ik gissen: we moeten het de commercie niet moeilijker maken dan nodig is? Nauwelijks iemand trekt zich op de markt ook maar iets aan van de 1½ meter doctrine en de mondkapjes worden zeldzaam. En of de boa’s handelend optreden: ik heb het niet waargenomen. Gelukkig neemt het aantal ziekenhuisopnamen van mensen met een corona besmetting niet toe.

De 15 landen met de meeste corona-doden per 100.000 inwoners

België 86 doden; het VK 68; Spanje 61; Zweden 55; Italië 58; Chili 46; Frankrijk 45; VS 43; Peru 42; Brazilië 39; Nederland en Ierland 36; Mexico 32; Ecuador 31; Panama 28. (bron: Trouw)

Zo’n 96 brandhaarden kwamen er deze week aan het licht, verspreid over vooral de Randstad en de zuidelijke provincies. In totaal duizend nieuwe coronagevallen, een verdubbeling ten opzichte van de week ervoor. Dat komt vast door die feestende jongeren, was de reflex aan de praattafels van Hilversum tot Den Haag. Maar dat is niet helemaal terecht: de toename bij dertigers, veertigers en vijftigers is nauwelijks lager. We zijn met z’n allen een beetje te veel vakantie aan het vieren’, zegt Moniek Buijzen, hoogleraar communicatie en gedragsverandering in Rotterdam. ‘Niet alleen jongeren, maar ook volwassenen en beleidsmakers.’ Want waar is het kabinet, nu de nood weer stijgt? Waar zijn de wekelijkse persconferenties, waar de dagelijkse cijferoverzichten op tv? ‘Je mist toch een soort gewaarwording: dit is nog niet klaar’, signaleert hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht). De vraag is of dat te vermijden was, vindt hoogleraar communicatiewetenschap Bas van den Putte (UvA). ‘We zitten in een crisis, in een lockdown, en op een gegeven moment moet je daar weer uit. Natuurlijk geeft dat wrijving. Eigenlijk moet je 1,5 meter afstand houden. Maar als je dat altijd en overal doet, kom je niet aan de vrijheid toe.’

We zijn dan ook de enigen niet die hiermee worstelen. Brandhaardjes zijn er van Scandinavië tot Spanje, en in België en Oostenrijk scherpte men de maatregelen aan. Patiënt Europa is stabiel, maar wel nog erg onrustig. Maar met een schril belletje van de wekdienst zijn we er niet, vindt Van den Putte. De stem aan de lijn zal mensen soms toch ‘even op weg moeten helpen’, zegt hij, met raad en advies. Zeker nu de regels soms onduidelijk zijn: geen anderhalve meter afstand op het sportveld, wel in de nazit in de kantine. ‘De overheid zal moeten blijven uitleggen waarom de regels zijn zoals ze zijn. Alleen op die manier kun je de mensen motiveren’, zegt Van de Putte. En waar het te ingewikkeld wordt, zal men het de mensen makkelijker moeten maken. Als voorbeeld noemt Van de Putte de ministeriële oproep: vermijd drukke plaatsen. ‘Wat is nou een drukke plaats? Daarvoor zou je eigenlijk een druktemeter op internet moeten kunnen raadplegen, met een kleurcode hoe druk het is op het strand. En als het er te druk is, tips: je kunt ook hier- of daarnaartoe.’ Misschien, oppert Buijzen, hebben we in de communicatie wat te veel nadruk gelegd op het doodgaan, dat lot dat vooral de alleroudsten treft. Daardoor wordt het virus voor jongere generaties toch wat meer een ver-van-het-bedshow. Terwijl toch duidelijk is dat de ziekte voor jongeren allerminst het griepje is dat activisten er graag van maken: ruim 14 duizend leden telt de Facebookgroep ‘Coronapatiënten met langdurige klachten’ inmiddels. Vaak zijn dat jongere ex-patiënten, met slopende klachten zoals extreme vermoeidheid, hoofdpijn, benauwdheid en geheugenverlies. Buijzen verzet zich in elk geval tegen het beeld dat jongeren dwarsliggers zijn die zich nergens wat van aantrekken. Uit de voorlopige resultaten van een vragenlijstonderzoek dat ze in mei uitvoerde in Rotterdam, blijkt iets heel anders: jongeren zijn prima op de hoogte, en begaan met zowel hun eigen lot als dat van anderen. ‘Je moet alleen wel het gesprek met ze aangaan’, zegt Buijzen. ‘Maak het concreet en dichtbij. Vertel persoonlijke verhalen. En houd ze voor: een nieuwe lockdown, dat is het risico dat we nemen.’ Er moet worden nagedacht welk signaal voor welke groep handig is, zodat iedereen bij de les blijft’, vindt Heesterbeek. Want wat een wake-upcall is voor de een, is voor de ander misschien reden om zich nog eens lekker om te draaien. ‘Momenteel lijkt er weinig gerichte communicatie met een signaalfunctie, behalve de wekelijkse RIVM-cijfers en dat dashboard, waar de meeste mensen natuurlijk niet naar kijken.’ Uiteindelijk, zegt Heesterbeek, zit er maar één ding op: stapje voor stapje vooruit, op de tast de lockdown uit, terwijl de wake-upcalls ons wakker houden en de GGD’s de brandjes met contactonderzoek en quarantaines proberen te blussen. ‘Het antwoord is toch: een beroep doen op ieders verstand’, vindt Heesterbeek. ‘We mogen al veel meer dan tijdens de lockdown, maar dan moeten we ons wel verantwoord gedragen.’ (bron: VK)

In Amerika zijn voor de vierde dag op rij meer dan duizend sterfgevallen als gevolg van het coronavirus geteld. Het persbureau Reuters komt op basis van een eigen telling uit op 1019 doden. De dagen ervoor waren het er ruim 1100. Begin juni kwamen er ook vier dagen op rij 1000 overlijdens bij. Het aantal nieuwe sterfgevallen stijgt, maar is nog ver onder het niveau van april, toen er elke dag gemiddeld 2000 doden waren. In totaal zijn nu in het land van 330 miljoen inwoners 145.352 sterfgevallen bekend. Het aantal besmettingen stijgt met name fors in de zuidelijke staten Arizona, Californië, Texas en Florida. (bron: NOS)

Frontberichten

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft luchtvaartmaatschappijen gewaarschuwd voor mankementen aan de Boeing 737 NG en 737 Classic. Als de vliegtuigen zeven dagen of langer achter elkaar stilstaan, kan op sommige onderdelen roestvorming ontstaan, wat kan leiden tot motorproblemen. De waarschuwing is gedaan nadat recent enkele meldingen waren binnengekomen over het uitvallen van motoren. Omdat door de coronacrisis vliegtuigen langer aan de grond staan, is het risico op deze problemen groter. Het gaat om tweeduizend toestellen die in gebruik zijn bij diverse luchtvaartmaatschappijen. Als de bedrijven deze problemen tegenkomen, moet het betreffende onderdeel worden vervangen voordat het vliegtuig weer in gebruik kan worden genomen. Boeing zegt dat het de luchtvaartmaatschappijen al op de hoogte heeft gebracht van de problemen. “Doordat vliegtuigen aan de grond staan of minder vaak worden gebruikt vanwege de COVID-19-pandemie, kunnen ze gevoeliger zijn voor corrosie”, meldt de vliegtuigbouwer in een toelichting.

De prijzen van goud en zilver naderen recordniveaus door de onzekere situatie rond het coronavirus en andere factoren. De spotprijs sloot deze week op $1.901,30 (1629,98) per troy ounce (31,103 gr). De zilverprijs bleef de laatste tijd wat achter bij die van goud, maar doet nu volop mee in de opmars. Een troy ounce zilver kost nu $22,71, de hoogste prijs sinds 2013. Het huidige niveau van de goudprijs is het hoogste in acht jaar. De recordstand van $1.921,41 van 6 september 2011 komt steeds meer in zicht. Volgens een analist van persbureau Reuters komt de opmars door de onzekerheden over de coronacrisis en gooit het Amerikaans-Chinese conflict extra olie op het vuur. China beval de sluiting van het Amerikaanse consulaat in Chengdu, nadat de VS een Chinees consulaat in Houston had gesloten. In onzekere tijden zoeken beleggers naar veilige havens en doen edelmetalen het doorgaans goed. Dat effect wordt versterkt door de zwakke positie van de dollar.

De Rabobank heeft deze week aangifte gedaan van een miljoenenfraude, bevestigt de bank zaterdag na berichtgeving van RTV Noord. De bank zou voor circa 1 mln zijn opgelicht. Eerder deze week maakte de politie Noord-Nederland bekend dat een financiële instelling aangifte had gedaan van oplichting en valsheid in geschrifte. Dit blijkt de Rabobank te zijn. De Rabobank verstrekte een ondernemerskrediet van bijna €1 mln aan een bedrijf in Noord-Nederland voor de ontwikkeling van verwarmingssystemen. Deze onderneming zou op grote schaal fraude hebben gepleegd. De politie deed in verband met deze zaak de afgelopen week invallen in Groningen en Drenthe.

Bij oliewinningbedrijf Schlumberger, waarvan een van de vier hoofdkantoren in Den Haag staat, verdwijnt een kwart van de arbeidsplaatsen. Het gaat om 21.000 van de 85.000 banen. Dat heeft het bedrijf bekendgemaakt bij de presentatie van de cijfers over het tweede kwartaal. Schlumberger boekte de voorbije drie maanden een verlies van $3,4 mrd (2,9 mrd), op een omzet van $5,4 mrd. Het kwartaal ervoor dook het bedrijf ook al diep in het rood. Het bestuur wil daarom een op de vier arbeidsplaatsen schrappen. Hoeveel ontslagen er in Nederland vallen, is niet duidelijk. Het bedrijf heeft voor het massaontslag een bedrag gereserveerd van ruim $1 mrd. De verwachting is dat het merendeel hiervan al in de tweede helft van dit jaar gebruikt wordt. De oliesector heeft zwaar te lijden door de coronacrisis. De vraag naar olie is sterk teruggelopen door de lockdownmaatregelen die in veel landen zijn ingevoerd. Schlumberger-topman Olivier Le Peuch spreekt dan ook van “het meest uitdagende kwartaal in de laatste decennia”. (bron: nu.nl)

Overwegingen

De aandelenbeurzen in New York sloten donderdag dik in de min. Nieuwe gegevens over de Amerikaanse arbeidsmarkt toonden dat het economisch herstel meer stokt dan werd verwacht. Technologieaandelen gingen in de uitverkoop. De Dow-Jonesindex sloot 350 punten lager: 1,3%. De breed samengestelde S&P 500 werd 1,2% lager gezet, op 3253 punten. Techbeurs Nasdaq leverde 2,3% in. De DJIA sloot deze week af op -0,68% en de Nasdaq 100 op -0,94% bij een dalende $ t/o €. (bron: DFT)

In zijn column op DDS doet Frits Bosch interessante uitspraken. Zo schrijft hij Het liberale verhaal, het marktdenken, die VVD mentaliteit: het is over de datum. We snakken naar iets anders. Het is tijd voor een optimistischer en vrolijker verhaal. En als ik zeg: ‘het gaat om de zorg en het onderwijs’, dan wordt gezegd, ‘nee, het gaat om het systeem, de grote bedrijven”. Hoe kijken we tegen deze uitspraak aan? Zoals altijd: eerst de feiten te beginnen met het marktsysteem. De mondiaal rijksten zijn de laatste 20 jaar nog veel rijker geworden. In 2000 bezaten de 15 rijksten, volgens het blad Forbes, $350 mrd. Dat is gemiddeld $23,3 mrd per persoon. In 2018 is dat vermogen gegroeid tot $1.000 mrd, dat is $66,7 mrd per persoon. In 18 jaar tijd zijn de superrijken drie keer zo rijk geworden. Waardoor kunnen deze mensen zo over-the-top rijk worden? Het komt door het marktsysteem waarin wij leven. Laat je vermogen op de beurs voor je werken. Het verband tussen ‘zweetdruppels’ (arbeid), inkomen en vermogen is door IT, globalisering en marktmechanisme goeddeels verloren gegaan. De inkomensverschillen zijn steeds groter geworden. De top 1% vangt 27% van de groei van het totale inkomen en het wordt snel meer. Het kapitalisme dreigt uit z’n kracht te groeien en steeds onrechtvaardiger te worden. Dit is een ontwikkeling die vele economen onderkennen. Het marktsysteem werkt, maar het systeem wordt bedreigd door zichzelf. Het is nog niet gelukt om het systeem van vrije marktmechanisme, effectief aan banden te leggen om een rechtvaardiger uitkomst te genereren. De decadentie neemt toe. De VVD heeft naar mijn mening steeds ‘de grote bedrijven’ laten prevaleren. Overigens zonder resultaat, want Unilever is vertrokken, Shell lijkt dit voorbeeld te volgen. “De helft van de grote bedrijven denkt na over een vertrek uit Nederland. Ze maken zich namelijk zorgen over ons ondernemingsklimaat” (KPMG). Mark Rutte heeft steeds welvaart boven welzijn geplaatst. Maar ‘de macht breken van het marktdenken’ zal niet zo gauw lukken. Het marktsysteem staat aan de basis van onze hele maatschappij en het is tot op heden het meest rechtvaardige systeem dat er bestaat. Socialisme en communisme zijn in de historie uitvoerig geprobeerd, maar telkens heeft het geleid tot ultieme onrechtvaardigheid, achterstelling, onderdrukking en grootschalige moord. Maar wat wil je nu met 17,4 miljoen mensen ‘op dat hele kleine stukje aarde’ met een enorme voetafdruk, gaande naar 22 miljoen over een paar jaar. De hele zaak wordt qua regelgeving dichtgetimmerd en het individu wordt ingekaderd en monddood gemaakt. Nederland gaat steeds meer naar een totalitaire samenleving.

De waarden waarop de koersvorming op de aandelenkoersen tot stand komen is veranderd. Daarvoor zijn wel redenen aan te geven: de waarde van ons geld is fors gedevalueerd, alleen dat komt niet aan de oppervlakte door het huidige systeem van zwevende wisselkoersen. Alhoewel ‘vroeger’ niet altijd beter was, was het leven voor velen wel simpeler en transparanter. In veel zaken wisten we waar wij aan toe waren: je had een vaste baan met een vast salaris. Lonen en pensioenen werden geïndexeerd. De rente was redelijk stabiel: 4% met de inflatiecorrectie. Als je 40 jaar voor je pensioen premie betaalde kreeg je op je 65-ste 70% van je laatst verdiende salaris (later werd dat het midden-salaris). Wetten en regels waren toen voor de burger eenvoudiger en begrijpelijker. We kregen een koelkast, een autootje, aardgas en vakantie in het buitenland. Die tijd is helemaal voorbij. Hoeveel pensioen mensen krijgen na hun pensionering hangt af van de rendementen die gemaakt worden met de pensioenreserves, of lonen en pensioenen worden geïndexeerd hangt af van de ‘markt’. Pensioenen worden jaarlijks variabel en of er een koppeling met de koopkracht komt, ik kan het U niet vertellen. Wat is geld nog waard, wat de markt er voor geeft en rente op je spaargeld is nog maar €0,01 per jaar voor €100. Onze spaargelden en de opgebouwde pensioenreserves worden door de monetaire autoriteiten, ECB en DNB, opgeofferd aan het systeem van het neoliberalisme: het kapitalisme en het functioneren van de markt. Aan dat systeem een sociaal/maatschappelijke onderbouwing. Daar gebeurt het vandaag de dag allemaal: alles commercieel, alles geld, alles markt. Een jaar of 8 geleden heeft de toenmalige voorzitter van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, zijn ziel en zaligheid in dienst gesteld van het liberale denken. En dat hebben we geweten. In bovenstaand artikel van Frits Bosch worden de gevolgen ervan in beeld gebracht. Geld werd ontdaan van zijn waarde, rentes werden gratis, negatief tot bijna gratis. De geldmarkten werden overstroomd met geld, waaraan geen behoefte was. Ook als corona niet was gekomen waren we toch in een economische krimp terecht gekomen, dat heeft gratis geld niet kunnen voorkomen. Vroeger kenden we een begrip dat we noemden ‘vertrouwen in geld’, nog eerder kenden we zilver muntgeld, dat de waarde van de munt had, maar dat lijkt ‘verleden tijd’. Er is zoveel geld op de markt dat de prijsvorming op de effectenmarkten niet meer de waarden van de fondsen vertegenwoordigt, b.v. een koers/winst verhouding, maar verwachtingen, lucht dus. We zien momenteel wekelijks bedrijven dalende omzetten en resultaten bekendmaken en ontslagen aankondigen, maar de koersen op de aandelenbeurzen blijven stijgen omdat er veel teveel geld beschikbaar is om mee te speculeren. Vandaag de dag bestaat nog maar 5% echte beleggers de andere 95% zijn (dag)handelaren en software op de mainframes van de banken en handelaren. Die laatste groep doen alleen maar korte termijntransacties. Dat devalueert sterk de waarde die van oudsher werd toegekend aan de koersvorming op de effectenbeurzen. Dat baart mij zorgen want wat zijn die waarden nu echt nog waard. Als er een kapitaalvernietiging optreedt zal dat een ineenstorting van de beurzen tot gevolg hebben. Dat betekent dat, om het monetaire stelsel overeind te houden, de centrale banken steeds meer geld in de markten moeten pompen, maar daarmee wordt het geld waardeloos en dat kan een hyper-inflatie veroorzaken.

Oplichting in optima forma tot in de hoogste rangen

Ik besteed aandacht aan deze oplichting in Duitsland, omdat het een internationale uitstraling heeft en typisch een geval is dat past in het neoliberale denken van onze politieke en financieel/monetaire leiders. Hans Nauta schrijft daarover in Trouw. Het begon met €1,9 mrd die ‘kwijt’ was. Dit bedrag stond wel op de balans van het Duitse betalingsbedrijf Wirecard, maar het geld is er nooit echt geweest. Na die opzienbarende onthulling vorige maand moest Wirecard het faillissement aanvragen. Sindsdien wordt het fraudedossier almaar dikker. Deze week kwam er nog eens €3,2 mrd aan oneerlijk verkregen leningen bij. Topman Markus Braun van Wirecard is voor de tweede maal in korte tijd gearresteerd. Ook raakt het boekhoudschandaal de Duitse politiek. Wirecard was de oogappel van de Duitse fintech-sector, als aanbieder van digitale betalingsdiensten en werkgever van 5800 mensen. Bondskanselier Angela Merkel had het bedrijf vorig jaar september nog warm aanbevolen tijdens een bezoek aan China, meldt de Amerikaanse zakenkrant Wall Street Journal. Ook al waren haar topambtenaren op de hoogte van mogelijke misstanden bij het bedrijf. Bestuursvoorzitter Braun werd vorige maand al gearresteerd op verdenking van fraude en marktmanipulatie, maar kwam op borgtocht vrij. Hij wordt ook verdacht van handel met voorkennis: vlak voor de faillissementsaanvraag zou hij voor miljoenen euro’s aan aandelen Wirecard hebben verkocht. Deze week werd hij samen met de voormalige financiële topman en het voormalige hoofd boekhouding opgepakt. Volgens de openbaar aanklager in München besloot dit drietal in 2015 om de boeken te vervalsen. Het verliesmakende Wirecard werd opeens winstgevend en daardoor aantrekkelijker voor klanten, investeerders en andere geldschieters. Wetende dat een kwart van de bezittingen – die €1,9 mrd – in werkelijkheid niet bestond, haalden de verdachten voor €3,2 mrd aan leningen binnen. Ook zorgden ze goed voor hun persoonlijke bankrekeningen. Naast Duitse en Japanse banken leenden ABN Amro en ING geld aan Wirecard, meldde persbureau Bloomberg, elk zo’n €180 of €200 mln. De Nederlandse Vereniging van Effectenbezitters vindt dat de banken steken hebben laten vallen. Ook omdat de Financial Times vorig jaar al onthulde dat het goed mis was bij Wirecard. Wirecard leverde betaaldiensten over de hele wereld. Bijvoorbeeld aan luchtvaartmaatschappij KLM. Naar eigen zeggen verzorgde Wirecard het complete betalingssysteem op de KLM-websites in veel landen in Europa en daarbuiten. Ook regelde Wirecard voor KLM de digitale verbinding met een Indiase bank, om zo betalingen te kunnen verwerken in India. KLM reageert niet op de vraag wat het faillissement van Wirecard in de praktijk voor de maatschappij betekent. De val van Wirecard raakt ook de Duitse politiek. Had de toezichthouder niet veel eerder moeten ingrijpen? De Duitse minister van financiën Olaf Scholz wist al 17 maanden geleden van mogelijke marktmanipulatie door Wirecard. De Duitse financiële waakhond BaFin informeerde hem daarover, schreef Bloomberg. Scholz reageerde deze maand dat hij veranderingen wil doorvoeren bij de toezichthouder, omdat het toezicht tekort schoot. Ook duikt het Bundesrechnungshof in de zaak. Deze onderzoeksautoriteit van de overheid wil weten waarom BaFin niet heeft opgetreden na signalen van mogelijke fraude. Wat is hier nu de positie van de Duitse minister van Financiën? De waakhond BaFin waarschuwt de minister in februari 2019 al voor malversatie bij Wirecard, maar de minister laat Merkel, een half jaar later, in China beveelt het bedrijf nog aan. En nu is het bedrijf failliet als gevolg van gepleegde fraude op grote schaal. En nu verdedigt de minister zich met zijn uitspraak dat de waakhond tekortgeschoten was in het gevoerde toezicht. Ik denk dat het de allerhoogste tijd wordt dat de minister de verantwoordelijk neemt voor zijn niet-adequaat handelen en zelf opstapt.
©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 24 juli 2020; week 30: AEX 563,95; Bel20 3.435,43; CAC40 4.956,43; DAX30 12.838,06; FTSE 100 6.123,82; SMI 10.214,21; RTS (Rusland) 1255,98; SXXP (Stoxx Europe 600) 367,29; DJIA 26.469,89; NY-Nasdaq 100 10.483,13; Nikkei 22.751,61; Hang Seng 24.705,33; All Ords 6.148,00; SSEC 3.196,77; €/$1,1656; BTC/USD $9.695,06; 1 troy ounce goud $1.901,30, dat is €52.405,21 per kilo; 3 maands Euribor -0,448%; 1 weeks -0,521%; 1 mnds -0,513%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,319%; 10 jaar VS 0,5823%; 10 jaar Belgische Staat -0,16%; 10 jaar Duitse Staat -0,443%; 10 jaar Franse Staat -0,14%; 10 jaar VK 0,151%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,497%; 10 jaar Japan 0,0118%; Spanje 0,356%; 10 jaar Italië 1,001%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,504.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden flat tot licht dalend, beleggers worden onrustiger over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS nog steeds toeneemt en voor de slechte prognoses voor de komende tijd, de stijgende werkloosheid, een recessie en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden, de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en een gebrek aan eenheid bij de 27 regeringsleiders van de EU-lidstaten over een krachtig EU-beleid. Ook de dalende dollarkoers trekt de aandacht. De goudprijs steeg fors door en noteert net > $1900. De rentetarieven noteerden flat. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,325%; Duitsland -0,022%; Nederland -0,012%; Frankrijk 0,511%; Japan 0,5694%; GB 0,659%; Canada 0,9862%; Spanje 1,153%; VS 1,2444%; Italië 1,946%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,519%; Nederland -0,617%; Zwitserland -0,63%; Denemarken -0,519%; België -0,535%; Frankrijk -0,513%; Spanje -0,207%; Japan -0,125%; VK -0,093%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 25/26 07 2020/541 Zijn wij onderweg naar morgen?