UPDATE16092017/394 Hoe gezond is de Europese economie?

Ik vraag de laatste tijd regelmatig af waarom zowel politieke en monetaire autoriteiten, de financiële wereld en het gewone volk zich zo weinig zorgen maken over de afloop van het monetaire beleid van Draghi c.s. Op zich stel ik dat de feiten, die aan ons voorbijtrekken, zo helder zijn dat iedereen zich over de toekomst grote zorgen zou moeten maken. Maar wij leven in een tijd dat de realiteit wordt genegeerd en dat onze leiders wel zo knap zijn dat zij in staat zijn de vinger aan de pols te houden. Maar de historie leert ons dat op enig moment alle vertrouwen wegvalt, hetgeen tot een grote chaos zal leiden. Ik heb jaren geleden al eens geschreven over de gevolgen van ‘zwarte donderdag’, op 24 oktober 1929, en de paniek die op Wall Street uitbrak en uiteindelijk de effectenbeurs volledig instortte. Begin 1929 waren er in de VS economische problemen ontstaan. De verkoop van auto’s was gestokt en de huizenbouw stagneerde. Na een periode van extreme koersstijgingen vroegen aandelenhouders zich af hoe lang dat nog goed zou gaan. In september 1929 begint de stijging van de koersen al te haperen en korte tijd later, maandag 21 oktober, breekt er angst uit op de beursvloer. Toch herstellen de koersen zich even. Maar op donderdag 24 oktober 1929 slaat de verwarring op de beurs toe. Deskundigen proberen de Amerikaan er nog wel van te overtuigen dat de hoge prijzen ‘niet meer dan normaal’ zijn en bankiers kopen aandelen om hun vertrouwen in het prijsniveau te demonstreren. Ook de net aangetreden president Herbert Hoover bemoeit zich met de zaken door te zeggen dat alles in het land prima in orde is. De koersval is echter begonnen. Weken achter elkaar blijven de koersen zakken. Uiteindelijk zullen ze dat blijven doen tot de zomer van 1932. De beurskrach (beurscrash) van 1929 werd de eerste beurskrach die wereldwijd gevolgen had, ook in Europa. Toen en ook nu is er sprake van een virtueel vertrouwen in de bomen die tot in de hemel zouden groeien. Maar de realiteit is dat beleggers/investeerders/spaarders vertrouwen hebben in het financieel/economische systeem. Zolang dat vertrouwen niet wordt beschaamd blijven aandelen en obligaties hoog geprijsd. Thomas Piketty, de Franse econoom van het boek ‘Kapitaal uit de 21e eeuw’, is gespecialiseerd in het thema economische ongelijkheid vanuit een historisch en statistisch oogpunt. Hij is hoogleraar aan de École d’économie de Paris en columnist voor Libération en schrijft ook in Le Monde. Hij kreeg internationale bekendheid na de publicatie van Le Capital au XXIe siècle in 2013. In Trouw zegt hij deze week ondermeer dat Europa op een kruispunt staat met twee mogelijkheden: ‘we gaan nu door met de Europese integratie dan wel we vallen om’. Hij stelt in dat interview dat economie ook een politieke morele dimensie heeft. In zijn pamflet ‘Naar een democratischer Europa’ geeft hij aan hoe we verder moeten met de eurozone. Hij is heel ongerust over de staat en toekomst van Europa en de eurozone. De huidige situatie schetst hij als een democratisch zwart gat, waar geen enkele controle plaatsvindt op de besluiten die de ministers van Financiën van de 19 eurolanden nemen. De positie die Duitsland heeft bij de besluitvorming is overheersend, Duitsland dat zelf maar 13% draagvlak heeft onder de kiezers voor het beleid dat de eurozone wordt gedicteerd. Ik verwijt Dijssel dat hij, met zijn volle verstand, de commando’s uit Berlijn heeft uitgevoerd in de Eurogroep. Piketty waarschuwt dat zonder een parlementaire en politieke unie, die op basis van meerderheidsbesluitvorming regeert, de eurozone omvalt. Een muntunie is zonder een gemeenschappelijk begrotingsbeleid onhoudbaar. Zoals het nu functioneert hebben de nationale parlementen zichzelf buitenspel gezet. Het monetaire beleid van de ECB staat toe dat de sterke landen (als Duitsland en Nederland), ongewild wellicht, aan een permanente transferunie meewerken waarbinnen de zwakke eurolanden (Italië, Griekenland, Portugal, Spanje) en de zwakke banken overeind worden gehouden met een overvloed van geld en een rente van 0%. Dat betekent dat spaargeld en opgebouwde pensioenreserves de rekening gepresenteerd krijgen van dit beleid. Alleen dat vertellen de hiervoor verantwoordelijke autoriteiten niet aan de slachtoffers. De Europese bewindslieden hebben na de crash van 2008 besloten een macro-economisch beleid te voeren, dat rampzalig is verlopen. Wij weten inmiddels dat de bezuinigingen van de kabinetten Rutte I en Rutte II, zware schade hebben toegebracht aan de samenleving:veel meer dan noodzakelijk was. Ouderen en kwetsbaren betalen daarvoor een hoge prijs. Het snelle terugbrengen van de staatsschuld was ongewenst. U kent mijn stokpaardje: het geld dat vrijviel door de bezuinigingen had grotendeels geïnvesteerd moeten worden in fundamenten waarop komende generaties zouden kunnen voortbouwen. Ik wijs hier op ontwikkelingen uit het verleden. De opbrengst van de bezuinigingen had moeten worden geïnvesteerd in projecten die de fundamenten zouden moeten vormen voor de volgende generaties. Net zoals de industrialisatie (in de 18e eeuw in Engeland en vanaf 1860 in Nederland), de spoorwegen (vanaf 1839), de waterwegen, de luchtvaart, de infrastructuur (aan het begin van de 19e eeuw, onder Napoleon werden plannen gemaakt voor de grootschalige aanleg van kanalen maar ook voor verharde wegen, zogenaamde straatwegen) en de communicatie (2000), dat voor ons is gedaan door eerdere generaties. Over Rutte wordt Pikkety de vraag gesteld ‘Voor Rutte hoeft er geen verdieping te komen in de eurozone. Als de knoflooklanden zich aan de afspraken over hervormingen houden en hun zaakjes op orde brengen, kan alles blijven zoals het nu is.’ Pikkety zegt in dat interview in Trouw ook dat economie altijd een politieke en morele dimensie heeft. In zijn pamflet ‘Naar een democratischer Europa’ schrijft hij over hoe we verder moeten met de eurozone. Hij bevestigt zijn grote onrust over de staat van Europa en de eurozone. Hij spreekt over een democratisch zwart gat waar geen enkele controle plaatsvindt en verantwoording wordt afgelegd over de besluiten die de Eurogroep, bestaande uit de 19 ministers van Financiën uit de 19 eurolanden onder voorzitterschap van onze landgenoot Dijssel, neemt. Het sociale aspect van dit beleid is ver zoek. Kijk naar de ellende die is aangericht onder de Grieken, waar 40% van de jonge Grieken werkeloos is en waar de volgende generaties schulden moeten aflossen die niet op te brengen zijn. Het beleid dat de eurogroep uitvoert komt uit Berlijn. Slechts 13% van de bevolking van de 19 eurolanden steunt dat dictatoriale beleid. De 19 nationale parlementen van de eurolanden hebben zich zelf buitenspel gezet wat betreft het financiële beleid van de eurolanden. In Nederland bestaat groot verzet dat ons spaargeld en onze pensioenreserves straks worden ingezet om de zwakke Zuid-Europese eurolanden (Griekenland, Italië en het Iberisch schiereiland) en de banken worden gered van de ondergang. Op zich loopt dat project al een aantal jaren door het monetaire beleid dat Mario Draghi voert. Dat wordt een ‘permanente transferunie’ genoemd. Pikkety verwijst daarvoor naar het rampzalige macro-economische beleid van de bezuinigingen en het terugbrengen van de staatsschuld. De kabinetten Rutte I en Rutte II hebben veel meer bezuinigd dan strikt nodig was, laat ik zeggen minimaal €10 mrd. Onze premier hoopt dat een verdere verdieping van de eurozone niet nodig zal zijn. Hij hoopt dat de knoflook-landen hun zaakjes hervormen, zoals afgesproken, waardoor alles zo kan blijven zoals het nu is. Pikkety zegt daarop ‘als je dit denkt moet je ook geen monetaire unie willen’. Ook al omdat het traject dat Mercron (de Frans/Duitse as) wil inzetten gepaard zal gaan met een enorme overdracht van soevereiniteit aan Brussel. Dat is het laatste wat Rutte wil: meer macht naar Brussel. Hij is voor een statenstructuur, de communautaire methode, zoals wij die nu hebben. Merkel en Macron willen vaart zetten in de integratie binnen de EU. Zij zouden niet tegen de vorming zijn van groepjes koplopers (met minimaal 9 landen), die de kar gaan trekken en geen vaart gaan minderen als landen het tempo niet kunnen volgen. Zij willen verder met ‘een coalitie van bereidwilligen’ en afstand nemen van het tijdrovende proces van het zoeken van compromissen waarin alle EU-landen zich kunnen vinden. Het kan leiden naar een Europese Unie van kopgroepen van noord/zuid en oost/west, de rijken en de armen, de koplopers en de achterblijvers, de handelaren, de beleggers en de investeerders. De voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker presenteerde deze week in het Europees Parlement de 9e Staat van de Unie, een jaarlijkse ‘troonrede’, waarin hij zijn visie ontvouwde voor de toekomst van Europa. De EU staat voor verdere integratie. Als het aan hem ligt dan gaat het vol gas vooruit met het Europese project in de laatste twee jaar voordat hij afzwaait. Hij toonde zich zeer ambitieus. Ruim een uur sprak hij en zijn toon was optimistisch. De Europese economie groeit weer en de migratiecrisis is onder controle. Vorig jaar was na het Brexit-referendum de toon nog somber. Een populistische golf dreigde over Europa te spoelen. Maar volgens hem heeft de EU nu de wind in de zeilen, gesteund door verkiezingsuitslagen in Nederland, Frankrijk en later deze maand Duitsland. Na de Duitse verkiezingen is er een tijdsspanne van zestien maanden waarin de EU verder kan worden verdiept, zegt Juncker. Hij pleit voor een Europese minister van Financiën en Economische Zaken die ook Eurogroepvoorzitter zal zijn. In een apart budget en parlement voor de eurozone, zoals bepleit door de Franse president Macron, ziet hij niets. In de toekomst wil hij ook dat er één president komt. Nu hebben de Commissie (Juncker) en de Europese Raad (Tusk), waarin de regeringsleiders zijn vertegenwoordigd, nog aparte presidenten. Juncker toonde zich ook ambitieus op handelsgebied. Nog voor het einde van zijn mandaat hoopt hij op handelsakkoorden met Canada, Nieuw-Zeeland en Australië. Ook keerde hij zich tegen sociale dumping. Werkenden moeten op een gelijkwaardig loon kunnen rekenen, wat bijvoorbeeld betekent dat Oost-Europese vrachtwagenchauffeurs niet hier ver onder de Nederlandse prijs aan de slag kunnen. Turkije kreeg een veeg uit de pan. Het land kan geen EU-lid worden want het gaat een totaal verkeerde kant op. Toch gooit hij de deur niet definitief in het slot, want hij heeft er geen zin in om de zwarte piet toegespeeld te krijgen. “Ik heb het gevoel dat de Turken de ophaalbrug graag ophalen en de EU de schuld willen geven. Wij reiken Erdogan de hand.” Wat mij verontrust is dat Merkel heeft besloten dat Duitsland geen wapentuig meer gaat leveren aan Turkije. Als reactie daarop brengt Erdogan naar buiten dat Turkije raketten heeft besteld bij de Russen. Hier wordt hoog spel gespeeld tussen Merkel en Erdogan. Turkije is een van de 28 NAVO-lidstaten en bestelt wapens bij de ‘vijand’. Juncker pleitte ook voor een snelle toegang van Roemenië en Bulgarije tot de Schengen-zone. Onder andere Nederland blokkeerde dat eerder. Op termijn zou ook Kroatië moeten toetreden aldus de Commissie-voorzitter. Hij wil ook dat zeven EU-lidstaten die nog niet zijn toegetreden tot de Muntunie (uitgezonderd Denemarken en het VK) dat ook ‘ooit’ gaan doen en overgaan naar de euro. Ik heb twijfels waarom Juncker nu daarmee komt. In feite is de euro nog altijd een experiment, dat nog kwetsbaar is. Over de houdbaarheid is nog niets te zeggen. Ik hou rekening met een optie dat de problematiek die is voortgekomen uit het monetaire ruimgeld beleid en een extreem lage rentes, onbeheersbare en niet op te lossen problemen heeft veroorzaakt. Dat Juncker nu met dit voorstel komt om de problematiek, waarmee de 19 eurolanden kunnen worden geconfronteerd, te herverdelen over 27 eurolanden. Is dit een poging de Muntunie te redden van de ondergang? Ik sluit het op voorhand niet uit. Juncker roemde de weg die de 27 EU-landen hebben ingeslagen na de Brexit. Volgens hem zullen de 27 eensgezind doorgaan. De Britten, zo zei hij, zullen nog heel veel spijt gaan krijgen van hun besluit om de EU te gaan verlaten. De reacties vanuit de politiek zijn heel divers. Ik lees dat Rutte, die tegenstander is van meer soevereiniteit naar Europa, achter de visie voor de korte termijn van Juncker staat, maar twijfels uit voor een aantal institutionele bespiegelingen voor de langere termijn. Voor mij is dat abracadabra. In welke trein stapt hij in: de intercity van Merkel en Macron of in het boemeltje van Juncker. De Commissievoorzitter roept alle EU-lidstaten op de samenwerking te versterken op de communautaire methode: eindeloos blijven overleggen totdat alle 27 lidstaten zich herkennen het het compromis. Ieder land verdedigt de nationale belangen en dat zal vrijwel nooit het Europese belang zijn. Dit voorstel van Juncker is een onbegaanbare weg, die het beoogde doel nimmer bereikt. Zijn visie van een Europa met meerdere snelheden wijst hij resoluut af, maar de realiteit van de Noord-Europese en Zuid-Europese is dat de belangen ver uiteen lopen. Nu is het zo dat de problematiek van de zwakke landen de vooruitgang van Europa ontwricht. We moeten zeker niet voortgaan op het zandpad dat daar nu voor wordt gebruikt. Het verwijt wordt gehoord dat Juncker met zijn visie op de toekomst te ver voor de troepen uitloopt. Hij heeft het contact met de achterban verloren. Het eerste wat moet gebeuren is dat de 27 regeringsleiders in eigen land het volk duidelijk maken dat een krachtiger Europa noodzakelijk om de welvaart in de toekomst te kunnen behouden. Het probleem daarbij is dat er meerdere regeringsleiders zijn die hooguit kleine stapjes willen zetten en zoveel mogelijk de huidige status willen behouden. Neem Mark Rutte. Wat wil Juncker bereiken met zijn visie op de toekomst van Europa? Een herverdeling van bezittingen en vermogens van de rijke landen naar de minder welgestelden en armere landen en banken, lijkt onbespreekbaar. Ik sluit zo een ramp niet uit, ook al omdat de ECB de geldpersen maar laat draaien zonder zich af te vragen waartoe dat leidt. Is het zo vreemd dat politici geld gaan (her)verdelen dat niets kost. De rente is 0% en er wordt gesuggereerd dat die situatie nog wel enige tijd blijft bestaan. De grote schuldige daarvan blijft Draghi, die alles doet om de eurozone staande te houden. Als we vanuit een vogelperspectief naar Europa kijken is het beeld somber als we naar het traject kijken dat wordt gevolgd naar het Nieuwe Europa waar volgende generaties (onze kinderen en kleinkinderen) de kost in moeten gaan verdienen. Een Nieuwe Wereld met nieuwe leiders en nieuwe politieke doelstellingen op het gebied van arbeid, milieu en duurzaamheid, die door het bedrijfsleven moeten worden gerealiseerd. Vermeend en van der Ploeg reageren teleurstellend. Hun visie hierop eindigt bij de babyboomgeneratie. De plannen van Juncker zijn onhaalbaar omdat er geen draagvlak voor is onder de politici en het kiezersvolk. Dat laatste deel ik. Onze politici, ik neem als voorbeeld Mark Rutte, kunnen aan hun achterban niet verdedigen dat onze nationale belangen uiteindelijk zullen worden ingebracht in een Groot Europa. De voorzet van Juncker is lovenswaardig, alleen of hij voldoende deelnemers weet te strikken, daar kun je over twijfelen.Doet Juncker een poging de Europese Commissie om te bouwen naar een Europese regering? Op zich is een democratie niet de meest geëigende staatsvorm om zulke grote veranderingen te realiseren. Uit ervaring weten we dat de neuzen pas dezelfde kant op staan na een oorlog, grote natuurrampen en/of grote kapitaalvernietigingen als crashes. Maar als we daar op moeten wachten verliezen we kostbare tijd.

Merkel versus Schulz. U zult wellicht vragen waarover dit handelt: de verkiezingen van volgend weekend in Duitsland. Merkel verbergt iets, maar de vraag is wat. Ze heeft een forse voorsprong in de peilingen op haar opponent de socialistische voorman Martin Schultz, die ze schoffeert. Ze reageert niet op een persoonlijke uitnodiging van hem voor een tweede tv-duel op vier belangrijke TV-zenders. Ze laat niets van zich horen maar laat de CDU reageren dat Merkel daarvoor geen interesse heeft. Al maanden negeert ze Schultz. Tijdens de eerste TV-confrontatie op 3 september heeft zij vrijwel geen inhoudelijk debat over belangrijke thema’s gevoerd. Ze heeft Schultz ook vrijwel geen blik gegund. Elkaar eens goed in de ogen kijken, ontweek ze. Verder waren enkele heikele onderwerpen als digitalisering, toekomst van arbeid, pensioen en onderwijs. door de CDU geblokkeerd voor het gesprek. Schultz wil met haar debatteren over de centrale toekomstvragen, waarin de kiezers zijn geïnteresseerd. Maar Merkel zegt ‘nein ist nein’ en daarmee heeft ze alles gezegd over dit onderwerp. Wat blijft zijn de openstaande vragen, waarover de kanselier niet wil discussiëren. Verwijten over haar beleid zijn wel te maken: vluchtelingencrisis, haar contacten met Erdogan en Trump en geen visie over Europa. Bereid ze een greep naar de macht in Europa voor? We moeten afwachten waarom ze geen verantwoording wil afleggen over haar beleid (en dan denk ik aan het sjoemeldossier van Duitse dieselauto’s) en haar visie op de toekomst. Wat mij niet zint is dat Merkel het kiezersvolk niet informeert hoe ze verder wil met Duitsland en Europa. Nog steeds heb ik het gevoel dat ze opnieuw, nu met de Franse president Macron, de teugels in handen wil krijgen over het politiek sterk verdeelde Europa.

Afgelopen weekend schreven de economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg over het poldermodel en het zorgstelsel, die op de schop moeten. Ik citeer enkele uitspraken waarmee ik het wel dan wel niet eens ben. <citaat> Deze week werd het politieke nieuws uit Den Haag beheerst door twee onderwerpen: de stijging van de zorgkosten en de crisis in ons poldermodel. Het eigen risico bij zorgverzekeringen gaat volgend jaar omhoog tot 400 euro en ook de premies zullen stijgen. Voor de formatie van Rutte 3 zijn dit tegenvallers. </citaat> En terecht maakt het volk zich daar zorgen over. Met name over de forse stijging van de maandelijkse zorgpremie met ca €20, is, vanuit een sociaal standpunt, onacceptabel. Ja, de zorgkosten zijn de laatste jaren fors gestegen. <citaat> Nederland heeft één van de beste zorgstelsels van de wereld, maar deze positie kost steeds meer geld. Rond de eeuwwisseling gaven we ongeveer 8% van ons nationaal inkomen (bbp) uit aan collectief gefinancierde zorg. Nu is dat circa 13% en dat wordt 20%-30% van het bbp in 2040. Voor een doorsnee gezin zijn deze kosten dit jaar bijna een kwart van het inkomen en zonder ingrijpende maatregelen lopen ze de komende decennia op tot meer dan een derde. Ongeveer een kwart is het gevolg van extra medische vraag door de vergrijzende bevolking. Maar verreweg het grootste deel van de stijgende zorguitgaven wordt veroorzaakt door betere en duurdere zorg. Het gaat daarbij vooral om innovaties in de zorg (nieuwe technologie, betere medicijnen enz.), veranderingen in de maatschappij en epidemiologie (meer chronisch zieken) </citaat> Dat de zorgkosten uit de hand lopen is zeker toe te schrijven aan zorg voor ouderen. Oudere lichamen hebben meer aandacht nodig, ik zal dat niet ontkennen. <citaat> Het afgelopen decennium zijn er talloze maatregelen voorgesteld om tot kostenbesparingen in de zorg te komen, zoals meer efficiency, inzet nieuwe technologie, een hogere arbeidsproductiviteit, minder ziekenhuizen (specialisatie en concentratie) en meer buurtzorg via huisartsen. Daarnaast meer zorg op afstand (e-health), het tegengaan van overbehandeling en verspilling, meer verantwoordelijkheid bij de zorgconsumenten (meer zelfzorg), meer nadruk op gezond leven (preventie) en meer of minder marktwerking. Solide berekeningen wijzen uit dat zelfs bij aanzienlijke kostenbesparingen de zorguitgaven de komende decennia blijven toenemen. Politiek Den Haag weet dus nu al dat de burgers in de toekomst een groter deel van hun inkomen aan zorg moeten uitgeven, tenzij ze genoegen willen nemen met een zorg die van een veel lagere kwaliteit is dan we nu hebben. ..…..………. De huidige financiering van ons zorgstelsel moet op de schop en we moeten in het stelsel de nadruk gaan leggen op preventie. Met een gezonde levensstijl kunnen 40%-50% van de (welvaarts-)ziekten voorkomen worden. De lastendruk van de collectieve zorgkosten op arbeid moet worden verlaagd door deze te verschuiven naar de indirecte belastingen. Dit houdt in dat een deel van deze kosten wordt gefinancierd uit hogere heffingen op consumptie (btw en accijnzen). Deze verschuiving pakt zowel gunstig uit voor onze economie als onze volksgezondheid. Maar niet voor de koopkracht van Jan Modaal. Verder is het de vraag of daardoor de groei niet wordt aangetast. Veel meer geld kan worden behaald door de kostprijs van medicijnen en medische apparatuur centraal prijsafspraken te maken met de leveranciers (fabrikanten). Ik zou de lat zelfs nog hoger willen leggen door een centraal inkooppunt in te richten voor alle EU-landen. Rutte 3 ontkomt er niet aan met een creatief plan voor de financiering van de zorg te komen en moet daarbij onze zorgsector niet louter vanuit de kosten bezien. Het is een innovatieve sector die economisch van groot belang is en veel banen schept. Bovendien is het mogelijk met onze ziekenhuizen, die tot de beste van de wereld behoren, geld te verdienen op buitenlandse markten. </citaat>. Of dat laatste wel relevant is, vraag ik mij af, want de keerzijde is dat buitenlandse ziekenhuizen ons land ook zullen weten te vinden. Als ik naar mijzelf kijk heeft een oog glaucoom, is mijn gehoor teruggelopen, vraagt mijn gebit om meer onderhoud, heb ik voor de verzekeraar een ‘duur’ hart en ben ik onder behandeling van een internist voor een chronische ziekte. Maar er zijn ook lichtpunten. Zo beweeg ik relatief veel en heb ik een BMI waarde van 21,8, leef ik gezond en slaap ik goed. Ik stap nu over naar het polderoverleg. <citaat> De afgelopen zestig jaar heeft het traditionele overleg tussen regeringen en werkgevers- en werknemersorganisaties over het sociaaleconomische beleid een bijdrage geleverd aan onze welvaart. Dit zogenoemde poldermodel heeft tientallen akkoorden opgeleverd die groei, werk en sociale rust op de arbeidsmarkt hebben bevorderd. Rutte 3 zal het zonder akkoord moeten doen en hoeft daarover niet te treuren. Het was er alleen komen als de vakbonden, onder aanvoering van de FNV, hun zin hadden gekregen en we mogen blij zijn dat dit niet gebeurt. Deze bond heeft de afgelopen jaren zijn constructieve opstelling verlegd naar een ramkoers die slecht uitpakt voor onze economische groei en werkgelegenheid. Deze koerswijziging heeft te maken met het dalende en vergrijzende ledental en het enorme verlies aan machtsposities in alle bedrijfssectoren. In de sterke sectoren, zoals de zogenoemde smart industry (waaronder ICT) telt de FNV helemaal niet meer mee. Bij jeugdige werknemers is dat ook het geval. Ze zijn opgegroeid in het internettijdperk en kijken met verbijstering toe hoe het oude vakbondskader te keer gaat tegen innovatieve technologische ontwikkelingen en deze wil afremmen met een robotbelasting. Dit kader toont ook een afkeer van zzp‘ers en wil daar het liefst werknemers van maken. </citaat> Werkgevers en de vakbonden konden het de afgelopen weken niet eens worden over het zogenoemde arbeidsmarktdossier dat vier cruciale punten omvat. Het ontslagrecht, de loondoorbetaling bij ziekte, de positie van zzp’ers en het pensioenstelsel. ……… Voor Rutte 3 ligt hier nu de uitdaging om met evenwichtige voorstellen te komen, waarbij niet het verleden, maar de toekomst van Nederland centraal staat, die slim (vooroplopen bij digitaal en innovatieve technologieën) en groen (een duurzame economie), zijn. Werkgevers moeten nu laten zien dat ze de bonden niet nodig hebben om aan de wens van werknemers tegemoet te komen voor een betere werkzekerheid. </citaat>. Het is voor mij de vraag of dat traject, buiten de vakbonden om, kan slagen. Ja, de vakbonden hebben jaren geslapen en hebben de grote veranderingen die zich op de arbeidsmarkt voltrokken, aan zich voorbij zien trekken. Jaren hebben zij de belangen van hun achterban niet behartigd. De werkgevers zullen zich wel comfortabel voelen met het bereikte resultaat. Niet alleen de vakbonden, maar ook het kabinet en de politiek stonden aan de zijlijn en keken toe. Het resultaat hiervan is dat waar de Nederlandse economie duidelijk de wind in de zeilen heeft, dat nog niet te zien is op de gemiddelde salarisstrook van werknemers. Dat schrijven economen van Rabobank. Dat de lonen achterblijven bij de groei komt volgens de kenners doordat de werkloosheid in Nederland hoger ligt dan de officiële cijfers doen geloven. Veel mensen zijn niet actief op zoek naar een baan. Daarmee is sprake van een ,,reservebank” op de arbeidsmarkt waar werkgevers mensen vandaan kunnen plukken. ,,Gaat het de economie voor de wind, dan zal eerst de reguliere werkloosheid dalen. Dat kan mensen die er geen heil in zagen om te solliciteren mogelijk bewegen om weer sollicitatiebrieven te sturen”, aldus Rabobank. Pas als het reservebank-leger op raakt, zal dat voor opwaartse druk op de lonen zorgen. Door verlaging van de lasten op arbeid zouden meer mensen volgens de bank van de groei kunnen profiteren. ,,Zo wordt werken lonender en wordt het aantrekkelijker om mensen in dienst te nemen”, aldus de economen. Nederland hoort met een verwachte economische groei van 3,3% dit jaar tot de koplopers in de eurozone. De Rabo-economen spreken voor de nabije toekomst van een structureel groeivermogen van 1,2% per jaar. Maar dat betekent wel dat werkgevers de lonen van de werknemers gaat verhogen, als het moet onder druk van het komende kabinet.

Een bijzondere onthulling in de wielerwereld, kwam deze week naar buiten. De grootste wielerarts van ons land van de afgelopen 30 jaar, Peter Janssen (75), heeft een boekje opengedaan over doping. In een interview in de VK zegt hij dat Nederlandse wielrenners verboden middelen gebruikt hebben, Leontien van Moorsel 18 jaar geleden. Hij werkte in de jaren tachtig voor grote ploegen als PDM, BankGiroLoterij en Vacansoleil. Hij heeft tegen de Volkskrant gezegd dat hij de wielerwereld wakker wil schudden.”Het systeem moet op de schop'”, zegt hij. Maar daarmee schendt hij zijn medisch beroepsgeheim. Patiënten van een arts moeten ervan op aan kunnen dat wat een patiënt tegen de arts zegt, niet openbaar wordt. Het is hier de vraag of deze wielerarts, die jarenlang wielrenners onder meer epo verstrekte hier nu geen medische gegevens aan derden ter beschikking stelt, oud-patiënten schaadt. dan zou dat u ervan kunnen weerhouden om bepaalde vragen over medische zorg te stellen. Het algemene uitgangspunt is en blijft wel dat een patiënt zelf toestemming moet geven voor het verstrekken van medische informatie aan derden. Als een arts deze geheimhoudingsplicht schendt, kan dat tot strafrechtelijke en tuchtrechtelijke vervolging leiden. Ik sluit niet uit dat deze schending van het beroepsgeheim van artsen een zaak is voor het Openbaar Ministerie. Hij was ooit de spil van dopinggebruik in de wielrennerij en klapt daarvoor nu uit de school. Zo zegt de arts Peter Janssen dat hij de verboden stof epo aan Van Moorsel gaf, maar deed meer dan dat. Hij hielp Steven Rooks en Gert-Jan Theunisse – destijds topwielrenners – met bloedtransfusies. Rooks ontkent de verhalen van zijn vroegere arts. De wielerarts zegt nu dat Van Moorsel onder meer doping gebruikte in de voorbereiding voor de Olympische Spelen van 2000. Ze won die zomer in Sydney drie olympische titels, op de weg en de baan. Viervoudig olympisch kampioen Van Moorsel is nooit positief bevonden tijdens dopingcontroles, maar wel eerder beschuldigd van dopinggebruik. In 2016 zei oud-wielrenster Monique Knol op Radio 1 te vermoeden dat Van Moorsel verboden middelen had genomen. Van Moorsel reageerde daar ontkennend op en deelde een sneer uit naar Knol: “Ik vind het eigenlijk heel zielig dat iemand na zoveel jaar nog steeds zo gefrustreerd is.” Ook nu ontkent Van Moorsel tegenover De Volkskrant doping te hebben gebruikt. Van Moorsel zegt wel meerdere keren bij Janssen in de praktijk te zijn geweest, maar dat zou zijn geweest voor voedingsadvies en trainingsschema’s. Janssen, voormalig ploegarts van PDM en Vacansoleil, zegt dat Van Moorsel zo’n zes keer bij hem geweest is. De eerste keer was volgens hem in het voorjaar van 2000. De epo voor Van Moorsel zegt Janssen gekocht te hebben in een apotheek in Deurne. Daarna deed hij haar voor hoe de epo geïnjecteerd moest worden. Zo er al sprake zou zijn van het plegen van een strafbaar feit dan is de wielerarts de hoofdverdachte. De Volkskrant citeert ook uit aantekeningen van Janssen uit de periode na de Spelen van 2000. Daarin schrijft hij dat Van Moorsel in 2001 in de aanloop naar de Ronde van Italië kleine doseringen epo gebruikte. Janssen heeft tientallen jaren in het wielrennen gewerkt, maar nooit eerder verteld over zijn betrokkenheid bij het verstrekken van doping aan wielrenners. Hij zegt nu zijn verhaal te doen omdat “het systeem” op de schop moet: “Er moet openlijk over gepraat worden. Anders gaat het dopinggebruik gewoon zo door en verandert er nooit iets.” Dat kan zijn mening zijn maar om ‘doping in de wielerwereld’ op de agenda te zetten moet hij dat niet doen door zijn patiënten daarvoor in te zetten. Behalve Steven Rooks en Gert-Jan Theunisse beschuldigt hij ook nog één actieve renner van epogebruik. De Deen Lars Ytting Bak (37, Lotto Soudal) zou in 2004 toen hij naar een dopingcontrole moest in paniek tegen Janssen hebben gezegd epo te hebben gebruikt. Janssen was toen Baks arts bij de Nederlandse BankGiroLoterij-ploeg. Bak ontkent het verhaal in alle toonaarden. Heeft de dokter gewetenswroeging over wat hij als arts op zijn geweten heeft? Het zou mij helemaal niet verbazen. Wielerarts Janssen stelt dat het toedienen van doping aan sporters geen medische zaak is maar een ethische. Hij stelt dit om uit handen van Justitie te blijven, maar of dit houdbaar is: geen medicijn maar een voedselsupplement dat meer energie geeft? Waar hebben we ons decennia lang druk over gemaakt?

De Britse inflatie is vorige maand verder opgelopen. Vooral kleding was flink duurder dan een jaar eerder. Gemiddeld genomen was het leven in het Verenigd Koninkrijk in augustus 2,9% duurder dan een jaar eerder, tegen 2,6% in juli. De Britse consument merkt de gevolgen van de verdere waardedaling van het Britse pond. Geïmporteerde goederen worden daardoor in rap tempo duurder. De stijging van de prijzen van kleding en schoenen met 4,6% op jaarbasis is de sterkste in bijna dertig jaar.

Bijna een op de drie werknemers in de bankensector zal zijn werk binnen vijf jaar overgenomen zien worden door robots. Vooral ondersteunende diensten zullen naar verwachting snel worden geautomatiseerd. Dat voorspelt voormalig Citigroup-baas Vikram Pandit. Volgens hem, die tot 2012 aan het roer stond bij de Amerikaanse bank, worden processen door robotisering vereenvoudigd. Dat zal zorgen voor het anders inrichten van werkprocessen, ook omdat computers zichzelf dingen kunnen aanleren. De stellingname van Pandit sluit aan bij een rapport van Citigroup van vorig jaar. Destijds repte de bank over een tijdspanne van tien jaar. In Europa zou dat betekenen dat 1 miljoen mensen hun baan verliezen. In De VS zouden 770.000 bankmedewerkers hun baan kwijtraken.

Oliedienstverlener Seadrill heeft faillissementsbescherming aangevraagd. Het bedrijf werkt aan een overeenkomst met schuldeisers waarbij het vraagt om een kapitaalinjectie van $1 mrd. Door de zogenoemde Chapter 11-procedure te beginnen kan het bedrijf makkelijker zijn schuldenlast verminderen. Onderdeel van het voorstel is ook dat Seadrill tot 2020 geen schuld hoeft af te lossen. Seadrill is zijn schuldeisers bijna $6 mrd verschuldigd. De grootste aandeelhouder van het bedrijf, Hemen Holding, is akkoord met de regeling. Ook obligatiehouders en andere schuldeisers stemden al in. Seadrill heeft net als veel andere bedrijven last van de malaise in de oliesector.

Günter Hannich, een Duitse vermogensadviseur, herhaalt deze week een eerdere waarschuwing voor een verbod met chartaal geld te betalen. Dat betekent het verdwijnen van bankbiljetten en munten uit het geldcircuit. Bankbiljetten en munten worden dan waardeloos gemaakt. Er kan dan alleen nog maar worden betaald met een pasje en middels internetbankieren. Maar bij de supermarkt de boodschappen cash betalen is dan niet meer mogelijk. Als dat zou gaan gebeuren, als de eurogroep en ECB met de 19 aangesloten centrale banken daartoe zouden besluiten, zou ik dat betreuren. Zo een besluit zal het vertrouwen in geld zwaar aantasten. Wat is de waarde van virtueel geld? Hannich schrijft daarover ondermeer <citaat> immer wieder erreichen mich Anfragen zum Thema Bargeldverbot. Dieses Thema beschäftigt mich schon längere Zeit. So hatte ich schon vor zwei Jahren ein Lesertreffen bei meinem Börsendienst „Crash-Investor“ zu dem Thema angeboten. Schon damals hatte ich die maßgeblichen Gefahren eines Bargeldverbots klar herausgestellt – und seitdem hat sich die Lage nicht wirklich verbessert. Damals machte ich in meinem Vortrag deutlich, warum ein Bargeldverbot für Sie fatal wäre. Wie die Entwicklung der globalen Überschuldung zeigt, droht eine neue Finanzkrise. Immerhin sind heute die weltweiten Schulden um mehr als 40 % höher als zur Finanzkrise 2008. Dieses Problem wird nicht mehr lange durch die Notenbanken kaschiert werden können. Das Ausmaß einer neuen Krise wird demnach erheblich über dem von 2008 liegen. Dazu belegen die einbrechenden Rohstoffpreise, dass die Weltwirtschaft schon lange nicht mehr so boomt, wie es die Aktienbörsen suggerieren. Ein Crash wird die Folge sein. Genau diese Entwicklung ist der Grund, warum immer mehr Experten, wie der amerikanische Ökonom Kenneth Rogoff und der deutsche Wirtschaftsweise Peter Bofinger, ein Bargeldverbot fordern. Mit einer Abschaffung des Bargelds nimmt man Ihnen die Möglichkeit, durch Abheben vom Konto, Ihr Geld vor einer Bankenkrise in Sicherheit zu bringen. Sie sind dann dem Bankensystem und den Krisenfolgen völlig ausgeliefert. Weiterhin erklärte ich in dem Vortrag, warum heute von der Gelddefinition her nur Bargeld Geld im engeren Sinn ist. Im Bundesbankgesetz steht dazu: „Auf Euro lautende Banknoten sind das einzige unbeschränkte gesetzliche Zahlungsmittel.“ Das bedeutet, dass Giral- und Buchgeld nur Forderungen und damit bloße Versprechen auf Bargeld sind. Richtigem Geld mit Annahmezwang entspricht nur Bargeld. Die Vorteile von Bargeld liegen dabei auf der Hand: Es ist anonym verwendbar, krisensicher, unabhängig von Banken, billig und schnell einsetzbar. </citaat>

De productie in de omvangrijke Chinese industrie is in augustus minder sterk toegenomen dan in de voorgaande maand. Dat maakte het Chinese statistiekbureau bekend. De industriële productie ging met 6% omhoog in vergelijking met een jaar eerder. In juli was nog sprake van een toename met 6,4%. Er kwamen ook cijfers over de Chinese winkelverkopen. Die namen vorige maand met 10,1% toe op jaarbasis. Een maand eerder werd in de tweede economie van de wereld een stijging met 10,4% gemeten.

Nederlanders hebben in 2018 gemiddeld 0,6% meer te besteden. Het kabinet heeft €425 mln uitgetrokken om ook de koopkracht van de meest kwetsbare groepen op peil te houden. Dat heeft het CPB berekend op basis van de kabinetsplannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd. De meevaller is niet voor iedereen gelijk. Gepensioneerden zouden volgens die berekeningen met 0,6% stijgen, stelt min ister Dijsselbloem. Uit de onderliggende cijfers blijkt echter dat een ouderpaar met alleen AOW er 0,2% op vooruit gaat en een ouderpaar met AOW+€10.000 pensioen slechts 0,1%. Dat is voor mij maar zeer de vraag omdat ik betwijfel omdat de zorgpremie misschien wel met €20 per maand per persoon stijgt en het eigen risico van €385 naar €400 per jaar per persoon toeneemt. Wij moeten wel in ogenschouw nemen dat het nieuwe kabinet over een aantal weken/maanden nog correcties kan aanbrengen in deze koopkracht prognoses. Voor meer beveiliging wordt €116 mln begroot, aan salarissen voor onderwijzers is €270 mln opgenomen. Voor een veiliger Nederland komt er een Landelijk Expertisecentrum Terrorisme. Ook gaat er extra geld naar de inlichtingendiensten AIVD en MIVD en naar de politie. Een ander deel van het geld gaat naar het bestrijden van cybercrime door het Openbaar Ministerie. En er wordt een gespecialiseerd Digital Trust Centre (DTC) opgericht. Dit centrum moet ervoor zorgen dat het midden- en kleinbedrijf beter beveiligd wordt tegen cyberaanvallen. Ook de grensbewaking op vliegvelden en aan de kust krijgen extra middelen. Om de aanpak van terroristische dreiging te versterken wordt de internationale samenwerking op het gebied van gegevensuitwisseling van luchtvaartpassagiers verstevigd. Om goed personeel te werven voor de verpleeghuizen stelt het kabinet voor de periode van 2017-2021 een bedrag van €275 mln beschikbaar. Het kabinet heeft dit jaar al €100 mln beschikbaar gesteld voor de verpleeghuizen waar de kwaliteit het hardste nodig is. Vanaf 2018 wordt er €335 mln vrijgemaakt zodat de kwaliteit en het aantal handen aan het bed op korte termijn kan toenemen. Voor de Belastingdienst trekt het kabinet Rutte II €75 mln extra uit. Dat geld is bedoeld als buffer, en kan worden ingezet als de belastinginning in gevaar komt. De Belastingdienst kampt met verouderde apparatuur die grondig moet worden gemoderniseerd. Keuzes bij de aanschaf van nieuwe ICT laat het kabinet aan een volgende regering. De reorganisatie van de Belastingdienst gaat door. Dat moet wel gebeuren in realistische, concrete stappen. In 2017 was er al €1 mln extra geïnvesteerd om mensenhandel aan te pakken. Vanaf volgend jaar wordt er structureel €2 mln extra vrijgemaakt. Van dat geld worden bijvoorbeeld politiemedewerkers getraind in het herkennen van signalen van mensenhandel. En er worden meer rechercheurs opgeleid. Nederland moet er rekening mee houden dat we worden getroffen door de Brexit, schrijft minister Dijsselbloem. Veel handel met het Verenigd Koninkrijk loopt via Nederland. Bovendien verliest Nederland een belangrijke partner in Europa. Dijsselbloem houdt daarom rekening met ‘schadelijke gevolgen’ van de Brexit. Het kabinet zal zich inspannen om die zoveel mogelijk te beperken. De economische groei daalt van 3,3% naar 2,5%. Het begrotingsoverschot wordt begroot op 0,8%. De werkeloosheid daalt naar 390.000, maar dat cijfer moet met een korreltje zout worden genomen. De zorgtoeslag wordt tegelijkertijd verhoogd met maximaal €130.

De Franse EU-commissaris Pierre Moscovici heeft ,,grote bewondering voor wat Jeroen Dijsselbloem heeft gedaan en nog doet als voorzitter van de eurogroep. ,,Maar we hebben een Europese minister van Financiën nodig, die onder controle staat van het Europees Parlement. Moscovici (economische en financiële zaken) zei dit in Tallinn na afloop van een eurogroep waar hij zoals gebruikelijk zelf bij zat. Onlangs spuide hij felle kritiek op het ondemocratische gehalte van de eurogroep. Hij sprak van ,,een democratisch schandaal”. Dijsselbloem noemde die uitspraak ,,buiten proporties”. Hij gaf toe dat het overleg in de eurogroep (de EU-ministers van Financiën van de eurolanden) achter gesloten deuren plaatsvindt. ,,Dat is soms nodig voor moeilijke besluiten. Door het onderlinge vertrouwen werkt dat goed.” ,,Bovendien ligt ons werk in de nationale parlementen onder een kritische loep. Wij moeten tekst en uitleg geven.” Daar zet ik vraagtekens bij. Wordt alles wat achter gesloten deuren wordt besloten ook gecommuniceerd met de parlementen in de 19 eurolanden. Als dat zo is, waarom dan die gesloten deuren waarachter de eurogroep vergadert? Volgens Dijsselbloem brengt de groep sinds zijn aantreden in 2013 ook steeds meer naar buiten. De Europese Commissie wil dat in de toekomst de commissaris voor economische en financiële zaken de eurogroep voorzit. Die dubbele functie heet dan EU-minister van Economie en Financiën. Moscovici heeft al gehint daar zeer geschikt voor te zijn. Over Dijsselbloems positie als voorzitter werd volgens hem niet meer gepraat. Hij hoopt zijn mandaat tot in januari te mogen afmaken, ook als hij geen minister meer is.

Slotstand indices dd 15 september 2017; week 37: AEX 526,78; BEL-20 3967,52; CAC-40 5213,91; DAX 30 12.518,81; FTSE 100 7215,47; SMI 9028,05; RTS (Rusland) 1123,43; DJIA 22268,34; NY-Nasdaq 100 5987,999; Nikkei 225 19909,50; Hang Seng 27.761,33; All Ords 5755,80; SSEC 3,353.619; €/$ 1,194635; goud $1319,20; dat is €35.487,18 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,380%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,55%; 10 jaar VS 2,1928%. 10 jaar Duitse Staat 0,428%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,09%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,189.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE16092017/394 Hoe gezond is de Europese economie?

UPDATE09092017/393 De ECB houdt zijn poot nog even stijf …………………………

De Britse onderhandelaar David Davis over de Brexit heeft uitgehaald naar de Europese Commissie. Hij vindt de kritiek uit Brussel dat de Britten niet opschieten met de onderhandelingen pure onzin. „Botweg gezegd vind ik het nogal dwaas, omdat er heel duidelijk al wel dingen zijn bereikt”, zo zei Davis tegen de BBC. „De Commissie plaatst zichzelf in een rare positie door te zeggen dat er nog niets is gebeurd.” Davis zei ook dat het waarschijnlijk is dat de Britten zullen blijven bijdragen aan de EU-begroting na de Brexit, maar dat het op de langere termijn om bescheiden bedragen zal gaan. Hoofdonderhandelaar Michel Barnier namens Europa haalde vorige week uit naar de Britten. Volgens hem is er nog niets bereikt tijdens de Brexit-onderhandelingen. Barnier verwijt dat de Britten. Hij stelt dat het Verenigd Koninkrijk onduidelijk is over zijn inzet bij veel te bespreken onderwerpen. Ik denk dat het veel meer om geld gaat, veel geld en dat Europa daarover wel een deal zal moeten sluiten, waarvoor de Commissie/regeringsleiders geen mandaat aan de onderhandelaars heeft gegeven. Het gaat over Merkel die €100 mrd van de Engelsen wil hebben en May die over maximaal €40 mrd spreekt. Het Europees Parlement van premier May horen hoe de strategie van de Britten eruit ziet voor de Brexit. May is terughoudend, begrijpelijk. Je geeft je kaarten niet uit handen voordat de deal rond is. Een groot probleem is dat de Europese delegatie het resultaat moet voorleggen aan 27 EU-lidstaten die allemaal eigen wensen en eisen hebben.

De naam Merkel is deze week gevallen in het TV-debat voor de Duitse TV van 97 minuten dat de Bondskanselier had met de politiek leider van de SPD, Martin Schulz. Om met de conclusie te beginnen: De CDU en de SPD streven op veel onderwerpen eenzelfde beleid na. Schulz was wat offensiever ingesteld en Merkel verdedigde haar beleid met succes. Niet op alle thema’s natuurlijk. Neem de deal die zij en Rutte hebben gesloten met Erdogan over de overname van vluchtelingen uit oorlogsgebieden in het Midden Oosten. Daarover hadden beide kandidaten geen verschil van mening. Ik wel, want het Turkije van Erdogan is geen ‘veilig’ land om vluchtelingen naar uit te leveren en Erdogan is een onbetrouwbare en onvoorspelbare partner, die de tegenpartij overvraagd. Ook het beleid dat Merkel gevoerd heeft over de opvang van vluchtelingen die in 2015, via Griekenland, naar Noord Europa reisden, en wat zij de hele Europese Unie opdrong, verdient geen schoonheidsprijs. Terecht wees Schulz haar op het mislukken van een gemeenschappelijk vluchtelingenbeleid van de 28 EU-lidstaten en de daaruit geresulteerde afstandelijke positie van Oost-Europese landen als Polen en Hongarije. De positie van Merkel als de keizerin van Europa is mislukt. Het realiseren van een vorm van solidariteit binnen de gemeenschap is niet van de grond gekomen. Als Merkel zich als de Europese leider heeft willen profileren is haar dat niet gelukt. Ik sluit niet uit dat Europa niet bereid is de macht in dit continent aan Duitsland te gunnen. De wijze waarop Adolf Hitler een eerdere poging daartoe heeft gedaan, met veel fysiek geweld (WO II 1939-1945) is geëindigd met een verwoest Europa. Merkel wilde een nieuwe poging daartoe doen, zonder geweld te gebruiken, maar dat is haar tot dusverre niet gelukt. Engeland hield het voor gezien (Brexit), een federalisatie van Europa wordt tegengewerkt door de lidstaten en haar poging nu met Macron de Frans-Duitse as nieuw leven in te blazen moet nog blijken. De 2/3 meerderheid van het Franse volk dat Macron aan de macht bracht in het Élysée is 3 maanden nadat Macron aan de macht kwam alweer geslonken met de helft. En dan wellicht het grootste probleem voor de Duitsers (en Nederlanders en andere rijkere eurolanden) is de wijze waar de Italiaan Mario Draghi bezig is de financiële reserves, waaronder ook de spaartegoeden van het volk en de opgebouwde pensioenreserves in eurolanden, te herverdelen onder de zwakke banken en Zuid-Europese eurolanden. Ze heeft er jaren naar gekeken, maar niets ondernomen om dat proces te stoppen. Nu verkeert ze kennelijk wakker is geworden komt ze tot de conclusie dat het te laat is om zonder grote verliezen in te grijpen. En dan de wijze waarop de arbeidsmarkt zich heeft kunnen ontwikkelen zonder dat de politieke leiders ingrepen. En dan tot slot nog het sjoemelsoftware dossier van de Duitse auto-industrie. Ze heeft er jarenlang van geweten en lijdzaam toegezien hoe VW c.s. zowel de politiek als de autokopers werden belazerd. Merkel is ook bezorgd over de ontwikkelingen in nieuwe milieuvriendelijkere technieken (alternatieve energiebronnen) op de kortere termijn. Volgens de Bondskanselier is daar in Azië, in het bijzonder China, nu al „een zeer grote discussie” over gaande. Merkel deed haar uitlatingen in in haar podcast. Volgens haar loopt het nog niet bepaald hard met de ontwikkeling van elektrische auto’s. Er zou geen breed aanbod zijn en ook de ontwikkeling van infrastructuur in de steden om accu’s op te laden blijft achter. De Duitse politica, zelf natuurkundige (quantum chemie), ziet naast de elektrische auto ook nog andere kansrijke technologieën die het dieselschandaal kunnen doen vergeten. „Wellicht kunnen ook brandstofcellen of synthetische brandstoffen een rol spelen.” Aanstaande donderdag verricht Merkel de opening van de internationale autobeurs in Frankfurt. Het schandaal over gesjoemel met de uitstoot van dieselauto’s en de discussie over mogelijke rijverboden in Duitse steden werpen een schaduw over het evenement.

Over twee weken zijn de verkiezingen bij onze oosterburen. Daarna weten we hoe het volk heeft gestemd. Gevestor schrijft deze week: Die nächste Regierung steht vor einem riesigen Milliardenloch – und wird es mit Ihrem Geld stopfen! Die volle Wahrheit über diesen Skandal wird die Öffentlichkeit natürlich erst nach der Wahl erfahren. Aber dann wird es zu spät sein! nach der Bundestagswahl am 24. September wird es eine böse Überraschung geben. Auch wenn Sie in den Nachrichten ständig hören, dass die Staatseinnahmen steigen. Auch wenn die Politiker großzügig von Steuererleichterungen sprechen. Bitte lassen Sie sich davon nicht einlullen. Kein Politiker keiner Partei sagt Ihnen die Wahrheit! Fakt ist, dass die nächste Regierung eine riesige Finanzierungslücke stopfen muss. Obwohl die Steuereinnahmen Rekordhöhen erreichen, wird das Geld für die explodierenden Staatsausgaben nicht reichen!

Het consultancy bureau Bain & Company, ook gevestigd in Amsterdam, heeft onderzoek gedaan bij 110 Europese banken naar de kosten, de financiële reserves, slechte leningen en winsten. Een van de conclusies is dat de groep banken die het goed doen is toegenomen en dat het aantal banken die het slecht doen ook is toegenomen. De scheidslijn loopt van de armere Zuid-Europese landen naar de rijkere Noord-Europese. Op basis van gemiddelde scores van 16 landen worden Zweden, Denemarken, Frankrijk, België, Slovenië, Ierland en ons land als “zeer gezond” beoordeeld. Dat betekent niet dat er in deze landen geen zwakke broeder zitten, maar het totaalbeeld is ++. De volgende groep zijn Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, die een plusje scoren. Daarover later meer. Landen met een zwakker bankwezen worden genoemd: Cyprus, Oostenrijk, Spanje en Polen en in de gevarenzone worden Griekenland, Portugal en Italië ingedeeld. Wat mij tegenvalt is dat in Duitsland vijf banken, die niet met name worden genoemd, er zo beroerd voorstaan dat ze bij de verliezers worden ingedeeld. Eerder heeft het IMF Deutsche Bank al het grootste gevaar voor het financiële systeem genoemd, onder meer omdat ze, evenals de Commerzbank, te kleine reserves aanhouden voor de lopende risico’s. Datzelfde is ook het geval bij drie grote Engelse banken, die niet tot de groep ‘meest stabiele financiële instellingen’ behoren. De verliezersgroep is gestegen van 23 banken naar 31. De toekomst voor een deel van deze banken wordt in het rapport ‘somber’ genoemd. De stijging van de groep ‘verliezers’ zou het gevolg kunnen zijn van een straffer regime dat de toezichthouders (ECB en 19 nationale centrale banken van de eurolanden) voeren met de waardering, op de bankbalans, van ‘assets’ die geen of nauwelijks nog waarde vertegenwoordigen. Het is een probleem dat in Italië veel voorkomt. Bij 25 banken is de situatie ‘zorgelijk, Bij 15 Duitse en Engelse banken wordt de balans als ‘zwak’ beoordeeld. 15 andere Europese banken, in landen die een + scoren, moeten efficiënter gaan werken, meer winst maken en de buffers verhogen om bij ‘slecht financieel weer’ te overleven. De groep winnaars, waaronder alle Nederlandse banken, steeg van 38 naar 42 banken. De optelsom komt niet uit op 110 banken in totaal. De vraag is in welke mate de ++ banken mede-risicodrager zijn voor de zwakke Europese banken, gezien de afspraken die hierover in de Bankenunie zijn gemaakt. De zwakke plekken in de Europese bankensector baren mij zorgen, want door de afspraken in de Europese Unie, is iedere EU-lidstaat verantwoordelijk voor het deposito garantie stelsel (DGS) en afgegeven garanties voor schulden van derden.

Nederlandse regeringen hebben altijd ontkend dat Nederland een ‘belastingparadijs’ zou zijn voor buitenlandse ondernemingen en rijke personen. Wij zouden zaken doen met buitenlandse partijen op basis van ‘rulings’, die zouden garanderen dat alle deals die de Nederlandse fiscus sluit legaal zouden zijn. De staatssecretarissen van Financiën waren de bewindslieden die de Tweede Kamer van repliek dienden over vragen uit de Kamer hierover. Iedereen wist wel zo’n beetje dat de Kamer regelmatig op het verkeerde been werd gezet maar het kabinet wilde niet meer kwijt dan dat wij het ‘braafste jongetje van de klas waren’. Ik hoor het Rutte en zijn VVD-partijgenoot Wiebes nog zeggen. Wij hoefden ons daarover geen zorgen te maken. Nu komen er berichten in omloop die vragen stellen of de Belastingdienst jarenlang, tegen beter weten in, niet weggekeken heeft of de rulings met buitenlandse partijen wel werden nageleefd. Twee deskundigen, hoogleraar Jan van de Streek (UvA) en Jan Vleggeert (universitair hoofddocent belastingrecht Universiteit Leiden) stellen nu dat uit onderzoek is gebleken dat Wiebes de Kamer verkeerd heeft voorgelicht over een voorwaarde in de rulings dat een partij melding moet doen bij de fiscus in het thuisland dat over een deel van de winst al in Nederland belasting is betaald. Het gaat dan over zogenaamd informeel kapitaal, waar het thuisland geen weet van heeft en wat zo moet blijven. Ik zou zeggen ‘zwart geld’. Op Financiën is al jaren bekend dat er buitenlandse partijen zijn die aan de voorwaarden van de deal niet voldeden. De informeel-afspraken die de Nederlandse fiscus afsluit zouden kunnen worden aangemerkt als ‘staatssteun’ en dat is volgens de Brusselse regels niet toegestaan. De werkelijkheid is dat Nederland een lage rente heft over de opbrengst van royalties en dat de belastingdienst in het thuisland geen belasting heft omdat de Nederlandse Belastingdienst daarover de fiscus in andere landen niet informeert. De Nederlandse Belastingdienst ontkent dat buitenlandse partijen waarmee gedeald wordt niet verplicht zijn daarvan aangifte te doen bij de fiscus in het thuisland. Dat moeten ze alleen als die buitenlandse fiscus daarom vraagt. Wiebes en Rutte blijven zeggen dat ons ‘belastingparadijs’ helemaal legaal is: wij doen niets fout. Maar daar is het laatste woord nog niet over gesproken.

Het volgende bericht spreekt mij aan. De Europese Commissie wil onze technische know-how beschermen en voorkomen dat multinationals worden gekocht door buitenlandse ondernemingen/investeerders met goedkoop geld dat volop op de markt te vinden is (tegen hele lage rentetarieven). Europese bedrijven met vitale technologieën moeten bescherming krijgen tegen buitenlandse overnames. Dat heeft Eurocommissaris Margrethe Vestager van Mededinging gezegd. ,,Ons zijn zorgen ter ore gekomen over buitenlandse investeerders – vaak in handen van de overheid – die Europese bedrijven overnemen die de controle hebben over sleuteltechnologieën”, zei Vestager op het Ambrosetti Forum in Cernobbio. Ze beloofde in het najaar met concrete voorstellen te komen. Duitsland nam in juli al maatregelen om te kunnen verhinderen dat buitenlandse partijen er met de allernieuwste technologieën vandoor gaan. Dat volgde op een Chinees bod op een robotfabrikant, vorig jaar. De Duitse minister van Economische Zaken riep Europese partijen op tot een tegenbod, maar kon de deal uiteindelijk niet tegenhouden. Vestager zei in juli dat ze zorgen over technologiedeals ,,volstrekt gerechtvaardigd” vond. EU-lidstaten kunnen nu al deals stoppen op het gebied van defensie, energie, financiële stabiliteit en/of veiligheid.

De schade die de storm Harvey in Texas heeft veroorzaakt,wordt op een steeds hoger bedrag ingeschat. Volgens gouverneur Abbott gaat het om $150 tot $180 mrd,oftewel €126 tot €152 mrd. Eerder, in mijn vorig blog, noemde Abbott nog een bedrag van $85 mrd. “Het gebied en de populatie die zijn getroffen door deze storm en watersnood zijn vele malen groter dan bij Katrina, toen meer dan $120 mrd nodig was”, zei Abbott. President Trump heeft het Congres om bijna $8 mrd gevraagd om te beginnen met de wederopbouw. Uit eigen zak heeft Trump $1 mln aan financiële hulp aangeboden. Als we toch over Trump hebben dan heb ik nog wel een vraag. Wat bedoelde Trump toen hij Kim Jong-un dreigde met ‘vuur en woede’? De VS zit in een moeilijk parket. Niemand in de wereld wil een militair ingrijpen van de VS in Noord-Korea. Trump zet de relatie met China en Zuid-Korea op het spel. Zijn dreigement dat de VS de handelsbetrekkingen met landen die met Noord-Korea zaken doen, het zijn er 80 waaronder Nederland, komt nooit van de grond omdat de VS zich dat niet kan permitteren. Ze zouden zichzelf met een mes in eigen vlees snijden. Beleggers zijn meer verontrust over het handelen van Trump dan van Kim Jong-un. Een waterstofbom op het eiland Guam, ik hoop dat beide kemphanen hun gezond verstand blijven volgen. Maar de VS dreigen met ‘gigantisch grote militaire aanval’ jegens Noord-Korea. Maandagavond werd bij Nieuwsuur de Azië-kenner van de Universiteit van Cambridge, John Nillson-Wright, bevraagd over de beide hoofdrolspelers van kernmachten. Hij zet Kim Jong-un neer als een rationele denker, die ernaar streeft van Noord-Korea een kernwapenland te maken. Trump zet Nillson-Wright neer als een grillige, impulsief handelende leider die een onvoorspelbare uitspraken doet en beleid uitvoert. Van Trump is bekend dat hij dreigende uitspraken doet, die nooit worden uitgevoerd. Dikwijls zijn de dreigementen uit wraakgevoelens. Hij zet het Amerikaanse buitenlandse beleid neer als ‘gebrekkig, strategisch denkwerk’. De Veiligheidsraad is in spoed bijeen geweest. De Amerikaanse ambassadeur bij de VN, mevrouw Nikky Haley, spreekt over ‘Kim Jong-un, die bedelt om een oorlog’. China en Rusland volgen de VS niet met het opleggen van nieuwe sancties. Zij opteren voor diplomatiek overleg. Later bevestigde Poetin dat, tijdens een handelsmissie in China.

Een tweet van de Amerikaanse president Trump over extra verkopen van Amerikaanse wapens richting Japan en Zuid-Korea in het conflict met Noord-Korea zorgde voor enige schrik op Wall Street. De effectieve rente voor Amerikaanse staatsobligaties werd door beleggers teruggezet naar 2,1099%. Beleggers zochten veilige havens, ook goud ging ( $1338,70) wederom omhoog. De tweet van de president komt als een reactie op de test afgelopen weekend met een zware waterstofbom door Noord-Korea. Toen ging de yield op Amerikaanse treasuries van 2,165% naar 2,13% terug.

De Federal Reserve ziet zijn tweede man vertrekken. Vicevoorzitter Stanley Fischer heeft aangegeven de koepel van centrale banken in de Verenigde Staten volgende maand te verlaten. Daarmee krijgt president Donald Trump sneller de mogelijkheid om de FED naar zijn hand te zetten. Fisher werd in 2014 benoemd door de toenmalige president Barack Obama. Zijn termijn als vicevoorzitter zou volgend jaar juni aflopen. In een ontslagbrief voert Fisher ,,persoonlijke redenen” aan voor zijn ontslag. Door het vertrek zijn nu vier van de zeven zetels in het bestuur van de FED vacant. De democratische president Obama kreeg eerder kandidaten niet door de Senaat, die een Republikeinse meerderheid telt. Daarmee staat nu de weg open voor Trump om zijn invloed uit te oefenen op het monetaire beleid van de VS.

Op DFT schrijft dit weekend Prof Dr Jaap van Duin, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar in de praktische aspecten van de beleggingstheorie aan de UvA een column over de vraag of ‘het economisch herstel van ons land doorzet’? Ik plaats citaten uit de column die op www.dft.nl staat. De bodem van de vorige recessie viel in het voorjaar van 2009, maar in economenrapporten lezen we anno 2017 nog steeds zinnen als ’het economisch herstel zet door’ of ’herstel Nederlandse economie wint aan kracht’. Wanneer zijn we nu eindelijk eens klaar met dat herstel? Om dat te kunnen beoordelen kijken we naar het bbp per hoofd van de bevolking. Het bbp groeit ook als het aantal (werkende) mensen toeneemt. Maar als dat krimpt, zoals in Japan het geval is, zou een land in recessie kunnen blijven ook al neemt het per capita inkomen toe. Passen we deze maatstaf toe op de belangrijkste economieën, dan blijkt dat het herstel in Duitsland al in 2011 voltooid was, in Japan in 2013, in de VS in 2014, in het VK in 2015, en in Nederland en Frankrijk in 2016. In al deze landen ligt het bbp per hoofd nu, in 2017, op nooit eerder vertoonde hoogte. Het Centraal Planbureau heeft het dan ook terecht niet meer over ’herstel’, maar over ’stevig aantrekkende groei’. De herstelfase heeft bij ons overigens wel uitzonderlijk lang geduurd, vooral ook als gevolg van het gevoerde bezuinigingsbeleid. Dat het kabinet bij monde van de premier nu ineens begint te pochen over de Nederlandse groeiprestaties, is dan ook volkomen misplaatst. Laat Rutte liever naar Duitsland kijken. Daar was het herstel zes jaar geleden al voltooid. Dat de herstelfase bij ons zo lang duurde, is treurig. Maar nog treuriger is dat er een groep van landen is waarvan de economie, acht jaar na het dieptepunt van de vorige crisis, nog steeds niet terug is op het oude niveau. Dat is het Zuid-Europese kwartet Spanje, Portugal, Italië en Griekenland. De grote verschillen binnen de EU maken duidelijk dat het voeren van één monetair beleid voor al die landen een totaal onmogelijke taak is. Voor een land als Duitsland, waar de werkloosheid met 3,8% tot de allerlaagste in de wereld behoort, is het ECB-beleid van opkopen van leningen en negatieve rentes zo fout als het maar zijn kan. Draghi gedraagt zich alsof de hele eurozone één groot Italië is, maar moet ook vaststellen dat de patiënt ondanks massieve stimulantia nog steeds niet hersteld is. Dat krijg je met een verkeerde diagnose. Met dank aan Jaap van Duin. 

Slecht nieuws uit het Polderoverleg. De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn uit het overleg, met werkgeversorganisaties over hervormingen op de arbeidsmarkt, gestapt. De partijen konden het, na 14 maanden overleg, niet eens worden over flexibilisering (loondoorbetaling van zieke werknemers, zzp en flex) en het ontslagrecht. Dat schrijven de bonden in een gezamenlijk persbericht. Tegenovergestelde belangen blokkeerden een akkoord. Werkgevers verwachten van een nieuw kabinet van VVD/CDA/D66/CU meer steun voor hun doelstellingen dan zij met de vakbonden konden voor elkaar krijgen. De linkse appositie in de 2e Kamer vraagt zich af hoeveel steun de werkgevers hebben ontvangen van de minister-president voor wat betreft het bereiken van overeenstemming in de Polder. Volgens FNV-voorman Han Busker is het overleg geknapt omdat er met werkgevers uiteindelijk geen afspraken waren te maken over ‘het aantrekkelijker maken om mensen in vaste dienst te nemen en het afschaffen van oneerlijke payroll-constructies’. Volgens de bond zijn de werkgevers onderling verdeeld over hoe de ‘doorgeslagen flexibilisering’ te stoppen. CNV en VCP drukken hun onvrede uit in vergelijkbare bewoordingen. De vakbonden hebben als gezamenlijk uitgangspunt voor de arbeidsmarkt dat een vast contract de norm moet zijn. De werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO laten weten teleurgesteld te zijn dat 14 maanden overleg niets heeft opgeleverd. Volgens MKB-voorman Michaël van Straalen lagen er teveel thema’s die ‘onderwerp van uitruil’ werden. De werkgeversorganisaties zeggen te hopen dat er toch weer verder gepraat kan worden nadat het nog te formeren kabinet met nieuwe voorstellen komt. Premier Rutte noemt het klappen van het overleg ‘zeer teleurstellend’. Verder zei Rutte dat hij wil voorkomen dat de kabinetsformatie hierdoor vertraging oploopt. Een akkoord in de polder over de arbeidsmarkt is belangrijk voor een nieuw kabinet. De vier partijen verschillen van mening over het onderwerp. Als werkgevers en werknemers tot een akkoord waren gekomen, zou dit de onderhandelingen gemakkelijker hebben gemaakt. De breuk tussen werkgevers en vakbonden is zeer schadelijk voor het Nederlandse overlegmodel. Wellicht kiezen de vakbonden nu voor een scherpe koers van acties en protesten. Dat zeggen betrokkenen en deskundigen. „De sociale dialoog staat hiermee onder druk”, zegt oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra. „De vakbonden kunnen in de richting van het Franse model drijven waarbij ze alleen nog actie voeren”, aldus Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsverhoudingen. De formerende partijen hadden om een polderadvies gevraagd, maar daar zijn de sociale partners na 14 maanden onderhandelen niet uitgekomen. „Ik begrijp niet waarom dit is misgegaan”, zegt Ferdinand Grapperhaus, arbeidsjurist en voormalig kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER). „De vakbonden willen misbruik van flexconstructies in de wet afgrendelen. Werkgevers willen iets meer ruimte in het ontslagrecht. Die uitruil was best te maken.” Nu is de politiek aan zet. Het is aan VVD, CDA, D66 en ChristenUnie om in het regeerakkoord vast te leggen hoe het ontslagrecht eruit gaat zien, of de twee jaar loondoorbetaling bij ziekte voor kleine ondernemers wordt verkort en of de opmars van flexwerk en zzp’ers wordt beteugeld. „Sociale partners hebben de kans laten lopen om een alternatief neer te leggen”, zegt CNV-voorzitter Maurice Limmen over zichzelf en de andere betrokkenen. „Je kunt moeilijk zeggen dat er nog heel veel leven in het overlegmodel zit. Het nieuwe kabinet heeft niet de politieke samenstelling waarvan je kunt verwachten dat die dit gedrag gaat belonen met veel adviesaanvragen aan de SER.” Hij is vooral kritisch op de vakbonden. „De vakbeweging maakt zich heel kwetsbaar door niet meer mee te doen. Ze spelen een hoog spel.” Het lijkt erop dat werkgevers en vakbonden steeds moeilijker tot grote akkoorden komen. Vier jaar geleden sloot de SER het laatste grote akkoord. Dat was het Energie-akkoord, een belangrijk thema maar niet in het hart van de arbeidsverhoudingen. Ook vier jaar geleden werden werkgevers, bonden en kabinet het eens over het Sociaal Akkoord. Maar naderhand is bijna niemand gelukkig met die afspraken die tot de alom bekritiseerde Wet Werk en Zekerheid heeft geleid. Grapperhaus denkt echter dat er nog wel degelijk kansen zijn voor de polder. „Dit is weliswaar een gemiste kans”, zegt hij. „Maar wellicht komt er na de formatie alsnog een moment dat sociale partners weer om tafel gaan. Vier jaar geleden sloten zij ook een akkoord nadat het regeerakkoord al was vastgesteld.” CNV-voorman Limmen is minder optimistisch. „Natuurlijk, we gooien het poldermodel niet weg. maar er is hier wel iets aan de hand.” Volgens hem is de situatie ernstig. „Het laatste wat we nu moeten doen is bagatelliseren. We zitten geen toneelstukje op te voeren.” Oud-vakbondsman van het CNV, Terpstra, denkt niet dat het overlegmodel ten dode is opgeschreven, maar schadelijk is dit conflict wel. „Dit doet niemand goed. Dit is koren op de molen van al diegenen die niks meer moeten hebben van de polder. Zij zien hier een bevestiging in en denken nu: zie je wel, je hebt niets meer aan de polder.” Hij vreest voor ’vechtverhoudingen’ tussen werkgevers en vakbonden. Alexander Rinnooy Kan, D66-prominent en oud-voorzitter van de SER, wijst erop dat het overleggen diep in de Nederlandse cultuur zit ingebakken. „Dat doen we al sinds de Middeleeuwen. Het poldermodel is diep verankerd in Nederland. Het is geen rustig bezit maar wel een waardevolle traditie.” In de afgelopen decennia waren er vaker momenten dat de polder onder druk stond. Zo leek het eerste Paarse kabinet weinig op te hebben met het overlegmodel, maar uiteindelijk hebben politiek en sociale partners elkaar steeds weer nodig. „Het is een heel sterke formule waar we internationaal om worden benijd”, aldus Rinnooy Kan. Het komt wel weer goed tussen werkgevers en bonden, stelt hij. „Hoe eerder hoe liever, maar soms heeft het nu eenmaal tijd nodig.” Het grote probleem is dat de vakbonden aan de zijlijn hebben toegekeken hoe de werkgevers de arbeidsverhoudingen in de laatste jaren ingrijpend hebben veranderd door vast contracten om te zetten in nul-uren contracten voor een jaar, hoe werknemers werden ontslagen en als zzp’ers weer werden ingehuurd voor hetzelfde werk, alleen veel goedkoper. De prijs die hiervoor is betaald ligt nu op tafel. De werkgevers doen moeilijk over het terugdraaien van de gewijzigde arbeidsverhoudingen.

De druk op Mario Draghi neemt toe nu de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble het hoog tijd vindt dat de Europese Centrale Bank (ECB) het monetaire beleid gaat normaliseren. De ECB moet stoppen met zijn opkoopprogramma en de negatieve rente voor de tegoeden die banken bij de centrale bank onderbrengen, aldus de minister. Volgens Schäuble is de economie van de eurozone nu voldoende hersteld om een strikter monetair beleid aan te kunnen. “Iedereen wenst dat het waar mogelijk snel tot normalisering komt”, stelde hij tijdens een bankencongres in Frankfurt waar ook alle grote Nederlandse banken aanwezig waren. Dat is eerder dan de meeste pessimisten een jaar geleden nog voor mogelijk hielden. ”We hebben een uitgesproken goede economische ontwikkeling in de eurozone”, verduidelijkte Schäuble. Hij bracht zijn wens naar buiten voordat de ECB het rentebesluit van 7 september naar buiten bracht. De topman van Deutsche Bank, John Cryan, riep de ECB eveneens op te stoppen met het soepele monetaire beleid, ondanks de sterke euro. De tijd van het goedkope geld in Europa moet stoppen, aldus Cryan. Draghi verkeert in een moeilijke positie omdat hij een week geleden al naar buiten bracht dat een aankondiging over een aanpassing van het monetaire beleid niet voor eind van dit jaar mag worden verwacht. Draghi maakte na de bekendmaking dat de rente niet wordt gewijzigd (blijft 0%) dat de ECB voorlopig geen haast gaat maken met de afbouw van het obligatieopkoopprogramma, zoals Schäuble had gevraagd (misschien wel had geëist). In oktober, aldus ECB-president Draghi, zullen de meeste voorbereidende besluiten voor een mogelijke renteverhoging en afbouw van steun genomen worden. Op zich is dat een zwak beleid: de problemen worden naar de toekomst verschoven, in de hoop dat …….. Daarop steeg de euro tot net boven $1,20. Dat betekent dat de kracht van de euro de inflatie-verwachting van de ECB heeft verlaagd. Frankfurt wil inflatie naar maar net onder 2%. De inflatie zit nu nog op 1,5% in de eurozone en de kerninflatie op 1,2%. De ECB heeft de inflatie voor 2018 geprognosticeerd op 1,2%. Problematisch voor de ECB is de magere stijging van de lonen, waardoor de koopkracht en de inflatie maar mondjesmaat bewegen. Reacties uit de markt bevestigen dat Draghi zoveel mogelijk speelruimte in dit proces voor zichzelf probeert in te bouwen door geen concrete aanwijzingen te geven over de wijze waarop hij het monetaire beleid gaat normaliseren. Het is niet de verwachting dat hij het opkoopprogramma resoluut gaat stoppen, maar dat betekent wel hij zal trachten het proces zo flexibel mogelijk uit te voeren, door zelf de teugels in handen te houden. Afbouwen, in plaats van resoluut stoppen, betekent wel dat de ECB in 2018 nog eens circa €200 mrd aan obligaties opkoopt, bovenop de €2.300 mrd die het opkoopprogramma al omvat. Inmiddels is er overeenstemming bereikt binnen het bestuur van de ECB dat de eerstvolgende stap in het afbouwen van het steunprogramma zal moeten zijn het terugschroeven van de obligaties-aankopen. Daarover zijn zelfs al vier scenario’s besproken. Dat meldt persbureau Reuters op basis van betrokkenen rond de ECB-top. Tot het eind van dit jaar koopt de ECB maandelijks voor €60 mrd aan obligaties. Vanaf 2018 wordt dat naar verwachting teruggeschroefd. Tijdens de beleidsvergaderingen van deze week is gesproken over het terugbrengen, komend jaar, van dat bedrag naar €40 of €20 mrd. De duur van de afbouwfase zou zes of negen maanden kunnen zijn. Binnen het bestuur van de ECB wordt vooral gefocust op hoeveel de ECB in totaal gaat kopen tijdens de afbouwfase. De ECB loopt tegen de grenzen aan van het opkoopprogramma. Van sommige landen, zoals Duitsland en Nederland, zijn nauwelijks staatsobligaties meer beschikbaar die binnen het programma passen. In de bestuurskamer van de ECB is afgesproken dat er in ieder geval gemorreld wordt aan de uitgifte-limieten. De centrale bank mag niet meer dan 33% van een uitgifte kopen, om te voorkomen dat zij een controlerend belang krijgt als de schuld van een land geherstructureerd moet worden. Daarom ligt het loslaten van de uitgifte-limieten juridisch heel gevoelig. Draghi heeft deze week zijn uiterste best gedaan de waarde van de euro naar beneden te praten, maar dat mislukte. De euro versus de dollar sloot de week af op 1,2035, ondanks dat hij nogmaals bevestigde dat de rente van 0% de komende maanden (zelfs tot ergens in 2018) niet wordt veranderd. Over het opkoopprogramma was hij duidelijk: dat blijft dit jaar doorlopen en misschien in 2018 ook nog. Draghi sloot niet uit dat de maandelijkse inkoop zelfs nog wel wordt verhoogd, als daar ontwikkelingen voor zijn. Het door hem gewenste scenario is een goedkopere euro en een stijging van de inflatie. Een onzekere factor is in hoeverre de rente kan gaan stijgen in het geschetste monetaire beleid. En dan natuurlijk de uitspraak van het Europese Hof in Luxemburg of de ECB wel een mandaat heeft voor het opkoopprogramma. Overschrijdt Draghi daarmee zijn opdracht als President van de ECB niet? Als de uitspraak van het Hof ‘ja’ is, dan verwacht ik dat Draghi voortijdig zal aftreden. Die enorme hoeveelheid ingekochte obligaties zal op enig moment weer naar beleggers terug moeten. Dat wordt de grootste opgave, ervan uitgaande dat te doen zonder de markt te ontwrichten. Dat zal zeker gepaard gaan met een rentestijging en consequenties hebben voor de financiering van overheidsprojecten. De FED kent dat probleem ook al vier jaar en is er nog steeds niet mee gestart om $4700 ingekochte bonds op de markt te brengen. De FED wacht steeds op een moment dat er vraag ontstaat naar dit papier. Al dat papier staat op de balansen van de centrale banken en mijn vraag is wat de marktwaarde is bij executie. Verder is het zwakke punt dat zowel de ECB als de FED (ik sluit de BoE en de BoJ niet uit) geen marktinstrumenten meer hebben (money tools) om de economie te stimuleren op het moment dat dat noodzakelijk zou zijn. Ik vrees dat Draghi ‘met lege zakken staat’ voor de financiële wereld staat. We verkeren in zwaar weer, hopelijk niet zo vernietigend als de orkaan Irma tekeer is gegaan.

De economie van de eurozone is in het tweede kwartaal met 0,6% gegroeid op kwartaalbasis. Dat blijkt uit de nieuwste raming van het Europees statistiekbureau Eurostat. Daarmee lag de groei iets hoger dan in het eerste kwartaal toen de economie van het eurogebied met 0,5% in omvang toenam. Op jaarbasis groeide de economie van de eurolanden met 2,3%. Voor de gehele Europese Unie werd een vooruitgang met 0,7% op kwartaalbasis en 2,4% op jaarbasis opgetekend. Binnen de EU werd de sterkste groei gemeten in Tsjechië, Zweden en Nederland, terwijl in Portugal en Groot-Brittannië de zwakste groei werd gezien.

McGregor opnieuw failliet na doorstart. Doniger Fashion Group heeft haar faillissement aangevraagd en gekregen. Het moederbedrijf van Gaastra, McGregor en Adam menswear had eerder afgelopen week al surseance aangevraagd omdat niet meer aan de lopende financiële verplichtingen kon worden voldaan. De winkels van de drie merken blijven voorlopig wel open. Bij Doniger, dat vorig jaar ontstond als doorstart van McGregor, zijn in totaal 600 voltijdsbanen, waarvan ongeveer de helft in Nederland. Er zijn 53 winkels in Nederland en 22 in België, Frankrijk en Duitsland. McGregor ging vorig jaar failliet als gevolg van een schuldenlast van tientallen miljoenen euro’s. Het bedrijf maakte een doorstart in afgeslankte vorm onder de voormalige eigenaars.

De Nederlandse staat moet meer doen tegen luchtvervuiling. De rechter oordeelt dat er een luchtkwaliteitsplan moet worden opgesteld dat aan de Brusselse regelgeving voldoet. ‘Het plan moet maatregelen bevatten die ervoor zorgen dat alle overschrijdingen, met name van de hoeveelheden fijnstof in de lucht, op de kortst mogelijke termijn zullen zijn verdwenen’, aldus het oordeel van de rechtbank in Den Haag. Welke consequenties gaat dat opleveren voor auto’s met oudere dieselmotoren? Milieudefensie eiste twee weken geleden in een kort geding dat de overheid snel maatregelen moet nemen voor schonere en dus gezondere lucht. De milieuorganisatie wilde de overheid zo dwingen tot een actievere houding om de EU-normen tegen luchtvervuiling te halen. Anne Knol, campagneleider duurzame mobiliteit Milieudefensie reageert enthousiast: we zijn blij dat de rechter de Staat dwingt om de gezondheid van de burgers beter te beschermen. Voor de miljoen longpatiënten in Nederland is dit zeer hoopvol nieuws. De rechter bepaalde in het vonnis onder andere dat de Staat binnen twee weken een plan moet maken om ‘voorspelbaar en aantoonbaar’ overal aan de Europese grenswaarden te voldoen. Ook verbiedt de rechter dat er nog maatregelen genomen worden die leiden tot nieuwe overschrijdingen van de wet. ‘Dit is een prachtuitspraak’, reageert advocaat Phon van den Biesen. ‘Het gebeurt zelden dat je eisen zo volledig worden overgenomen door een rechter. Maar het werd ook wel hoog tijd.’ Het nieuwe kabinet weet wat er van ze geëist wordt.

Rutte heeft een eetafspraak gehad met de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, waar gesproken zal zijn over de visie van Rutte over de toekomst van de EU en specifiek de eurozone. Frankrijk en Duitsland gaan zich inzetten voor hechtere banden in het Europese staketsel. Zij willen meer Europa, terwijl Rutte daar helemaal niets voor voelt. Maar de vraag is of onze premier daar voldoende steun voor krijgt binnen de EU-lidstaten. Het kan niet zo zijn dat Nederland de boot mist en in Europa in rangorde daalt naar de onderste regionen. De vraag is ook hoe de coalitiepartijen van het nieuwe kabinet daarover denken. Maar nog interessanter is hoe het profiel van Europa door Juncker wordt geschetst?

Op Sint Maarten heeft de orkaan Irma grote schade aangericht. En wat nog erger is dat er een nieuwe orkaan José aankomt, die ook langs de Bovenwindse eilanden gaat trekken. De chaos op Sint Maarten is groot: de haven en de luchthaven zijn niet meer bruikbaar, veel schade is er aangericht door de zware storm van 300 km per uur en uitschieters naar 350 km per uur. Er is geen stromend water, geen elektriciteit, geen communicatie. Enig idee over de hulp die moet worden verleend is nog niet voorhanden. Het wordt steeds duidelijker dat de Nederlandse regering, in de persoon van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ronald Plasterk, bioloog en gespecialiseerd in moleculaire genetica, geen draaiboek voor hulp aan het zwaar getroffen Sint Maarten klaar had liggen. De afgelopen dagen werden winkels leeggeroofd en liepen er gewapende criminelen rond op het eiland.

Martijn van Dam, die afgelopen week vertrok als staatssecretaris van Economische Zaken, houdt de melkveehouders verantwoordelijk voor de pijnlijke en gedwongen inkrimping van hun veestapels, omdat er te veel mest werd geproduceerd. Dat zei hij in een interview met het radioprogramma Vroege Vogels op NPO Radio 1. Volgens Van Dam is de rode draad dat „boeren zelf verkeerde beslissingen hebben genomen.” Ze zijn volgens hem veel te hard gegroeid en vervolgens naar de overheid gaan kijken. Van Dam zegt dat de boeren zelf een verantwoordelijkheid hebben. „Je weet wat de regels zijn, hou je eraan.” De PvdA-bewindsman reageerde daarmee op kritiek van veehouders die hun koeien weg moesten doen. Van Dam zou een chaos hebben gecreëerd. De staatssecretaris zou te lang hebben gewacht met de invoering van fosfaatrechten en stelde regels voor die door de EU niet werden geaccepteerd. Het interview is opgenomen toen Van Dam nog staatssecretaris was, maar is na zijn vertrek pas uitgezonden. Van Dam gaat aan de slag als lid van de raad van bestuur van de NPO. Dit is een typisch voorbeeld van een politicus die wegloopt voor zijn verantwoordelijkheid, voor de blunders die hij heeft gemaakt. Wel zeker heeft van Dam boter op zijn hoofd. Het kan niet zo zijn dat het beleid van Brussel en den Haag los kan worden gezien van het schaden van de boeren en van de banken. De boer mag van mij het vertrouwen hebben dat de aankondiging vanuit Brussel, dat de melk-quota werden vrijgegeven, inhield, dat de belemmeringen voor uitbreiding van de veestapel, van tafel waren. Er was niemand in Brussel en in den Haag, die de boeren waarschuwde dat de milieueisen terzake van de hoeveelheden fosfaat, een uitbreiding van koeien in de weg zouden staan. Het is laf beleid van het kabinet Rutte II en in het bijzonder het ministerie van Economische Zaken, dat zij zich schone handen wensen, maar de realiteit is anders. Het is ondenkbaar dat bijvoorbeeld de Rabobank, die veel van de nieuwe megastallen heeft gefinancierd, net als de boeren, op het verkeerde been werden gezet, toen de milieu-lobby naar buiten trad met het bericht dat de boeren in de hele Europese Unie waren gefopt, omdat de milieueisen niet zouden worden aangepast aan het intrekken van de Europese melk-quota regeling. Het zou interessant zijn om na te gaan hoe de besluitvorming over de intrekking binnen de EC en de Raad van Ministers van Landbouw van de 28 lidstaten is verlopen. Om van Dam te belonen met het lidmaatschap in de Raad van Bestuur van de NPO is een politiek zwak besluit. Laat de oud-staatssecretaris de eer aan zichzelf houden en zich terugtrekken uit die eervolle benoeming. Hij heeft daar geen recht op.

Zowel de zorgpremie als het eigen risico gaat volgend jaar flink omhoog. Het kabinet verwacht dat de basispremie voor de zorgverzekering met zo’n €6 per maand de lucht in gaat. Dat is dus €144 per jaar voor 2 personen. Het eigen risico – dat nu nog 385 euro is – zal voor het eerst zelfs de magische 400 euro aantikken.

Het Canadese winkelconcern Hudson’s Bay heeft in de eerste helft van dit jaar een fors hoger verlies moeten incasseren dan een jaar eerder. Het bedrijf zag de kosten oplopen, mede doordat het bezig is zijn eerste warenhuizen in Nederland te openen.De totale winkelverkopen kwamen in de eerste jaarhelft uit op 6,5 miljard Canadese dollar (4,4 miljard euro). Dat is bijna 1 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar. Het nettoverlies liep sterk op, van 239 miljoen naar 422 miljoen Canadese dollar (CAD). Bestuursvoorzitter Richard Baker erkende in een toelichting dat Hudson’s Bay het de afgelopen tijd niet gemakkelijk heeft gehad. Hij zei wel dat de daling van de vergelijkbare verkopen in het tweede kwartaal minder sterk was dan in de eerste drie maanden van 2017. Dat geeft vertrouwen voor het restant van het jaar, aldus de topman. Hudson’s Bay opende deze week zijn eerste warenhuis in Nederland, aan het Rokin in Amsterdam. De komende weken volgen, in ons land, nog negen winkelopeningen en in 2018 nog vijf. Het bedrijf is in Europa verder eigenaar van de Duitse keten Galeria Kaufhof en het Belgische Galeria Inno. (Innovation) Niet alle aandeelhouders zijn enthousiast over de uitbreiding in Europa. Het bedrijf kreeg dit jaar te maken met een activistische investeerder, hedgefondsbaas Jonathan Litt, die ontevreden is over de huidige koers. Hij zou onder meer graag zien dat Hudson’s Bay afscheid neemt zijn Europese warenhuisketens.

De Amerikaanse chipfabrikant Intel hoeft de boete van ruim €1 mrd, die de Europese Commissie het bedrijf oplegde in 2009, voorlopig niet te betalen. De argumentatie dat het bedrijf misbruik heeft gemaakt van zijn machtspositie op de markt voor microprocessoren moet opnieuw worden onderzocht. Het Europees Hof van Justitie oordeelde deze week dat de zaak opnieuw moet worden bekeken door het Gerecht, een lagere instantie van het hof die de bezwaren van Intel in 2014 nog wegwuifde. Het Gerecht heeft destijds volgens het hof ten onrechte niet alle argumenten van Intel geanalyseerd. Intel gaf tussen 2002 en 2007 kortingen aan computerfabrikanten als Dell, Lenovo, HP en NEC, die moesten beloven geen zaken te doen met Intels grootste concurrent Advanced Micro Devices (AMD). De mededingingswaakhond in Brussel legde een boete op van €1,06 mrd, destijds een recordbedrag.

Ook kleinere bedrijven kunnen profiteren van fiscale voordelen die multinationals als Starbucks en Google via belastingparadijzen binnenhalen. De weg is complex, tijdrovend en alleen mogelijk in een constructie met twintig verschillende ondernemers. Maar het is haalbaar, aldus fiscalist Jan van Tilburg. Hij werkte pro bono mee aan een tv-programma van BNNVARA dat maandenlang onderzoek deed naar legale routes voor belastingontwijking voor kleine bedrijven. Ze zetten een Nederlandse constructie op met twintig ondernemers, de Dikke Vinger, die via de belastingzetel Guernsey legaal aanzienlijk minder belastingen afdraagt. Multinationals als Starbucks, Google en Apple gebruikten zulke fiscale routes om, binnen de wet- en regelgeving, winsten door te schuiven naar vestigingsplaatsen als de Bahama’s, Panama en Guernsey die geen of nauwelijks belasting heffen. De Kamercommissie fiscale constructies onderzocht voor de zomer, na de onthulling van de Panama Papers vol schimmige constructies, of Nederland met zijn fiscaalvriendelijke klimaat een belangrijke rol speelt in dergelijke routes voor multinationals. Talloze fiscalisten gingen de programmamakers voor in de zoektocht naar voordelen. Maar zonder een Europees netwerk met kantoren, fiscale zetels en enige massa was legale belastingontwijking voor kleine bedrijven niet haalbaar. Programmamaker Versteegh: ,,Het blijkt voor een zelfstandige uitermate complex om achter deze constructies te komen. De belastingadvieskantoren doen er bewust schimmig over, terwijl het wel om belastingheffing gaat waarvan onze scholen, wegen en voorzieningen worden betaald. En iedereen moet belasting betalen. In die heffing en kansen moet gelijkheid komen. Wij zijn voor gelijke monniken, gelijke kappen. De belastingvoordelen die multinationals genieten zouden ook voor kleine ondernemers mogelijk moeten zijn.” Versteegh leunt hierbij op het productieteam achter consumentenprogramma’s als ‘Keuringsdienst van Waarde’. Dat bracht onthullingen van kunstmatige productie en substanties in als ‘vers’ of ‘biologisch’ verkocht voedsel. Onder publieke druk gingen bedrijven over tot verbeteringen. Versteegh denkt als Jan de Belastingman met het tv-programma publiek en uiteindelijk politiek te mobiliseren om de kleinere bedrijven fiscaal gelijk te helpen stellen aan Apple. Deze aanpak kan andere ondernemers in ieder geval inspireren hetzelfde te gaan doen, zegt hij.

De fabrieksorders in Duitsland zijn in juli onverwacht gedaald. De bestellingen gingen met 0,7% omlaag op maandbasis, terwijl economen gemiddeld juist op een kleine stijging hadden gerekend. Het Duitse federale statistiekbureau maakte verder bekend dat de fabrieksorders in juni met een bijgestelde 0,9% stegen. Op jaarbasis was sprake van een ordergroei met 5%. Dat blijft achter bij eerdere prognoses.

©2017 hannesdewitte@gmail.comSlotstand indices dd 8 september 2017; week 35: AEX 518,82; BEL-20 3938,24; CAC-40 5113,49; DAX 30 12.303,98; FTSE 100 7377,60; SMI 8912,05; RTS (Rusland) 1119,61; DJIA 21797,79; NY-Nasdaq 100 5913,369; Nikkei 225 19274,82; Hang Seng 27.672,56; All Ords 5739,40; SSEC 3,365.243; €/$ 1,12035; goud $1346,00; dat is €35.926,82 per kilo; 3 maands Euribor -0,331% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,454%; 10 jaar VS 2,0663%. 10 jaar Duitse Staat 0,318%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,168%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,179. 

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE09092017/393 De ECB houdt zijn poot nog even stijf …………………………

UPDATE/392 Let op Draghi: zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter

Het volgende bericht komt voor mij niet als een verrassing. Al veel langer was voor mij al duidelijk dat de situatie waarin Draghi met zijn monetair beleid terecht is gekomen, op dit moment als onoplosbaar wordt beoordeeld. De financiële markten hadden al teleurgesteld gereageerd op de jaarlijkse vergadering van de centrale bankiers in Jackson Hole, waar Draghi geen enkele aanwijzing gaf over op welke wijze en wanneer de ECB het opkoopprogramma zou gaan afbouwen. Ik heb maanden geleden al geschreven dat Draghi c.s. in de houtgreep worden gehouden door de dure euro en de overliquiditeiten die de ECB heeft doen ontstaan door de gigantische maandelijkse inkopen van staatsobligaties en de gevolgen daarvan in de vorm van een ongewenste lage rente en een matige inflatie. Draghi kan niet voor en niet achteruit meer en dus koopt hij tijd door deze maand nog niet met informatie te komen over de afbouw van het opkoopprogramma, te complex wordt er gezegd in Frankfurt, maar later dit jaar zou de ECB daarop terugkomen. Zo van ‘we weten nu nog niet hoe we de problemen kunnen aanpakken zonder grote schade en onrust op de financiële markten te veroorzaken. De Europese Centrale Bank beslist mogelijk pas kort voor het einde van dit jaar over de toekomst van het omvangrijke opkoopprogramma van obligaties. Dat zou dan pas vlak voor het einde van het huidige programma zijn, zo meldden bronnen aan persbureau Bloomberg. De centrale bank pompt via het opkoopprogramma maandelijks zo’n €60 mrd in de economie van de eurozone. Het huidige programma loopt eind december af. Volgens de bronnen wil de ECB niet te gehaast te werk gaan, onder meer vanwege de complexheid van het vraagstuk. ECB-president Mario Draghi zei eerder dat het beleidsbepalende comité van de ECB bij de vergaderingen dit najaar zal overleggen of het opkoopprogramma voor schuldpapier geleidelijk zal worden afgebouwd.

Marco Visser schreef deze week in Trouw een artikel over de gevolgen van een stijgende prijs van de euro. Ik citeer: “Nederland en Duitsland willen al langer dat de ECB stopt met opkopen van staats- en bedrijfsleningen. De dure euro dreigt dat te verhinderen. Voor de aankoop van een computer van Amerikaanse makelij of een Japanse auto is het prettig dat de koers van de euro stijgt. Het maakt producten die worden geproduceerd in landen met dollars, yen of pond goedkoper. Het is ook prettig voor vakantiegangers die de eurozone verlaten. Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, kijkt minder gelukkig naar de almaar stijgende koersen van zijn munt. Net als zijn collega’s van de centrale banken in Nederland en Duitsland en als het straks een beetje tegenzit ook de consument die nu nog geniet van goedkopere Dell Computers en een nieuwe Toyota. Bij de ECB zullen de bestuurders bang zijn dat de hoge koers van de euro te vroeg komt en het economische herstel in de eurozone hindert. Een hoge koers van de euro betekent namelijk dat producten uit de eurozone duurder worden voor Amerikanen, Japanners en Chinezen. Die zoeken dan naar goedkopere alternatieven waardoor exporterende bedrijven hun orderportefeuilles zien slinken. Uiteindelijk belandt die krimp bij de medewerkers. Zij krijgen bijvoorbeeld geen loonsverhoging meer, toch al een probleem in sommige Noord-Europese landen, waaronder Nederland. Het kan ook erger: ontslag. Stijging van de werkloosheid is wel het laatste waar de eurozone op zit te wachten. Hoge koersen voor de euro leiden ook tot dalende koersen op aandelenbeurzen in euroland. Multinationals zoals Unilever en Shell in Nederland halen een deel van hun omzet buiten het eurogebied. De omzet in bijvoorbeeld dollars moeten zij terugrekenen naar euro’s. Is de euro duur dan worden dat steeds minder euro’s wat leidt tot een dalende aandelenkoers. Dit jaar is de koers van de euro al met 14% gestegen ten opzichte van de dollar.” Deze week noteerde de euro even 1,20, maar sloot op 1,1895. Tot ernstige gevolgen leidt dat nog niet, maar analisten verwachten wel dat de ECB iets wil doen om deze beweging te stoppen. Alleen de problemen zijn heel complex. Daar zijn knappe koppen voor nodig om dat proces in beheersbare lijnen uit te voeren. Maar zo eenvoudig is dat niet. Er zijn bijna geen leningen meer om op te kopen, tenzij de ECB de regels voor opkopen versoepelt. Dat zal tot grote weerstand leiden bij Nederland en Duitsland. Zij zijn altijd al tegen het opkoopprogramma geweest. Niet efficiënt en te duur, vinden zij. Daarnaast is de geldpers een paardenmiddel om de economie aan te jagen. Stel dat de ECB door blijft gaan met opkopen van leningen en er komt een nieuwe crisis, dan is het de vraag of er in de gereedschapskist nog ‘tools’ zitten. Ik vrees dat Draghi zijn tools verbruikt heeft.

De beide economen van socialistische komaf, Vermeend en van der Ploeg, liggen wakker van een echte economische revolutie die voor onze deur staat. De komende jaren zullen onze samenleving en economie spectaculair veranderen en gedomineerd worden door drie ontwikkelingen. We krijgen te maken met een versnelling van de digitalisering van het dagelijkse leven en werken; de onlinewereld rukt overal op. Daarnaast is er in steeds meer sectoren sprake van een snelle opmars van het gebruik van innovatieve technologieën, zoals onder meer kunstmatige intelligentie, het internet of things, big data, 3D-printen, robotica, blockchain, nano- en biotechnologie. Bovendien zal iedereen, naast het volgende kabinet, ook de lagere en semi-overheden, het onderwijs, het grote en kleine bedrijfsleven, de politiek, de Europese Unie/Commissie/Eurogroep en instanties, monetaire autoriteiten en de wetenschap, geconfronteerd worden met immense effecten van de klimaatmaatregelen die zijn afgesproken om de doelstellingen van het wereldwijd klimaatverdrag van Parijs te kunnen realiseren. Door deze revolutionaire mix zullen onze maatschappij en economie onherkenbaar veranderen. Internationaal wordt deze revolutie aangeduid als economie 4.0 die de huidige economie 3.0, die van oudsher vooral fysiek is, gaat ‘overnemen’. In de wereld van 4.0 staan digitalisering en innovatieve technologieën centraal. Met name het mobiele internet heeft steeds meer invloed op bedrijfsprocessen. De effecten van digitalisering en innovatieve technologieën zijn ongekend. Alles wordt in een snel tempo op zijn kop gezet, zoals de arbeidsmarkt, de businessmodellen van bedrijven, de zorgsector, het onderwijs, maar ook de overheidssector. Bestaande bedrijven en instellingen die niet of niet snel genoeg op 4.0 inspelen, zullen niet overleven. Voorbeelden daarvan zien we in alle bedrijfssectoren, zoals in de muziekindustrie, de reissector, de uitgeef- en boekenwereld en de retailsector, waarvoor V&D een voorbeeld was. Kijken we naar het Nederlandse bedrijfsleven dan valt op dat voor veel ondernemers, met name in het midden- en kleinbedrijf de wereld van 4.0 nog een ver van mijn bed show is. Daardoor missen ze nieuwe kansen en lopen ze ook het risico dat ze niet overleven. Ook in de Haagse politiek staat de nieuwe economie nog niet hoog op de agenda. Dat zou wel het geval moeten zijn, want 4.0 heeft ingrijpende effecten en vraagt om Haagse beleidsmaatregelen. Ik heb er weinig tot geen vertrouwen in dat een derde kabinet Rutte erin zal slagen een beleid gaat voeren, dat tegemoet komt de eisen die de toekomst gaat stellen aan de Nederlandse en Europese samenleving. Kan Rutte een beleid gaan voeren dat ons land duurzamer gaan inrichten. Rutte beschikt niet over de bekwaamheden die daarvoor noodzakelijk zijn. Een aantal stippen Vermeend en van der Ploeg hier aan.

  • De arbeidsmarkt gaat onherkenbaar veranderen. Naar schatting zullen circa 10% van de bestaande banen door automatisering verdwijnen en circa een kwart van de bestaande functies krijgt een andere inhoud en dit proces stopt niet.

  • Onze inkomensverdeling die nu internationaal als redelijke evenwichtig geldt, zal snel verslechteren. Dat komt vooral door een succesvolle bovenlaag van werknemers (winnaars in de nieuwe economie) en werknemers met ‘verkeerde’ opleidingen (verliezers van 4.0).

  • Nederland krijgt met zijn open economie te maken met een scherpere internationale concurrentie, waarbij landen met onder andere lage belastingtarieven, bedrijven en toptalenten lokken. Verder is voor ons land van belang de waarde van de €, versus de $, £, ¥ en de CNY voor de concurrentiepositie van de exporterende bedrijven en dienstverleners.

  • Ons hoger onderwijs moet zich snel vernieuwen. Veel instellingen leiden nog op voor de banen van gisteren in plaats van voor 4.0. Bovendien moet veel meer aandacht worden besteed aan ondernemerschap.

  • Ons land loopt achter bij het internationale klimaatbeleid en heeft nog geen ambitieus plan voor een inhaalslag.

  • Voor het scheppen van extra banen moet de nadruk liggen op het mkb, innovatieve starters en zogenoemde scale-ups.

In Nederland neemt de roep om een vereenvoudiging van onze ingewikkelde loon- en inkomstenbelasting steeds meer toe, maar bij de burgers staat belastingverlaging op nummer 1. Het is nu al duidelijk dat Rutte 3 geen vereenvoudiging zal kunnen doorvoeren, schrijven Vermeend en van der Ploeg. Voor het realiseren van een echt simpel belastingstelsel heb je een bedrag nodig van ongeveer €10 mrd. En Rutte 3 zal volgens recente ramingen daarover bij lange na niet kunnen beschikken en bovendien is de huidige belastingdienst niet in staat zo’n grote vereenvoudigingsoperatie uit te voeren. Daarom zal het nieuwe kabinet waarschijnlijk volstaan met een gewone belastingverlaging van rond de €3 mrd die gericht wordt op werkenden en middeninkomens. Het zal nog een hele toer worden om dit bedrag op een evenwichtige wijze over de ruim 13 miljoen belastingbetalers in ons land te verdelen. Voor veel burgers zal het gaan om een aantal tientjes per maand. De afgelopen jaren is de concurrentiestrijd tussen landen om bedrijven aan te trekken sterk toegenomen. Deze neemt nog toe door de opmars van digitalisering, waardoor ondernemers nog minder aan een bepaalde locatie zijn gebonden. Bij deze concurrentiestrijd om bedrijven gaat het eigenlijk om zoveel mogelijk werkgelegenheid. Landen hebben ondernemers nodig om banen te scheppen. Ook binnen de EU halen regeringen alles uit de kast. Naast lage belastingtarieven voor bedrijven en burgers bieden ze ondernemers meestal een reeks van andere voordelen aan, zoals lage arbeidskosten, lage sociale premies, goedkope bedrijfsgronden, lage energielasten, een flexibele arbeidsmarkt, speciale (fiscale) regelingen voor de topmanagers, lage administratieve lasten en snelle vergunningen. En de vraag is dan ‘waar staat Nederland en hoe benadert het nieuwe kabinet deze ontwikkelingen”.

Het verschil kan bijna niet groter zijn: Donald Trump, de machtigste man van de wereld verdedigde de extreem rechtse beweging in het Zuiden van de VS. Hoe fascistisch zijn de uitspraken van de Amerikaanse president? En dan de gratie aan de omstreden sheriff Joe Arpaio, die gevangenen opsloot in tenten bij zeer hoge temperaturen en ze bedorven rantsoenen te eten gaf. Door hem gratie te verlenen, stemt Trump extreem-rechts tevreden. Zijn eerste gratie verleende president Trump aan een sheriff die berucht werd om zijn jacht op illegalen, en die werd veroordeeld omdat hij de uitspraak van een rechter, die hem dit verbood, openlijk in de wind sloeg. De 85-jarige ex-sheriff Joe Arpaio had in oktober tot een gevangenisstraf veroordeeld kunnen worden, nadat hij in juli schuldig was bevonden aan minachting van het hof. Dat is nu van de baan. In de tweet waarin Trump de gratie aankondigde noemde Trump Arpaio “een patriot”. Het Witte Huis sprak van “een waardige kandidaat” voor gratie. Zullen we de dagen af gaan tellen dat Trump de VS nog leidt? De dreiging van een totale nucleaire oorlog met Noord-Korea was nog maar amper verdwenen of de gewelddadige protesten in Charlottesville, Virginia eisten alle aandacht op. Maar Noord-Korea was kennelijk niet onder de indruk van de dreigementen van Trump, want ze schoten deze week opnieuw een raket af, dit keer over Japans grondgebied en testen een waterstofbom, die trillingen veroorzaakte van 6,3 (krachtig) op de schaal van Richter. Over een waterstofbom het volgende: De atoombommen die in 1945 op Hiroshima en Nagasaki werden gegooid, vallen in het niet bij de schade die een waterstofbom kan aanrichten. Dat zegt kernwapendeskundige Sico van der Meer van Instituut Clingendael. Bij een ‘gewone’ atoombom worden atoomkernen gespleten (kernsplijting) of samengevoegd (kernfusie). Daarbij komt enorm veel energie vrij, wat zorgt voor een zware explosie. Een waterstofbom gaat nog een stap verder. De eerste explosie veroorzaakt een tweede explosie, die nog veel zwaarder is. ,,Zo’n bom heeft een allesverwoestende kracht, echt ongekend”, aldus Van der Meer. Een gemiddelde waterstofbom is ongeveer vijfhonderd keer zo sterk als de bommen op Hiroshima en Nagasaki. Van der Meer: ,,Sommigen kunnen zelfs duizend keer sterker zijn. Het voordeel van waterstofbommen boven atoombommen is dat er naar verhouding weinig radioactieve straling vrijkomt, terwijl hij meer verwoesting aanricht. Ik keer weer terug naar de Amerikaanse economie die Trump wil repareren. Jobs, jobs, jobs! is het motto, maar de ene baan blijkt niet de andere te zijn. Webwinkel Amazon, die eind juli nog op zoek ging naar 50.000 nieuwe, Amerikaanse medewerkers, kreeg een veeg uit de presidentiële pan. En zoals dat gaat met Trumps tweeds, had ook deze invloed op de beurskoers. En wat doet The Donald als zijn raad van industriële adviseurs ineens leegloopt omdat niet iedereen zijn beleid kan pruimen? Precies, hij heft de hele raad op. Waarop collega-miljardair Carl Icahn ook opstapt. En uiteindelijk zelfs Steve Bannon het Witte Huis verlaat. Weet wel: afgelopen week was het nog maar zeven maanden geleden dat Donald Trump president werd. En dan heeft hij ook nog tijd om de loopgraven te graven voor een eventuele handelsoorlog met China. Maar dat niet alleen: Trump zal ook met Europa in een handelsoorlog terechtkomen. Niet vandaag, maar wel in de toekomst. Als gevolg van het ruime monetaire beleid zal de wereld, als gevolg van de overliquiditeiten in dollars en euro’s, terechtkomen in een mega-inflatie, die een gigantische chaos zal teweegbrengen op de financiële markten (enorme kapitaalvernietiging) met als gevolg zware sociaal/maatschappelijke onrust. De stijging van edele metalen zal grote vormen aannemen, daar het vertrouwen in de waarde van de bankbiljetten zal instorten. De steeds duurdere euro belemmert de weg naar de uitgang van de monetaire crisis, waarin wij terecht gaan komen. De stijgende euro is, volgens mij, meer het gevolg van een zwakkere dollar dan van een krachtige euro. Maar dat vneemt niet weg dat de Europese export daardoor alsmaar duurder wordt voor niet-eurolanden. Dat kan repercussies hebben voor het herstel van de economie. Als de ECB nu de stimuleringsprogramma’s zou gaan afbouwen, dan zal dat de euro verder doen stijgen en kan zo tot grote economische schade leiden.

Draghi’s uitlatingen in Sintra hebben helemaal verkeerd uitgepakt”, zegt Han de Jong, hoofdeconoom van ABN Amro. Op 27 juni zei Draghi in deze Portugese stad dat hij inflatie zag terugkeren. Beleggers zagen dit als hint dat de ECB het stimuleringsbeleid gaat afbouwen. Prompt schoot de euro omhoog. „Dat was heel ongelukkig”, aldus De Jong. De ABN Amro-econoom denkt dat de ECB op kousenvoeten zal opereren de komende maanden. „Draghi zal willen voorkomen dat de euro fors sterker gaat worden. Het laatste wat hij wil is een doelpunt in eigen doel scoren.” Luc Aben, hoofdeconoom bij van Lanschot, Carsten Brzeski, hoofdeconoom bij ING-DIBa en Han de Jong denken alle drie dat het ECB-bestuur nog niet weet wanneer de exit wordt ingezet. „Iedereen verwacht in september of oktober een heel duidelijk besluit, maar het zou mij niet verbazen als ze nog een beetje vaag blijven”, aldus Aben. „Dan houden ze alle opties open.” Nog erger zou het zijn als de monetaire autoriteiten er niet in gaan slagen een gedegen beleid op de rails te zetten dat zonder kleerscheuren, een weg naar de uitgang vindt. Brzeski: „Er zijn nog altijd twee kampen binnen de ECB. Er komt ook steeds meer naar buiten van de lichte ontevredenheid onder sommige ECB-bestuurders over de manier van optreden van Draghi.” Kritiek op Draghi is volgens De Jong niet op zijn plaats. „Draghi is de kapitein van een schip dat een heel zware storm heeft doorstaan. Het schip moet nu van koers veranderen en dat kan wel eens net zo lastig blijken als het bevaren van de achterliggende verraderlijke wateren. Waarom zou je het gezag van de kapitein willen ondermijnen in zo’n cruciale fase?” Dat is volgens mij de vraag helemaal niet. Als Draghi met zijn monetair beleid er een enorme puinhoop van heeft gemaakt, moet hij zich daarvoor verantwoorden. Hij speelt in een casino met het geld van derden, onder meer het spaargeld, de pensioenreserves en het vertrouwen in bankbiljetten.

Günter Hannich schrijft deze week: Wie auch immer, Herr Schäuble, der oberste Kassenwart des Landes, macht in diesen Tagen Wahlkampf u.a. in Thüringen. Und dort sagte er dem Wahlvolk, dass er sich nicht über die Nullzinspolitik der EZB freuen würde. Gleichzeitig gestand er aber auch ein, im Bundeshaushalt von der Politik der Draghi-EZB profitiert zu haben. Schäuble hofft angeblich auf Zinswende. So weit zu den harten Fakten. Nun äußerte Schäuble jedenfalls die Hoffnung, dass die ultralockere Geldpolitik der EZB allmählich zu Ende gehe. Die meisten Experten rechneten bereits damit, dass bei der nächsten Ratssitzung der Notenbank im September eine Entscheidung in diese Richtung fallen werde. Allerdings müsse die EZB sehr vorsichtig vorgehen, wenn sie den Kurs ändere. Herr Schäuble hofft jedenfalls, dass die Wende gelingen möge. Aber, im selben Kontext gestand er auch, dass das aktuelle Zinsniveau für die starke deutsche Wirtschaft zu gering sei, zugleich aber für Euro-Staaten in Südeuropa nötig. Aufgrund dieses Dilemmas kritisiere er die Politik von Herrn Draghi auch nicht.

Banken moeten nog veel werk verzetten om met ingang van volgend jaar te kunnen voldoen aan nieuwe accountingsregels. Daarvoor waarschuwt De Nederlandsche Bank (DNB) op basis van een onderzoek onder kleine en middelgrote banken door de Europese Centrale Bank (ECB). Het gaat om de zogeheten IFRS 9-standaarden en die gaan gelden voor verreweg de meeste banken. Volgens DNB hebben de veranderingen voor veel banken ook een operationele impact. Zo moeten onder meer processen aangepast worden, evenals de onderliggende data en de modellen die de banken gebruiken voor de berekening van verwachte kredietenverliezen. Voor kredietverliezen moeten ook voorzieningen worden aangehouden. Bij de studie waren er twintig Europese banken uitgepikt. Het bleek dat de benodigde aanpassingen bij elf daarvan nog steeds in de ontwerpfase zaten, terwijl de deadline al erg dichtbij is. In september start nog een vervolgonderzoek bij een aantal kleine en middelgrote banken binnen Europa, waaronder een aantal Nederlandse banken.

Er worden in ons land ruim 700.000 full-time banen niet benut. Dat blijkt uit onderzoek van het CBS. Ook hebben mensen niet de indruk mee te profiteren van de groeiende economie. In feite gaat het om 1,3 mln mensen, die deels in parttime werken en teruggerekend 700.000 fulltime banen betreffen.

Het vertrouwen van bedrijven en consumenten in de economie van de eurozone is in augustus gestegen naar het hoogste niveau in meer dan tien jaar. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van de Europese Commissie. De index waarmee de commissie het vertrouwen meet, ging deze maand omhoog naar 111,9, van een herziene 111,3 in juli. Volgens de commissie nam het vertrouwen in de industrie en de dienstensector toe. Bij consumenten in het eurogebied stabiliseerde het sentiment en in de detailhandel en de bouw was deze maand sprake van een daling van het vertrouwen. Wij moeten bij dit optimistische geluid wel in acht nemen dat deze ontwikkelingen alleen maar standhouden zolang het monetaire beleid zoals dat wordt gedicteerd vanuit Frankfurt, overeind blijft.

Ik heb deze week meegedaan aan de peiling van Maurice de Hond. Wat mij opviel is dat op basis van de peiling van 3 september de vier partijen aan de onderhandelingstafel, de meerderheid van 76 kamerzetels is teruggevallen naar, VVD 33 naar 31, CDA van 19 naar 17, D66 van 19 naar 18 en de CU staat stabiel op 5, 71 zetels. De PvdA stijgt van 9 naar 12 zetels, het Forum voor Democratie gaat van 2 naar 7 zetels en de PvdD van 5 naar 6. De PVV, GL en de SP doen een stapje terug. Asscher profileerde zich enige weken geleden sterk voor zijn achterban door zijn stelling dat de demissionaire PvdA bewindslieden zouden aftreden als het kabinet Rutte II in de begroting geen post zou opnemen van €275 mln bestemd voor een salarisverhoging voor onderwijzers. Minister van Financiën Dijsselbloem had al aangegeven dat dat geld er was. Toen er deze week spijkers met koppen moesten worden geslagen zette Rutte Lodewijk Asscher aan de kant. Hij heeft zijn ‘eis’ niet gekregen. Hij werd het bos in gestuurd met de uitspraak van Rutte ‘geen garantie, geen belofte’, Asscher moest het doen met ‘Rutte zal aan de vier politieke partijen aan de onderhandelingstafel voorleggen een substantieel bedrag uit te trekken voor onderwijs’. Toen Asscher dat accepteerde maakte hij zich onbetrouwbaar als politicus. Veel beloven en weinig geven, doet de gek in vrede leven, zei mijn moeder zaliger over politici. De vraag is of er nu nog een onderwijzer die in het beleid van de PvdA en van hun politieke voorman gelooft? Voor mij is Asscher zwaar beschadigd doordat hij zich door Rutte liet afserveren. Voor mij zou binnen een halfjaar een tweede kopstuk van de PvdA het veld moeten ruimen. Asscher heeft vliegensvlug de pionnen verzet en uit de school geklapt dat op Prinsjesdag bekend wordt gemaakt dat de koopkracht van ouderen met een beperkt aanvullend pensioen en mensen met een uitkering, overeind blijft. Toch is dat oud nieuws want de VVD zal zich daar niet tegen verzetten. Voor mij is Asscher zijn politieke waardigheid kwijt en kan hij maar beter opstappen, mede omdat het onderwijs-beleid ertoe leidt dat als er niets verandert, het tekort in drie jaar tijd kan oplopen tot 4.000 onderwijzers/docenten en in 2025 zelfs tot 10 duizend. De PABO’s hebben nu onvoldoende instroom van studenten om aan de vraag naar onderwijzend personeel te kunnen voldoen. Een aspect daarbij kan ook worden veroorzaakt door de bureaucratie en de opgelegde regels waaraan leraren veel tijd in moeten steken. En dan de soap over het niet uitzenden van de documentaire ‘Jesse’ door de VARA/BNN over de politieke leider van Groen Links, in de aanloop naar de verkiezingen tot en met de onderhandelingen aan de formatietafel. De hele staf van deze omroep wist ervan, bewerkte de documentaire en betaalde uit eigen zak de kosten, alleen de verantwoordelijke directeur zegt van niets te hebben geweten en ging achter de NPO staan die twijfels uitte over de journalistieke onafhankelijk van de 52 minuten durende docu. Verder was er kritiek op de film, omdat maker Joey Boink voor GroenLinks actief was tijdens de laatste verkiezingscampagne. GroenLinks en de producent Doxy van ‘Jesse’ wilden de voorpremière graag laten doorgaan maar daarvoor was toestemming van VARA/BNN nodig, en die gaf geen groen licht. De omroep wil evenmin dat de documentaire via andere kanalen vertoond zou worden. Volgens Janneke Doolaard van productiehuis Doxy zwol de kritiek ‘vooral uit rechtse hoek’ aan en kreeg die een beetje de trekken van een hetze’. ‘En dat over een film die nog niemand had gezien. Voor ons is dat onbegrijpelijk.’ “Niet uitzenden is wat ons (VARA/BNN) betreft niet op tv, radio, internet, in de bioscoop, YouTube, nergens”, zei een woordvoerster van de omroep maandag nog tegen het ANP. Toch zijn de kaarten inmiddels geschud en is er overeenstemming bereikt tussen Doxy en de VARA/BNN over overdracht van het materiaal en de daarop rustende rechten tegen betaling van de kostprijs. Het Commissariaat voor de Media gaat nog in gesprek met de VARA/BNN over de gang van zaken. Komende maandag vindt de premiere van de documentaire Jesse plaats in Carre en is tegelijkertijd te zien op het journalistieke platform Blendle. Eva Jinek had vrijdagavond al een deel van de docu gezien en gaf een goede recentie.
De financiële positie van de Nederlandse pensioenfondsen is in augustus iets verslechterd, na de opleving in juli. Dat komt onder meer doordat de rente weer wat verder is teruggezakt. Daarnaast staan beleggingen onder druk, onder meer door de situatie rond Noord-Korea en andere politieke spanningen, zoals de onvoorspelbaarheid van president Donald Trump. Volgens onderzoeksbureau Aon Hewitt zakte de gemiddelde dekkingsgraad in augustus naar 106% van 107% een maand eerder. De beleidsdekkingsgraad, die bepalend is voor kortingen en indexatie, bleef stabiel op 103%. Veel fondsen bevinden zich nog onder de minimaal vereiste 104,3%. Daardoor blijft de mogelijkheid aanwezig dat er komende jaren ingrepen volgen. Commercieel directeur Frank Driessen van Aon Hewitt spreekt van aanhoudende ,,spannende tijden” voor pensioenfondsen. De komende maanden moet volgens hem blijken of ook de grote fondsen ,,uit de gevarenzone” kunnen komen.

De werkgelegenheid in de Verenigde Staten is afgelopen maand een stuk minder sterk toegenomen dan in juli. Dat kan gevolgen hebben voor het rentebeleid in de VS. Afgezien van de landbouwsector kwamen er per saldo 156.000 arbeidsplaatsen bij. Een maand eerder waren dat er volgens een herzien cijfer nog 189.000, zo bleek uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid. Het aantal werklozen in ’s werelds grootste economie bleef in augustus nagenoeg onveranderd op 7,1 miljoen. Dat komt neer op 4,4% van de beroepsbevolking, dat is een stijging van 0,1% vergeleken met juli. In werkelijkheid is dat cijfer veel hoger omdat de data worden gemanipuleerd. Het banencijfer is belangrijk in de overwegingen van de Federal Reserve bij het bepalen van het monetaire beleid in de VS. De tegenvallende banengroei tempert de verwachtingen voor een volgende renteverhoging nog dit jaar. De gevolgen van orkaan Harvey drukten de verwachtingen ook al omlaag. Vorige maand werd nog gemeld dat er in juli 209.000 banen waren geschapen in de VS, maar dat werd nu naar beneden bijgesteld naar 189.000. Ook het aantal nieuwe arbeidsplaatsen in juni bleek lager te zijn uitgekomen: 210.000 in plaats van de eerder gemelde 231.000.

De economie van de Verenigde Staten is in het tweede kwartaal sterker gegroeid dan gedacht. Volgens een tweede schatting door de Amerikaanse overheid was zelfs sprake van het sterkste groeitempo in twee jaar. ’s Werelds grootste economie groeide volgens de nieuwe raming vorig kwartaal met 3,0% op jaarbasis. Dat is meer dan de plus van 2,6% die op basis van de eerste schatting werd gemeld. Ook gaat het om een flinke verbetering ten opzichte van de vooruitgang met 1,2% die in de eerste drie maanden van dit jaar werd geboekt. De sterkere groei hangt samen met de consumentenbestedingen die hoger uitvielen dan eerder gedacht. Ook de bedrijfsinvesteringen bleken sterker dan eerder geraamd. De Amerikaanse president Donald Trump had eerder ook een ambitieuze doelstelling uitgesproken voor een jaarlijkse groei met 3%. Kenners denken echter dat het niet mogelijk is om het huidige groeitempo ook in de komende maanden vast te houden. Door orkaan Harvey wordt de economische groei in het derde kwartaal mogelijk ook wat afgeremd. Schattingen over de verwachte schade in de VS lopen sterk uiteen, President Trump heeft het Congres gevraagd $8 mrd hulpgeld beschikbaar te stellen, maar de gouverneur van Texas spreekt over een schadebedrag van $85 mrd. De herstelwerkzaamheden in onder meer Texas zouden later overigens wel weer kunnen helpen om de economische groei in de VS juist extra aan te jagen. Zoals altijd: een dubbeltje heeft twee kanten. Maar vooralsnog zullen verzekeraars grote schadeuitkeringen moeten doen.

Een mogelijke ‘shutdown’ van de Amerikaanse overheid kan flinke gevolgen hebben voor de economie in de Verenigde Staten. Kredietbeoordelaar Standard & Poor’s (S&P) heeft uitgerekend dat het per week minstens zo’n $6,5 mrd schade oplevert als Washington zijn ambtenaren naar huis moet sturen. Er dreigt opnieuw zo’n situatie omdat het Congres dit najaar weer moet instemmen met een noodzakelijke verhoging van het schuldenplafond. Als er niet op tijd overeenstemming komt moeten veel overheidsinstellingen tijdelijk dicht. S&P wijst erop dat de impact van een shutdown veel verder reikt dan ambtenaren alleen. Schooltripjes en vakanties naar nationale parken kunnen dan bijvoorbeeld niet meer doorgaan. En restaurants en winkels zullen minder verkopen vanwege zorgen over de salarisuitbetaling bij thuiszittend overheidspersoneel. De laatste keer dat de overheid ‘op slot’ ging was in oktober 2013. Toen hoefden honderdduizenden ambtenaren zo’n twee weken niet op hun werk te komen. De keer daarvoor, halverwege de jaren negentig, duurde de shutdown bijna een maand.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 1 september 2017; week 34: AEX 518,18; BEL-20 3901,42; CAC-40 5123,26; DAX 30 12.142,64; FTSE 100 7438,50; SMI 8941,62; RTS (Rusland) 1100,58; DJIA 21987,56; NY-Nasdaq 100 5987,90; Nikkei 225 19691,47; Hang Seng 27.957,54; All Ords 5786,10; SSEC 3,367.119; €/$ 1,1859; goud $1324,40; dat is €35.878,28 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,378%, 1 mnds -0,375%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,526%; 10 jaar VS 2,1596%. 10 jaar Duitse Staat 0,396%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,137%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,159.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE/392 Let op Draghi: zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter

UPDATE26082017/391 Draghi had helemaal niks te melden over zijn monetair beleid

Er zijn deze week twee onderwerpen die in de belangstelling staan: de eerste is de voortgang van formatie-onderhandelingen voor het volgende kabinet en het beleid dat gevoerd moet gaan worden (met een economie versie 4.0). De andere hoofdzaak is het monetaire beleid, onder meer van Draghi, waarover in Jackson Hole, een ski-resort in de Amerikaanse staat Wyoming, is gesproken door financiële en monetaire autoriteiten uit de hele wereld. Voor ons is van groot belang wat Mario Draghi daar naar buiten zou brengen over het monetaire beleid van de ECB nu en in de toekomst. Maar In de langverwachte toespraak vermeed Draghi eigenlijk handig alle thema’s waarop door de financiële markten juist sterk werd gelet. Zo gaf hij geen aanwijzingen over toekomstige rentestappen en de afbouw van het opkoopprogramma.

De economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven deze week onder meer in hun column dat Jackson Hole veel media-aandacht trekt omdat dit gezaghebbende gezelschap van oudsher een invloedrijke rol speelt op het terrein van de ontwikkeling van de wereldeconomie. Met hun rente- en financiële stimuleringsbeleid kunnen ze invloed uitoefenen op economische ontwikkelingen in landen. Rondom dit symposium wordt ook druk gedemonstreerd door organisaties die vinden dat de globalisering van de wereldeconomie ertoe leidt dat de rijken steeds rijker worden en de armen alleen maar armer. Daarnaast wordt het gezelschap ook geconfronteerd met de opmars van economisch protectionisme in veel landen waarvan de Amerikaanse president Donald Trump een aanhanger is. Centrale bankiers zijn tegenstanders van Trump’s economisch nationalisme omdat het funest uit zal uitpakken voor de groei van de wereldeconomie. Is de mediabelangstelling in Jackson Hole het allemaal wel waard? Wij, Vermeend en van der Ploeg, vinden van niet. Het is een voorbeeld van de oude economie en tegelijk ook een voorbeeld van de overschatting van de financiële wereld die steeds meer aan economische invloed zal verliezen. Ik vraag mij wel af of die stelling standhoudt? De speech die voorzitter Mario Draghi van de Europese Centrale Bank vrijdagavond in het Amerikaanse Jackson Hole gaf, was een anti-climax. Centrale banken hebben de mogelijkheden om een effectief rentebeleid te voeren, mits ze ,,niet-alledaagse” beleidsopties overwegen. Dat zei president van de Europese Centrale Bank (ECB) Mario Draghi deze week tijdens een toespraak in het Duitse Lindau. Onderzoek heeft volgens Draghi aangetoond dat centrale banken niet aan de zijlijn hoeven toe te kijken. Hij doelde onder meer op het omvangrijke steunprogramma, het opkopen van obligaties door de ECB om de inflatie richting de 2% te krijgen. Dat was de boodschap van president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, in zijn toespraak op de conferentie voor centrale bankiers in Jackson Hole.

Wanneer we denken aan de mondiale economie is een van de belangrijkste ingrediënten om de productiviteit te verbeteren openheid. Open handel, investeringen en financiële stromen spelen een sleutelrol in het verspreiden van nieuwe technologie, wat verbetering in efficiency drijft”, zei de ECB-president. Draghi waarschuwde dat protectionisme een serieus risico is voor de mondiale economische groei. „In 2025 zijn er in OESO-landen 35 mensen van boven de 65 jaar voor iedere 100 werkenden, vergeleken met 14 in 1950. Bovendien is de publieke schuld in die landen gestegen tot 56% van het bbp in 2007 tot ongeveer 87% nu. Het enige dat hier een blijvende oplossing voor biedt, is een hogere potentiële groei.” De Italiaanse centrale bankier erkende dat globalisering ook risico’s met zich meebrengt. Openheid moet eerlijk en veilig zijn en het mag niet zo zijn dat sommige groepen in de samenleving veel meer profiteren van anderen, zei hij in zijn toespraak. Om die risico’s in goede banen te leiden, zijn moeten landen beter samenwerken. Als we willen dat de wereldeconomie blijft groeien, is het nodig dat we de potentiële groei aanjagen. Om dat te doen, moeten we ons niet achter grenzen en barrières verschuilen, maar open en zonder protectionisme, blijven handelen. Alle aanwezigen wisten dat hij daarmee Donald Trump aansprak. ECB-watchers speuren al maanden naar aanwijzingen om meer te weten te komen over hoe en wanneer de ECB het opkoopprogramma gaat afbouwen. Bij de rentevergadering in juli zei Draghi nog dat er in de herfst een beslissing zou worden genomen. Drie jaar geleden greep Draghi zijn toespraak tijdens Jackson Hole nog aan om tussen de regels door aan te kondigen dat de ECB met een opkoopprogramma zou komen. Toen kampte de eurozone nog met hoge werkloosheid, het risico op deflatie en bloedeloos herstel. Sindsdien is er veel veranderd. De economie groeit al 17 kwartalen op rij, en ook het vertrouwen onder consumenten is terug. Helaas blijft de inflatie steken op 1,3%, ver van de ECB-doelstelling van net onder de 2%. 

ING verwacht dat de ECB in september een plan van aanpak presenteert, en dat werkgroepen binnen de ECB in aanloop daar naartoe aan het werk worden gezet om uit te zoeken hoe het steunprogramma afgebouwd kan worden. Dit stellen economen van ING. Zij denken dat de druk op de ECB om zijn plannen te ontvouwen hoe het denkt het ruime monetaire beleid af te bouwen, steeds groter wordt. Volgens Brzeski en Colijn kan de markt waarschijnlijk wel toe met minder stimuleringen, terwijl de ECB ook steeds minder opties overhoudt om nog te stimuleren. De vraag is hoe dit aan de markt moet worden gecommuniceerd zonder dat dit tot paniek leidt? De economen wijzen erop dat de laatste optredens van Draghi er duidelijk op wijzen dat de ECB de weg aan het vrij maken is om te starten met het terugbrengen van QE. Hoe en wanneer is echter de vraag. De speech van Draghi bevestigde dat als de ECB al een plan heeft, het niet bereid is dit te delen met de markt, althans niet op dit moment. “Draghi kwam naar Jackson Hole om een speech te geven dat niet over het monetaire beleid zou gaan, en dat is wat hij deed”, zo concludeerden de economen. “Zie dit niet als een dovish signaal, maar alleen als een signaal dat 7 september de grote dag zal zijn”, menen Brzeski en Colijn. Het Engelse woord ‘dovish’ verwijst naar de toon van de taal die wordt gebruikt om een situatie te beschrijven en de bijbehorende implicaties voor acties. Bijvoorbeeld, als een centrale bank verwijst naar inflatie in een doffe toon, is het onwaarschijnlijk dat ze agressieve acties zouden willen aannemen. Dovish betekent soms ook verzoenend: het tegenovergestelde van ‘hawkish’. De beide ING-economen noemen het wegnemen van het risico op deflatie, het sterke economische herstel en het schaarse aanbod van obligaties de belangrijkste argumenten voor de ECB om QE af te bouwen. Wel waarschuwde ING dat de ECB voorzichtig en geleidelijk zal moeten optreden. Brzeski en Colijn denken dat de centrale bank er het beste voor zou kunnen kiezen om de opkopen van obligaties van €60 mrd per maand terug te te brengen naar €30 mrd per januari 2018 en dan voor een periode van tenminste zes maanden. Daarbij zou de ECB de lijst met potentieel op te kopen obligaties kunnen uitbreiden, voegde ING toe, wat ook in lijn zou zijn met wat naar voren kwam uit de notulen van de laatste monetaire vergadering van de ECB. Het monetaire beleid dat de beide ING-economen voorstaan is er een van grote voorzichtigheid. Vooral niemand pijn willen doen, ondanks de enorme schades die de overliquiditeit teweeg heeft gebracht. Ik ben niet van die strategie door zowel de kool als de geit te willen sparen. Niet nog jaren uittrekken om de afbouw van het QE-programma door te voeren. Het is geen kunst om in gemakkelijke tijden mooi weer te spelen. In moeilijke tijden moeten besluiten worden genomen, die het tij zullen keren. En daar moet je stevige boys voor hebben.

Omdat het hoofd van de Europese Centrale Bank (ECB) geen moeite deed de koers van de euro wat omlaag te praten, steeg de waarde van de Europese eenheidsmunt na zijn woorden tot het hoogste niveau sinds begin 2015. Draghi zei onder meer dat de consolidatie van het economisch herstel in Europa en Japan zich nog in een vroege fase bevindt. Volgens Draghi is juist een meer ,,dynamische” wereldeconomie nodig en werken handelsbelemmeringen daarvoor alleen maar averechts. De euro had eerder op de dag al aan waarde gewonnen ten opzichte van de dollar, na een speech van Federal Reserve-voorzitter Janet Yellen. Draghi deed niets om die koersbeweging weer wat weg te poetsen. Met als gevolg dat de euro uiteindelijk werd verhandeld werd voor 1,1923 dollar, tegen 1,876 dollar vlak even daarvoor. Bij het slot van de Europese beurzen op donderdag was de euro nog 1,1801 dollar waard. Maandagmorgen kan het nog heel spannend worden bij de opening van de Europese beurzen.

Bondskanselier Angela Merkel waarschuwt het Verenigd Koninkrijk dat het de rekening voor de brexit moet betalen. Het is geen ‘boete’ of ‘scheidingsrekening’ maar een verplichting die bij het verlaten van de EU hoort. De brexit-rekening anders zien dan een verplichting is misleidend, vindt ze. “Dit gaat om verplichtingen die Groot-Brittannië is aangegaan”, zei Merkel dit weekend. Merkel deed haar uitspraken vlak voor de nieuwe ronde brexit-onderhandelingen die maandag begint. Na de laatste ronde is nog erg weinig duidelijkheid over belangrijke zaken. Een van de meest omstreden onderwerpen is hoe hoog de rekening precies is die de Britten moeten betalen voor het verlaten van de EU. De EU heeft wel een idee, en stelde een uitgebreide lijst op met daarop de instanties en fondsen waar de Britten voor zouden moeten betalen. Schattingen voor de hoogte van de eindrekening lopen op tot€100 mrd. Als de EU vasthoudt aan de €100 miljard, die zij moeten gaan betalen, stoppen de Engelsen de brexit-onderhandelingen. Maar daar zijn veel vraagtekens bij te zetten. Als ook de andere 27 EU-lidstaten schulden en garanties zijn aangegaan als nu van de Engelsen wordt geëist dan is de EU failliet. Dan wordt het de allerhoogste tijd dat er openheid van zaken wordt gegeven over de financiële verplichtingen die de EU-lidstaten zijn aangegaan. Wat hebben Zalm, de Jager en Dijssel allemaal in achterkamertjes afgesproken?

In het blog van 19 augustus j.l. heb ik aandacht gegeven aan een onderzoek van de Adviesraad AVI (Adviesraad Internationale Vraagstukken), die op verzoek van de regering, onderzoek heeft gedaan naar de positie van ons land binnen de Eurozone. In haar advies stelt de Adviesraad dat de eurozone (de 19 lidstaten van de Muntunie) onvoldoende beschermd is tegen een nieuwe crisis. Nadat ik dit blog gepost had heb ik mij afgevraagd wat wij, volk en politiek, nog kunnen doen, om een nieuwe crisis te beschermen. Ik loop aan tegen de stemming in de politiek en bij de partijen die nu aan de formatietafel zitten dat Rutte de premier van het kabinet Rutte III. Daar is geen enkele discussie over. Ik betreur dat zeer omdat ik Mark Rutte zie als het grootste struikelblok voor de vorming van een nieuw Europa. Rutte mist de visie die nodig is om de fundamenten vorm te geven. Hij doet daar zelf niet moeilijk over, want het zijn zijn eigen woorden. Rutte mist de kwaliteiten om invulling te geven aan het Europa voor de volgende generatie. Op zich ben ik heel positief over de ontwikkelingen in het bedrijfsleven, over de snelle vooruitgang in technische ontwikkeling, die zich laat vertalen in economische groei, maar het (internationale) bedrijfsleven en het bankwezen kunnen en mogen de teugels niet in handen nemen van het Europa van de toekomst. Waar de politiek de verantwoording moet nemen voor het sociaal/maatschappelijke beleid voor Nederland, de eurozone en de EU haakt Rutte en de VVD af met hun neo-liberaal beleid waarin de machtsfactor bij kapitaal ligt en waar arbeid zo goedkoop mogelijk moet zijn. Over de gevolgen daarvan maak ik mij grote zorgen. De mens mag niet de slaaf worden van geld. Geld wordt gezien als de demon in de Christelijke cultuur.

De problemen bij de Belastingdienst kunnen alleen worden verholpen als apolitieke belastingspecialisten in het nieuwe kabinet verantwoordelijk worden voor deze dienst. Dat stellen de oud-staatssecretarissen van Financiën Martin van Rooijen en Willem Vermeend in de Volkskrant. Volgens Van Rooijen zou de dienst weer geleid moeten worden door bewindslieden die vakinhoudelijk sterke belastingspecialisten zijn die alles ondergeschikt maken aan ordentelijke belastinginning. ,,Tot 2000 was elke staatssecretaris van Financiën zo’n specialist. Daarna werden belastingen politieker en kwam de autonomie van de belastinginspecteur onder druk te staan.” Van Rooijen pleit tevens voor een minister van Belastingen, die naast de minister van Financiën in de ministerraad de belangen van de Belastingdienst verdedigt. Willem Vermeend vindt ook dat juist de bewindspersoon die over de Belastingdienst gaat, een fiscaal specialist moet zijn. ,,Een staatssecretaris van Financiën zonder fiscale kennis krijgt het altijd moeilijk. In de Kamer, in het kabinet en ook bij de Belastingdienst. Weet je op hoog niveau niet waarover het gaat, dan kun je je makkelijk laten overbluffen.” Wiebes kan daarover duidelijkheid scheppen. Hij weet van de hoed en de rand. Het komende kabinet moet met een zeer ambitieuze economische agenda komen. Met stip op 1 staat de herziening van ons belastingstelsel. Het toeslagencircus moet gekortwiekt worden en de lasten op arbeid moeten omlaag. Met deze aanbeveling komen 19 vooraanstaande economen in een enquête die door De Financiële Telegraaf is uitgezet. Lees het rapport op http://www.telegraaf.nl/dft/article29038391.ece/BINARY/Topprioriteiten+Rutte3.pdf De economen noemen, naast de belastinghervorming, de aanpak van de arbeidsmarkt, het oplossen van de pensioencrisis en het halen van de klimaatdoelen als belangrijke prioriteiten voor het komende kabinet-Rutte III. Nu is er geld om eventuele koopkrachtverliezen van dergelijke hervormingen te compenseren, zo luidt de redenering. Toch is er scepsis of VVD, CDA, D66 en ChristenUnie erin zullen slagen met een stevige economische agenda te komen. „De ervaring leert dat in Nederland verandering alleen plaatsvindt als de nood erg hoog is”, zegt Bas ter Weel, oud-onderdirecteur van het Centraal Planbureau. Werk moet lonender worden, menen de meeste ondervraagde economen. Om lagere belastingtarieven te kunnen financieren zou een volgend kabinet kunnen snoeien in aftrekposten en toeslagen. Het kabinet zal een „paar honderd miljoen euro” uittrekken om te voorkomen dat uitkeringsgerechtigden en een deel van de gepensioneerden er volgend jaar op achteruit gaan in hun koopkracht. Dat meldden ingewijden naar aanleiding van berichtgeving van NRC. Die krant schrijft dat volgens cijfers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid alle uitkeringsgerechtigden en AOW’ers met een klein aanvullend pensioen er volgend jaar netto op achteruitgaan. Ze gaan er ,,tot enkele tienden van procenten” op achteruit, zo citeert de krant een PvdA’er. Het Centraal Planbureau meldde vorige week dat de koopkracht volgend jaar groeit met 0,3%. Het demissionaire kabinet overlegt komende week over de begroting van 2018, die op 1 september naar de drukker moet en op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Net als voorgaande jaren wil de coalitie van VVD en PvdA dan een evenwichtig koopkrachtbeeld presenteren. Het wegwerken van de minnen in de koopkracht van de sociale minima zal ,,geen grote problemen” opleveren, is te horen in de coalitie. Een ander probleem dat de komende dagen moet worden opgelost, is de wens van de PvdA om de salarissen van de leraren in het basisonderwijs te verhogen. Het zittende kabinet moet dit probleem oplossen, lieten D66 en ChristenUnie eerder weten. Deze partijen onderhandelen met VVD en CDA over een nieuwe regering. De VVD wilde de kwestie aan het nieuwe kabinet overlaten. Het is niet duidelijk hoeveel de wens van de PvdA gaat kosten. Overigens staan ChristenUnie, CDA en D66 niet afwijzend tegen loonsverhoging voor leerkrachten.

De beide economen van socialistische komaf, Willem Vermeend en Rick van der Ploeg, schreven afgelopen weekend in dft.nl hun wekelijkse column, deze keer met als thema “Politiek Den Haag kan geen miljarden verjubelen”. Volgens de nieuwste macro-economische cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Centraal Planbureau (CPB) gaat het geweldig met onze economie. Alle signalen staan op groen en de vooruitzichten zijn zonnig. Politieke tegenstanders van het kabinet Rutte 2 menen dat deze prestatie vooral te danken is aan gunstige internationale ontwikkelingen en dat de coalitie van VVD en PvdA juist een afbraakbeleid heeft gevoerd. Inmiddels wordt dit ‘geschreeuw’ door niemand meer serieus genomen. Het is inderdaad waar dat het Rutte 2 heeft geprofiteerd van gunstige internationale effecten, zoals de wereldhandel, de lage euro en olieprijs, maar onafhankelijke economische deskundigen en ook internationale economische denktanks menen dat Rutte juist lof verdient voor het gevoerde beleid. Toen het kabinet in november 2012 van start ging, stond Nederland er bar slecht voor. We hadden een krimpende economie, de werkloosheid steeg, de koopkracht van de burgers daalde, het overheidstekort lag rond de 4% en de staatsschuld nam toe. Nu, bijna vijf jaar later bij het afscheid van Rutte 2, behoort Nederland tot de best presterende landen van Europa. Volgens het CPB komt de economische groei dit jaar uit op 3,3% en wordt voor de periode tussen 2018 en 2021 een groei geraamd van bijna 2%. De werkloosheid daalt naar 4,3% van de beroepsbevolking en de werkgelegenheid neemt toe met circa 100.000 banen. Mede door deze ontwikkeling neemt de gezondheid van onze overheidsfinanciën sterk toe. Bij ongewijzigd beleid stijgt het begrotingsoverschot (EMU-saldo) van 0,6% BBP dit jaar tot 1,6% aan het einde van de volgende kabinetsperiode in 2021. Dit komt neer op een overschot van 13,5 miljard. Bovendien daalt de staatsschuld tot 45% BBP, ver onder de Brusselse norm van 60%. Voor de formatietafel is dit goed nieuws, maar ook partijen die niet bij de onderhandelingen voor een nieuw kabinet zijn betrokken, maken zich op om op Prinsjesdag het overschot te benutten voor leuke dingen voor de mensen, zoals de beloften aan kiezers voor een verlaging van belastingen en de afschaffing van het eigen risico bij de ziektepremies. Dit laatste voorstel lijkt weinig kans te maken. Uit cijfers blijkt namelijk dat de zorgkosten, ondanks allerlei bezuinigingsmaatregelen, door een betere kwaliteit en vergrijzing de komende tijd fors blijven stijgen (in 2021 ruim 2 miljard euro meer uitgaven). Daarom zal iedereen rekening moeten houden met hogere premies in plaats van lagere zorgkosten. Partijen die dit laatste hebben beloofd, hebben hun kiezers veel uit te leggen. In politiek Den Haag kijken politieke partijen die hun verkiezingsbeloften willen nakomen gretig naar geraamde overschot van 13,5 miljard euro in 2021. In de eerste plaats merken we op dat het hier om een onzekere raming gaat en dat bij een tegenvallende groei dit overschot als sneeuw voor de zon verdwijnt. En de kans daarop is, onder meer vanwege Brexit, reëel. Daarom is het onverstandig nu al te gaan potverteren met ongewisse overheidsinkomsten. Vanwege mogelijke tegenvallers is het juist nodig een ruime buffer aan te houden. Daarnaast krijgen alle politieke partijen ook te maken met een ander financieel criterium, het zogenoemde houdbaarheidssaldo, waarvan informateur Gerrit Zalm een erkende fan is. Dit is een ‘rekensom’ waarmee wordt bepaald of op de langere termijn het huidige niveau van overheidsvoorzieningen kan worden gehandhaafd zonder een tekort op de overheidsbegroting of een oplopende overheidsschuld. Bij sommige politieke partijen stuit deze norm op weerstand. Waarom? Vooral vanwege de inperking van de budgettaire ruimte voor extra overheidsuitgaven. Als deze maatstaf namelijk wordt gehanteerd en het kabinet dit saldo niet negatief wil laten worden, is er slechts 1,7 miljard euro beschikbaar voor nieuwe uitgaven. We merken op dat nieuwe uitgaven ook kunnen worden gefinancierd met bezuinigingen op bestaande overheidsuitgaven. Maar In politiek Den Haag is dat niet populair. Inmiddels staat al wel op het bezuinigingslijstje lagere uitgaven voor het overheidsapparaat. Dat zou inderdaad extra middelen kunnen opleveren, maar dat stond ook al bij Rutte 2 op de agenda en is volgens de laatste gegevens niet gerealiseerd. Hoewel de mooie cijfers de formatie kunnen vergemakkelijken, zijn er genoeg knelpunten en een waslijst aan wensen, zoals extra geld voor defensie, onderwijs, het bedrijfsleven, infrastructuur en belastingverlaging, die voor een verdere vertraging kunnen zorgen. In ieder geval staat vast dat het op basis van gezonde overheidsfinanciën niet mogelijk is om substantiële extra overheidsuitgaven te doen zonder elders te bezuinigen. Wat wel vast staat is dat Rutte 3 met een belastingverlaging zal starten. Maar op basis van de meest recente cijfers, de wensenwaslijst en de noodzakelijke buffer, verwachten wij dat die bescheiden zal zijn; maximaal 2-3 miljard euro.

Hoe de economie ook aantrekt, voor de gepensioneerden zal er tot in lengte van jaren alleen maar verdere versobering zijn, want lastenverzwaringen zullen de lastenverlichtingen blijven overheersen. En ja wie maalt er om, politici in ieder geval niet en al evenmin de instellingen of organisaties die zeggen de belangen te behartigen. Deze week las ik dat de bezettingsgraad van het ABP al maanden boven de 100% is, dus de verhouding tussen bezittingen en verplichtingen is positief. Maar de idiote verplichting dat de bezettingsgraad vele malen hoger moet zijn, dus dat er sprake moet zijn van een ruime overmaat aan bezittingen, zorgt voor nog verdere terugloop van de koopkracht. Nu zal er ongetwijfeld wel weer door de geleerde wijsneuzen op gewezen worden dat wij het beste pensioenstelsel van de wereld hebben, maar dat aan de vele miljarden niets onttrokken kan worden omdat dan over 40 jaar de fondsen niet meer in staat zijn om de pensioenen uit te betalen. Nergens in het landelijk beleid wordt vooruitgekeken maar hier dus wel, schrijft O. Schulski. Fantastisch die economische groei. Iedereen gaat er op vooruit. Werkelijk? En hoe zit het dan met de gepensioneerden? Ja, de werkenden wel. Zij krijgen er extra bij en vooral werkenden met kinderen gaan er aanzienlijk op vooruit. Die kunnen wel de knip trekken en meer gaan consumeren. Maar de pensioenen worden door de pensioenfondsen al jarenlang niet meer geïndexeerd en in sommige gevallen zijn pensioenen gekort of dreigen dat te worden als de rente niet aantrekt. Dus de portemonnee van de gepensioneerde wordt steeds leger en alleen een belastingverlaging kan nog enig soelaas bieden. Maar een hervorming van het belastingstelsel lijkt niet de eerste prioriteit van het nieuw te vormen kabinet te zijn, dus kunnen de gepensioneerden nog langer op een houtje bijten, schrijft Frans Boomer. Het gaat goed met onze economie. En dat geeft volop ruimte voor het formerende kabinet om voor de basisschoolleraren meer salaris te beloven, koopkracht tegemoetkoming voor sommige ouderen met een klein pensioentje zit ook in de pipeline en loonsverhoging voor werknemers in de bedrijven wordt ook overwogen. Het zij hen allen van harte gegund. Maar nergens komt wederom verhoging van pensioen voor gepensioneerden voor. Zij blijven steeds maar het ondergeschoven kind, dat alleen moet inleveren. Was het voor hen ook maar eens een ’vroege Sinterklaas’. Al enige tijd weer worden we opgevrolijkt met een aantrekkende economie, dat betekent dat bedrijven, instellingen en banken (soms flinke) winst maken. Hoop voor de werkenden, dat voor hen na jarenlange soberheid en teruglopende koopkracht, er zicht komt op betere tijden. Ik zou er op de voorhand niet vanuit gaan, Rens Kuijten.

De Nederlandse overheid heeft een procedure aangespannen tegen Deutsche Bank om de €13 mln te krijgen waar Nederland volgens minister Dijsselbloem (Financiën) nog recht op heeft. Deutsche Bank AG heeft geld in onderpand bij de Nederlandse staat om het kredietrisico af te dekken dat de staat loopt op de derivatencontracten die zijn gesloten. Over dat gestorte onderpand zou Nederland in principe rente moeten betalen aan de Duitse bank, maar omdat de rentestand inmiddels negatief is, moet de bank volgens Dijsselbloem nu zelf geld betalen over het geld dat gestald is. „Alle andere tegenpartijen van de Nederlandse staat betalen wel negatieve rente over het onderpand dat in contanten wordt gestort”, schrijft Dijsselbloem daarover in een brief aan de Tweede Kamer. Omdat op het gesloten contract Engels recht van toepassing is, is de zaak aan de Engelse rechter voorgelegd.

Het ging al heel hard, maar reizen over het spoor gaat in China binnenkort bloedsnel. De kogeltrein tussen Peking en Sjanghai die over een maand in gebruik wordt genomen kan een recordsnelheid van 400 kilometer per uur halen. Daarmee laat China wederom zien de wereldwijde leider te zijn als het gaat om een efficiënte infrastructuur. De reistijd van China’s hoofdstad naar de havenstad of vice versa – ruim 1300 kilometer, die 600 miljoen keer per jaar wordt afgelegd – bedraagt nu nog bijna vijf uur, met de nieuwe treinen gaat daar nog eens een extra uur vanaf. Het netwerk van snelspoor is de voorbije jaren explosief uitgebreid. Naar bijna elke uithoek van China gaat inmiddels wel een hogesnelheidstrein, en met de vele zogeheten ‘D-treinen’, die ook een topsnelheid van 200 kilometer per uur halen, is vrijwel het hele land goed en snel bereikbaar. Het westen blijft nog wat achter, maar ook daar zijn al ambitieuze plannen uitgerold. Het aantal reizigers neemt dan ook snel toe. Zeker omdat de voordelen ten opzichte van binnenlandse vluchten groot zijn. Geen noodzaak om lang van tevoren al op de luchthaven aanwezig te zijn, en de zekerheid dat de trein op tijd vertrekt – vertragingen van uren met het vliegtuig zijn absoluut geen uitzondering. Om nog maar te zwijgen van de krappe stoeltjes,

Slotstand indices dd 25 augustus 2017; week 33: AEX 517,42; BEL 20 3905,71; CAC-40 5104,33; DAX 30 12.167,94; FTSE 100 7401,46; SMI 8906,18; RTS (Rusland) 1060,49; DJIA 21813,67; NY-Nasdaq 100 5822,533; Nikkei 225 19452,61; Hang Seng 27.870,08; All Ords 5803,40; SSEC 3,331.522; €/$ 1,1924; goud $1290,80; dat is €34.773,00 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,518%; 10 jaar VS 2,179%. 10 jaar Duitse Staat 0,386%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,129%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,159.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE26082017/391 Draghi had helemaal niks te melden over zijn monetair beleid

UPDATE19082017/390 De goudprijs stijgt door terreuraanval in Barcelona en Amerikaanse generaals die het vertrouwen in Trump hebben opgezegd

We verblijven nog steeds in een komkommerperiode wat betreft nieuws dat de aandacht vraagt. Vandaar dat ik mij dit weekend beperk tot maar enkele onderwerpen en een groot thema, dat deze week aandacht in de media trok.

In Barcelona op de Ramblas vond donderdag in de namiddag een terreuraanslag van IS plaats, waarover al snel duidelijk werd dat er 14 doden zouden zijn en 130 (zwaar)gewonden, waaronder 3 Nederlanders. Enkele uren later vond in Cambrils, 100 km van de Catalaanse hoofdstad, ook een terreurdaad plaats.

De goudprijs steeg vrijdag tot het hoogste niveau van dit jaar. Voor een troy ounce (31,1 gram) moest bijna 1300 dollar worden betaald. Beleggers zoeken veilige geachte bestemmingen zoals goud op vanwege de politieke onrust in de Verenigde Staten en de terreur in Spanje. De prijs van goud is dit jaar al ruim 12% gestegen. Beleggers maken zich zorgen of president Donald Trump zijn economische beleid zoals belastingverlagingen wel kan waarmaken, gezien alle affaires waarin hij is verwikkeld zoals de nasleep van het geweld in Charlottesville. Daar komt nu nog de terreur in Spanje bovenop die beleggers nog voorzichtiger maakt. Eerder zorgde de onrust rond Noord-Korea al voor een opdrijvend effect voor de prijs van goud. Ook de prijzen van bijvoorbeeld zilver en platina zijn dit jaar behoorlijk gestegen. Ooit, zes jaar geleden bereikte de goudprijs het hoogste niveau ooit bereikt op een koers van $1.889,70. Toen was er ook grote onzekerheid op de financiële markten. De markt sloot deze week op $1284,20.

De vier meest prominente centrale banken in de wereld hebben op dit moment al een vijfde deel van de totale staatsschuld van hun eigen overheid in handen, zo meldt de FT. De Federal Reserve, ECB, Bank of Japan en Bank of England hebben sinds het uitbreken van de financiële crisis op grote schaal staatsobligaties opgekocht, met als doel de financiële markten te kalmeren en de rente verder omlaag te brengen. Deze vier centrale banken – plus de centrale banken van Zweden en Zwitserland – hebben gezamenlijk ongeveer $15 biljoen aan bezittingen op hun balans staan, waarvan $9 biljoen in de vorm van staatsobligaties van hun eigen land. Dat is omgerekend bijna 20% van de totale staatsschuld van $46 biljoen die deze landen hebben. De centrale banken worden gezien ‘as a lender of last resort’ maar deze functie zouden dat in feite eigenlijk alleen maar mogen inzetten onder zeer uitzonderlijke omstandigheden. De ECB heeft met $4,9 biljoen het grootste balanstotaal van alle centrale banken, waarvan bijna $2 biljoen uit staatsobligaties bestaat. De balans van de Federal Reserve is door verschillende rondes van monetaire verruiming opgezwollen tot een totaal van $4,47 biljoen, waarvan ongeveer 50% uit Amerikaanse staatsobligaties en nog eens 40% uit hypotheekleningen bestaat. Ook Japan heeft de spreekwoordelijke geldpers de laatste jaren in een hogere versnelling gezet, want hun balanstotaal is met $4,53 biljoen nu al groter dan dat van de Federal Reserve. En daarvan bestaat zelfs 85% uit staatsobligaties. Het opkopen van staatsobligaties was ooit bedoeld als een tijdelijke maatregel om de financiële markten tot kalmeren te brengen, maar het instrument werkte zo goed dat alle grote centrale banken er verslaafd aan zijn geraakt. De grote vraag is hoe we nu verder moeten, want vroeg of laat zullen centrale banken hun monetaire beleid moeten normaliseren om te voorkomen dat de inflatie uit de hand loopt. Toen de Federal Reserve in 2013 haar stimuleringsprogramma afbouwde ging dat gepaard met meer volatiliteit op de financiële markten. Vooral opkomende economieën kwamen toen onder druk te staan, omdat deze erg kwetsbaar bleken voor een waardestijging van de dollar. Volgende week staat de jaarlijkse bijeenkomst van Jackson Hole op de agenda, waar centrale bankiers en vooraanstaande economen overleg zullen voeren over de stand van de wereldeconomie en het gewenste monetaire beleid. Volgens de laatste informatie zal de ECB hier geen grote beleidsverandering aankondigen.

Een Armeense moeder die maandag, zonder kinderen, werd uitgezet, plaatste het kinderpardon op de agenda van de kabinetsformatie. De uitzetting van de moeder van een ingeburgerd Armeense gezin toont aan hoe prangend de kwestie van het kinderpardon is aan de formatietafel. Krijgen D66 en de ChristenUnie (CU) de door hun gewenste uitbreiding van dit pardon (in feite wordt hier bedoeld of het kinderpardon wordt uitgevoerd naar de geest van de regeling of houden VVD en CDA dit tegen). Begin deze week werd Armina Hambartsjumian alleen (zonder haar dochter Lily en haar zoon Howick) uitgezet naar Armenië. Ze weigerde te vertellen waar haar kinderen zich bevinden, die van de rechter ook moeten vertrekken. De kinderen van 11 en 12 jaar zijn in Rusland geboren maar wonen sinds negen jaar in Nederland. Ze zitten al vanaf de basisschool ‘t Anker vanaf groep drie en vier naar school. Voor hun klasgenootjes, de burgemeester van Amersfoort, de Kinderombudsman en hulporganisaties, reden om indringend tegen hun uitwijzing te protesteren. De rechter heeft bepaald dat, ondanks dat ze hier zijn ingeburgerd, naar Armenië, een land waar ze nog nooit zijn geweest. Het kinderpardon dat hun moeder had aangevraagd, is afgewezen. Vandaar de oproep aan demissionair staatssecretaris Dijkhoff (asielzaken): „Ze horen hier, laat ze blijven!” Er zit duidelijk een politiek aspect aan deze zaak. De beide kinderen hebben pech dat de formatie in Den Haag zo lang duurt. Over de voorwaarden voor het kinderpardon wordt heel verschillend gedacht door de onderhandelende partijen. D66 en ChristenUnie willen soepeler voorwaarden, VVD en CDA hechten aan hun afschrikpolitiek: regels zijn regels. Klaas Dijkhoff (VVD) reageerde maandag dat de vrouw zelf „de afweging heeft gemaakt om niet samen met de kinderen te vertrekken”. Volgens de staatssecretaris wist de vrouw al sinds 2009 dat zij en haar twee kinderen zouden moeten vertrekken. Haar aanvraag voor een kinderpardon was afgewezen omdat ze niet aan uitzetting had meegewerkt. Dijkhoff wil nu „zorgen dat moeder en kinderen zo snel mogelijk kunnen worden herenigd in Armenië”. Mijn vraag blijft of van een asielzoeker mag worden verwacht dat die actief meewerkt aan de uitzending. En dan maakt de staatssecretaris een vreemde move. Er is een kinderpardon, waarin is vastgelegd wat de rechten en plichten van de kinderen zijn, en die regeling wordt door de overheid gebruikt om de kinderen het land uit de zetten. D66 en CU hebben zich eerder uitgesproken voor een ruimhartiger kinderpardon, maar reageerden maandag voorzichtig. Partijleider Alexander Pechtold (D66) zei dat hij zich „goed kan voorstellen dat heel veel mensen zich zorgen maken” over de kwestie. Gert-Jan Segers (CU) wilde die alleen aan de formatietafel bespreken. „Binnen praten wij over beleid en buiten kunnen we niet anders constateren dan dat er gevoeligheid is.” In februari verzocht een Kamermeerderheid, inclusief D66 en CU, het inmiddels demissionaire kabinet om een uitbreiding van het pardon. Maar de linkse meerderheid die toen bestond, is bij de Tweede Kamerverkiezingen van maart verdwenen. CDA en vooral VVD zijn uitgesproken tegen uitbreiding. Als de criteria van de regeling worden versoepeld, ontstaat automatisch een nieuwe groep die net niet in aanmerking komt voor het pardon. Voor hen zal dan opnieuw gelobbyd worden, en zo blijven we bezig, is de redenatie. Daarnaast motiveert het versoepelen van de regels mensen om zich er niet aan te houden, omdat niet meewerken aan uitzetting dan alsnog kan worden beloond.

De overgangsregeling langdurig verblijvende kinderen – beter bekend als het Kinderpardon – is bedoeld voor vreemdelingenkinderen die door lange procedures al jaren in Nederland zijn en die inmiddels geworteld zijn in de samenleving, maar die nog geen verblijfsstatus hebben. Er was bij de totstandkoming van de regeling in 2012 breed maatschappelijk draagvlak voor de stelling dat deze kinderen officieel in Nederland moesten kunnen blijven. Het Kinderpardon werd op 1 februari 2013 opengesteld voor aanvragen van kinderen (en hun gezinsleden) die voldeden aan de volgende criteria:

  • Het kind (of zijn gezinsleden) moet ten minste vijf jaar voor het bereiken van de meerderjarigheid in Nederland een asielverzoek hebben ingediend;

  • Het kind (en zijn gezinsleden) moet gedurende die tijd ten minste vijf jaar in Nederland hebben verbleven;

  • Het kind (of zijn gezinsleden) mag zich in die periode (gerekend vanaf 27 juli 2010) niet meer dan drie maanden hebben onttrokken aan het toezicht van de Rijksoverheid (nader gespecificeerd als toezicht van de IND, het COA, de DT&V, de Vreemdelingenpolitie of voogdijinstelling Nidos);

  • Het kind mag niet ouder zijn dan 21 jaar op de peildatum 29 oktober 2012;

  • Er mag geen sprake zijn van contra-indicaties voor het kind of zijn gezinsleden. Zo mag er geen sprake zijn van een strafrechtelijke veroordeling tot gevangenisstraf van ten minste een maand. En ook wie verdacht wordt van betrokkenheid bij oorlogsmisdaden (artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag) is uitgesloten van de regeling;

  • De aanvraag om in aanmerking te komen voor de overgangsregeling moest uiterlijk op 1 mei 2013 ingediend zijn.

Er is tegelijk met de overgangsregeling ook een definitieve regeling langdurig verblijvende kinderen vastgesteld. Daarvoor gelden dezelfde criteria, met daarbij de verplichting om te ‘hebben meegewerkt aan vertrek’. Wat wordt verstaan onder medewerking wordt niet nader gedefinieerd. Op 14 april 2014 publiceerde het Ministerie van Veiligheid en Justitie de definitieve cijfers over de uitvoering van het Kinderpardon. Daaruit bleek dat 675 kinderen op basis van de overgangsregeling een verblijfsvergunning hebben gekregen. De aanvraag van nog zo’n zeshonderd kinderen werd afgewezen. De Kinderombudsman, mevrouw Prof Dr Mr Margrite Evelien Kalverboer, heeft sinds de invoering van de regeling herhaaldelijk aangegeven dat hij er niet gerust op is dat de oorspronkelijke gedachte achter het Kinderpardon leidend was bij de beoordeling van de aanvragen. Zo bereikten hem regelmatig verhalen van kinderen voor wie het criterium ‘niet langer dan drie maanden buiten Rijkstoezicht’ wel erg scherp werd gehanteerd: ondanks dat zij in veel gevallen in beeld waren bij de gemeente werden zij afgewezen. Ook waren er kinderen die een ander soort procedure hadden gevolgd dan een asielprocedure en daarom afgewezen werden, maar die niet minder geworteld waren. Ten slotte waren er schrijnende gevallen zoals het kind dat een paar maanden te oud was om een aanvraag in te dienen maar wel al negentien jaar in Nederland was, of het kind dat net te kort in Nederland was om in aanmerking te komen voor de regeling, of de kinderen die door een wel zeer ongelukkige samenloop van omstandigheden buiten de boot vielen. De vraag die op de tafel ligt waar de formatieonderhandelingen worden gevoerd, is humaan Nederland is. Kun je verordineren dat kinderen die al 9 jaar hier wonen, leren en integreren, rückzichtloos het land worden uitgezet. Maar laat ik duidelijk zijn: wij kunnen hier de hele wereld niet opvangen en laten integreren. Maar er zijn grenzen. Het is verwijtbaar dat in dit land procedures zo lang kunnen worden opgerekt dat asielzoekers na negen jaar nog kunnen worden weggestuurd. Hoe gaan we om met vluchtelingen als we ook kijken hoe de poorten openstaan voor homo’s uit de hele wereld, die het in het thuisland moeilijk hebben met hun geaardheid. Waar trekken we de grens en in politiek opzicht een christelijke partij als het CDA?

Twintig van de grootste banken hebben de afgelopen vijf jaar €290 mrd aan boetes, juridische kosten en compensatie van gedupeerden moeten aftikken. Dat blijkt uit de optelsom van CCP Research Foundation, een organisatie die specifiek het gedrag van banken volgt. Volgens CCP is het bedrag dermate groot dat het de vraag is of de financiële sector het vertrouwen sinds het uitbreken van de kredietcrisis heeft herwonnen. In de vijf jaar voorafgaand aan deze onderzoeksperiode ging het namelijk om €278 mrd. In de top staan geen Nederlandse banken, wel de Britse grootmachten RBS en Lloyds Banking en Amerikaanse Bank of America, JPMorgan en Morgan Stanley. RBS reserveerde dit jaar extra kapitaal vanwege een te verwachten Amerikaanse boete vanwege het verkopen van waardeloze hypotheekmandjes.

Het schuiven van de ‘zwarte piet’ over de verantwoording van het gevoerde monetaire beleid is begonnen. Merkel wil met schone handen de verkiezingen op 24 september a.s. ingaan. Erdogan heeft de 3 miljoen Turken geadviseerd dat zij die mogen gaan stemmen dat niet moeten gaan doen op partijen die een anti-Turkije beleid voorstaan: de CDU/CSU, de SPD en de Groenen.

Deze week kwamen het CBS en het CPB met heel positieve data en verwachtingen naar buiten, die veel beter waren dan eerdere prognoses. Ik vraag mij af of de jubelende groeicijfers stevig zijn onderbouwd? Of is hier sprake van een nep-groei die ons wordt voorgehouden? Is de laatste CPB-voorspelling over de Nederlandse economie een meevaller of een signaal van een naderend onheil? De economische groei stijgt naar 3,3% en voor de komende regeerperiode van vier jaar wordt een gemiddelde ingeschat van 1,8%. De staatsschuld daalt onder de Europese norm van 60% naar 54% in 2018 en de schatting van het begrotingsoverschot dit jaar gaat naar 0,6 en voor 2018 naar 0,9%. In geld uitgedrukt gaat het dan om €4,5 mrd en ca €7 mrd. Het begrotingsoverschot zou nog verder kunnen stijgen in 2021, als nieuwe investeringen niet worden gefinancierd door bezuinigingen, naar 1,6% bbp en zou de staatsschuld kunnen dalen naar 45% bbp, een bedrag dat dan zou kunnen dalen naar €340 mrd. Iedereen in een jubelstemming, zou je denken. Maar dat valt tegen omdat de arbeidsmarkt van die ontwikkelingen niet volop profiteert. De burger merkt van die positieve ontwikkeling nauwelijks iets in zijn portemonnee en de koopkracht stijgt vrijwel in geen enkele sector boven de 1%. Werknemers met hoge inkomens profiteren er nog het meeste van. De stijging van het consumentenvertrouwen blijft achter bij het producentenvertrouwen. Dat duidt op een achterblijvend vertrouwen in de toekomst. Ook de vier formerende politieke partijen zijn terughoudend met het investeren in de meevallers. Neem D66 met zijn wensen op het gebied van het onderwijs. Er moeten miljarden worden vrijgemaakt om te kunnen voldoen aan de afspraken van het Klimaatverdrag van Parijs. Toen Klaver nog aan de onderhandelingstafel zat was er al €3,5 mrd beschikbaar. Dat zal mogelijk nog iets moeten stijgen. De VVD wil lastenverlichting in de breedste zin van het woord. In VVD-kringen vraagt men zich af of de geprognosticeerde groei op termijn wel houdbaar is en niet voorkomt uit een inhaalslag na de diepe economische crisis. Het CPB dat het houdbaarheidsoverschot/tekort van +0,5% gaat dalen naar +0.2%. Wat hierbij ook meespeelt is dat het kabinet Rutte II tegenvallers op de onderwijsbegroting niet met extra bezuinigingen heeft gecompenseerd en extra uitgaven aan de ouderenzorg van €2 mrd heeft vastgelegd. Daarbij komt nog dat minister Dijsselbloem vindt het logisch dat PvdA-leider Asscher er hard ingaat met zijn eis dat de lerarensalarissen volgend jaar omhoog moeten. Asscher dreigde deze week dat de PvdA-ministers hun handtekening niet onder de begrotingsstukken zetten, als de eis voor verhoging van de onderwijzerssalarissen niet wordt ingewilligd. PvdA’er Dijsselbloem zei voor aanvang van de ministerraad dat Asscher tijdens de onderhandelingen over de begroting in augustus zal vasthouden aan de eis en dat dit ook niet verwonderlijk is. Je kunt het de PvdA volgens hem niet kwalijk nemen dat die met “volstrekt legitieme wensen” komt, zo lang de partij medeverantwoordelijk is voor de begroting. Hij zegt als minister van Financiën al te weten dat de VVD ook nog met eigen wensen komt. We zien wel wat er allemaal nog op tafel komt. Defensie zal ook meer geld nodig hebben en de bezuinigingen bij de NVWA, vroeger ‘de Keuringsdienst van Waren’, weer terug te draaien om de toezichtfunctie beter te kunnen uitvoeren. Maar goed: de vraag blijft op tafel liggen of de jubelstemming voor de geprognosticeerde economische groei een signaal kan zijn voor ‘slechter weer’ dan wel ‘betere tijden’ aanbreken. De grootste onzekerheid is de ongezonde monetaire situatie, de gevolgen daarvan voor ‘volk en vaderland’ en een kapitaalvernietiging die dat proces op gang brengt. Al eerder heb ik gewaarschuwd voor een verklaring van onvermogen voor de Europese regeringsleiders, de financieel/monetaire autoriteiten en de financiële markten. Ik vrees dat de ECB in een enorme chaos verkeert en niet meer weet hoe terug te keren naar gezondere tijden. Ik wijs U, lezers, er al enige tijd op dat bij het wegvallen van het vertrouwen in een valuta, dus ook de euro, bij burgers kan leiden tot een ander bestedingsgedrag. Wat hier een rol kan spelen is de vergoeding (=rente) die burgers van een bank krijgen over hun spaargeld, tot vrijwel het nulpunt is gedaald. Wat is dan de stimulans nog om te sparen. Dan gaat de burger consumeren, want geld in een ouwe sok bewaren is zinloos als geld in waarde verminderd. Er is een oud gezegde dat geld in waarde dreigt te devalueren ‘mensen hun geld in steen steken’. Herkent U deze ontwikkeling? Ik vrees met grote vreze dat wij ons momenteel in zo een ontwikkeling bevinden.

Deze week kwamen werkgelegenheid/werkeloosheid data naar buiten die een heel verwrongen beeld geven van de arbeidsmarkt. Het CBS geeft aan dat nu nog maar 4,8% werkloos is: dat zijn ‘slechts’ 436.000 personen. Dat er een groot verschil bestaat tussen de papieren data en de werkelijke wordt niet ontkent. Die situatie is ontstaan doordat ons land in 2015 de normen voor de berekening van de werkloosheid hanteert, volgens de definities van de International Labour Organisation (die binnen Europa worden gebruikt). Die grens lag op 12 uur per week en werd verlaagd naar, stel, 1 uur. Er zijn nu 1,3 miljoen mensen, waarvan een deel wel wil werken dan wel langer wil gaan werken. En dan zijn er ook nog 2,5 miljoen mensen tussen de 15 en 75 jaar, waarvan een deel wel weer aan de slag wil. Die beleidsbeslissing van minister Asscher heeft 2 jaar geleden en nu nog tot grote verwarring geleid. De gepubliceerde cijfers geven niet de werkeloosheid weer. Het zijn de burgers, de politiek en de beleidsmakers die om de tuin worden geleid. Wat nog meespeelt is dat het aantal vacatures is gestegen en de papieren werkloosheid is gedaald. We moeten wel kritisch zijn over de door het bedrijfsleven gevraagde (veelal hoogwaardige) kwaliteit en werkelozen die daaraan niet voldoen. En daar moeten we kritisch naar de kabinetten Rutte I en II, die in onvoldoende mate hebben geïnvesteerd in onderwijsopleiding, waarnaar bedrijven op zoek zijn.

De Adviesraad AVI (Adviesraad Internationale Vraagstukken) heeft, op verzoek van de regering, onderzoek gedaan naar de positie van ons land binnen de Eurozone. In haar advies stellen zij dat de eurozone (de 19 lidstaten van de Muntunie) onvoldoende beschermd is tegen een nieuwe crisis. Overheidsschulden van veel eurolanden zijn onverantwoord hoog, terwijl veel banken in hun voortbestaan worden bedreigd door het grote bedrag aan uitstaande slechte leningen. De Adviesraad, onder voorzitterschap van Jaap de Hoop Scheffer, adviseert het kabinet dat er nieuwe maatregelen nodig zijn om de regio door een nieuwe crisis te loodsen, mocht deze zich aandienen. Sinds de eurocrisis die duurde van 2010 tot en met 2012 zijn volgens de AIV de onderlinge economische verschillen tussen de landen van de eurozone alleen maar groter geworden. Vooral zuidelijke eurolanden zijn volgens de AIV niet in staat gebleken om ,,noodzakelijke economische hervormingen” door te voeren. Ook hebben ,,drastische bezuinigingen” in een reactie op de crisis waarschijnlijk een averechts effect gehad. In de afgelopen jaren zijn al wel verschillende maatregelen genomen ter versterking van de EMU (Economische en Monetaire Unie). Zo is het Europees toezicht op begrotingen van landen aangescherpt en is er een systeem van Europese controle op het bankwezen gekomen. Ook is er een noodfonds opgericht om te voorzien in acute financieringsbehoeften van landen. Dit is volgens het adviesorgaan van de Nederlandse regering, onder meer op het gebied van Europese integratie, niet voldoende. Om een nieuwe schok te kunnen opvangen moet volgens de AIV vooral de slagvaardigheid in zaken van crisisbeheer worden vergroot. Daarbij kijkt het adviesorgaan naar het bestuur van de EMU. De vaste voorzitter van de eurogroep, moet volgens het adviesorgaan optreden als hoofdonderhandelaar van steunprogramma’s. Daarnaast moeten ,,diepgaande economische hervormingen” worden doorgevoerd. Het gaat daarbij vooral om flexibilisering van product- en arbeidsmarkten. Nederland en Duitsland zouden volgens de AIV die kar moeten trekken. De AVI wijst op de snelle opkomst van de populariteit van ‘nationaal-populisme’. De Adviesraad wijst naar de uitslag van de Franse presidentsverkiezingen, waar een vrij onbekende, relatief jonge, politicus Macron met weinig ervaring, met vlag en wimpel werd verkozen. De verwachtingen, van zowel het Franse volk als van de Duitse bondskanselier Angela Merkel zijn hooggespannen of de Frans-Duitse as weer tot leven komt. Krijgt Macron voldoende geld om de Franse economie nieuw leven in te blazen en Europa grondig te hervormen. Wordt er dan ook overeenstemming bereikt over solidariteit en het vluchtelingenbeleid? Worden vluchtelingen die zich nu hoofdzakelijk in Griekenland en Italië bevinden herverdeeld over alle EU-lidstaten? Allemaal zaken waar Rutte, tot dusverre, een groot tegenstander van is. Waar de AVI aan voorbij gaat is de vraag of alle opgezette statuten en goede bedoelingen door de regeringsleiders terzijde worden geschoven indien een besluit voor het land dat zij vertegenwoordigen, negatieve gevolgen kan opleveren. Wat zijn de grootste monetair-economische pijnpunten? De ergste onrust van de financiële markten over deze eurocrisis mag dan sinds Draghi’s fameuze we will do everything to preserve the euro (eind juli 2012) zijn afgenomen, maar het gevaar dat het alsnog mis gaat met de euro is nog niet geweken. Onvoldoende investeringen in de reële economie, als gevolg van de gevoerde begrotingspolitie die is te herleiden naar de doelstellingen van het neo-liberale beleid: overheidsbezuinigingen en de markteconomie. De vijf grootste knelpunten van de eurozone en de maatregelen die daartegen werden genomen zijn onvoldoende investeringen in de toekomst (voor volgende generaties). Maar door gebrek aan kredietverlening door de banken, gebrek aan vertrouwen in toekomstige economische groei en vooral door gebrek aan goede investeringsprojecten komen die plannen niet van de grond. Beleggers en investeerders konden de afgelopen jaren hogere rendementen maken door te beleggen in aandelen en obligaties tegen een lager risico, dan door riskante avonturen te ondernemen in de reële economie. Ondanks de verwoede pogingen van ECB-president Mario Draghi om de eurozone economieën monetair te ondersteunen en ondanks de aangekondigde stimuleringsmaatregelen van commissievoorzitter Jean Claude Juncker om de investeringen in de reële economie aan te zwengelen, bleef het economisch kwakkelen in de eurozone en moesten de groeiverwachtingen worden bijgesteld. Juncker beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne, afgelopen zomer, om 300 mrd in de kwakkelende eurozone te investeren. Geld, dat dit keer in de reële economie terecht zou moeten komen en niet in de financiële economie, zoals eerdere stimuleringsprogramma’s als de LTRO (Long Term Refinancing Operation) van de ECB. Met een ‘eigen’ bijdrage van 21 mrd van de EU – geld dat overigens nog ‘gevonden’ moet worden op de begroting – zou dat bedrag dan geleveraged moeten worden tot in totaal 315 mrd. Het Handelsblatt denkt echter dat dit wishfull thinking is en noemde de plannen van Juncker ‘bluf’. De ECB had op haar beurt ook beloofd geld in de reële economie te zullen pompen. Met een TLTRO (Targeted Long Term Refinance Operation) zou de komende jaren gefaseerd 1000 mrd in de eurozone moeten worden gepompt. Dit behelst geen permanente geldverruiming, omdat het TLTRO programma een looptijd heeft van vier jaar, wat betekent dat alle leningen die in bijvoorbeeld september 2014 afgesloten werden in september 2018 weer afgelost moeten zijn. Hiernaast is de ECB gestart met het opkopen van Asset Backed Securities en covered bonds, dat zijn door andere vermogenstitels gedekte obligatieleningen. Door het opkopen van die pakketten voorziet de ECB het commerciële bankwezen van verse liquiditeiten, dat was bedoeld om de vastgelopen kredietverlening aan burgers en bedrijven op gang te brengen en zo de economie te stimuleren. Veel economen betwijfelen echter ernstig of deze stimuleringsmaatregelen wel het gewenste effect zullen sorteren. De hoge werkloosheid in de eurozone is ook een zorgenkindje van de Europese Commissie. De keuze voor interne devaluatie in de zuidelijke landen als ‘weg naar economisch herstel’ betekent een langdurig en uiterst pijnlijk traject voor de bevolkingen van die landen. Lonen worden gekort, tot soms wel 30%, bedrijven saneren of sluiten helemaal hun deuren, met massale werkloosheid tot gevolg. Een ander gevolg is de enorme vraaguitval die daarmee optreedt: mensen hebben minder geld om goederen te kopen. Sterker, de armoede onder bijvoorbeeld de Spaanse bevolking neemt onrustbarende vormen aan. Caritas, de hulporganisatie die deel uitmaakt van de katholieke kerk, vraagt aandacht voor de sociale crisis in Spanje: anderhalf miljoen Spanjaarden zijn nu afhankelijk van voedselbanken. Vijf jaar geleden waren dat er amper 780.000, bijna de helft; bijna 2,5 miljoen Spanjaarden zit al langer dan twee jaar werkloos thuis; bijna een miljoen gezinnen moeten het stellen zónder uitkering en zijn aangewezen op hulp van de familie; het aantal mensen dat noodhulp ontvangt van Caritas is de afgelopen zeven jaar verdrievoudigd en telt één miljoen mensen; bijna een op de vier Spanjaarden –dat zijn twaalf miljoen mensen- is uitgesloten van een of meerdere sociale ‘rechten’, die door de samenleving als vanzelfsprekend wordt ervaren. Voor landen als Griekenland, Portugal en delen van Italië gelden soortgelijke levensomstandigheden. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) heeft al eens geopperd dat een gedeeltelijke kwijtschelding van die overmaat aan schulden tot een voor de landen behapbaar niveau overwogen zou kunnen worden. Het gerenommeerde commerciële Britse research bureau Lombard Street Research pleit voor een aanpak om tot algehele Europese schuldreductie te geraken. Een unicum. Volgens het Britse bureau is het terugbrengen van de schulden een veel betere manier om de enorme werkloosheid aan te pakken dan het ‘kapotbezuinigen’ van de eurozone economieën. De Britten verwezen naar een ‘Debt Conference’ uit 1953 waarin hetzelfde met succes was toegepast. Ook verwezen ze naar de Marshall hulp in het na-oorlogs Duitsland, met hetzelfde effect. Het ‘slechte nieuws’ is, dat deze schuldherstructurering al dertig jaar geleden had moeten gebeuren, aldus Lombard Street. Als belangrijkste oorzaken noemen de onderzoekers de structuur van de eurozone en het management na het uitbreken van de crisis. Dat management heeft slechts twee van de drie ‘D’ s geadresseerd, te weten de D van (interne) ‘Devaluatie’ en de ‘D’ van ‘Deflatie’, maar niet de ‘D’ van ‘Default’, oftewel schuldafboeking. En dat laatste is noodzakelijk om de problemen structureel op te lossen, aldus Lombard. Het bureau stelt vast, dat het eurocrisismanagement zich vooral heeft beperkt tot (interne) devaluatie van de zwakke landen, met deflatie daar als logisch gevolg. Maar om de massale werkloosheid in de zuidelijke landen aan te pakken (meer dan 50% onder de jeugd ondanks forse emigratie!) is méér nodig. Lombard waarschuwt, dat als er niet snel wat gebeurt, dit zal leiden tot maatschappelijke desintegratie, die het voortbestaan van de euro en zelfs de EU als geheel op het spel kan zetten. Het is dus in het belang van alle deelnemende landen om dit te voorkomen en de problemen op te lossen. De president van de Europese Centrale Bank (ECB), de Italiaan Mario Draghi, heeft bij herhaling verklaard ‘alles te zullen doen om de euro te redden’. Hij noemde de euro zelfs ‘onomkeerbaar’ (‘irreversible’). Maar zit er nog wel voldoende gereedschap in zijn kist? Afgelopen jaar heeft de ECB er alles aan gedaan om met monetaire maatregelen het tij te keren. De bancaire geldmarkt werd –tijdelijk- verruimd, de depositorente op bijna nul gezet en er werd een begin gemaakt met het opkopen van diverse ‘verpakte’ obligaties om de banken meer liquiditeiten te verschaffen. Echter, al die getroffen monetaire maatregelen van Draghi hebben in elk geval tot nu toe niet het gewenste herstel gebracht. Het rentewapen kan niet verder worden ingezet om de zwakke eurolanden bij te staan, want het staat al op nul (0,00%), terwijl de rente voor een land als Duitsland niet kan worden verhoogd vanwege de structuur van de muntunie.

Er is al enige tijd sprake van tweespalt in het ECB bestuur: drie van de zes vaste ECB bestuurders tégen het opkoopprogramma waren, waaronder de president van de Duitse centrale bank, Jens Weidmann. Het botert al langer niet tussen deze twee, want Weidmann is mordicus tegen het gevoerde beleid van Draghi. Deze heeft weliswaar gezegd zich niet zoveel aan te zullen trekken van deze tweespalt (‘er is geen unanimiteit nodig voor het besluit om over te gaan tot het opkopen van obligaties’), maar een dergelijke controverse is natuurlijk niet echt bevorderlijk voor een goede verstandhouding en goede samenwerking. En er speelt ook nog een andere heikele kwestie. Draghi wordt verweten aan monetaire financiering van lidstaten te doen, hetgeen uitdrukkelijk buiten zijn mandaat valt volgens een groep Duitse professoren. Zij hebben om die reden een zaak aangespannen tegen de ECB, waarbij zij stellen dat de ECB haar mandaat ruimschoots overschrijdt. De Europese Centrale Bank (ECB) gaat mogelijk zijn boekje te buiten met zijn grote opkoopprogramma van obligaties. Volgens het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe zijn daar ‘significante’ aanwijzingen voor. Daarom heeft het hoogste hof van Duitsland een procedure hierover doorverwezen naar het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. De zaak draait om de vraag of de ECB met de stimuleringsmaatregelen buiten zijn mandaat zou gaan. De centrale bank pompt via het opkoopprogramma maandelijks nog altijd €60 mrd in de economie van de eurozone, maar volgens critici valt een dergelijk economisch aanjaagbeleid helemaal niet binnen de monetaire bevoegdheden. Meer dan een jaar geleden speelde er al een vergelijkbare zaak, over het zogeheten OMT-programma van de ECB. Klachten daarover werden zowel door het Duitse Bundesverfassungsgericht als het Europese Hof verworpen. Ik heb die vraag al veel eerder aan de orde gesteld. Het is duidelijk dat Berlijn zich grote zorgen gaat maken over de financieel/monetaire gevolgen die het opkoopprogramma aan het einde van dit jaar al €2000 mrd groot is. Dat de Europese politici van de rijkere eurolanden zich grote zorgen gaan maken over de overliquiditeit die is geschapen en waar geen oplossing voor handen ligt. Ik vrees wel eens dat dictator Draghi voortgaat met zijn monetair beleid omdat hij geen modellen heeft om de aangerichte schades te keren. U weet dat de vrees dat op enig moment het vertrouwen van burgers en/of financiële markten in de euro wegvalt. Het wankele vertrouwen van de financiële markten in de euro dreigt verloren te gaan. Als het EHvJ ‘nee’ zegt tegen het opkoopprogramma, dan heeft Draghi een probleem. En niet alleen hij, maar de hele eurozone. Immers, de communis opinio is, dat dan het wankele vertrouwen van de financiële markten in de munt weleens volledig verloren kan gaan. Naast deze formeel juridische bezwaren is een ander bezwaar van de groep professoren, dat ‘via de achterdeur’ sprake is van gezamenlijke financiering van staatsschulden. Weliswaar is er niet officieel sprake van uitgifte van ‘Europese obligaties’ maar de facto zijn die er via deze achterdeur wel gekomen. Niet alleen door de aankondiging van het opkoopprogramma van Draghi, maar ook door het Europees Stabiliteits Mechanisme (ESM) te laten fungeren als achtervang bij de schuldfinanciering van eurozone lidstaten. En door de vorming van de Bankenunie zijn nu ook de gezamenlijke bankschulden van ‘iedereen’. Dat wil zeggen dat de schulden van bijvoorbeeld de Spaanse Griekse en Italiaanse banken voortaan mede worden gegarandeerd door onze banken. En vice versa. Maar zo ver is het natuurlijk nog niet. De auteur van dit artikel is van Jean Wanningen.

Ook in geïmporteerde eieren uit Polen is een te hoog gehalte van het insecticide fipronil gevonden. Dat bevestigt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), na een bericht daarover in het AD. De NVWA bevestigt dat er een ‘signaal’ is ontvangen dat bij een steekproef door de branche zelf, is gebleken dat de eieren de giftige stof bevatten. Een woordvoerder van de NVWA weet niet precies of er ook een officiële melding is gedaan zoals de pluimveesector verplicht is te doen. De woordvoerder zegt ook dat de branche zelf verantwoordelijk is als ze eieren importeert om te controleren of het veilige eieren zijn. Volgens het AD wil Eric Hubers, voorzitter Pluimveehouderij bij LTO, niet zeggen wie de besmette eieren heeft gevonden. Nederland exporteert jaarlijks ruim zeven miljard eieren. Ook in een aantal andere Europese landen zoals België, Frankrijk, Zwitserland, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zijn met fipronil besmette eieren gevonden.

Slotstand indices dd 18 augustus 2017; week 32: AEX 519,64; BEL 20 3924,78; CAC-40 5114,15; DAX 30 12.165,19; FTSE 100 7323,98; SMI 8874,35; RTS (Rusland) 1027,85; DJIA 21674,51; NY-Nasdaq 100 5790,909; Nikkei 225 19470,41; Hang Seng 27.079,65; All Ords 5798,50; SSEC 3,208.542; €/$ 1,1774; goud $1284,20; dat is €35.078,27 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,524%; 10 jaar VS 2,1599%. 10 jaar Duitse Staat 0,396%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,09%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,149.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE19082017/390 De goudprijs stijgt door terreuraanval in Barcelona en Amerikaanse generaals die het vertrouwen in Trump hebben opgezegd

UPDATE12082017/389 Gaat een Frans-Duits belastingplan 17 eurolanden onder druk zetten?

In het vorige blog heb ik stilgestaan bij de formatiebesprekingen, onder leiding van Gerrit Zalm, voor een kabinet dat kan vertrouwen op een meerderheid in zetels in de Tweede Kamer van welgeteld 1 zetel. Ik heb daarbij aangetekend dat de vier partijen die nu aan tafel met elkaar overleggen de democratie grote schade kunnen toebrengen, door volksvertegenwoordigers te dwingen het ‘heiligverklaarde’ regeerakkoord, onder alle omstandigheden, te moeten uitvoeren. Het is daarom dat ik opteerde voor een vijfpartijenkabinet, met GL daarbij. Vooralsnog blijf ik bij dat ingenomen standpunt, ook voor wat betreft een wisseling van de wacht in het Torentje: Mark eruit, Nicolien erin. Daarbij komt deze week dat de banken kippenboeren gaan steunen, die in geldproblemen zijn of komen. Ook de overheid steunt de getroffen boeren, maar hiervoor is geen groot geldbedrag beschikbaar. De fiscus zal getroffen kippenboeren momenteel niet achtervolgen met het innen van achterstallige belastingafdrachten en verplichtingen aan de overheid, zoals de bijdrage aan het Diergezondheidsfonds worden opgeschort of uitgesteld. Dus niet kwijtgescholden gezien het feit dat deze boeren geen veroorzaker zijn maar slachtoffer. zoals de bijdrage aan het Diergezondheidsfonds, worden opgeschort of uitgesteld. Pluimveebedrijven zijn geblokkeerd, miljoenen kippen worden geruimd en eieren worden teruggehaald, omdat ze een acuut ‘gevaar’ kunnen vormen voor de gezondheid. In zeker vijftien landen van de Europese Unie zijn met fipronil besmette eieren teruggevonden. Naast België en Nederland, waar de crisis is ontstaan, zijn ook Duitsland, Frankrijk, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Polen, Roemenië, Slowakije, Slovenië en Denemarken getroffen. Buiten de EU heeft Zwitserland en Hongkong problemen met eieren, meldt de Europese Commissie. Eerder werd al bekend dat de EC een topoverleg wil over de eiercrisis met de betrokken ministers voor voedselveiligheid in de betrokken landen. EU-commissaris Vytenis Andriukaitis zei in een verklaring de onderlinge ruzies en beschuldigingen te willen beëindigen. Hij hoopt op een bijeenkomst die zo snel mogelijk moet plaatsvinden, maar in ieder geval in oktober. Daaraan zouden behalve bewindslieden ook de toezichthouders moeten deelnemen. “Elkaar beschuldigen brengt ons nergens,” meent de Litouwer. “We moeten samenwerken om hieruit lering te trekken, in plaats van energie te verliezen door met de beschuldigende vinger naar elkaar te wijzen.” Het fipronil-dossier loopt al een jaar, althans een jaar geleden kwam bij de overheid een tip binnen over het gebruik van fipronil. Het kabinet kon de Tweede Kamer vorige week nog niet vertellen dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), vroeger geheten de Keuringsdienst van Waren, al in november was getipt over het gebruik van fipronil op pluimveebedrijven. Er was toen al een strafrechtelijk onderzoek begonnen waarvan die tip deel uitmaakte, schrijven minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) aan de Tweede Kamer. Economische Zaken benadrukt dat er geen sprake is van enige vorm van financiële hulp vanuit de overheid voor de boeren. “Wel gaan we ze ontlasten.” Volgens een woordvoerder van Van Dam is aan de banken aangeboden om garant te gaan staan, maar dat was niet nodig. “Ze geven aan dit zelf te kunnen dragen.” Ik heb daar geen enkele bevestiging van gezien en de vraag is dan ook of de overheid verwijtbaar heeft gehandeld gezien de ‘verloren’ tijd die de NVWA nodig heeft gehad om met de waarschuwing voor het eten van met fipronil besmette eieren naar buiten te komen. Dit is de boodschap die voorzitter Hennie de Haan van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders te horen kreeg tijdens een overleg met onder meer staatssecretaris Martin van Dam van Economische Zaken. Het ministerie gaat de pluimveesector helpen met onderzoeken naar het schoonmaken van de stallen en hoe de productie van fipronilvrije eieren te hervatten. Ook gaat het ministerie helpen met de internationale handelsbetrekkingen. “Meer dan de helft van onze eierproductie gaat de grens over, dus daar hebben we ook echt steun van de overheid bij nodig.” Van de 12 miljard eieren die jaarlijks worden gelegd gaat ongeveer de helft naar onze oosterburen. Tijdens het overleg ging het ook even over de uitspraken van de Belgische landbouwminister Dennis Ducarme die stelde dat Nederland al veel eerder van de fipronilbesmetting wist. “Als het klopt, dan is het verbijsterend”, zegt De Haan. Het onderzoek naar de gebeurtenissen waarbij steeds meer nieuws naar boven komt, vergelijkt De Haan met een ui die afgepeld wordt. Die zoektocht naar wat er precies gebeurd is moet tot maatregelen leiden om weer snel schone eieren te gaan produceren. “We hopen echt zo spoedig mogelijk alles in kaart te hebben en helemaal schoon schip te kunnen maken.” Concluderend moet ik stellen dat de banken enorme financiële belangen hebben in de financiering van pluimveebedrijven. Als de boer wordt getroffen in zijn bedrijfsvoering ligt de pijn bij de banken op tafel. Ik ga er niet vanuit dat alle getroffen boeren met extra kredieten in leven worden gehouden. Daar is de omvang van het eierschandaal te groot voor. Maar de boeren zijn wel het kind van de rekening, terwijl ze slachtoffer zijn van het handelen van een Belgisch schoonmaakbedrijf dat bloedluis reinigde in kippenstallen met een giftige chemische stof dat nu in eieren en in kippenvlees zit. Tot slot: waar spreken wij over, welke belangen staan op het spel? Nederland exporteerde in de eerste 5 maanden van dit jaar voor €422,7 mln, waarvan €401,4 naar Europa, waarvan €365,5 naar de 28 EU-landen, waarvan €210 mln naar Duitsland, €53 mln naar België en €47,9 mln naar het Verenigd Koninkrijk (Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland). Engeland importeerde 700.000 besmette Nederlandse eieren. De gevolgen mondiaal van de ‘eiergate’, als gevolg van het sjoemelgif fipronil, zijn nog niet onder controle. Het kan nog lang duren voordat het vertrouwen in Nederlandse eieren weer terug is. En over de prijs die dat gaat kosten is op dit moment niets zinvols te zeggen. Dat er zware financiële gevolgen uit zullen voortvloeien, niet alleen voor de pluimveebedrijven, de kippenboeren, de banken die die sector financieren, zeker de RABO-bank, maar ook de leveranciers van voer, de werkgelegenheid, zelfs ook voor de overheid (ondanks dat de beide demissionaire bewindslieden de boot afhouden, we geven wel hulp maar geen geld) wordt dit een zwaar dossier. Ik heb ook nog gekeken naar de ‘bloedluis’ die vernietigd moest worden met fipronil. Het is in feite geen luis, zoals wel de hoofd-, schaam- en bladluizen, maar een ‘mijt’, een bloedmijt, een spin-achtig diertje, die net als de luizen en muggen bloed zuigen door de huid. De schade die ze aanrichten bij kippen is groot. In de avond en nacht komen ze te voorschijn uit de kieren en spleten van de stallen om zich te goed te doen aan kippenbloed. Ze zijn te vergelijken met de rampen die bedwantsen aanrichten in hotels in New York. Bij kippen kunnen wel een paar honderd bloedluizen per nacht bij een kip toeslaan, met hevige jeuk en bloedarmoede tot gevolg. Voor de bloedmijten zijn de megastallen, waarin de kippen verblijven, ware paradijsoorden, waar ze zich naar hartenlust kunnen verwennen aan het bloed van de kippen. Vanuit humaan standpunt moet de industriële agri-sector zich druk maken hoe de kippen te verlossen uit hun lijden. De overheid zal daar zijn verantwoordelijkheid in moeten nemen.

Staatssecretaris van Dam heeft naast het ‘eiergate’ dossier ook nog de mestproblematiek van de dieren in zijn portefeuille. Daar faalt deze bewindsman ook in. Er zijn nu twee gerechtelijke uitspraken die melkveehouders die bezwaar hadden tegen het zo verfoeide mestbeleid. De sanering van het aantal melkkoeien, zoals het ministerie dat uitvoert, hoeven van de rechter niet naar het slachthuis. De Europese normen geven aan dat er in Nederland 160.000 koeien teveel zijn om aan de fosfaatuitstoot te kunnen voldoen. Het begon in 2015 toen Brussel de melkquotes werden vrijgegeven. De boeren, ook ondernemers, investeerden massaal in meer vee en meer en grotere stallen en de banken financierden dat zonder kritische vragen te stellen over de grotere mestproductie, die dat zou gaan opleveren. Brussel heeft daar toen geen aandacht aan gegeven. De Nederlandse politiek ook niet. En voor er al kritische vragen waren werden die toegedekt door de toenmalige staatssecretaris Sharon Dijksma. Van Dam zit er nu goed mee in zijn maag. Een uitweg zou kunnen zijn dat de overheid de melkveehouders te gaan compenseren voor de schade die ze hebben opgelopen. De rekening bedraagt misschien wel €1 mrd. En wie gaat dat betalen?

Aan de formatietafel zijn deze week de onderhandelingen hervat. Een van de onderwerpen die daarbij aan de orde moeten komen zijn herzieningen van het belastingstelsel. Er is een breed gedragen verlangen het ingewikkelde stelsel van heffingen, toeslagen en aftrekposten op de helling te zetten. Binnen de coalitie is er een groot verschil van inzicht: de VVD ziet belastingen als een noodzakelijk kwaad om de overheid aan geld te helpen, terwijl de linkse partijen belastingen veel meer zien als een middel om ongewenste ontwikkelingen in de samenleving bij te sturen. Er moet rekening worden gehouden dat er geen overeenstemming komt voor de begroting 2018 tussen de beide demissionaire coalitie-partijen VVD en PvdA, dat ertoe kan leiden dat aankomende weken de bewindslieden van de PvdA uit het kabinet stappen. Daarmee zou Asscher zijn ballen willen tonen aan zijn achterban. Politiek gezien misschien helemaal niet zo’n slechte zet om de macht van de VVD te breken in de formatieonderhandelingen. Deze week werd bekend dat de Duits/Franse as tegenstanders van belastingharmonisatie in de EU voor het blok gaan zetten. Onder die tegenstanders behoort ook het kabinet Rutte II. Macron is een voorstander van meer eenduidigheid van belastingstelsels. Samen met Duitsland wil Frankrijk gaan werken aan een gezamenlijke belastinggrondslag voor bedrijven om daarmee te bereiken dat belastingontwijking tot het verleden gaat behoren. Komende maand worden de Europese ministers van Financiën daarover geïnformeerd. Het doel van een Duits/Frans initiatief is dat in 2018 al de basis wordt gelegd voor een verdere harmonisatie met alle 19 eurolanden. Gesprekken daarover lopen al sedert 2011, maar de benodigde unanimiteit van alle EU-lidstaten ontbreekt. Door nu Duitsland en Frankrijk de kar te laten trekken worden de tegenstanders van belastingharmonisatie voor het blok gezet. Wie van de 17 andere eurolanden heeft het lef om langs de zijlijn te blijven staan? Nederland is tegen een plan van een Europese winstbelasting. VVD-staatssecretaris Wiebus wil Nederland concurrerend houden op belastinggebied en haar functie als belastingparadijs behouden. Als er een Europese winstbelasting zou gaan komen kun je alleen nog maar op het tarief concurreren. Is dat wel zo want de afgelopen heeft Brussel zich ingezet voor een belastinggrondslag voor alle lidstaten, het CCTB-project. Dat houdt in dat alle winst van een bedrijf op Europees niveau wordt belast en vervolgens via een verdeelsleutel tussen betrokken landen wordt verdeeld. Wordt vervolgd.

De Federal Reserve in New York bewaart, naar eigen zeggen, ongeveer 6.200 ton goud in haar kluis onder Manhattan, maar de vraag is of dat goud er fysiek ligt of dat dat een papieren goudvoorraad is. En hoe weten we zeker dat er niet meerdere claims op het goud rusten? De Wall Street Journal deed een rondvraag onder verschillende goudkenners en constateerde dat er nog steeds veel vragen zijn over de tweede grootste goudkluis in de Verenigde Staten. In 2011 probeerde Ron Paul via de Gold Reserve Transparency Act (HR 1495) een volledige controle van de goudvoorraad van de New York Fed af te dwingen, maar dat voorstel haalde in het Congres geen meerderheid. Later publiceerde de centrale bank wel een lijst van goudbaren, maar die is voor een buitenstaander niet te controleren. In 2012 heeft er een controle plaatsgevonden van de goudstaven bij de Federal Reserve, maar dat was een test van ‘slechts’ 367 goudstaven. Dat lijkt veel, maar is het niet als je beseft dat er vele tienduizenden van dit soort goudstaven met een waarde van een half miljoen dollar per stuk in de kluizen van de Amerikaanse centrale bank liggen. Sindsdien controleren de accountants alleen maar of de verzegeling van de verschillende compartimenten van de goudkluis nog intact is. Wat is dan de waarde van de accountants onder de jaarrekening van de FED. Door het uitblijven van die uitvoerige controle blijven verschillende hardnekkige geruchten boven de markt hangen, zoals de theorie dat de Federal Reserve het goud verkocht of uitgeleend heeft om de goudprijs te onderdrukken. Er moet wel haast een centrale bank zijn geweest die haar goud op de markt heeft gedumpt, omdat de goudprijs niet reageerde zoals ik had verwacht in de periode dat ik dat volgde. De meest waarschijnlijke verklaring daarvoor is het ingrijpen van de Federal Reserve, zo beweert analist John Embry van het Canadese Sprott Asset Management, die tot 2014 ook een goudfonds runde. Ook goudkenner James Turk heeft zijn bedenkingen over de goudvoorraden in de kluis van de New York Fed. Het enige wat je kunt zien is de voorste rij goudstaven. Het is voor een buitenstaander niet te zien hoeveel rijen met goudbaren er achter elkaar liggen en hoe groot de ruimte is waar het opgeslagen ligt,” aldus Turk. Hij gelooft dat het meeste goud in de kluis van de centrale bank is uitgeleend aan andere partijen, die het op hun beurt ook weer hebben uitgeleend. Dat zou volgens hem betekenen dat er op papier veel meer goud verstrekt is dan wat er feitelijk in de kluis aanwezig is. Sommige goudbeleggers zijn van mening dat de Federal Reserve in het geheim haar goudvoorraden aan marktpartijen ter beschikking stelt om de goudprijs te onderdrukken en de waarde van de dollar te verdedigen. Een woordvoerder van de Federal Reserve verklaarde tegenover de Wall Street Journal dat het goud bij de New York Fed geen eigendom is van de centrale bank en dat het daarom helemaal niet uitgeleend kan worden. Het goud in New York is voor het grootste gedeelte eigendom van buitenlandse centrale banken, die $1,75 per goudstaaf betalen als ze het goud willen verplaatsen. De opslag van het goud wordt als een gratis dienst aangeboden door de Federal Reserve. Ondanks deze gratis dienstverlening zijn er steeds meer landen in de wereld die hun goud terughalen, waaronder ook Nederland en Duitsland. Nederland haalde bijna 120 ton goud terug naar eigen land, terwijl de Duitse Bundesbank in minder dan vijf jaar tijd 300 ton goud uit New York weghaalde. De goudprijs steeg deze week met $30 per troy ounce, dat is $974 per kilo.

Over kostenbeheersing binnen de EU/EC gesproken en het is onduidelijk over aan wie daarvoor verantwoording wordt afgelegd. Eurocommissarissen hebben afgelopen jaren soms tienduizenden euro’s per reis in rekening gebracht. Voorzitter Jean-Claude Juncker gaf bijna €25.000 uit aan een vlucht, nodig om een EU-delegatie naar Rome te vliegen. Dat blijkt uit het onderzoek naar alle declaraties door de Spaanse de non-gouvermentele instelling Access Info Europe en het Belgische tijdschrift Knack. Ze kregen de gegevens na drie jaar procederen in handen. De woordvoerder verklaarde de uitgave van Juncker uit een gebrek aan reisalternatieven richting Rome voor de voorzitter op een belangrijk tijdstip. Alle 28 eurocommissarissen hebben volgens dit onderzoek naar bonnetjes in de eerste twee maanden van 2016 €492.249 gespendeerd aan hun reizen, inclusief de hotelkosten. Volgens de eigen voorschriften mogen de 28 eurocommissarissen hun verblijfs- en reiskosten in rekening brengen als ze landen bezoeken. Daarbij krijgen ze een bijdrage voor maaltijden indien ze langer dan zes uur buiten de deur vertoeven. Volgens de turflijst van Knack en Access Info Europe bracht eurocommissaris Federica Mogherini (Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid) het meeste in rekening: €75.000 voor een reis naar Azerbeidzjan en Armenië. Onze landgenoot Eurocommissaris Frans Timmermans blijkt relatief zuinig: voor bijna vier dagen in Straatsburg en Davos declareerde hij €2689,40 aan kosten. Waarvan acte.

Een pleidooi van de rechterhand van ECB-president Draghi om het Europese bankwezen te verlichten van bijna €1000 miljard probleemleningen wordt sceptisch ontvangen. Dat is ook een gigantisch probleem dat slechts kan worden opgelost door al die waardeloze activa bij de banken ook daadwerkelijk af te boeken. Door oninbare vorderingen bij de banken weg te halen en ze in een bad bank te stoppen wordt cosmetisch een oplossing gesuggereerd, die er niet is. Van Vítor Constâncio verscheen deze week in diverse Europese zakenkranten een opiniestuk over het grote probleem van niet-renderende leningen, zogenoemde non-performing loans (NPL’s), bij banken in de Europese Unie. De Portugese vicepresident van de Europese Centrale Bank (ECB) pleitte hierin voor een ‘gecoördineerde Europese NPL-strategie’. Als oplossing droeg hij onder meer het oprichten van nationale activabeheermaatschappijen aan. Zulke asset management companies, zoals een ’bad bank’, zouden de talloze probleemleningen van de schouders van banken kunnen overnemen, om ze na een goede marktwaardering door te verkopen aan private partijen. Daarmee wordt gesuggereerd dat aan deze vorderingen nog waarde zou zijn toe te kennen. Constâncio ’draait wat om de hete brij heen’, reageert Arnoud Boot, hoogleraar Corporate Finance & Financial Markets aan de Universiteit van Amsterdam. „Doorverkopen van leningen waarop niet of nauwelijks wordt afgelost is niet de oplossing van het probleem”, benadrukt hij. Niemand wil zulke leningen nu overnemen omdat niet duidelijk is wat ze waard zijn. Dat zegt Constâncio ook. Daarom moet er eerst een objectieve waardebepaling plaatsvinden. Maar dit betekent afboeken. En dat gaat ten koste van het eigen vermogen van de bank.” En wat zijn de gevolgen van zo een aanpak indien de rente gaat stijgen? Harald Benink, hoogleraar Banking en Finance aan de Universiteit van Tilburg, vindt het pleidooi van Constâncio ‘interessant’. Maar het moment om de problematiek aan te pakken vindt hij nogal laat: „De bankenunie is twee jaar terug van start gegaan, zonder dat alle bankbalansen waren schoongeveegd. Het pleidooi voor snelle afwikkelingen van deze leningen, via securitisatie of het onderbrengen bij activabeheermaatschappijen, is goed. Maar de vraag is: wie gaat de verliezen dragen? Je ziet in Italië dat dit tóch weer met belastinggeld gebeurt.” En dat is wat Dijsselbloem heeft beloofd dat dat niet zou gaan gebeuren. Juist door het constant doorschuiven van het probleem van slechte leningen is de ellende in de ogen van professor Boot alleen maar groter geworden: „Deze situatie was drie jaar geleden al duidelijk. Maar banken en overheden hadden een collectief belang om het probleem te verstoppen en hopen op een wonder. Maar in de tussentijd is het probleem alleen maar groter geworden. Als je debiteuren niet achter de broek zit, verslechtert hun betalingsdiscipline. Je creëert zo niet alleen zombiebanken, maar ook zombiedebiteuren.” Tomas Kinmonth, bankenwatcher bij ABN Amro, vindt het voorstel om probleemleningen over te hevelen van bankbalansen zelfs een ‘erg gevaarlijk idee’. „Het klinkt goed, maar op lange termijn verandert er niets. Goede banken zullen gaan leiden onder de problemen van slechte banken. Om de Europese bankensector gezond te maken, moet er een consolidatie plaatsvinden, vooral onder de kleinere banken. En dat gebeurt alleen als banken echt heel diep in de problemen zitten.” Ook Constâncio erkent dat zijn voorstel voor snelle afwikkeling ‘geen middel tegen alle bancaire kwalen’ is. Onlangs gingen de Italiaanse banken Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca plus het Spaanse Banco Popular ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans.

Over het tweede kwartaal heeft de Italiaanse bank Monte dei Paschi een verlies geboekt van €3,1 mrd vanwege forse afschrijvingen. De Italiaanse bank moest in totaal circa €4 mrd afschrijven op slechte leningen. Begin juli kondigde Monte dei Paschi nog aan om het mes flink in de organisatie te zetten om kosten te besparen. De Italiaanse overheid schoot vorige maand de bank te hulp met een kapitaalinjectie van €5,4 mrd. In deze constructie betaalt de Italiaanse belastingbetaler de prijs voor het financiële wanbeleid dat door Italiaanse banken is gevoerd. In Europa was afgesproken dat de belastingbetaler zou worden gevrijwaard van door de overheid verstrekte garanties en nu blijken er lekken in de regelgeving te zitten, zoals die zijn afgesproken door de financiële autoriteiten. Boven de markt blijft het ongewisse hangen dat niet alleen de Italiaanse belastingbetalers de rekening moeten gaan betalen maar door de Bankenunie kunnen ook indirect de belastingbetalers van de overige 18 eurolanden, vooral die van de rijkere landen als Duitsland en Nederland, moeten gaan meebetalen aan de opruimactie in het Europese bankwezen van €1000 mrd.

De rijken kunnen nog altijd in Nederland anoniem voor de fiscus hun vermogens beleggen. En de fiscus werkt daar aan mee met het instandhouden van ‘het fonds voor gemene rekening’, dat is vrijgesteld van vermogensbelasting in box 3. Er moet wel een fiscaal nummer worden aangevraagd, maar als de ‘gemene rekening’ voldoet aan de wettelijke regels, geeft de fiscus wel af. Vanuit de ethiek rijst de vraag om welke redenen heeft de wetgever voor rijke mensen met vermogen zo een fiscaal product ooit in het leven geroepen. Daardoor is alleen over de werkelijke inkomsten belasting verschuldigd. Hoe wordt tegenwoordig de vermogensrendementsheffing berekend? Vroeger was dat een fictief rendement van 4% over het eigen vermogen, waartoe onder meer behoren spaargeld, edele metalen, beleggingen en een eventuele tweede woning, minus de schulden, na toepassing van de heffingsvrije grens. Met ingang van dit jaar zijn de spelregels veranderd. Ik licht dat toe aan de hand van een voorbeeld: de grondslag sparen en beleggen in box 3 wordt toegerekend aan een spaardeel en een beleggingsdeel. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van drie belastingschijven. Over het spaardeel en het beleggingsdeel wordt een forfaitair rendement van respectievelijk 1,63% en 5,39% in aanmerking genomen in box 3.

Grondslag sparen en beleggen

Spaardeel
1,63%

Beleggingsdeel
5,39

Forfaitair rendement

Tot en met € 75.000

67%

33%

2.87%

Van € 75.000 t/m € 975.000

21%

79%

4,60%

Vanaf € 975.000

0%

100%

5,39%

Over het totale fictieve rendement moet 30 procent vermogensrendementsheffing worden betaald. Voor iemand die €125.000 vermogen heeft, ziet de berekening er als volgt uit: niet belast €25.000, belast eerste schijf van €75.000 met 67% voor het spaardeel en 33% voor het beleggingsdeel. Over de resterende €25.000 wordt berekend 21% en 79%. In totaal is het verondersteld bedrag aan rendement €3303,20, waarover 30% rendementsheffing moet worden betaald = €990.

Slotstand indices dd 11 augustus 2017; week 31: AEX 516,97; BEL 20 3866,47; CAC-40 5060,92; DAX 30 12.014,06; FTSE 100 7309,96; SMI 8884,04; RTS (Rusland) 1022,41; DJIA 21858,32; NY-Nasdaq 100 5831,533; Nikkei 225 19729,74; Hang Seng 26.890,96; All Ords 5743,50; SSEC 3,208.542; €/$ 1,1774; goud $1288,70; dat is €35.027,17 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,373%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,506%; 10 jaar VS 2,208%. 10 jaar Duitse Staat 0,385%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,171%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE12082017/389 Gaat een Frans-Duits belastingplan 17 eurolanden onder druk zetten?

UPDATE05082017/388 Er mag geen derde kabinet Rutte komen

Het zomerreces van de politieke leiders die in den Haag onderhandelen over een volgend kabinet heeft mij de gelegenheid gegeven nog eens na te denken over de besprekingen voor de vorming van een meerderheidskabinet van 76 zetels. Ja, zullen de rekenmeesters zeggen: 76 is 75+1 en daarmee is er sprake van een meerderheid. Nee, zegt de democratische politicus: een zo geringe meerderheid waarborgt geen stabiliteit en draagvlak en in feite wordt de politiek gegijzeld door de dwang om deze regering in leven te houden. Pechtold had gelijk toen hij zei dat de oplossing niet gezocht moest worden bij de CU. De democratie wordt namelijk onder spanning gezet want al die 76 kamerleden moeten ‘hun’ kabinet steunen. Er kan slechts geregeerd worden met een aangetrokken handrem, want iedereen van de coalitie moet aan boord gehouden worden. Gerrit Zalm moet die realiteit onderkennen en stoppen met deze optie. Ik doe opnieuw een voorstel te gaan regeren met een vorm van ‘een kabinet van nationale eenheid’, zoals dat al jaren op mijn agenda staat. Nu met een vijfpartijen kabinet: VVD, CDA, D66, CU en GL. Daarmee kan de dwangmatigheid van het volgende kabinet worden teruggedwongen. En om gelijk maar een steen in de vijver te gooien: Rutte wordt niet de volgende premier. Hij is ombekwaam om dit land verder te besturen. Dit land (en overigens ook Europa) heeft behoefte aan gedreven en competente bestuurders. Ik wijs op het grote aantal onderwerpen die om een vernieuwde aanpak vragen en dan denk ik niet alleen aan een belastingherziening (versimpeling van het fiscale regime, incl de belastingparadijs-constructies), de arbeidsmarkt incl de positie van werknemers en de arbeidsvoorwaarden, de fundatie voor het Europa van de toekomst, onderwijs en permanente educatie, solidariteit tussen het arme en rijke Europa, de vluchtelingen stromen uit Afrika, de migratie problematiek incl de quota, de zorg en de bureaucratie en natuurlijk de verduurzaming van de samenleving (van ons land). Dit land heeft GL nodig vanwege de kennis hoe vergroening aan te pakken en die stem moet gehoord worden in het nieuwe kabinet, ook al strookt hij niet met die van de VVD. Als Rutte niet langer de beoogde leider van dit land wordt, wie dan wel. Buma, de politiek leider van het CDA is te behoudend. Hij voert een beleid dat vooral wil behouden wat is opgebouwd. Het ontbreekt hem aan visie voor dit land en voor Europa. Hij is in zijn denken en handelen nog altijd een CHU’er. Maar het CDA (de partij van het rentmeesterschap) heeft wel een toekomstige premier in de partij. Het is Drs. Mr. J. Nicolien van Vroonhoven-Kok (1971) en ze is politica. Na het gymnasium studeerde Van Vroonhoven kunstgeschiedenis en rechten aan de Rijksuniversiteit Leiden en vervolgens fiscus recht aan de Universiteit van Amsterdam. Na haar afstuderen werkte ze korte tijd als junior belastingadviseur bij Arthur Andersen & Co. In 1997 werd ze beleidsmedewerker financiën voor de CDA-fractie in de Tweede Kamer en PA van Jan Peter Balkenende. Op 23 mei 2002 deed de 30-jarige Van Vroonhoven haar intrede in de Tweede Kamer. Ze was er woordvoerder belastingen en hield zich bezig met cultuurbeleid en startende ondernemers. Ze was geen kandidaat voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2010, zodat haar Kamerlidmaatschap op 17 juni 2010 ophield. Tussen 11 maart 2010 en eind 2011 zat ze voor het CDA in de Haagse gemeenteraad. In mei 2014 werd Van Vroonhoven wethouder in Hilversum; haar portefeuille bevat wonen en grondzaken, natuur, milieu en duurzaamheid en monumentenzorg. Ze is gehuwd, heeft 5 kinderen en is rooms-katholiek. Zij is voor mij de eerste Nederlandse vrouwelijke premier, die dit land in deze moeilijke en onzekere periode kan gaan leiden. Duurzaamheid staat hoog op haar prioriteitenlijstje.

Ik had mijn vorige blog nog maar net gepost toen ik las dat de Amerikaanse president Donald Trump zijn perschef Anthony Scaramucci, na tien dagen na zijn aanstelling als communicatiedirecteur, de deur werd gewezen. Als reden wordt gegeven dat hij niet door een deur kon met de recentelijk benoemde stafchef John Kelly, generaal buiten dienst van het Marine Corps en Minister van Binnenlandse Veiligheid in de Trump Administration, in het Witte Huis. Het gaat in Washington allemaal wel erg snel en de vraag is ‘hoelang Trump dat nog volhoudt’. De financiële markten beginnen zich zorgen te maken van het nogal wisselende beleid dat Trump voert en dat kan tot ongewenste ontwikkelingen leiden.

De Britse premier May schiep deze week duidelijkheid over het Britse standpunt over het vrije verkeer van personen uit de EU. De Brexit moet in maart 2019 afgerond zijn en dan stopt Engeland ook met het toelaten van werknemers uit de EU-lidstaten.

Deutsche Bank blijft trouw aan Londen. Het financiële concern tekende een huurcontract voor een nieuw hoofdkantoor in de Britse hoofdstad, ondanks dat een deel van het personeel als gevolg van de brexit op den duur zal verhuizen naar Frankfurt en de omvangrijke reorganisatie die de bank doorvoert. Vastgoedbedrijf Landsec maakte bekend dat het circa 43.500 vierkante meter kantooroppervlakte verhuurt aan Deutsche Bank in een nog op te leveren pand in The City. Het huurcontract voor het nieuwe Britse hoofdkantoor, dat qua oppervlakte vergelijkbaar is met tien voetbalvelden, heeft een looptijd van 25 jaar. Het kantoor wordt naar verwachting eind 2021 opgeleverd. Deutsche Bank wil verschillende van de kantoren die het in Londen heeft onder één dak samenbrengen, nu meerdere huurovereenkomsten in de komende jaren aflopen. Zakenbanken die actief zijn in Groot-Brittannië hebben straks na de Brexit tientallen mrden dollars extra nodig om nieuwe Europese bankkantoren te ondersteunen. Volgens adviesbureau Oliver Wyman kost het vertrek van de Britten uit de Europese Unie de bankensector grofweg $30 mrd tot $50 mrd. Daarbij verliezen zo’n 35.000 bankiers, beurshandelaren en andere medewerkers in de financiële sector in Londen straks hun baan, becijfert Oliver Wyman. Ook zou een ‘harde’ Brexit het Europese banksysteem fragmenteren en ,,aanzienlijk minder winstgevend” maken. Een harde Brexit zou inhouden dat banken die gevestigd zijn in het Verenigd Koninkrijk het recht verliezen om op het Europese vasteland te opereren. Banken lijken momenteel vooral voor Frankfurt en Parijs kiezen als nieuwe uitvalsbasis voor effectenhandel in de Europese Unie na de Brexit. De Japanse grootbank Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG) zou echter voor Amsterdam hebben gekozen, meldden ingewijden bij de bank eerder deze week. Als gevolg van de Brexit gaan 35.000 bankiers hun baan verliezen. De schade in de bankensector, vanwege de Brexit, wordt geschat op tussen de € 25 en €40 mrd.

Meerdere Amsterdamse advocaten die actief zijn in ondernemingsrecht zijn benaderd voor een fusie of overname van hun firma met een Amerikaans kantoor. Een Amerikaans bemiddelingskantoor meldde zich recent bij hen, zonder de identiteit van de opdrachtgever te onthullen. Volgens enkele managing partners van middelgrote kantoren gaat het waarschijnlijk om Latham & Watkins. Dat kantoor heeft al enige tijd Amsterdam in het vizier, omdat het een blinde vlek is op de kaart van Europa. De Amerikanen hebben al grote vestigingen in Londen en Frankfurt. Maar heeft Europa wel behoefte aan het Amerikaanse ondernemingsrecht binnen te halen. Wat zijn de baten voor Europa en gaat het om rendement te maken voor de Amerikaanse aandeelhouders? Latham & Watkins – met $2,8 mrd inkomsten in 2016 het rijkste kantoor ter wereld – heeft nog niet gereageerd op vragen. Advocaten gaan er van uit dat Latham & Watkins niet de enige firma is met interesse in Nederlandse vestigingen. Ook de naam White & Case valt. Eerder dit jaar nam het snelgroeiende Amerikaans-Chinese Dentons al Boekel over. Norton Rose Fulbright, ook gevestigd in Amsterdam, fuseerde in juli met Chadbourne uit de VS.

De macht van het VW concern is gigantisch groot. Kijk dan naar de preferente positie die de autolobby zich in Duitsland en in Brussel heeft verworven. Zelfs tot in de Duitse politiek. Een politiek kopstuk van de Duitse deelstaat Nedersaksen ligt onder vuur vanwege zijn rol rondom het dieselschandaal bij Volkswagen. Volgens de Duitse krant Bild hield premier Stephan Weil de automaker onder meer tijdens publieke optredens uit de wind. In toespraken zou de sociaaldemocraat kritiek op Volkswagen hebben afgezwakt. Dat deed hij volgens ingewijden op verzoek van de leiding van de automaker, die de toespraak vooraf mocht inzien. Het concern zou onder meer hebben verzocht enkele passages uit de toespraak te schrappen. Volgens de bronnen zou het onder meer gaan om een opmerking over de managers van Volkswagen die aansprakelijk zouden moeten worden gesteld, ongeacht hun positie binnen het bedrijf. Saillant detail is dat Weil ook als commissaris aan Volkswagen is verbonden, net als zijn minister van Economische Zaken, Olaf Lies. De deelstaat Nedersaksen heeft daarnaast een belang van 20% in de automaker. De regering van Nedersaksen ontkende de beschuldigingen. Volkswagen raakte in september 2015 in opspraak toen bleek dat het jaren had gesjoemeld met de uitstootgegevens van miljoenen dieselwagens. Die waren voorzien van software waardoor ze in laboratoriumtests veel schoner uit de bus kwamen dan ze in het dagelijks gebruik op de weg zijn. De affaire kostte de Duitsers al vele miljarden.

Bij Shell in Nederland staan circa 400 banen op de tocht. Dat bevestigde het olie- en gasconcern, nadat geruchten over een nieuwe ontslagronde al eerder de kop op hadden gestoken. De banenreductie zal voornamelijk de divisie Projects & Technology in Amsterdam en Rijswijk treffen. Volgens Shell zullen de maatregelen vanaf het laatste kwartaal van dit jaar worden genomen. Sommige van de medewerkers die het betreft kunnen mogelijk elders binnen Shell aan de slag. Shell benadrukte verder dat de precieze impact niet duidelijk is en dat daarvoor nog overleg wordt gevoerd met ondernemingsraad en vakbonden. Vorig jaar nam Shell ook al afscheid van honderden medewerkers in Nederland in verband met een wereldwijde herstructurering waarbij ruim 10.000 arbeidsplaatsen kwamen te vervallen. Shell heeft op dit moment nog 10.000 werknemers in dienst in Nederland. Vakbond FNV is vooral benieuwd in hoeverre werknemers van Projects & Technology elders binnen Shell aan de slag kunnen. De bond wijst enerzijds op fors lagere investeringen die Shell doet in de oliewinning (upstream). Anderzijds presenteert Shell zich meer en meer als een bedrijf dat inzet op gas en hernieuwbare energie. ,,Dat moet toch ook voor werkgelegenheid kunnen zorgen”, meent het FNV. De vakbond vreest dat met de huidige olieprijs dit niet de laatste keer zal zijn dat Shell het mes zet in het personeelsbestand. Blijft de olieprijs op het huidige niveau dan verwacht FNV binnen twee tot drie jaar een nieuwe krimp. FNV zal in de gesprekken met Shell samen met vakbond CNV optrekken. Wanneer die gesprekken gaan plaatsvinden is nog niet bekend. Over een sociaal plan hoeft overigens niet te worden onderhandeld. ,,Dat is goed en doorlopend”, aldus FNV.

De Europese Unie moet snel tegenmaatregelen overwegen tegen het Amerikaanse sanctiebeleid voor de Russen. Washington bereidt nieuwe sancties tegen Rusland voor en die richten zich ook op Europese bedrijven. Dat is onacceptabel en in strijd met het internationaal recht. Dit heeft de Duitse van Economie en Energie, Brigitte Zypries, in Die Zeit gezegd. De VS straffen zo bijvoorbeeld Duitse ondernemingen omdat ze buiten Duitsland actief zijn. ,,We willen natuurlijk geen handelsoorlog, maar het is wel verstandig dat de Europese Commissie zich nu bezig gaat houden met een reactie op de Amerikaanse sancties”. Het Amerikaanse Congres heeft afgelopen week gestemd voor nieuwe en zonder overleg met de EU opgestelde sancties tegen Rusland. Washington is onder meer boos omdat Rusland zich zou hebben gemengd in de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

De Britse bank HSBC heeft de winst in de eerste zes maanden van het jaar flink zien groeien. Kostenbesparingen en goede prestaties in zijn kernmarkten, Groot-Brittannië en Hongkong, droegen daar aan bij. De grootste bank van Europa zette een winst voor belasting in de boeken van $10,2 mrd. Dat was een jaar geleden nog $9,7 mrd. In het tweede kwartaal kwam het resultaat uit op $5,3 mrd, waar een jaar geleden nog sprake was van een tweede kwartaal winst van $3,6 mrd. HSBC kondigde ook aan dat het aan aandelen-inkoopprogramma gaat beginnen met een omvang van $2 mrd. Het is het derde programma van het financiële concern in een jaar tijd. Het vorige, met een omvang van een $1 mrd, werd in april afgerond.

ING heeft in het eerste halfjaar van 2017 een nettowinst van €2,514 mrd behaald. Dat is daling van 1,5% vergeleken met de eerste zes maanden van vorig jaar. Deze kleine winstdaling werd vooral veroorzaakt door een scherpe daling van €43 miljoen aan investment-inkomsten in het tweede kwartaal. Een jaar eerder werd in dezelfde periode €442 miljoen extra winst gedraaid door de verkoop van het laatste belang in verzekeraar NN plus €163 mln via de verkoop van het belang in Visa Europe. Wel liep vergeleken met het eerste kwartaal van dit jaar het investment-income in het tweede kwartaal €5 mln achter. Mede door flink minder reserveringen voor mogelijke verliezen op leningen door de economische groei, was de winst van €1,37 mrd over het tweede kwartaal 6% meer dan een jaar eerder. In het afgelopen halfjaar namen vooral de inkomsten van provisies flink toe bij ING. De opbrengsten van €1,39 mrd was 14,7% meer dan in de eerste zes maanden van 2016. De rentemarge steeg licht, naar 1,51%, terwijl de kostenratio verder daalde. ING maakt nu 55,1 cent aan kosten per verdiende euro, tegen 56,4 cent een jaar geleden. Het aantal particuliere klanten groeide in de eerste helft 2017 met 700.000 tot 36,5 miljoen. Het aantal klanten met meerdere producten bij ING, de zogenoemde primaire relaties, steeg met 400.000 tot 10,1 mln.

Nieuwsuur besteedde deze week aandacht aan de drie arme Europese landen rond de Middellandse Zee in relatie tot het rijke(re) noorden. Het integratiebeleid binnen Europa moet ik als mislukt benoemen als ik kijk naar de enorme schade die is aangericht in zowel Griekenland, Italië en Spanje (Portugal volgt nog) op sociaal/maatschappelijk terrein. Europa heeft de Grieken geld geleend om te kunnen overleven maar daarvoor een zo hoge prijs bedongen op sociaal terrein dat Griekenland is verworden tot een Euro-lidstaat die tenonder gaat aan armoede. Hoe hoog is die prijs? Veel vele winkels, die gesloten zijn. Een deel van de burgerij die geen grote apparaten (wasmachines, drogers, koelkasten) meer kunnen aanschaffen. Een bejaard echtpaar met een pensioentje van €500 per maand, die daarvan ook de families van hun twee kinderen moeten onderhouden. Niet alleen dakloze vluchtelingen maar ook veel Grieken die geen thuis meer hebben en niet kunnen voorzien in hun basisbehoeften. Er rijdt in Athene een busje rond waar mensen gratis hun textiel kunnen laten wassen in 20 minuten, En de EC in Brussel maakt van die machteloze situatie van de Grieken gebruik om vluchtelingen die via bootjes naar Griekenland kwamen daar te laten omdat de andere rijkere EU-lidstaten afhaken bij de herverdeling van vluchtelingen en de opgelegde quota negeren. Overigens is in Italië daar ook sprake van. Zullen dat a-sociaal gedrag noemen van de rijke(re) EU-landen. Lege huizen waar geen stroom en water meer geleverd wordt. Een groep Italianen leeft in armoede en heeft geen toekomst meer, kijk naar Italië waar het bankwezen zit opgescheept met €300 mrd aan oninbare leningen. Maar ook hier grote sociale onrust onder de burgerij. Italië is een land met nauwelijks nog economische groei, met hoge staatsschulden, met banken die een groot gevaar zijn voor Europa, vanwege een enorme hoeveelheid leningen die als waardeloos moeten worden afgeschreven. Als gevolg van vriendjespolitiek van bankiers die geld uitleenden, waar onvoldoende garanties voor werden bedongen. Het gevolg is veel failliete bedrijven, veel leegstaande bedrijfspanden, waar geen vraag naar is. Rechtbanken waar onvoldoende capaciteit is om faillissementen af te werken. Gemiddeld duurt dat 5 jaar en al die tijd moeten ontslagen werknemers nog wachten of er nog geld beschikbaar komt uit de verkoop van activa, om hun achterstallig loon uitbetaald te krijgen. Moet Europa de hand aan de Grieken reiken om een herstart te kunnen maken? Italië is en wordt vooralsnog een zwakke schakel in het Europa van de toekomst. Vanuit politiek oogpunt is een verdere uitwerking van de Muntunie noodzakelijk, maar de rijkere landen zullen daar – nog – niet aan meewerken. Ik heb al meerdere malen benoemd dat het Europese Deposito Garantie Stelsel een strop om de nek van de Europese landen (als Duitsland en Nederland) kan worden, omdat de rijke landen dan moeten gaan meebetalen aan de teruggave van spaargeld tot €100.000 per bank aan particulieren van arme(re) Eurolanden. En kijk ook naar Spanje waar een hele generatie verloren gaat omdat de Spaanse overheid onvoldoende heeft geïnstalleerd in scholing voor deze lichting en tot slot Portugal, die net als de drie andere landen opgescheept met het afbetalen van schulden als gevolg van de hebzucht van de rijke landen (o.s. Duitsland en Nederland) die hun zakken hebben gevuld door de export naar de armere landen, die werden gedwongen op de pof te moeten gaan financieren. Toen in 2007/2008 duidelijk werd welke enorme schade door de rijke landen was aangericht in Europa, koos het rijke Noorden de vorderingen die de banken hadden op de armere landen terug te gaan betalen door de vier landen op te zadelen met enorme schulden. De grote vraag is of Europa voortgang kan realiseren zolang er geen schulddelging voor de armere landen wordt uitgevoerd.

Volkswagen, BMW, Daimler, Porsche en Audi hebben in de Verenigde Staten al twee rechtszaken aan hun broek vanwege het vermeende autokartel in Duitsland. Afgelopen week zijn zowel bij de federale rechtbank in San Francisco als die in New Jersey aanklachten ingediend door partijen die denken schadevergoedingen te kunnen vorderen. Het Duitse weekblad Der Spiegel meldde onlangs dat de autobouwers jarenlang verboden prijsafspraken hebben gemaakt. Consumenten zouden daar de dupe van zijn geweest. Ook de Europese Commissie buigt zich al over de kwestie, waarbij mogelijk ook het Duitse technologiebedrijf Bosch betrokken zou zijn. De autoconcerns zelf ontkennen de beschuldigingen. Onder meer Volkswagen heeft hier in een verklaring al nadrukkelijk afstand van genomen. Het contact met de vermeende kartelpartners BMW, Daimler, Porsche en Audi zou niet ongebruikelijk zijn. Woensdag vond in Berlijn overleg plaats van de vijf betrokken autobedrijven met de Duitse regering over de gevolgen van de sjoemelsoftware en afspraken binnen het autokartel. Terwijl de Duitse autoindustrie het vertrouwen verliest en steeds verder wegzakt in de drek, legt de regering ‘een catalogus van eisen’ over de diesel-problematiek. Op tafel ligt de geloofwaardigheid van de Duitse autoindustrie en de handhaving van nieuwe milieueisen. Er rijden bij onze oosterburen 6 miljoen diesels rond die niet langer in binnensteden mogen rijden, ook als ze voldoen aan de Euro 5 en 6 normen. Dat is hard aangekomen en de vraag is dan ook hoe hard de regering ingrijpt, ook gezien de honderdduizenden banen die op het spel staan. Zo zou VW de Europese Investeringsbank , enkele jaren geleden, hebben misleid met valse voorwendels bij het verkrijgen van een lening van €400 mln bestemd voor de ontwikkeling van schonere motoren. Politiek ligt het dossier er ook ‘moeilijk’ bij. De CSU-minister van Verkeer Alexander Dobrindt, staat onder zware druk van de autolobbyisten, terwijl de SPD-minister Barbara Hendricks haar milieueisen overeind houdt. Er is besloten dat in Duitsland 5,3 miljoen dieselauto’s terug moeten naar de werkplaatsen voor een nieuwe sjoemel-update, hetgeen €220 mln gaat kosten. Ook in andere Europese landen wordt de roep gehoord dat dit een Europese aanpak behoeft. Vooralsnog houden de Duitse autofabrikanten de boot af. Het pleit is nog niet beslecht.

De bedrijvigheid in de omvangrijke Chinese industrie is in juli sterker gegroeid dan in mei. Dat blijkt uit cijfers die onderzoeksbureaus Markit en Caixin hebben gepubliceerd. De inkoopmanagersindex waarmee zij de activiteit meten ging vorige maand naar 51,1, van 50,4 in juni. Dat is het hoogste punt sinds maart. Een stand van 50 of meer wijst op groei. Een vergelijkbare graadmeter van de Chinese overheid wijst op een iets minder sterke industriële bedrijvigheid in juli. De cijfers van de overheid richten zich meer op de grote Chinese staatsbedrijven, terwijl Caixin en Markit zich meer richten op kleinere private ondernemingen.

Na een tumultueuze week en een reeks ontslagen in het Witte Huis is president Trump opnieuw in opspraak geraakt door een bericht in de Washington Post dat hij zijn medewerkers vorige maand persoonlijk opdracht heeft gegeven een valse voorstelling van zaken te geven over het omstreden onderhoud van zijn zoon Donald jr. met een Russische advocaat, schreef deze week VK. Terwijl President Trump de G20 bijeenkomst in Hamburg bijwoonde, overlegden zijn adviseurs wat ze aan moesten met de ontdekking dat Trump jr. vorig jaar tijdens de verkiezingscampagne een ontmoeting had gehad met de Russische advocaat Natalia Veselnitskaja. Het advocatenteam van Trumps schoonzoon Jared Kushner was de bijeenkomst op het spoor gekomen toen onderzoekers van het Congres hadden geïnformeerd naar Kushners contacten met vertegenwoordigers van Rusland en Russische zakenlieden. Daarbij stuitten ze op een aantal e-mails waaruit bleek dat Kushner en Trump jr. in de Trump Tower een ontmoeting hadden gehad met Veselnitskaja, nadat zij hen belastende informatie over Hillary Clinton had beloofd. In de e-mailwisseling reageerde Trump jr. enthousiast op de aankondiging van Veselnitskaja. Terwijl hun baas bezig was met bondskanselier Merkel, de Russische president Poetin en andere regeringsleiders, kwamen Trumps adviseurs tot de conclusie dat de beste strategie zou zijn volledige openheid te geven over de bijeenkomst. Op die manier wilden ze voorkomen dat ze later alsnog met de billen bloot zouden moeten, als naar buiten zou komen hoe alles echt was verlopen. Maar president Trump greep in en dicteerde persoonlijk een verklaring uit naam van zijn zoon waarin deze zei dat hij met Veselnitskaja voornamelijk gesproken had over de adoptie van Russische kinderen, die door het Kremlin was stilgelegd als reactie op Amerikaanse sancties. Over de verkiezingscampagne was volgens de door Trump opgestelde verklaring niet gesproken. Een paar dagen later bleek dat gelogen, toen de mails uitlekten waarin Trump jr. aan Veselnitskaja schreef dat hij ‘dolblij’ zou zijn als ze informatie had die schadelijk zou zijn voor de campagne van Hillary Clinton. De onthulling van de Washington Post dat Trump zelf heeft ingegrepen om de inhoud van de gesprekken te verdoezelen zal ongetwijfeld de vraag oproepen wat hij van de ontmoeting wist. Trump heeft steeds volgehouden dat hij er voor het eerst over hoorde toen de pers over de ontmoeting berichtte. In ieder geval toont het aan dat Trump heeft geprobeerd de buitenwereld te misleiden. Jay Sekulow, een van Trumps advocaten, deed het bericht in de Washington Post af als ‘onjuist’ en ‘van geen enkel belang’. Maar het staat vast dat speciaal aanklager Robert Mueller, die onderzoek doet naar de banden tussen het Trump-team en de Russen, belangstelling voor de gang van zaken zal hebben. Daarbij speelt mee dat Sekulow zelf vorige maand uitdrukkelijk heeft gezegd dat president Trump niet betrokken was bij het opstellen van de verklaring van zijn zoon Donald. Trump zelf heeft nog niet op het verhaal in de Washington Post gereageerd. Hij liet het gisteravond bij de mededeling: ‘Een geweldige dag in het Witte Huis!’. Daarmee wilde hij kennelijk opnieuw de indruk wegnemen dat er chaos heerst in het Witte Huis. Binnen enkele dagen ontsloeg Trump zijn stafchef Reince Priebus en de kersverse perschef Anthony Scaramucci, die hij nog maar elf dagen eerder het Witte Huis had binnengehaald. Achteraf werd gezegd dat Trump sr in de terugvlucht na de G20 meeting van 7-8 juli in de Air Force One een notitie voor zijn zoon Trump jr zou hebben geschreven over wat jr wel en niet moest zeggen op de ondervraging onder ede op 19 juli ll voor de Senaatscommissie. De Republikeinse senator Lindsey Graham zei verontrust te zijn over het bericht dat Trump geprobeerd heeft de buitenwereld te misleiden. Als het klopt dat Trump de ware aard van de bijeenkomst heeft geprobeerd te verbergen dan is dat volgens hem een ‘slechte beslissing’ van de president, die voor het Congres aanleiding zal zijn om nog meer vragen te stellen. ‘Als je op een leugen wordt betrapt, wordt het voor de anderen moeilijk te zeggen: laat de rest maar zitten’, zei hij tegenover NBC-televisie. Bijna iedere dag komt er wel nieuws van de andere kant van de Atlantische Oceaan over Trump. Het Congres wilde dat er aanvullende sancties zouden worden opgelegd aan de Russen, Trump was daar op tegen, maar heeft onder druk van het parlement, zij het onder protest, toch zijn handtekening onder de maatregelen. Trump verdedigde zijn handelen vanwege het belang van de ‘nationale eenheid’. Wordt vervolgd.

Er bleven deze week alsmaar giftige eieren opduiken. Nadat maandag al eieren van elf pluimveehouders als gevaarlijk bestempeld werden, volgden er een dag later nog eens zeventien bedrijven. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft eieren van het bedrijf met de code X-NL-40155XX zelfs een acuut gevaar voor de volksgezondheid genoemd. De eieren van de overige 27 bedrijven zijn schadelijk voor kinderen. Inmiddels is fipronil aangetroffen bij 137 kippenboeren met megastallen. Er wordt nu gesproken over miljoenen kippen die naar de gaskamer moeten. De eerste 300.000 zijn dit weekend al vergast. De Nederlandse pluimveesector moet een flinke veer laten na de ontdekking van de gifeieren. Ik heb de eieren in huis gecheckt en geen ‘giftige’ codes aangetroffen. Inmiddels heeft de keuringsdienst 187 bedrijven platgelegd om te controleren op de gevaarlijke stof fipronil. De schade voor de kippenboeren, die ieder duizenden euro’s omzet per dag mislopen, bedraagt waarschijnlijk miljoenen euro’s. „Als een kippenboer zijn eieren niet meer mag verkopen, is dat supervervelend”, legt pluimvee-expert Hilko Ellen van Wageningen University & Research uit. „De NVWA kan een bedrijf wel stilleggen, maar de kippen blijven gewoon doorleggen. En tot het bedrijf vrijgegeven wordt, moeten de rekeningen voor voer en energie en de salarissen van werknemers gewoon betaald worden.” Hij denkt dat zelfs als er geen gif in de eieren zit, er waarschijnlijk een groot aantal vernietigd moeten worden. „Een bedrijf heeft maar ruimte om een week aan productie van eieren op te slaan, dus als het onderzoek van de NVWA langer duurt, moet de rest weg.” Het weggooien van eieren is niet de enige kostenpost voor de boeren. „Als er fipronil gevonden wordt, kan het dat er kippen geruimd worden, de stal gereinigd moet worden en de pluimveehouder moet betalen voor het terughalen van de eieren”, somt Eric Hubers van LTO Nederland op. Gedupeerde pluimveehouders kunnen bovendien geen beroep doen op het Diergezondheidsfonds. „Dat kan alleen als er een besmettelijke ziekte in het spel is.” Hubers raadt gedupeerde pluimveehouders aan om hun rechtsbijstandverzekering in te schakelen. Daarmee is overigens niet gezegd dat de schade verzekerd wordt, benadrukt Hubers. „De eerste plek om een schadeclaim in te dienen is bij het bedrijf dat dit veroorzaakt heeft, Chickfriend. Maar ik hoorde dat ze bijna failliet zijn, en van een kale kip kun je niet plukken.” De economische schade beperkt zich overigens niet alleen tot de kippenboeren, vertelt landbouweconoom Cor Pierik van het Centraal Bureau voor de Statistiek. „Er zit een hele industrie aan bedrijven rond een pluimveehouder die hier de gevolgen van gaat merken.” Die industrie loopt van bedrijven die zorgen dat eieren bevrucht worden en uitgroeien tot hennen, tot inpakstations en eierhandelaren die zorgen dat de eieren bij de supermarkt of bij een bakker terechtkomen. „Het hele proces is in Nederland heel strak georganiseerd dus als er iets misgaat, lopen er een hoop planningen in de soep”, vult Ellen aan. In Duitsland is inmiddels ook onrust ontstaan over gifeieren uit Nederland en België. De aan Nederland grenzende deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen heeft inmiddels bijna een miljoen eieren laten terugroepen. Als in Duitsland het vertrouwen in Nederlandse eieren verdwijnt, is dat een nog grotere financiële klap voor de pluimveesector. In 2015 werd er voor bijna 350 miljoen euro naar onze oosterburen geëxporteerd. Veel Duitse winkels, waaronder die van de Aldi, weren eieren uit Nederland in de schappen.

Polen wil een miljardenclaim indienen in Berlijn voor de schade die de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog hebben aangericht. Bij het neerslaan van de opstand van Warschau in 1944, verloren in een paar maanden tijd 200.000 Polen het leven en de stad werd vrijwel verwoest. In de oorlog zijn bijna zes miljoen Polen omgekomen, en zijn complete steden en veel cultureel erfgoed verwoest. Het Poolse parlement toetst op de juridische haalbaarheid. Na de oorlog heeft Duitsland al miljarden aan schadevergoeding betaald. Het land erkent de verantwoordelijkheid voor de misdaden van de nazi’s en houdt de herinnering aan de zwarte jaren in stand. In 1953 deed de communistische regering van Polen afstand van het recht op verdere herstelbetalingen van Duitsland. De huidige Poolse regering zegt dat het besluit van het toenmalige “Sovjet-marionettenbewind” in juridisch opzicht te verwaarlozen is.

Günter Hannich, de Duitse vermogensadviseur die ik regelmatig raadpleeg, schrijft deze week onder meer “seit acht Jahren geht es an den Aktienmärkten nach oben. Die längste Expansion seit dem zweiten Weltkrieg scheint endlos weiterzugehen. Auffällig ist, dass derzeit die Volatilität, die Schwankungsbreite im historischen Vergleich extrem tief ist. Ein weiteres Indiz für die fast schon manisch euphorische Stimmung ist die ebenfalls im historischen Vergleich extrem hohe Bewertung des Aktienmarkts. Und in dem Kontext bietet sich ein Blick auf das KGV des US-Aktienmarkts regelrecht an. Schauen wir also auf die Bewertung des US-Leitindex S&P 500. Dessen KGV (koers/winst verhouding) liegt derzeit bei knapp 18. Und zwar auf Basis der in den kommenden zwölf Monaten erwarteten Gewinne. Damit liegt das KGV auf dem höchsten Stand seit dem Jahr 2004 bzw. seit dem Platzen der großen Tech-Blase Ende der 1990er-Jahre. Wohl gemerkt, diese Annahme, dieses KGV basiert rein auf den erwarteten Gewinnen der kommenden zwölf Monate. Das sind also reine Hoffnungswerte. Ob diese Hoffnungswerte auch so eintreten, ist extrem zweifelhaft. Sollte es zu einer konjunkturellen Eintrübung kommen, wäre es für die Unternehmen extrem schwer, die hohen Gewinnerwartungen des Markts zu erfüllen. Im Gegenteil, massive Gewinnrevisionen stünden wohl auf der Agenda. Und just jetzt warnt der einflussreiche Chef der britischen Großbank Standard Chartered, Bill Winters, vor einem solchen Szenario. In einem aktuellen Interview warnte er vor einem möglichen Einbruch der Konjunktur in den USA. Er sprach in dem Zusammenhang von einer prekären Lage.” Wat een speerpunt is in de geschetste ontwikkeling, is volgens welke modellen, voor de afbouw van het huidige monetaire beleid van de ECB/Draghi, ingezet gaan worden. Daarover ontstaat steeds meer onzekerheid en met name over de gevolgen daarvan voor de financiële markten. Hoe kijken we naar 10-jarig papier Zwitserse Staat die deze week een negatieve rente -0,064 noteert. Dit is volgens mij nooit eerder voorgekomen. Ik verwacht dat dit monetaire beleid van de centrale banken gaat leiden naar een gigantische kapitaalvernietiging. Wordt vervolgd.

Slotstand indices dd 28 juli 2017; week 30: AEX 529,09; BEL 20 3969,99; CAC-40 5203,44; DAX 30 12.297,72; FTSE 100 7511,71; SMI 9176,99; RTS (Rusland) 1026,73; DJIA 22092,81; NY-Nasdaq 100 5899,905; Nikkei 225 19952,33; Hang Seng 27.576,70; All Ords 5773,30; SSEC 3,262.081; €/$ 1,1772; goud $1258,40; dat is €34.333,08 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,593%; 10 jaar VS 2,2729%. 10 jaar Duitse Staat 0,48%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,064. Een liter diesel hier aan de pomp €1,159.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE05082017/388 Er mag geen derde kabinet Rutte komen